장음표시 사용
381쪽
Eloquenti viro Bartholome della Mella
m archionis EstenSi Secretario. Vi infimais, frater et amice harissime. petiS, ut contra ne Firenae
scio quas irrisiones habitam in coniugatos et re Serti bi Riehiesiodi eon-
gamos per nostrum 1Vmumque Petrarcam Sacrarum Uptiarum accus de Petrarca . Cos II δ M Bartholome de Lamella
cognome, interpretato tu tardi comere della Mela n e anche re de Meli D, si trova a volt scritto C de Lamella ne codici malo preferiamo la prima forma, perche la tu frequente e Salvo
p. 79 S. V. Mela), at quale e di- retia anche Pep. X de lib. VII, uuno de personaggi pi importanti cheabbiano vissuto in errara negli ultimi lustri et secolo 1 e ne primi dei XV. Nato 'una stirpe in cui a profession de notato era tradigionale Pavevano esercitata Pavo suo se Gio- vanni e it adre se Bonaventura),la anch 'egii notato e sim dat 38 lovediam come tale a iancora' Albertod'Este Arch di Stato in Modena, Camera duc rog della Mella, 387
referendario e secretario de marchese Arch. cit Casa e Stato, Docum . maZZO
daVa Una suprema prova delia sua
fiducia assidando gli in uno con gli altrisuo consiglieri Filippo de Roberti, Tommas degli biggi e Giovannidella Sale, a tutela dei minorenne
da molli, i della Mella se parte inoa et iuglio et 398 quando cloe,
avendo solo fra i colleghi uoi resenti in errara, tentato ' impedire ilcolpo di Stato di Frances co da Car- rara da costui non solo privato
382쪽
EPISTOLARIO eontro i matrimo iura defendam, quas L fuerit ille coniugii, rei quidem tum propagationi neceSsarie, tum honeste, nimis improbus oppugnator
non sanascondersi leve quidem dictu Sed, OStquam ad rem VeneriS, ponderosum.
dua assai porgon, nam si comparatio facienda fuerit, veritatis doctores virmnita-
i, ibi jbji tem preserunt nuptiis, bigami vero continentiam vidualem ut facile sit cuivis et divinarum Scripturarum oraculis et eruditisSi-
detrussici di segretario e di referendario, che occ a Donat Albangant,ma attres imprigionato con universatram marico delia citiadinanga, che Venerava in tu i integrita detranimo edella vita; DELAITO, loc cit. Ol. 9SOrig. FRIZZI, p. cit. III, 4ΙΙ gg. La sua prigioni non duro digni modo chepoch giorni liberato ne li'agosto DELAITO, O c. cit col. SI), egit fu tost dat suo pupillo, che aveva con malcelat disgusto tollerata ingerenga assa sospetia de suo cero ne propriassari, richiamato a corte, investito diterre e di case in remuneragione premio delle lodevoli su agioni in servigio dello Stato Cain duci iubest. N, c. 8 A, I Ottobre 390); hi amato ne Ido in sieme a Giocolorae' Gio coli ed a Gherardo Boi ardi a tener e veci de principe assente DELAITO, O c. cit col. 964); ristabilito ne I o 3 se non forSe prima Cum duc , InveSt K, c. 2O B, O B, I labbraio I o 3), netrantico ussicio di referendari e configliere che serbo pol tutio it resto delia sua vita Cam. duc rog Pelligetari, Id Ο4-Ι42O cc. 68 A, 8 A 83 A 2 Settembre 4 14, 22 dicembre 4I7, 7 ennato 4I 8 c. Ne margo 4os egit a con Giocolo de Gio coli a Venegia a concludervi lapace fracia ignori ed i marchese; DELAIΤO, O c. cit col. IO24 FRIZZI, Op. it. p. 29. Ed illas labbrai deli 4o8 Iacopo Salviati, recandos a Fer- rara ambasciator de Florentini, esponea Contrari luogotenente di Nic colo, che era it a Venegia a re festeggiare nia propria commissione in presenga
Bonaventura. Alia sua morte, non Se
1 Cf. a nota is p. 372. et I S. allude probabilmente ilibri di sant'Agostino De sancta virginitate, De bono coniugali, De nuptiis et concupiscentia edis uelli dici Gerolam Adversus Iovinianum, ove lacontroversia, di cui qui si discorre, laquale 'agit molio elPeta di egeto,
383쪽
DICO LUCCIO SALUTATI. 367 morum hominum disputationibus contra matrimonium, nedum contra bigamiam, disceptare. in qua quidem e Statuendi sunt Pero non ricusa
primo fines, intra quos Versari noStra possit oratio, ne nos opor dis 'teat sic ab initio cedere, quod non possit vel leviter nostra di- sputatio militare tollamus ergo comparationes que, cum dicantur inter homines odiose inter res ipsas inexplicabiles esse possent; et an bonum sit nubere simpliciter inquiramus in qua siquidem re moraliter primo, deinde Sanctioris disputationis examine pro saminer dun-
cedemus ex quibus, ut arbitror, patere poterit perspicua Verita j, όν-ό ά 'φ'' 1 questionis huius autem rei presuppositum et caput Sit, quod omnis mostra moralitaS, hoc AES actuum mostrorum ratio, aut universitatem respicit aut ad aliquid diripitur singulare de uni cosi riguκrdo al-
versitate, cuius finis divinior est, prius mox autem membrum i Rrxicol rQ, aliud Xequemur. 13 Occurrit igitur primo nobis totum genus humanum, quod cum certum sit in suis individuis esse, sine quibus omnino non Poicherii genere
foret clarum est in eisdem proculdubio conservari. et quoniam quanto sistono
individua quelibet hominum, sicut habent ortum edi principium Q Q pQVgQRQ, sui esse, sic et naturaliter habent occasum et ut desinant esse 2 quod sunt, ordinavit Summu rerum Omnium Opis e Deus On eost Dio voli che
tinua generatione individua sibi lumana succedere, quo posSet gener Zione si con-
hec sublimior creaturarum corporalium Species permanere. Si nulliis siquidem homo sit, potest humane speciei ratio certa sub- Sistere, que Solum, cum ipsa Deus non sit, illi divine menti, cuius a noticia rerum S causa, presen erit et cognita Species autem ipsa non erit, licet subsistat eius ratio sive dea, ad cuius limites et exemplum hanc formam sive Speciem, que homo dicitur, necessarium est fluxiSSe nec mirum; Supra rerum enim Omniumque Sunt numerum, licet plura numerabilia non subsistant, infinitas 3 numerorum SSe ratione aliquis, qui recte Sentiat, non negabit; quas solus infinite essentie bonitatis, vigoris et intelligenti Deus cognoscit et capit. ut SubSistat igitur actualiter humanum penus, generagione
necessaria generati fuit, per quam, cum ternaliter in temporaneis corruptibilibusque individuis conservari non pOSsit, inter-
384쪽
368 EPISTOLARIO minabilis, imo potius finie 1ade individuorum successionis bene
ficio perse Veret quo natura, SiVe, ut Vertu loquar, maturea ta intento p Deu auctor, inStituit in humano corpore genitalia membra, que
dotato di membra maturitate debita fructum generationis, ne humanum genus de-
ro, ficiat, exhiberent. unde videmus animantibus cunctis Sic gene Grationis insitum appetitum, quod vix non derelinquat etiam dormientes et cum homo ad hominis auxilium natus sit; dixit enim Deus non est bonum hominem esse solum, nec Sit inventum adiutorium simile sibi φ longe magis natus est quilibet obnoxius humano generi, cui quidem natura prodeSSe non O IOL'uom quindi teSt, ni Si OlUmmodo generando, quam alicui singulari. ut fateri
homines esse naturaliter debitores et obnoxios geniture cuiuS rei gratia viros ac mulieres sterilitate notatos, Vix homines et defectivos homines reputamus nec dubium quin defectus iste sit Que non minimus in natura que cum ita sint, ut ad singularia ve- se ad altra tu iamUS, O ad uniVerSalia redituri, Si non esset aliquid supe-
βωxηi, cipatione Vestigioque rationis, intellectu et Voluntatis, ternitatis nostre condicione deberemus altius elevari, ut in lumine vultus o quand'egii i ot Sui infinito illo imine perfruamur quicunque generationis ossi-
traeSSeatal debito, . . . . . . . . . . .
lignus humano generi ingratissimusque nature sibi quidem iniuriosus, qui multiplicatione prolis non repararet baculum ac sol alium venture debilis et indige SenectutiS; ut, cum cetere en 23 sibiles creatur instinctu quodam naturali moveantur ad generandum, hoc homini debitum Sit, non solum nature motu, Sed etiam evidentissima ratione quo semet non deserat et Solitarium tradat infinitis periculis, morbis ac denique senectuti sed domui fami-heque consulat, que sine fecunditate prolis ex unius hominis vita odependens, in morte sit sui domini peritura iniuriosus est etiam
385쪽
gentilibus et agnatis; cum quantum in se fuerit mon Solum eontro i parenti, proximos derelinquat, Sed totius sue cognationis famam et nomen extinguat iniuriosus est et patrie, cui post Se Vel etiam Secum a patria, loco sui non sussiciat defensorem malignuS S et in humanum uma genere, J genus, in quo cum natus Sit, cumque videat ipsum, si tollatur continuata succeSSiO, Sine dubi periturum, non curat, imo non
vult illud, quod omni creatura corporali nobilius et dignius est,
quantum ad Se pertinet, OnServare nature denique, que Optima e infine contro a
parens est, consimili ratione reperitur ingratus, que cum sic ho- Io mini tradat esse, quod ipsa, que principium motus St, possit homines ex homine propagare, virginitatis aut continenti castitate nature curSum impediat fruStraque esSe cogat generationis membra, quibu producendis natura maximo cum artificio fuit intenta, ut nairabilibus instrumentis et vasculis mirabili prorsus I et ineffabili modo per infinitas dispositionum varietate et motus semen decisum ab homine, decoctum atque perfectum, in conceptioni vase receptum adhereat ad futuram alterius hominis aut hominum genituram. uod quam divinum sit, unica licet perspicerae ratione. si Se insatti atti
a cuncti quidem hominem propagandae sobolis ordinem edi pro βςr di xQςxς xς, positum derelinquandi seque Ot, dedicaverint castitatis. Sive sit ea vidualis continentia sive virginalis integritas sive coniugum castimoniali rabstinentia, nonnae totum humanum 4 enus in genere .p
omnisque religio solum unius elatis tempore subSistentiam dura-23 tionis habebunt, moxque Sunt, Suffectione proli deSinente, universaliter peritura quid esset videre paulatim mundi vasti φ i Zon i lior'
tatem, deficere familias, vacuari tum castra tum agros, evanescere RVxQβgβψdxV4mς ciVitateS regna confici, cunctaque sentibus et rubis impleri horror est ingens que tunc SSet rerum facie cogitare, quam quidem 3 hominum sola generatio facit agrorum cultu multitudineque gentium gratiOSam. Continentiam autem et virpinitatem, ut divina, sicut promi o resto p 'g-
SimVS, attingamus, non clauserunt legum oracula sub precepto I id ζ
17. Ideceptum 23. LVII castimonialium et abstinentiarum 25. M omelle sunte aggiunge, correrisne che ho mantenuia que a mox 29-3o Diometton quid hom. luccio Salutati, II. 4
386쪽
37O EPISTOLARIO ture corruptionem, que solummodo peccati labe primorumque transgreSSione Tarentum infecta est. et postquam omnes in illiseome attestano i peccaVimVS repetitum fuerit principalibus illis parentibus, Ad sci-
tiplicamini et replete terram y quibus verbis nichil nisi maris et femine coniunctio, que matrimonium dicitur, si rectius intueri VolumuS, imperatur et ubi reperies contrariam nuptiis luius laudate castitatis et abstinentie iussionem nusquam, ut arbitror.e 'esempio de'pa denique tanta fuit erga hoc non solum in filiis hominum, in
cipiente Lamech ' , sed etiam in semine Seth, hoc est in filiis Dei Ho
et tandem in sanctissimis patriarchis affectio, quod unica non contenti, tum plures habuerint uxores, tum intrantes ad ancillas, filiorum multitudinem procrearint et aliquando non recusaVerinto pero ella concumbente cum extraneis permisceri nunc autem in fine
i castita et ver temporum indultum est propter spiritualis ite perfectionem, quam HS
Voti prosiςVς maxime videtur impedire coniugium, tum Virginitatem tum continentiam profiteri, quoniam adeo multipiscatum sit humanum genUS, quod omnes non oporteat operam dare liberis, cum tamen abundantia peccatorum puris ac immaculatis intercessoribu egea-L role di mus hinc Apostolus mon recipiens, sed secundum indulgen- O
bono int*xpr*x r. tia1 11 dixit : bonum est homini mulierem non tangere et ne
'yy R' ' videretur solvere coniugale preceptum, subdidit propter fornica tionem autem unuSquisque Suam uxorem habeat et unaqueque suum Virum si preciperetur namque virginitas, peccatum foret preceptique transgressi coniugari nunc autem Si UXOrem acce a Speris, Ut idem ait, non peccasti, et Si nupserit Virgo, non peccavit quinimo bonum est nubere, bonum est etiam non U-psisse, Si toto Spiritu tendamus in Deum tanta quidem est
convenientia et pulcritudo in hoc, quod ultimo fini, qui Deus est, uniamur, quod quicquid ab hoc vel leviter retrahit, quan vis Go
i Gems. I, 28. 3 S. PAUL. I Cor. VII, 1 - 2. a Genes. IV, 19. 4 S. PAUL. I Cor. VII, 28.
387쪽
DI VOLUCCIO SALUTATI. 37 Iet bonum Sit, profecto melius sit vitare nunc autem qui Sine UXOre est, sollicitus est que Dei sunt, quomodo placeat Deo; qui autem cum Xore St, Sollicitus est que Sunt mundi, quomodo placeat uxori igitur et qui matrimonio iungit virginem suam,
L bene facit. et qui non iungit, melius facit quod quidem
Apostoli verbum intelligere oportet non simpliciter, sed si Veli m . quasi un con-
Deo e toto corde tu et e tota anima tua et ex totis viribus 70glion dedicar
tuiS, sicut precipimur, in herere ut non blandiantur sibi qui mundo impliciti sunt et velint solum odio nuptiarum contra ma- Io trimonium delatrare non est enim ipsorum hec causa, sed illorum solum, qui relicto mundo veram continentiam profitentur, qui tamen nec possunt nec debent bonum, licet eligant melius, non laudare nam cum matrimonium de bonum sit, quod . Potch dunque
Ecclesie sacramentum it contineatque tria bona quorum UnUm es hi 'φ' μ' IJ St naturale, generatio videlicet prolis alterum rationale fides scilicet, ne libido vagetur et extra genialem horum esserVeat; tertium Spirituale, quod sacramentum dicitur, quo coniugalis indissolubilitas designatur, quod quidem unionis SacratiSSime, que inter Christum et Ecclesiam, Sponsum Videlicet et SponSam, Si, a quorum alter ad alteram in Canticis tanta cum anxietate SUSpirat, typum habet cum, inquam, matrimonium adeo bonum sit, quis audeat, nisi desipiat, damnare coniugium Vel ipsum hO niun uom di
minibus prohibere quis derideat etiam bigamo succesSione cono annario. iugum, cum Scriptum Sit quod mulier, cuius vir dormierit, a legear viri libera cui vult nubat in Domino nescio cur hi matrimonium calumnientur, cur mordeant, cur irrideant, Ur reprehendant matrimonium, inquam, Dei preceptum, EccleSi Sacramentum. legitimum generis lumani irincipium, societatiSque Per esso formasi mortalium nitivum. viri quidem et uxoris copula Speciei u della mana so-3 mane primu neXu et vinculum est propter quod de coniugibus
2-3. VI mette que - sollic est . I sibi bland. II. po possunt scrive non I3. Maon. d. I6. M genitale I7-I8 Al dissolubilitas I8. M designetur 2o D alterum 22. M decipiat con damn 23-24. M coniugii 25. viri M sui 26. I in omettono cur irrid.
I S. PAUL. Cor. VII, 32-33, 38 a Cf. s. PAUL. I Cor. VII, 39.
388쪽
scriptum legimus: et erunt duo in carne una et quoniam unitatis huius Deus auctor St, Vangelicum tonitruum Sonat: ed tristinio en quo Deus coniunXit, homo non separet ' scio quod libido,
in uoi, cuiu actu nos taliter a ratione deponit, quod nichil nisi carnales pone uti freno, in illiu coniunctionis articulo cogitemus, debuit refrenari sibique moderatio rationis adhiberi ex quo, iuxta primi parenti Verbum, relinquit quis latrem et matrem et adheret uxori Sue et ehe gli animali sunt duo in carne una ut, cum indisserentes et vagos in plu-
ribu an1malibus Videamus esse concubitus, distinguantur ab ipsis homine nuptiarum observantia legeque coniugii, quam clarum Ioest preter paucissima animante cetera ignorare. Nega pol che Iec ad rem pertinent que de matrimoniali molestia scripta
note delia vix ς ' traduntur non enim illa matrimonii sunt mala, sed hominum
u tiπ άi ad Vitia; perpetua quidem sollicitudo, contextus querelarum dotis yyy 'gyi qm ' exprobratio, assinium virave supercilium, garrula Socrus lingua. IJ Subsessor alieni matrimonii, que Socrates iuveni obiecit nunquid nuberet consulenti non coniugii mala sunt, sed illorum vitia quibus ista processerint incertus autem liberorum eventus, licet non alias habendi legitime fuerint quam per nuptias, Summi Numinis dispositio est, clum propter perfectionem et Ordinem OUniVerSi tum ut nos admoneat, quod non simus in patria, Sed in Via, cuncta Sapienter, quia Summa Sapientia AESt, necnon et bene, quia summa sit bonitas, ordinantis nam, ut et idem Socrates inquit, si non nubes, hic te solitudo, hic orbitas, hic generis interitus, hic heres alienus excipiet profecto mala sunt 3 homini sibi finem inter hec temporalia statuenti eodem Spectant
Comballe quin cuncta, que Petrarca noster gaudentibus de claritate coniugii vel di de ineeuses dei Petrarca fondat de formosa fecundaque uxore letis, dum elegantia solita disceptat,
obiecit si nam que de opima dote subnectit, quoniam do ma-
389쪽
DI VOLUCCIO TALUTATI. 373 trimonii pars non est, nichil ad nos pertinet Oh sociata itidem
onere suo O transit cumque suis vitiis dotata recipitur ques superbiat insaniat et gravis sit, eius S dementia, non culpa coniugii imo cupiditatis pena que solum dotes aspiciens, de fu- ture sponse moribu non inquirit uxoris autem amissionem, quem casum idem vates saluberrime consolatur φ non obiciant qui nuptias damnant ipsorum enim hic locus arguendi non St, cum si coniugium malum sit, quod illi volunt, bonum est profecto quam primum nuptias terminare importuna vero et im-ro pudica et quod ille non tangit, scelerata Veneficaque, qualem Medeam legimus, uxor, electioni est culpa, non connubii. Sterilitas autem maximum plerumque donum St, non Solum adVer- Sante fortuna, Sed etiam aspirante et hoc tamen ex matrimonio non provenit, sed natura nam quid de uxori raptu disputem, Ι cum Omnia, que in hac mortalium societate possidemus, licet
honesta sint et bona, simili calamitati subiaceant i facessant igitur improbi nuptiarum damnatores, qui culpas hominum et
fortunas in sanctam honestiSsimamque coniunctionem et copulam, quasi lapides iaciunt; et nobiscum sentiant quamcunque Vitam, conchiude chein
2 Sive temporalem siVe Spiritualem, sive solitariam et contempla ζ ζ' i ό ativam sive associabilem et activam elegerimUS multa no habi- s.'E P uisa' b
mur, discamus, imo certi simus, alio properandum, ubi pOSsimus
390쪽
Spera elae la sua apologia valga a distrugger te in- vettive di quanti
Pamico Francesco Lupori, Donato es Saolo Sabino.
et Dei gratia mereamur in melioris vite statu immutabilem beatitudinem Obtinere. Hec satis, imo forte plura quam satis, quibus tute poteri et Theophrasti rationibus ' et omnibus, que contra Rufinum putatur quidam scripsisse Valerius seu Hieronymus '' et que e Snes Satyricum Aquinatem contra Postumum legimus reSpondere laborant enim eodem morbo, quo SubmoVimu quecunque contra nuptias videbatur aut dici poterat obiecisse Petrarca; tantoque maiore, quod hic OSter non impugnat nuptias, quod illi conati sunt; sed optima ratione falsa gaudia vanosque Olores, que Olent in hoc vite Statu colligi, reprehendit AE . Vale felix, et negocia domini Francisci mei, pro quibus illustrissimo communique domino marchioni, conSilio tuo, Scribo, fac dirigas, facque quod tua reputes . . et iterum vale et geminum meum Donatum Apenninigenam salutato, Paulumque Sabi
num, qui in manibus tuis est, dilige et fove si . Florentie, decimo kalendas sextilis.
i Aliud a famosissimo traitatodi Teofrasto, che i medio Vo non conobbe Se non negli strati conservatine da san Gerolam ne primo de libri Ado Iovin. cf. S. HIERONYMI
Opera II, 288-89. a La en nota scrittura di Gual-tiero apes, di cui gia si occo ella nota I ali ep. V de lib. VI, p. 47di questo Volume.
altro suo scriti it Petrarca, Sollecitato a Pandoli Malalesta a manifestargit intieroci pensier suo intorno a matrimonio Fam lib. XXII, p. I, ed. Fracassetti III, II 7 pur OnSi-gliandolo a prender moglie per ilbene de suoi dichiara vitavia dicitima preferibile it celibato si assentior
ut uXOrem ducaS. Quamquam enim nihil dulcius coelibatu arbitrer, nihil que tranquillius, statu tamen tuus et tuorum hanc tibi dulcedinem acu tranquillitatem invidet D.
; Cf. Pep. 1 di questo libro p. 3S9,
nota I, p. 36O, nota 2, p. 362, nota I.
6 Donato cli' era in corte a mol-t'anni fungeva in questo tempo da precettore di Niccolb cf. Arch. st0r. it. Ser. V, O. VI, 3 gg. Intorno a Paolo Sabino a Cerret V quant'edetto ella nota 3, p. 4S3, trep. VIIII di questo libro.