Federici Borromaei ... De sacris nostrorum temporum oratoribus libri quinque

41쪽

m ines ObIur. Fationum loci anutiles .

nuperrime sibi, proximi e fluis acciderunt. Hatim intimo comprobabit senstu quidquid audierit , putabit veri me dictum ue ac si quispiam is

terrogaret, vellet etiam proferre de fluo nonnihil, ad rem confirmandam. Videntur demum illi communes obiurgationum loci, non tam ad nos pertinere, quam ubi res, es actiones fluis insignitu notis ante oculos ponuntur; et credimus, tam alios, quam nos ipsos, illa iacta in publicum re prehensione, potuisse moneri . Non feriunt an mum , non accipiuntur, ut nostra ue quia nimirum

in eo blanditur Φnu qui que sibi, Ut cogitet optime de se ipso, flusi cari de Ars malit, ae nisi manifeste perstringatur, misat anim o stemro. In hoc

adeo fructuosio reprehensionum genere, qua TCS, homines nominatim ipsos attingunt, haud minus requiritur omnino vel iudicij, mel ingenij, quam in alijs, qua communiter adhibentur. Nam plerique artis ignari, decori leges egrediuntur, atque submittunt, et Arciunt ita hese, τι immisceant concioni ridendas ineptias, i que quodammodo miles flant. Penetrant in priuatas et que domos, ετ quid ibi egerit sicurriliter ancilla, credunt j posse maticinari, tum, si quid uxor in mirum facete lustris, mideri volunt scire, narrabuntque

sordidae eomp publice . Atque utentur interdum humillima

rationes vitan ...

quadam et sordida comparatione, si ad tuum

42쪽

msium, ei intelligentiam accommodare sese melle videantur . . Non est bax illa sane singularium

rerum laudabilis, et opportu Uectatio, quam iis obiurgatione concionatori esse propositam Ueia: lemus Non incidemus autem in ea lilia,si dabimus operam, o sn rebus illis, qua ad certos homines, et ad certa negotia pertinent, eluceat

aliquid ingens vel DdM grauitatem, ct pondus habebunt; si res ea, quae circumstant, erunt cum aliquo stlendore coniuncta ue si demum noBri quoque mores adiuuabunt eam partem siveritate flua, et grauitate . Aderant tac omnia Francis 4 chino concionanti, si cuique aliquando, et fortasse

commodius illi, quam caeteris omnibus adfuere. Gestus etiam in id Gnice composituae et accom modatus erat, quodque mirabantur omnes, cum

lingua esset tardiore, pulcherrime stabat in oratorum numero ac iuxit eleganter aliquis, elo quentis laudem eum non fuisse consecuturum, nisi

eam natura iniuriam accepistet. sinculum enim Inin lita lingua

illud lingua dum conaretur abrumpere, concita. chino. batur impetu mehementi ue nonnullique gestuae in

terim cernebantur, qui vim incredibilem adderent orationi. Etiam illud ea tempe te de hoc oratore dictum ferebatur e Franciflebinus ii sicineret lingua persuaderet tamen,sed nullo modo,

s brachia, et manus deestsent . Id rear nihil aliud.

43쪽

quam affirmame loqui magis cum gestibus , et ae-Irseisthini st,ip tione tota, qisam sermone communi. . Ea scilicep

etiam est causa, quamobrem ipsius oti, fructus.

et ingenti' monumenta, qua reliquit , cum non potuerint Hamzarripere vim, O .gratiam, qua inerat homini, minus item praestrant venustatis. et esticaria . . Magnos , es uberes contionanda motus animorum fecit, atq*e totus ferme fuit in eo, ut bomimum pectora concuteret, ac feriret. Ad merum et sincerum erant omnia, variabat que in omnes argumenti facies orationem , id, quod aquales eorum temporum ali, facere non sciebant . Errat oratio fluauit interdum ue astera nonnumquam 3 abbi quari ea numeris et cir eumflcripta , alibi disoluta et fusiaue modo abundans ex plena, modo concisa es rentracta v. Elurimum studi, ponere deberent in ea marietate conriona

tores et. reputare ,;quemadmotam tractari mar umorisa voraratrarationem, instar equorum s qui non semper cusu, et saltibus incitantur, hed fle tuntur etiam in multiplices gyros, prout equitiai brisui sa- flurium erit et voluptM. Claruit per ea tem 'μ' pora concionandi satis arte, et optimarum artium

disciplinis Alphonsus quoque Salmeron, de qus relictus locus esse miritur dubitandi, positne iure numerari concion eor, quamuis multum ac

diu verba fecerit ad postulum ingenti c cursu. Cum

44쪽

Cum enim est apprime sapientia Hudijs erudia itus, parauerat sibi diuturno labore siluam rerum, me proferebat, ut1 primo fuerant reperta, confusis nimirum atque dispatas . Fuit plurima. tamen ipsius oratio, Mena rerum, et eruditionis, molemque librorum ilium infinitam euoluisse te genis , posset facile quilibet existimare . Hac propria laus erat ipsius, si tamen eam suo nomine appellari laudem oportebit . Non satis est ora rari , ad nominis huius gloriam, et magnitudinem, confirmare qua proposserit 'argumentando tantum, et distulanao, sed opus est illis, qua nimium

am saepe nominamin, ornamentis, et venustate dicendi. Corpus enim illud orationis absolutum atque perfectum quodammodo restondet coagmentasioni et structura nostri corporis, in quo sunt ossa, compagesque neruorum, es vena, disso sita membra, caro, sanguis, color. Ad eum plane modum in hoc altero corpore sunt verborum tu mina, partes, alia quidem pracipua, alia mero minores, vis quadam, umax, et insita, spiritus, Numenta, fiententia. - - uti membro euilibet sua pars earum rerum contingitit sic apta pro mtione esse de bent in toto orationis corpore. Neque enim figura diceretur humana, qua nudis tantum sibus, et rigida carne constaret. Vuod mem ttinet ad copiam, os ubertatem, est sane in or - , F tore

45쪽

Cnneionae rea

4n, DE SACRIS ORATORI Austore commendanda stententiarum, es inuentorum

opulentia quadam , itemque si exempla, et ex va rijs petita Ariptoribus auctoritates adprint . Pertinent enim ad perfluadendum hac omnia, non solum, quia continent probationes, et firmamenta rerum earum, de quibuae oratio nobis est in tituta, hed quia dicenti conciliant auctoritatem, dum scilicet ille maximarum, pulcherrimarumque rerum mentiam ese complexus videtur . Ea est fere de flummis ingenrs, atque doctis hominibvae

in vulgus opinis, ut probos mores, animique prudentiam cum sagientia credant eos habere coniunctam. Inde fit, ut maxima sit apud nolfides illis, quos esse dactis os arbitramur. Santamen accidit, ut in summa rerum copia desideretur iudicium ι reperiunturque nonnulli, quibus opportune cadere pose videatur in concionem quidquid inuenere legendo, vel meditando. Nos mers memoria tenemus, etiam fuisse concion sorem , qui, cum die quodam infludaret habenda concioni, magnoque studio commentatruur ea, qua dicturus esset, quasi circum luente rerum copia, verterit ad gregales stest, dixeritque: miri amici, quid faciam, ut exitum tandem inuenisam ei sermoni, quem paro 3 quandoquidem omnia quacunque legi, vel excogitaui in hoc nata esse argumentum videntur Z Nec desunt qui c-

46쪽

ram omnem rerum, atque delectum ignorem , eunctaque pariter apta, pariter exquisita iudicantes , in magno ponant sua sapientia damno,

s quid fortasse prater mittendum esu, quod

promptum aque pararam haberentis . Remedium huic a ditati noxia re mitiosa vir sapiensis eruditus mihi aiebas olim esse posse, ut, quis inueteratarum in hominum linguis rerum desiderio teneretur, nouam saltem rationem in illis explicandis adbiberti, ita mi antiqua illa et exoleta renouarentur, diuersaque docendi via et Modo res docere nouas videremur 3 nihilque esse tam rancidum aiebri, quin oratione posi

steti illunirari. Consilio igitur huic is sistentes, po

terimus ornareRvariis. modispea , qua pronu rilauerint alij simpliciter ac nude ι eiusdemque artis, erit, re ab alijs demonstrata dilatare, et longos aliorum sermones in breuem conferre se tentiam . Facile esset nobis illustrare id pro pemodum innumeris exemplis, sta instar omnia um erit locus ille Xenophontis in Cyro, quo loco lites in naruptum asperumque montem assendisse narrantur . Ea narrario duobus ferme omerbis est absoluta , eum in deseribendo pari montis assense Romana princeps oria Sae- uiuae, coninus extremos artis potueris adbi' iam . Si mitu dinem. mniuersim eorum ab

Sapietis viri co-sisium. Xenophontis, Sallullii locus in uadent reo

47쪽

Lependi ructus quinam sit. Λliena seripta cur lectitaeida. Cuiusdam alum . ni MichaelisAnseli mo .

qui manibus terunt libros, in peere velimus,m tum omnibus ferὸ propositum esse unum animad

uertemus, ut rationes, ut similia, ut exempla, stractare ve dicta conquirant. Caterum, eximmogo, ne Haquam Ammum et optimum pretium ese lectionis in eo, ut qua funς inclusa moluminibin, in τnum quasi cumulum extrahantur: potius autem erit, si lucis alienasMore, noli lumen ingeni' ad noua quadam' excogitanda, et inuenienda lectionem inter ipsam accendetur .

Aliena stri a melut obnetricantur animi nomisensibus, qui licet iam antea concepti laterent influa pede, nullo tamen modo possent lucem a picere, nisi educeremur MC vG . Fit quinetiam eadem lectione librorum, τr pensa concipiat μι- mus ad eum fere modum, quo diuersi generis animantes inter sese congressa, dant Mundo fartus nouos . Vt vero ex lectigne fias etiam utilitatis in nostra scripxa derivetur, oportebit Mexequi , quod fertur de nobili quodam alumno. Michaelis iangeli, qui nihil constumst mnquam pingere fluo marte, quin delineatum illum a mae gistro tanta eum omnium admiratione consissem extremi Iudici, contemplaretur attenti simὸ, no dilibu que sic ideis et imaginibus informato penitin animo, sumeret illiso pemiculum, - facere opus aggredere in . suamobrem ita uatuo, mi qua

. veniamus

48쪽

meniamus ad Aribendum, abstuissima quaque pantum esse legenda , nec semel, fled sapius, quia identidem iterata lectio librorum eorundem, si quidem erunt optimi, maiorem nobis asseret fructum, quam illa per diuersa volumina leuis eua-

patio. Bononia cum adoleficens sem, audiebam Angelus Papius

aliquando Angelum captum ς cumque mιrarer, libros quota

illum in Iuris ciuilis interpretatione loqui pure ' φ εῆμ' 'udmodum, et Latine, memini dici, confluetudinem banc se Tapio, ut omnes Marci Tulli1 Ciceronis libros, exorsin a principio, quotannis semel inque AEd extremum legeret clara voce et elata, qua facile posset audiri. Meronis instituto, et orationis via, de quo iam est dictum, Benedicti monitis. Palmi, rario non multum abborrebat, qui suis etiam ipse ducendi laude satis notus alati flua. Nihil enim asserebat comptum et expolit unD 3 cumque ad copiam rerum, quam ad curam esset attentior, parum artis, doctrina multum in ipsius oratione cernebatur. Adiuvabat eum in hoc ipsio

excellens memoria, qua Patrum auctoritates non paucis eorum verbis reserebat, aut variabat sius,

p. pasim, ac felicissime sine recitabat, obstupest e-re populo, paginas fideliter retra, deinde pondo mando verba singulatim, ilia Dabat ea cogitatis animi flui, dilatabat, et satis apte explicabat

. cerrima σα actio, qua tamen iucunditare non

49쪽

hri Ira raratio deis luetat interdit. P ymium imitarino cuilibet tutum a Voeἰs moderatIo qualis .eareret. Nihil est enim quo magis assiciantur j atque permulceantur auditorum animi, quam sistentiant, alienis sese verbis et oratione permoveri ἀAtque ratiocinari possumus in hum modum, si mouent audita, placebunt etiam; et cum placeant, necesse est etiam delectent . Neque fluaria tantum, sed amara quoque stenseum titillam . Ac sicuti labores, et pericula sunt pro voluptate

magnanimo viro ac forti, qui contemnere com moda, et otium amet: ita fit in concione, ut si bentisiime audiamus ea, qua lacrymas eliciant, moueant doloream . Erat autem Palmi, tantini ardor , atque impetus in dicendo, mi eadem mi totam orationem et gestu prosequeretur, et voces

poteratque tam id ipsium, quam aliis quippiam

a natura tributum, iusta reprehensione carere is viro, qui multu, et animo natiuum queAdano ignem praeferret, ac fateretur. Caterum, dicendi.

et agendi rationem illam haud quaquam seqvi

omnes deberent. Variari namque formam orarcionis oportet pro rerum, et stententiarum, et araegumenti marietate ; sique etiam oratori totiue

jura corporis in diuersas illas facies eri apte consormanda. Et debet orationis mis, atque m tin pumma cum lenitate habere occulta qua mlucrementa, tacit que progressiones, quas disse mulet orator i e sentire . Cauendum est item

50쪽

ne, sicut in Antisthenem, qui deelamabat prens4

dictum olim suis: vox nonira tuba honum imite, gur, qui, cum alterum et raucum tantummodo quiddam habeat, nec humano more sit artieula iuri quid significare velit, ignoramus . In perora' peroratiosione vero pr/cipue, mea quidem sententia, recte 'fecerint concionatores, si dicent leniter, ac sedate,

seque significabunt esse plenos amoris ac sancti desideri, . Iam enim commoti esse debent auditores , estque locus ille repetendi, re commendandi tantum ea, qua iam animis accepere, ita ut memori mente condant omnia et struent. Sed

fortasse possent aliqui pubdubitare, ne langue a Dorationis extrema, stigeantque, si circa finem δε- fecerit ea vis actionis, quam in principio dicendi, ac deinceps in progressu visi fuerimus adbibere . reorum timori, ac si secioni fatis factum erit, si doceantur non debilitari actionem, aut infringi, std augeri potius, et robur eam flumere nouum , cum dicitur grauiter, et considerate, daturque tiarium auditori, ut rem totam probe in- tetrectam demittere in animum possit. Demo fi rumthenem certe tanti nomιuis illum oratorem ani- is

maduertimus Aferme lonsueuisse facere, ut validissimum aliquod a umentum in finem usque reseruaret, ea nimirum arae,mi impressium illud in auditorum animis relinqueretur. Ac, ne qua