Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

2쪽

EX LIBRO '

MEDITA MENTORUM 1

ON desunt antiquorum ora torum exempla , qui eam sibi peperetunt eloquentiae gloriam ,α; Dmam', ut pIΟ- pria de ipsis historia texere.

cus Tullius Cicero, & Quintilianus, eiusmodi historias composuere. Sane inest exemplis praecipua quaedam vis ad permovendos animos, maiorque tribuitur hominibus ipsis , quam praeceptis auctoritas. Nos in hisce Libris secuti sumus temporum ordinem , quia cima nostrae aetatis oratores percenseremus , quandam scribere historiam videbamur. Ac sicuti Marcus Tullius de oratorum paucitate conqueritur: ita licebit nobis pari ferme querela expostulare, quod tam pauci concio natores eX

3쪽

titerint. Nam cum in omni feredaudandarum artium genere plurimos reperias, qui omnia, quae artibus illis continentur , scientia sint, &cognitione complexi, paucos admodum haec nostra tulit aetas,qui magna cu laude concionarentur. Quod si causam huius Oratorum paucitatis afferre aliquam velimus, ea fortasse poterit esse , quod ex ijs rebus eloquentia constet

uniuersis, quibus in singulis excellere difficillimum est: atque ideo tam rari perfecti oratores xistunt. Vt Philosophi nomen , atque personata sustinere aliquis misit, minime necesse est abesse balbutiem oris , aut gibbum ,

aut Oculorum vitia, quae omnia oberunt oratori , qui nullam eiusmodi , nullamve aliam afferre deformitatem debet .

4쪽

BOR ROMAE I

CARDINALIS, ET ARCHIEPISCOPI

S AC R I S

ORATORIBVS

LIBER PRIMUS.L E R IS E videmus

accidere, mi maiorem in con

templanda per singulas partes

tua, ac veluti animati marinmoris stiritu, hauriant animis voluptatem, quam artis pracepta accurate tractando, G perdistendo. Gidere quoque videmus, mi elegantibus ingenijs homines talium rerum nudis, dum varia fla- . M tuamum

5쪽

a DE SACRIS ORATORI Bustuarum artificia, variosique vultus, s motus, uinuenta diuersa contemplantur, latenre progressu, cognostant artis ipsius arcana, flensimque veniant inter eruditos, re ea quadam sit disciplina plena iucundi'ma voluptatis. Inde adeo bonis temporibus flebat, ut Testores urbium, exercituum Imperatores, Casares, Reges ea flatuarum c-- templatione delectarentur, ac de toto artificio

dicerent sape multa grauiter, re iucunde,sibiquemaide honorificum existimarent, posse distinguere ipsemet simulachra, et huius quidem amoenum

habitum , illius mero menerabile os, re summa cum dignitate conformationem, ac demum alibi fictas ad mluum humana mentis peram bationes ostendere es indicare. Itaque ego, cum animum induxi sem explicare nonnusia, qua multum profutura Christianis oratoribus existimavi, communem in eo negotio praceptorum viam, es ordinem indecorum fore mihi flum in bitrarus .HMagis autem expedire censui de quibusdamatatis nostra oratoribus stermonem innituere, aede illis tantummodo, qui fluo dicendi genere mihi locum praeberent ad ea tractanda, qua vellem,

quive Hlo influper declarassent quamnam essent Eloquentia formam consecuti. kuod si quandam eorum lauiasionem Aribere tantum aDgrederer, haud sane id prorsus alienum foret. , Caterums

6쪽

Caterum, ea laudatio non tanti esset, mi multum in ea temporis, s laboris esse conflumendum putarem , . HI igitur consilium nobu i ud quidem , mi in publica statuamus luce pulcherrima bac eloquentium virorum simulachra , fled ita tamen, ut fluauiter, ac iucunde cognoscatur ars

ipsa, qua statua perfecta, et expolita olim fue

re , nec laudare tantum eas nostri homines possint, sed causeam, et occasionem quoque laudis agnosta L. . Sacri doctoris misi acuti mi dierum fuit, proficere magis homines iterata mu toties lectione librorum , quam si multa nuda pracepta memoriser hiarata. Nos mero tu lius Ussrmabimus, ad artis huiusse perfectionem ipsa.

exemplaria plus habitura momenti, quam muta litteras, et emortua iam molumina . Luid in

super iudicis nobis faciendum erit de litteris, ac Lissis eorum , qui de praceptis huiusemodi di putant in scholis inutili subtilitate, animosique iuue

niles ita conterunt, re faritant, ut, cum ad stri-ibendum ponea, mel dicendum accessere, torpeant manu pariter, et lingua P Scilicet arida suactiones, or spinosi, rigorque oeculationum mimicus oratoria facultati, ita consium ere sepiritus omnes vividos, omnemque huccum, et gratiam inuentionis, ut imminente necessit Me, tamquam in

arcto deprehensi,confugiant ad nuda illa pracepta, A a sum-

7쪽

4 DE s ACRIS ORATORIBVs

Exercitati put est artis

summaque contentione ieiunum, ac fumosium, et inane quippiam artibus suis elisiamta . Haud equidem ego negauerim utilem se praceptorum d ciplinam ,sted ita demum erit utilis, si parabiatur ita, ut stuctus eam uberrimi consequantur. Neque enim ad Eloquentia consecutionem esse debent impedimento res illa, quibus rebus ipsam recte Aribendi, ac dicendi laudem quaerebamus. iCensebimus autem in qualibet arte optima esse praecepta, ex quibus multi, practarique artifices extitere, atque opera praecipua nobilitatis. suare,

eum miriam tam paucos se bac maxime aetate, qui etenire in oratorum numerum psint, rur- Fusique tantum temporis in artis, atque praecepto

rum tractatione consumi, proscct. suoicari cogor, id esse mali, quod a dijutationum μὲtilitate, qua

mulo magictri in Acholis mtuntur, recedere oporteat , atque confinere potius in exercitatione, uisu, peruolutare libros, exemplis erudiri, paulatimque concionibus assuesse, ac per ea omnia mentem, re animum ita . conformare, mi pulcherrimae, hac ars pensim, ac iucunde admittatur. Id set,

si cum muli, ac nece aria praceptorum disciplina

sum , exercitarionemque coniungemm . Sane magna ea calamitas ent generis humani, quod, mi assequatur rectam, laudabilemque formam orationis, qua maxime nota a mutu animantibua

disserta

8쪽

LIBER PRIMV s. s

difert, indigeat multo labore, multoque studio,

longe etiam ea caiamitosius, quam in ala

tis primordio non posse gressum explicare sine item disiciplina quadam incedendi. In hac mero

dicenia arte, nescio quo modo, et fato recedunt homines a recta ratione, vitantque tutos trami. es errore procliuiori, quam in artibus cateris, flectuntque in hanc modo partem, modo in illam, fugientes ultra venerabilem floquentia formam, quam alioqui tamen a qui omnes concupiuere, suetmobrem hoe arbitror vere posse dici prater causam , quam attuli paucitatis oratorum, pau- eis mos ideo reperiri contiona ores eloquentes, quia rectam artis viam fere non sequantur. Lorum plerique nimis auidi rerum inarum, unam eam agunt curam, et tuterim obliti partium ea-terarum , non di onere, non eloqui, non pronuntiare student, minimamque flui laboris, es indusi tria partem in ea conferunt oratoris munera.

Non igitur erit tale ossicio cumulate sati a tum, si habebimus in promptu multa, et praclara, qua scilicet exponamus populo ,sed exponendi

ratio erit attenti me circumspicienda. Ac tanto

magis id quidem, quanto disicibus est persuade

re cuipiam aliquid eorum, qua ad animi Italum flectaneo. Capessitur enim quadam pugna cum sensibus ipsis, atque cum eo est hoste di candum. Ideo

9쪽

Graeei hominis

Eloquentiae miracula.

6 DE SACRIS ORATO RI BV sIdeo grauiter, ac mere Gracorum aliquis dixit,

non fuisse disicile cytharado injcere bellandi cupidinem Macedoni, potius admiraturum suile, A fidibus, et fluasitate vocis frangere spiritus illos

bellatores ac feroces potuisset. Ad eum modum, rem plane di cilem , arduamque tentaremus, si illud accideret, ut pracipuo calestis aura fauore destitueremur. Facilius est enim iudicem implere timoris, irarum, atque Aspicionum, quam in animos inducere studium paupertatis, et illud est cere, mi inimicos aliquis beneficio suo complectatur, humanasique voluptates, non ad breue modo tempus, sted per omnem mita sua curpum ab stprocul ab ciat. Quamobrem, Eloquentia opera non minuae admirationis habent profecto, quam esse soleat is ijs machinis, quarum ingenio, et arte grauissima moles loco mouentur, aguntur inrum, subducuntur in altum, ob lapsentibus oculis, animi que quanam id ope contingat. Nihilominus ista sunt omnibus horis in Eloquentia, nee Diam simus i vincuntur, atque succumbunt, sed ratione rationem Usam flueramus; s-que dominatrix hac animorum gexanima dicta potens omnium rerum . Ac posunt utique miri

sapientes ambigere, manune, an lingua maiora

miracula fuerint patrata . siue cum ita se habeant , illud sine ad Dei gloriam, et hominum salutem

10쪽

salutem optandum esset, mi nudium artis huiussecape serent excellentissimis ingem,s homines, sicuti quidem olim capessebant, mi de agri finibus dis

putarent, qualiumque vilem aucuparentur .

Nunc tota ratio plane est immutata, nec lania Caesares, aut Catones , aut Crassi publice dicunt virtutis, atque morum cura, sed miro quiscunt silentis , α que insignis hac regina Eloquentia plerunque in humili loco diuersiatur ac lawet . Neque caret ea res arcano Diuma di pensationis musterio, nimirum, ut Euangelium, α lata salutis nuntia pau res feram . Nam sicuti pes inopis, ut ait Ibaias, fregit humanas opes, uillum inclyti nominis Senatum : ita simplici lingua pissatoFes omnem humana facunaea potentiam puperarunt. Itaque, prater varμου, magnasque rationes, consentaneum erit etiam Catholica fidei concionasorum ornamenta, et laudes a nobis explicari. Nam etiam in veteri philosiophia, obscurissima conditionis homines et infimi loci. quia magnam virιutem praestetulere, laudantur. Imo principes oratoria facultatis, de quibus memoraui, uequaquam omnes natatibus fuere clarissimis, sicuti quidem ill De magni aArpinatu exemplum monet. Neque cessit antiquorum fama ac nomini siecuta pauperum Christianorum eloquentia. Ecclesiis Patres, et Graci, et Latini

nonne