장음표시 사용
91쪽
ORDINATIS a deo potestatibus in omni timore subici
simul et obsequi necesse est Omnis enim Potestas a domino deo est on ergo videtur absurdum vel a viris ecclesiastici alienum regibus quasi precellentibus et ceteris potestatibu seruiendo sua iura seruare; presertim in hiis 3 que veritati vel honestati non obuiant. Oportet autem hiis seruire non in conservandis tantum dignitatibus per quas gloria regi potestatis elucet, verum in mundanarum facultatum Copiis que eos sui Statu ratione contingunt. Ille enim illustrant, hec subueniunt. Torro mobilium copia oveb desectus principum potestate. humiliat vel exaltat. Quibus enim hec desunt hostibus preda fiunt, quibus autem hec suppetunt hiis hostes in predam cedunt Sane licet hec regibus plerumque iure non prorSus Xaminato set patriis quandoque legibu quandoque cordium VorUm con I 5siliis occultis vel solius interdum sue voluntatis arbitrio, Prouenire contingat; eorum tamen acta a, in serioribus discutienda vel Condempnanda non sunt Quorum enim corda et motus Cordium in manu dei sunt et quibus ab ipso deo singulariter est credita cura subditorum, eorum caUSa ocliuino tantum non humano iudicio stat aut cadit Nemo tamen quantumlibet diues Si secus egerit de impunitate
et simul et CK similiter II facultatum . . . exaltat 'Io mobilium Lisbermann nobilium C hec . . . autem om.
92쪽
sibi blandiatur, cum de huiusmodi scriptum sit Sotentes
Potenter tormenta patientur. Igitur qualiscumque sit Vel videatur adquirendi causa vel modus, iis qui ad eorum
custodiam ex ossicio deputantur Cura remissior Sse non
debet, set in eisdem congregandis, Conservandis vel distribuendis sollicitam decet esse illigentiam quasi rationem reddituris de regni statu qui per hec incolumis Perseuerat. B Nouimus quidem prudentia, fortitudine, temperantia siue iustitia, ceterisque virtutibus principaliter regna regi iuraque Io Subsistere, Unde et hiis mundi rectoribus totis est viribus insistendum. Set fit interdum ut quod sano consilio vel eXcellenti mente concipitur intercedente pecunia citius conualescat et quod dissicile videbatur per hanc quasi per quandam negotiorum melodum Tacilem consequatur 15 es sectum. Non solum autem hostilitatis set etiam pacis tempore necessaria videtur. Illo enim in municipiis firmandis, in stipendiis ministrandis et in aliis plerisque locis
Pro qualitate perSonarum ad conseruandum regni statum effunditur lio vero, licet arma quiescant, a deuoti prina cipibus construuntur basilice, Christus alitur et vestitur in paupere et Ceteris operibus misericordie insistendo mammona distribuitur. In utriusque ero temporis StrenuiSactibus gloria principum est; et excellit in hiis ubi pro
temporalibus impensis, elici mercimonio mansura Succe-a dunt. Ea propter, re illustris, mundanorum principum maxime, quia sepe te Vidimu Vtroque tempore glorioSum, non parcentem quidem pecuni thesauris, et Pro loco, pro tempore, pro perSOnis, legittimis sumptibus insistentem, modicum opus excellenti tues deuouimus, non de rebus a quidem magnis vel luculento Sermone compositum, et
agresti stilo de scaccari tui necessariis obseruanctis. Porro super hiis te vidimus quandoque sollicitum, adeo ut missis a latere tuo viris discretis de eodem dominum tunc Elien- Sem conueneris. Nec suit absurdum tam eXcellentis ingenii 3 vel aut C hiis his decet debet esse habere C
reddituris redditurus C incolumus C 8-IDNouimus . . . hanc ad . M , Io iuraque Subsistere m. N a I intercedente . . . videbatur C: m. I in stipendiis ministrandis ne R
93쪽
virum, tam singularis potenti principem, inter cetera maiora he etiam Curasse. Sane caccarium suis legibus non temere et magnorum consideratione subsistit cuius ratio si serueter in omnibus poterunt singulis sua iura seruari et tibi plene prouenient que fisco debentur, que 3 possit oportune nobilissime mentis tu ministra manus effundere.
Incipiunt capitula libri primi.
I. Quid sit caccarium et que ratio huius nominis. II. Quod aliud est inserius atque aliud superius Una o tamen origo triuSque. III. Que sit ratio vel institutio inserioris per singula officia. IIII. Que sit auctoritas superioris et unde SumpSit originem.
V. Quod sit issicium Iresidentis ii illo et que sint is
singulorum sibi assidentium ossicia. VI. Quis sit tenor breuium regis actorum ad scaccarium siue de Xitu thesauri siue de computandiS, Sive de perdonandiS. VII. A quibus et ad quid instituta sui argenti Xami stonacio, et hoc incidenter. VIII. Que sint iura et dignitates residentium ad caccarium vel ex ossicio vel e solo regi mandato, et quedam incidentia neceSSaria. IX. Quid scutagium et quare Sic dicatur. 25X. Quid murdrum et quare sic dictum. XI. Quid danegeldum et quare sic nominatum vel insti
XII. Quid foresta regis et que ratio appellationis. Quid . . . nominis ad Que Cui CN 26 post
94쪽
58 DE SCACCARIO CAPP. LIB. IXIII. Quid essarium vel quid vastum et que rationes
XIIII. Quod thesaurus dicitur interdum ipsa pecunia, interdum locus in quo Seruatur. XU. Quis sit usus sigilli regii quod est in thesauro. XVI. Quid liber iudiciarius et ad quid compoSituS. XVII. Quid hyda, quid centuriata, quid comitatus Secundum vulgarem de hiis opinionem. XVIII. Quid rotulus exactorius. 3 uod Quid K o 4 interdum locus in quo seruatur, interdum ipsa pecunia uis Quid N exatorius
95쪽
ANNO XXiii regni regis Henrici secundi cum sederem ad Ac senestram specule que est iuxta fluuium Tamensem lactum est verbum hominis in impetu loquentis ad me dicens magister nonne legisti quod in scientia vel thesauro abscondito nulla sit utilitas λ Cui cum respondissem 5 Legi, statim intulit Cur ergo scientiam de scaccarioque Penes te plurima esse dicitur alios non doces et ne tibi commoriatur scripto commendas. Tum ego 'Ecce frater ad Scaccarium iam per multa tempora resedisti et nihil te latet Cum scrupulosus sis Sic et de ceteris qui assident ioprobabile est. At ille, Sicut qui in tenebris ambulant et manibus palpant frequenter offendunt, sic illic multi resident qui videntes non vident et audientes non intelligunt.'
Tum ego, drreuerenter loqueris, nec enim scientia tanta est vel de tantis et sorte sunt illis, qui magna aucu Pantur, Iscorda ut pedes aquile qui parua non retinent et quo magna
non effugiunt. Et ille, Esto, et licet aquile celsius volent, tamen in humilibus quiescunt et reficiuntur, et ob hoc humilia nobis eXponi petimus ipsis aquillis profutura. Tum
ego, Neritus sum de hiis rebus opus conteXere que Cor zoporeis sensibus subiecta sunt et cotidianis Sibus vilescunt, nec est vel esse potest in eis subtilium rerum descriptio
vel iocunda nouitatis inuentio. Et ille, 'Qui nouitatibus gaudent, qui Subtilium aerum fugam appetunt, habent Aristotilem et libros Platonicos, audiant illos scribe
non subtilia et utillia. Tum ego 'De hiis rebus quas petis impossibile est nisi rusticano sermone et communibus loqui verbis. At ille velut succensus in iram, desideranti enim animo nihil satis estinatur, ait, 'Artium scriptore ne multa parum scisse viderentur et ut ars dissicilior cognitu 36 fieret, multa conquisierunt et verbi incognitis palliarunt.
Tu scribendam artem non Suscipi Set UaSdam ConSuetudines et iura caccarii, que quia communia debent SSe,
I- Anno Scientiam a d. dicitur debere NIO, II Si C. . . probabile est delevia corr. II Sicut de ceteris G deceteris deleuit, corr. I aucupantur scriptimus: occupantur
K 1 non parua C I vobis N a scripte 29 . 6o I. 2 scripJtores ne . . . quibus loquimur tali o vero ante Scribendam adae N lectione R male intellena
96쪽
communibu necessario tendum est verbis ut sint cognati sermones rebus de quibu loquimur. Preterea quamuis plerumque noua liceat nomina fingere, rogo tamen si placet ut sitatis rerum ipsarum VocabuliS, que ad placitum Sunt, uti non pudeat, nec noua dissicultas ex insolitis verbis oborta amplius perturbet ' Tum ego 'Sensi te iratum, et animequior esto faciam quod hortaris. Surgen ergo Sede ex aduerso et de hiis qui te offendunt interroga. Quod siquid inauditum proposueris non erubesco dicere Nescio, io Se conueniamus ambo discretiores. Et ille, Ad vota respondes. Licet autem turpis et ridicula res sit elementarius SeneX, ab ipsis tamen elementis incipiam.'
Magister caccarium tabula quadrangula est que longiis tudinis quasi X. Pedum latitudinis . ad modum mense circumsedentibus apposita undique habet limbum altitudinis quasi iiii digitorum ne quid appositum Xcidat. Superponitur autem caccario Superiori pannus in termino Pasce emptuS, non quilibet, sed liger virgis distinctus, uo distantibus a se virgis vel pedis Vel palme Xtente spatio. In spatiis autem calculi fiunt iuxta ordines suos de quibus alias dicetur. Licet autem tabula tali scaccarium dicatur,
transumitur tamen hoc nomen Vt ipsa quoque curia, queConSedente Scaccario St, caccarium dicatur, adeo ut si quis
a per sententiam aliquid obtinuerit, vel aliquid de communi consilio uerit constitutum, dicatur factum ad caccarium illius vel illius anni. Quod autem hodie dicitur ad scaccarium olim dicebatur ad taleas. Discipidus Que est ratio huius nominis Θa Magister. Nulla mihi verior ad presens occurrit quam quia caccari lusilis similem habet sormam. Discipliarts. Numquid antiquorum prudentia pro sola sorma sic nominavit Cum et simili ratione posset tabularium appellari.
ScaCCarium dicatur . . . nominis N 23 obtinuerit vel aliquid ona. - 26 constitutum institutum N a dicitur ad iisl ma=I. 3O, 3 Magister . . . formam adae N maz occurrit ad presens
97쪽
Maxister Merito te scrupulosum dixi Est et alia et
occultior sicut enim in caccario lusili quidam ordines sunt pugnatorum et certis legibus vel limitibus procedunt Bvel subsistunt, presidentibus aliis et aliis precedentibus, Sic in hoc quidam president quidam assident ex ossicio, et non sest cuiquam liberum leges constitutas excedere quod erite conSequentibus manifestum. diem, sicut in lusili pugna committitur inter reges, sic in hoc inter duos principaliter conflictus est et pugna committitur thesaurarium scilicet et vicecomitem qui assidet ad compotum, residentibus aliis rotanquam iudicibus ut videant et iudicent. Discipulus. Numquid a thesaurario compotus Suscipitur cum illic multi sint qui ratione potestatis maiores videantur pM ister. Ouod thesaurarius a vicecomite compotum suscipiat hinc est manifestum quia idem ab eo cum regi is placuerit requiritur. Nec enim ab pSo requireretur quod non Suscepisset. Sunt tamen qui dicant thesaurarium et Camerarios obnoXios tantum iis que scribuntur in rotulis In thesauro ut de hiis compotus ab eis exigatur. Set verius creditur ut de tota scriptura rotuli respondeant, quod zoe Consequentibus constare Poterit.
Discipulus. Numquid solum illud scaccarium est in quo ii
talis conflictus est ΘMagister. Non. Est enim inserius scaccarium quod et Recepta dicitur ubi pecunia recepta numeratur et Scripti as et taleis committitur ut de eisdem postmodum in superiori compotus fiat. Vna tamen utriusque origo St, quia quicquid soluendum esse in maiore deprehenditur hic soluitur et quod hic solutum fuerit ibi computatur. Discipulus. Que est ratio vel institutio inferioris scaccarii AMagister. Vt video nullius horum ignorantiam sustines. Noueris autem quod inserius illud scaccarium suas habet persona ratione quidem officiorum a se distinctas, set in
quidam quedam A et aliis m. liberum cuiquam C Io assident N II et iudicent ni K I De compoto thesaurarii Ciram. I maioris que qui CK rotulo 22-29 Discipulus. . . computatur ad . V 22 illud om N 23 est talis conflictu. 23 recepta numeratur numeranda traditur N et fiatJ reddatur est ante utriusque sonit N
98쪽
regis utilitatem, salua tamen equitate, pari intentione deuota Pomnes quidem dominorum uorum nominibus non propriis militantes, exceptis duobus dumtaxat, milite scilicet qui preest examinibus, et lasore. Horum enim ossicia de regis tantum pendent arbitrio Vnde magi ad superius quam ad inserius pertinere videntur, sicut infra dicetur. Illic est clericus thesaurari cum sigillo eius. Sunt et duo milites camerariorum. Est et miles quidam qui argentarius dici potest quia ae issici argento MXaminando I preest. Est et fuso qui argentum Xaminat. Sunt et quatuor computatore ad numerandam pecuniam. Est et hostiarius thesauri et vigil Horum autem hec sunt ossicia. Clericus thesaurarii cum uerit numerata pecunia et inserulos missa per centenas libras apponit sigillum et de-r putat scripto quantum et a quo vel ob quam cauSam receperit. Talea quoque de eadem recepta a Camerariis factas imbreuiat. Non Solum autem pecuni saccis sed et
archis et singulis forulis in quibus rotuli vel tale collocantur si libet apponit sigillum et ad omnia subiecta ossicia* diligenter prospicit et nil eum latet. Militum, qui et came rarii dicuntur quia pro camerariis ministrant, hoc est ossicium. Hi claues archarum baiulant, arche enim cuilibet due sere sunt diuersi generis hoc est cuius neutri clauis alterius possit aptari-et hii claues earum deserunt Circumcina gitur autem quelibet archa corrigia quadam immobili in qua desuper firmatis seris, thesaurari sigillum apponitur
ut nulli eorum nisi de Communi SSenS accOSSUS ateat. Item ossicium horum est numeratam pecuniam et in vasis ligneis per centenos Solidos compoSitam ponderare, ne ita error in numero, et tunc demum in forulos mittere percentenas, Ut dictum est, libras. Quod si vas aliquod inuentum est minus habens, non quidem per estimationem quod deesse putatur apponitur sed alatiis in aceruum
dumtaxat om N milite m. C militibus Niore scilicetJ dumtaxat presunt corr. I sos hostiarius M. et I missa post libras sonit, I apponit sigillum si libet et ad omnia subiectam et ad omnia apponit sigillum si libet subiecta C
enim N O et om N I aliquod ova C 33 de quo dubitatur anu in sonis N
99쪽
numerandorum id de quo dubitatur proicitur Et notaqUOSdam Comitatus a tempore regis Henrici primi et in tempore regis Henrici secundi licite potuisse cuiuscunque monete denarios solutioni offerre dummodo argentei essent et ponderi legitimo non obstarent; quia scilicet isone starios e antiqua institutione non habentes Undecunque sibi denarios perquirebant, quales sunt Norhumberland et Cumberland Sic autem suscepti denarii, licet de firmaeSSent, seorsum tamen ab aliis cum quibusdam igni appositis mittebantur Reliqui vero comitatus Solos Suales et Ioinstantis monete legittimos denarios tam de firmis quam de placitis afferebant. At postquam re illustris cuius laus
est in rebus magnis excellentior sub monarchia sua per UniverSum regnum num pondus et Unam monetam instituit, omnis comitatus na legi neceSSitate teneri et gene I 5rali: commercii solutioni cepit obligari Omnes itaque
idem monete genu quomodocunque teneantur soluunt Sed tamen Xactionis que de combustione prouenit iacturam omnes non sustinent. Item hi taleas faciunt de receptis, et commune est eis cum Clerico thesaurarii, per breuia regis ovel precepto baronum, thesaurum Su Sceptum XPOndant, non
tamen inconsultis dominis suis. Hii tres simul omnes vel vicissim cum thesauro mittuntur cum oportuerit. Hiis tribus precipua cura est in omnibus hiis que inferiori scaccario fiunt. Discipiιδειs. Ergo ut video licet hiis per breue regis Vel asprecepto eorum qui resident thesaurum SuSceptum consultis tamen dominis suis expendere.
Magister. Licet, inquam, hoc modo. De liberationibus seruientium in serioris caccarii et de minutis necessariis scaccari emendis, qualia Sunt vasa illa lignea et alia de ao quibus infra dicetur, eorum fidei committitur. Alias autem non. Qui vero breue regis vel cartam detulerit pro pecunia,
precipientibus dominis suis, hac ei lege soluatur id quod Dexpresse nominatur in brevi Vt, antequam Xeat, SuScePtam id de quo scrosunus idem quod de quo quod si N
quibusdam quibus IV Io mittebantur C mittebant V lac. II firma. Is omnes N 6 commercii C . . . R I teneant NI sustineant 2 24 fiunt Cinrasrιra fuerit 2 a seruientium post scaccari ponat C marT. 33, 34 id . . . nominaturim R
100쪽
pecuniam numeret. Quod si quid defuerit redeat ad scaccarium is qui suscepit et fidei religionem prestet sub hac
forma quod quantam Suscepit reportauit, non apposito Secundum conscientiam Suam ut fit in aliis, et hoc actos soluatur ei quod restat, numerata Priu eadem coram omnibus a constitutis computatoribus. Si vero, lege sibi proposita hostium thesauri egressus fuerit quecunque suerit persona vel quantacumque iactura non ei OSpondeatur. Militis argentarii et lasoris officia sibi videntur annexa et I ad Superius caccarium magis pertinentia et ob hoc ibidem Cum ceteris ossicii explananda. Quatuor computatorum ossicium hoc est. Cum in caccarium numeranda pecunia mittitur, unus eorum diligenter totam commiscet ut non SeorSum meliores et seorsum deteriores sint et mixti ut
5 ponderi respondeant. Quo facto camerarius ad libram scaccari ponderat quantum oportet in trutina quod si
numerus XX. Solidorum Plusquam e nummis excreuerit
respectu libre indigna recipi dicitur. Si vero vel ad vi vel
infra se cohibet, suscipitur et a computatoribus diligentera per centeno solidos Ut predictum est numeratur. Si vero de firma sunt denarii et sint examinandi facta commiXtione xliiii solidorum de aceruo in loculum seorSum mittuntur, et huic vicecomes signum suum apponit ut ex hiis post modum Xamen, quod vulgo SSaium dicitur, fiat sicut ex as Sequentibus liquebit. Erit autem Cure eorum qui presunt recepte gratia dominorum suorum, hoc est Clerici thesaurarii
et Camerariorum Vt recepta Pecunia eorSum mittant Xaminati argenti pondera et denarios de firma, appositis quibusdam signis saccis eorum, Ut Si re Vasa argente ad a cultum domus dei vel ad domus proprie obsequium vel forte monetas transmarinas fieri voluerit ex hiis fiant.
Discipulus. Est aliquid in predictis quod me pulsat. Magister Dic ergo. Discipultis Dixisti si bene memini quod ad caccarium 3 quandoque soluenda differtur pecunia que iudicatur indigna
nonJa a P corri ab CN 6-Ι computatoribu . . . est quantumcumque C II Quatuorim N I hoc om. NI unleg a. N in rasura 24, 25 exequentibus Ru ex Consequentibus sicuti differtur ante soluenda sonis P, fost pecunia C