Nic. Biesii Gandauensis De republica lib. 4. multis in locis aucti quibus vniuersa de moribus philosophia continetur ... Eiusdem Oratio pro bonis litteris

431쪽

siimma quaeque, celerrimὸ praeterfluunt.

nisi literarum beneficio conseruentur ad- uersus Obliuionem, necessariam comitem

diuturnitatis:& propterea diuina prouide-tia factu est,ut in ea virtutes omnes summet cum sapietiar & eloquentiae studio sint co . iunctar. Multi quidem fuerunt olim clarisissimi Principes, sed tamen nunc paucorum gloria vivit,quia pauci fuerunt , per quos viveret: quorum virtutes si literis doctoruvirorum mandatae fuissent,& eorum mei moriam celebrem,& exempla plurima clarissimaque rerum bene gerendarum ab ushaberemus.Tua vero beneficentia sereni L

sima Princeps,qua doctos omne s & studiosos tam sedulo prosequeris,ante multum tempus multos nos visuros esse speramus, quorum monumentis omnis posteritas ve- hementissime & delectetur & iuuetur , in quibus . tuum re tui similium virtus aeteraenis literis erit descripta. Nam te maximum quiddam animo concepisse scimusis quo summam felicitatem,huius mara me pro Uinciae,pendere non dubitamus,cuius piab ilicum cospectum omnes summis votis expectamus. Tanta vero hie est aeris temperies,tanta agrorum amoenatas, tanta sertiis litas ingeniorum, si recte colantur,ut conissanter affirmem,in toto terrarum orbe nocue regionem aliam Musis,ccommodati- orem.

432쪽

rem . Mesta dicere possem de getis h*manitate, magnificentia , ceterisque virium tibus,sed plura quam dicerem praetermitα terem,nec etiam hic locus in eas me minc ratius digredi permittit.Cum igitur omni bus alijs bonis isaee Hispaniae pars ab udet, per te,literarum accessione, proculdubio aliquando omnium aliaru prouinciarunt longe felicissima futura. Quanto vero Valetina regio felicior est,tanto Muste ina. iorem gratiam tibi debebui ut sunt gra-eerte reserent .Dum praesente huius urbis statum intueor,maiore equide ex ea ,sie, alus vllis,quas tame vidi innumeras,peheipio voluptate sed incredibilem percipere mihi videor d si prospicio felicitate illa Gisne futuram dum ingenia tam multa ta inq; ximia video omnique genere doctrinarum optime exculta: morum insupet elegantia ingehijs eosentaneam,& eloquentia sum. ma totam in tuis virtutibus occupatam. Nullus erit in toto terrarum orbe,cui non licebit tuas laudes,non quidem pIenas,sed tamen immensas audire. Quid posteritas omnis quantis eogratulationibus tua memoriam prosequetur, dii gloriabitur Metiam Mendoeiam,illius Roderici, Teneti Marehionis inelitam filiam, magni Calabrorum ducis coniugem meritissimam, Praeter virtutes omnes summas,quibus imis Ee mortalo

433쪽

ORATIO

mortale proculdubio nomen eomerebiatur,tanto fuisse erga bonas literas amore, ut i)s Valentina regionem illustrarit de beatam fecerit, & Musas etiam ipsas,quae percam omnibus gratijs assuentem locum intadeprae.Adde quod tot libri tam erudite, eamq; eleganter coscripti tuum nomen in fronte ostentabui,tibi se debere fatebun-δur,quod cocepti sint,quod editi sint,quod cpertam lucem videant, & quod semper, immortalibus tuis laudibus communique utilitate pleni,cum summa gloria vivent.Id ego profecto tantum esse iudico,quo maius in rebus humanis non posssit optari. Nam forma,robur , diuitiae. ceteraq, eius generis,quod nee tam praeclara sint,necta utilia,nec tantam voluptate adferant , Om-xibus,qui aliquid mentis habent, est satig manifestam,& interim etia sicillim celerrimeq; in interitum suum vergut. Quansi autem nobilitas in posteru propagari credatur, non tamen video quomodo possit

in tanta tamq; repentina comutatione re rum humanarum,sine literis attingere sensus diuturnae posteritatis. vel enim fi iij d

generes maioru suoru gloriam extinguit vel,si paulo vehementius incalescat eorum Virrus, parentum suortim lucem obscuaxant:& tande sine literis necessarium est,ut

ρος oriam *uorum obruat multiplex se-

434쪽

PRO BONIS L IT T. 2Ictries&ordo nepotum. Eloquentia vero.

magnorum hominu laudes nunq patitur intermori,sed ea,quae logissimis distant,vel teporum vel locorum interuallis,sic omnium hominum oculis exponit, ,ci si essent praesentia, multo clariuς cerni videantur. Non negarim ego,quin plurimum maloaribus tuis debeas,quod in tali natus sis nismilia,quae merito nobilitatis atq; virtutis si,mmam gloriam tenet. scio te plurimum debere patri tuo, non tantum quod te talogenuit, verum etiam qu5d ineredibili foratitudine cosectis pro patriae salute perieulosissimis bellis, maxima sui nominis lauiadem,ac insigne Principatum tibi reliquit. Sed tamen si recte e5sideremus,multo plus tibi maiores tui debet, a tu debeas illis.ab illis a cepisti quidem nobilitate: sed tu notabilitatem eorum illustrissimam ct aeterna facis.parentes tibi vitam dederunt: tu illis reddis nominis immortalitate . illi tibi fora tunas amplissimas reliquerunt sed tu diuitijs,quibus alij abuti solent, du literas promoues,libi tui'; gloriam coparas immortalem,quae certe cum sortunae bonis nullo modo potest conferri.Cum itaq; tanta diginitas & utilitas literarum sit Principes serirenisse. Oportet vi,quemadmoduli adtenus fecistis,studia literarum omni conatu pro-

Roucre pergatis,nec vi si ab hoe honestiu

435쪽

simo vestro instituto,quantumuis algmus. ii reluctentur , vel minamu vos patiamini dimoueri .Quana bonae literς,quae hic antea prostratae,co cultat ,& miserrimis m dis afthctae fuerunt,vestro numine iam rem crearisubleuari, & lucem hanc iucundisissimam intueri coeperunt studiosos tame ROmnes, propter sapientiam,vestram summam,& amorem singulare eruditionis, euincredibili beneficentia liberalitateq; coluctum,mai' adhuc,immo maximum quid tam expectare video,& vehementer rogare t immortalem Floriam vestram, quae de nostr sim omnium salutem continet,& sine literis: iustum litum splendore obtinere nς quir,ad summum sitam incrementu perducatis nec eam vilis occasionibus immi-n0i velitis. Omnes in vos iamdiu oculos in-t tos habent,omnes opem vestram emasgitant,nec iam tacite, sed aperta voce ro. gant, ut expleatis bonorum omnium eΟΠ- septam expectationem. Non est sapientia vestrae,prςs entem oportunitate prςtermit-

ζre,quae ubi semel elapsa fuerit, perinde

acile recuperari nequirmon est fidei vestraecos ncgligere, qui te totos patrocinio verustro submiserunt: non est magnanimatatis

surae, nihil omnino curare,quid de vobis poperitas omnis loquatur. Quansi enimi' omii bus negotus potius virtutem ,quassaudem

436쪽

PRO BONIS LITI . i 2IIIauderer ipsem sequamint,tamen quoniam ςst illius haee necessaria comes, summaverastra virtus summis etiam laudibus celebrari cupit.Videmus viros bonos Omnes, praemsertim Principes,etiamsi aliud agant. tamesemper impelli ad ea quae coferunt ad lauis dis aliquod incrementum, malos aute Omnes,vel tum,cum propter laudem virtutem maxime simulare volunt, dedecus & igno- mimam nun i euadere. At eloquentia sapi- sntiae necessava comes,& unicuin veritastris instrumentu,in magnoru hominu lauis di bus celebrandis libenter occupatur: barcbaries autem, nimirum res turpis lima, pestis ingenioru& veritatis,chm ipsi dignissima sit quae statim intereat, i tu posset ab in

terit u famam aliorum vindicare. itaq; ne- 'mini dubium est,quin diuino consilio se etiam sit,ut in hac urbe sapientiae & eloquetiar studium per vos florerer: tum quo plus vobis debeat Valentia, tantam felicitatem

adepta, tum quo maiorem gratiam referre ac immortali facundia vestras virtutes celebrare queat. Eodem cosilio breui futuruco fidunt omnes, ut haec studia per vos adis huc multo maiores honores cosequantur, ct amplissimos fructus ferant:quoniam Vident vos esse tales,qui no nisi summa omnia facere cosueuistis. Cumq; iam ex euiis dentillunis argumentis, quq dedistis,max-

437쪽

RATIO

imam spem eo ceperint de studijs Valents-

nis augendis & exornandis, sperant etiam fore ut alij Prineipes eospecta verae doctrianae dignitate & utilitate, vestra sequantur auctoritatem & exemplu,ac prostigata barbarie,vera eruditio suum honore & existiamationem ubiq, cu summa Reip.totius felicitate,cosequatur. Dici vero non porest, quatum unius ciuitatis institutis & morib' uniuersius f pe terrarii orbis iuuetur.Quod si praeteriti teporis res gestas memoria repetere velimus inter alias ones Resp. unam Romanam & in bello & in pace suum obistinuisse principatu inveniemus:cuius legiis . bus,cu eas aequistimas esse cernerent ,aliae gentes negotia sua cum publica tum privata libenter accomodarunt, &eo ipso suas quoq; Resp. loge feliciores reddideriir.Res vero Romana sua omnem dignitatem suo, rum ciunum ingeniis & stud ijs proculduis bio debebat,sine quibus no sulum in tanta

posteritatem memoria suam no propagas ier,sed ne tum quidem alicuius nominis ipsa fuisset. onis enim eius gloria fere,a ciuiu, studi)s prosecta, monumeris literarum coatinebatu quibus etia est in uniuersum orbem terrarum transenissa. Verum si rem 5 , nem paulo diligentius consideremus,omnis ea laus uni Atheniesium urbi fere debeistiti, A eam etiam omnem ipsae Athenae pau

438쪽

eorum virorum ingenijs atq, studiis reserare debent acceptam,e quibus tanqUam vis berrimis fontibus,omnes disciplinae, quibus vita nostra excolitur, emanariantia bijs sapientiae primum suum succum Omnes alis populi hauserunt. unde cognos.cere licet, quantum saepe ad omnem omnium locorum & temporum felicitate paucorum virtus potesti quibus, cum propter eos R: alij laudati sint,& eius facti particia' pes felicitatis, certe plus qua omnibus suiseeetarib' laudis debetur . Simile quiddam per vos ex hac urbe speramus Nam si tale; disciplinarum constitueritis professores, quales virtus & sapientia vestra requirit,ij plurimorum ingeniorum fertilistimos a gros Optime excolent, qui copiosissimos&Optimos fructus proferant, in triaximos vasus generis humani. Boni enim discipuli , a bonis praeceptoribus boni magistri fiunt, qui latius diffusi in diuersistimis regionibus selieissime imbuunt plurimorum animos optinis quibusq; disciplinis.Sed iam apud vos, qui dignitatem eorum ignorare non potestis, nimis multa de stud ijs literarunt dixisse videor,hoe praesertim tempore, qu doctissiimi huius prouinciae viri, de rebus grauit imis mecum sunt disceptaturi: qui cum ea, quae diximus, optime intelligant, vesatis amplum disserendi locum habeant.

Oratia

439쪽

orationis meς finem expectat. Veru,quoniam multi homines barbari & seditiosi meum hoc institutum vehementer improbarunt,& vestrum itistitutum de re literaria promouenda, quod non potin ab omnibus bonis non approbari, repraehendere non desinunt:visus sum mihi facturus ope reprecium,si & illud hominum genus breuiter refellerem, di honestissimum desidearium vestrum laudarem , hoc loco;in quo de rebus obseurissimis in .omni fere genere disciplinarum, qua poterimus dicedi. paucitate ct perspicuitate, disputaturi sumus. hie autem dies totus longam adhuc inquirendi veri nobis occasionem est exhibitu rus, quamuis hac oratione nostra breuis it

ili particula sit adempta. Deinceps Statur ornatissimi ct doctissimi viri ',

L. Proponetis,quae ad-cogniti - lnem harum pulcherrim