Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

11쪽

TripartIta diuisito Eloquentil. Genera dicendi.

nonne plerique omnes admirandam in persuadendo mim habueruntZ Praterea, proxima noLIris temporibus atra nonne dedit multos pari stre

laude , et gloria, qui omnes, sed primi magis, non tantum a profanis illis persuadendi etiam didicere, sed ab sacris quoque Luteris, in quibus

multum eu eloquentia, contra quam rudes qμ-rum opinantur Artis magistri tripartitam quandam pecere diuisionem , mi omnem eloquentia mim natuerent in confirmatione rerum , in conciliandis animis, in permovesdis . Rerum confirmationes, si e sacrarum Litterarum tetiimoni,spetantur, erunt tutissima, quippe e Cato delapsas eas pro certo habemus. Insiuper, de homine fluadente aliquid conceptam hanc opinionem habemus, a statum eum diuino I ritu singula pronuntiare, demum illius verbis tantus ammi motus, ac tanta mis inest, quanta nulla mn uam humani ingeni, facultaι aquare possit. Praterea, cum sint diuersa genera dicendi, humile videluet, excelsum, et mediocre, per omnia hac genera saerarum Litterarum floquentia mirifice peruagatur . Cum item sit Eloquentia munus, rem ipsam, tum au gere verbis, tum deprimere, tum oculis Aubjcere, prostequi quoque laudibus, dare constitum, ferre sententiam ue eorum omnium munerum est quadam in sicris Litteris dissiplina . I sodo contor-

12쪽

LIBER PRIMV s. pquetur enthmema, modo res agitur exem' his, modo amplificatione rerum eximia. Tropos omnes,et figuras,et omnes vultus commutata oratio

nis ibi comperiemus. Ac sicuti de Paulo Aponiolo Hieronymus ait, fulgurantem quodammodo Periclem in singulis partibus, atque tonantem, et permi centem omnia licebit admirari; qua ipse commouere Lyntriorum animos, ut Mercurium eum appellarenaeis. Torro, quemnam excelsa orationis Ibbi vii In di-

locum habent mniuersa profanorum littera, quem ' 'g''non miscant verba illa tibi, qua Dei naturam esse impenetrabilem affirmant 2

Vbi eras quando ponebam fundamenta Iob eap. 38. u. .

terrae 3 indica mihi si habes intelligentiam. Quis posuit mensuras eius, si nosti vel quis tetendit super eam lineam Super quo bases illius solidatae sunt 3 aut quis demisit lapidem angularem eiuS . Cum me laudarent simul astra matutina,& iubilarent omnes filij Dci Quis conclusit ostijs mare, quando erum pebat quassi de vulva procedens.

Cum ponerem nubem vesti inentum eius,& caligine illud quasi pannis infantiae ob inuoluerem

Circumdedi illud terminis meis, dc positi vectem, dc ostia.

13쪽

Humani calamitatos ab Iobo seriptae . I b cap. 34 tu 3

Et dixi: Usque huc venies, & non procedes amplius, et hic confringes tumentes fluctus tuos.

Cateraque de Diumarum feri m mPaculis, et arcanis tanta orationis maieHg sectu tur, quantam humana facundia virer haud si perarint. Mortalis quoque vita calamitates, et hac nostra mala sic ab eodem exaggerantur, mi ab nullo magis oratore potuerint common Irari. stuantum habent ea verba vel breuitaris, et acrimonia, vel neruorum, et amplificationis 2 Pereat dies in qua natus sum, & nox in qua dietiam est: Conceptus est homo. Dies ille vertatur in tenebras non Tequirat eum Deus desuper, de non illustrettir lumi

Obscurent eum tenebrae, & umbrae n Ortis, occupet eum caligo,& inuoluatur amaritudine. Noectem illam tenebrosus turbo possideat, non computetur in diebus anni, nec numeretur in mensibus.

Sit nox illa solitaria, nec laude digna. Maledicant ei qui maledicunt diei, qui pa

rati sunt suscitare Leviathan: Obtenebrentur stellae caligine cius: expectet lucem dc non videat, nec ortum surgentis

aurorae:

14쪽

LIBER PRIMVs.

' Quia non conclusit ostia ventris, qui portauit me, nec stulit mala ab sculis meis. uuod si uter monumenta sacrarum

Litterarum. .ones inquirere velimus eas,

in quibu um exultat atque gestit oratio, con s , equum nec a Virgilio, nec a Equi des Hrtiis

Claudia is ad mluum potui se depingi, quam 'i'q/'M '

a Luebo tot ante saecula fuerat depictus. Numquid prebebis equo fortitudinem, aut Iobev is a. is. circundiis collo eius hinnitum ' Numquid suscitabis cum quasi locustas gloria narium eius terror. Terram ungula fodit, exultat audacter: in occursum pergit armatis. Consemnit pauorem, nec cedit gladio . Super ipsum sonabit pharetra, vibrabit hasta &- clypeus. Feruens ic fremens sorbet terram, nec reputat tubae sonare clangorem. Vbi audierit buccinam, dicit: Vah , pro 'cul odoratur bellum , cxhortationem ducum, & vlulatum exercitu S.I Iec tu una tantum parte, sted in omnibus hac elucet eloquentia . Nam acerrima obiΗUationes in Prophetarum libris, saluberrima Salomonis Regis consilia, mirifica laudes in τniuers almodia, in Apostoli litteris Mari, motus animi

15쪽

sacrarum rarum tia notraret .

severant omnem eloquentiae profana conatum, uartem. Uuamobrem, ita flatuere posse Uirimur, diiιinarure Titterarum monumenta plurimum habere facundia, posseque cuiuslibet animum calectione ad recte, et copiose dicendum informari.

I ii , Non tamen Omnes calestu eius eloquentia m*Gomi libui possunt intelligere. Ea nimii Am fuit causis,

temporibus, re in illa aetate, qua longe iam recesserat a feliciore Patrum sculo, non animaduerterent homines , neque caperent artificiosos inus Diuini Spiritus sermones, et latentis eloquentia formam. Tantum conquirebant hinc inde stententiolas minutaου, eoque genere stequeuter ettebantur, cum scilicet ita persuasum habenrent, inanes orationis partes fore singulas, qua

non sacrarum Litterarum auctoritate confirma- Mediorum tem- rentur. Erat etiam aras illa, si nostram inruea-p' R 49' ob furior, et in illuctriam Graecorum, Latinorumque litteris admodum peregrina . Non tune oratorum libri manibuae terebantur, non ex poetarum, et historicorum numero grauissimum,

quemque legebant ue ex Vraca vero copia plurimi nondum in Latium erant traducti. Qua cum ira fle haberent, haud sane videri mirum potuit, s summam eloquentia laudem non assequerentur. Sed in histe tenebris tamen, et in hac litterarum obstui state pracipiebant multa clutariter,

16쪽

LIBER PRIMUS. - 13

pie mouebantur, obiurgabant mitia, mirtutis amo rem in animos in ebant, quibus rebus non mediocrem laudem a Rcebantur. Apparet in illis ea quoque digna res admiratione, quod eram eximio sacrarum Litterarum Ῥμ, et Iectione contriti , quamuis fortasse neque rerum, es locorum delectum haberent eum, quem posterior alas specula, neque intelligerent ad persectum ea, qua iam intelliguntur. Nihil meniebat illis in mentem, nihil pronuntiabant, quin statim haberent ria. in promptu testimonium, et locum, quo rem eam

aliquo modo confirmarent. Atque in eo sane re- Ne tam tem-prehendenda nostrorum temporum miritur inertia,qua tanιa iam coepit esse,ut inueniantur e con-rionatorum numero, quι minimam fluat, partem

in sacras Litteras contulere. Scilicet in conquirendis testimoni,s alieno τtuntur labore, consecto que lyllabatim indices adeunt, non ut locorum, quos antea notauere, recordentur, sed mi nouum subinde aliquem parent. Fit hoc inutiliter, atque peruerse ue namque sic agendo, teHimonia temere proferuntur absique germano senstu, misereque retardat et hebetat frequens us indicis ea ingenia , qua laborem alioqui contemnere omnem δε-bebant. A talis istius media clarissimi Scriptores A t, Ii m8dia Dere, Hugo, cui cognomen e Sancto Uictore, In V P ' nocentius III. Pontifex Maximin, Iacobus Vitriacu a

17쪽

,4 DE SACRIS ORATORI Bus vitriacus, Antonius Patauinus, Bonaventura

Thomaz, Vincentius ex fot atorum ordine. 6Ab anno fere milestimo Mntesimo, tantinuata deinceps succe sone, numerus hic durauit . . Verborum septin, quam lenientiarum ornamenta illis placuere ς quod genus, ubi frequenter adhibeatur, pondus et auctoritatem Aroeat orationi, et sunt ex ea figurarum copia nonnulla praecipua

s sein, di elo- blattatis , ac languorIS. Bernardus in ea n me

randus classe, iis a caeteros quodammodo visus est serri Spropiusque ad nomen et laudem oratoris accepisse Astu se acer et seuerus in reprehendendo. in Angelico autem Doetore non solidam tantummodo , sinceramque demirari sapientiam oportebit , sed eam praecipue diuinarum Litterarum peritiam, atque usum, de quo superius demonstras Thrimis a. ui. Ea sacrarum Litterarum perbia et mus ma- μῆ ' Inos ipsius Aquinatis labores, magnasque vigilias ostendebat. Sancti Antoni, Patauini, et Sancti centi, Dominicani sermones in magno debent se honore ac pretio, quia magnum humano generi , dum haberentur, attulere fructum et mitin

litatem. Id flebat, non solum Facipuo Diuima benignitatis fauore, sed etiam candidi mis ipsorum moribus, qui commendabant orationem, atque cum ea gratia magna vis in simplici ma

verba dependebat Cateri possunt Gl mulibus,

18쪽

LIBER PRIMVs.

documentis , mes exquisito quodam ordine, mel facilitate, mel in uniuersium breuitate placere;

videturque nonnumquam eorum oratio marys dicendi ornamentis exurgere et attolii. Illud mero de temporum eorum condisione est animad- stud4. .

uertendum, rentissimam artibus, et scientiarum dociplinis atatem fuisse, ita mi, cum si reperent omnia dialecticorum di uiasionibus, cumque phit ophi, ac theologi meluti regnum obtinerens, Eloquentia necesse habuerit conticere, quantum antea numquam fecisset . Neque minimam ei

silentio causam fuisse putauerim, quod, t qMise

que maxime polleret ingenio, ita plurimum in dissoluendis e media philosiophia, theologiaque nodis occuparetur. Itaque ini, cum diu primis illis Burijs assuevissent, quandocunque contionarentur ruaestionu ito e stuperiore loco, nihil facere aliud posse mideban- , Itur, quam proponere quaestionum nodos, eosque diligenter explicare non sine merborum formis , qua solito disputantium more ad rem breuiter , et obscure distinguendam ,fniendamve pertinerent. Id ipsis erat expeditum ac facile, quia nouum insumere laborem necesse non habebant . Sed promistua plebis aures in tanta rerum, eae verborum subtilitate peregrinabantur, neque poterant ullo modo qua dicerentur, intelligere. Tunc prima

concionatorum, et maxima laus debuit esse, si foret

19쪽

Dantis verba in sui teporis Cccioriatores a Parad. Can. Iso

foret ipsiorum or fio plena tenebrarum, re obstu inritatis, neque febat hoc vlla proseunditate doctrina , qua Ab et orationi, sed Istupore quodam,

quo defixos animos auditorum tenebant. Genus hoc Dantes poeta, cum in Aui temporis concio natores inueheretur, eximia verborum maiestate

descripsit, qua soluta, et Latine conuersa, totidem fuere. Conatur unusquisque videri, et sua inuenta in idipsum confert. Ea se stantur avide

concionatores : Euangelium autem Ilictur.

Alius ait, Lunam sese contorsisse patiente Christo, ac semet opposuisse, quia Solis radi j non illuxere Mundo. Alius, lucem latitasse ultro; inde factum , ut Hispano,& Indo, di

Iudaeo communis ea eclypsis foret. Non sunt Florentiae tot Lapi, tot Bindi, quot huiusmodi fabellae quotannis hinc inde proclamantur e suggestu . Ita scilicet oviculae sinplices redeunt ex pascuis satiatae vento ; nec ignorantia damni minuit damnum . Non dixit Christus primo suorum conventui: ite, canite mortalibus nugas, sed vera ipsis ostendit fundamenta 3 idque in ore unum habuere, atque proside dimicantes, ex fuangelio lanceas, dc scuta desumpserunt . Nunc ad conci Onandum itur cum facet js, & vanitate , ac dummodo risu quatiantur omnes, inflatur cuculluS, nec

20쪽

vltra quidquam petunt. Hac igitur merba δε- clarant , non ex theologia solum, sed etiam ex

philosephia quastiones in Auem selitas fuisse tractari , quas ipsis leuissima et fumilia dicta

paulatim inquinarent , eaque pessima confluetudo creuit poeta tempore procedente . Ex hoc nu mero co, cisnarorum er genere tunc fuerunt ingerius Patauinus, Iacobin Losiana, Bartholomaus Pisanin,Philippus Montιψ, Armacanus, Antonius Balocus, atque complures, inter quos ego Garricum Abbatem, et Ioannem Taulerium aliquanto meliores, quam cateros existimaui . Diuersam quinimo viam insistunt: nam Garri

cus quidem est μauis in dicendo , quiddam sapit

oratorium , commouetur animo , mitia et per duos mores obiurgat. Taulerius autem atate

sua sanctimonia famam adeptus, totus ess in contemplatione , stmperque vocat auditores ad intemriorem animi cultum, et, uti se ipsos agno stant, hortatur. Sensere fortasse postea, quicumque concionalem hanc artem factitarent, id genus, eamque formam orationis, neque tam acceptam se populo, neque tam utilem, quam antea fuerant opinati. Itaque ratione mutata, et omissa ἀθω- tationum pubtilitate, seste totos ad Hudia sacrarum Litteramum contulerunt. Et quamuis mira tunc librorum esset penuria, conabatur tamen v f

onci minem a quos Dantis intas habuit.