Isaaci Vossii Variarum observationum liber

401쪽

OBJETIONES RESPONSIO. 38'eonjugem & filios. duamobrem apparuit angelus terrorem incutuns, non propter circumcisonem, is enim circumcisionis ergo, oportuit et non prius discedere angelum, pri quam , alterum Issium circumcidisset mater ; sed quod frustra uxorem secum duxisset in assigntum, non enim halitandi, sed Uraelem ex aeopto educendi gratia mittebatur. postquam perspexis et, dimisit uxorem. Unde vero patet quod dimiserit 3 Egredienti ex aegrito occurrit cum conjuge Sepphora, socer tot hor. Pergit dei ii ad alia P. Simonius, sed adeo desultorie, ut nusquani subsistat, nusquam pedem figat, nullum persequatur argumentum. Ubique incipit, ubique desinit. Dicit ignotas mihi esse oeconomice leges, quas Veteres se. cuti sunt Patres, meque ignorare illos aliter apud plebem, aliter apud doctos fuisse locutos. Mox transit ad porten, tosos Aristaei de LXX interpretibus sermoneS; Verum non addit quinam illi sint, & ubinam legantur: nam certe in ili is quae vulgo teruntur nihil tale occurrit exemplaribus. Scribit dein se maxime accedere ad sententiam semichristiani istius Thalinudis se, de quo in priori egimus responsione, assirmantis istam versioneni, quae vulgo LXX tribuitur interpretibus, ita dictam esse, quod a LXX magni synedrii sacerdotibus, quos supra prophetas fuisse asseruit,

consista & approbata sit. Illam tamen versionem licet approbatam ab istis quos vocat senatoribus seu prophetis, non sinceram& legitimam, sed dolosam, perfidam &summa cum astutiae ad decipiendas concinnatariae fuisse gen- tes. Diximus jam qua ratione iste Tlhalmudicarum in Evangelia explicationum scriptor occurrat testimoniis Chri sti & Apostolorum. Nempe uti P. Simonius existimat nos non habere scripta prophetarum veteris testamenti in tegra, sed ampliata, decurtata & variis modis pro lubitu& ratione temporum a sacerdotibus magni sylaediti inter, potata: ita quoque iste Evangelista Rabbinus negat nos vera habere Evangelia & Apostolica monumenta prout ab

402쪽

3yo AD ITERATAS P. SIMON Iripsis exarata fuere Evangelistis & Apostolis, sed demum qualia nobis obtruserunt Evangelistarum & Apostolorum

amanuenses. Qua vero ratione sinum sit, ut in perfida ct fraudulenta sacrarum literarum procudenda Versione conspirarint omnes isti qui synedrium magnum constituerent Iudaeorum prophetae, id non explicat P. Simonius,

sed similititiis declarat; dicit enim id eadem factum

fuisse ratione, qua Versio Vulgaris Latina approbata & introducta fuit a Tridentini Concilii patribus. Sed certe non consensissent patres Tridentini in approbanda hac versione, nisi eam optimam esse existimassent: utique illam condemnaturi & anathemate proscripturi, si pessimam &ad fallendos tantum sabricatam suiue credidissent homi nes, quemadmodum de Graeca Versione censuit Thalinu dista iste, cujus sententiarii hoc in loco probat P. Simo

nius. Alterutrum itaque necesse, aut omnes illos magni

synedrii sacerdotes seu prophetas qui improbam istam procuderunt & approbarunt Versionem, nebulones fuisse scelestissimos; aut si relicto suo Thalnaudista modestius

de hac versione untiat P. Simonius, tantumdem huic tribuat auctoritatis, quantam Versioni Vulgari attribuerunt Tridentini Concilii patreS. Prodit tandem Hellenistica, quam jamdudum mortuam, sepultam & ad inferos a Salmasio missam, denuo suscitare& in Vitam reducere conatur P. Simonius. Dicit Salma. sum de timira asini disputantem de nomine tantum litigasse. Verum sic Vulgus loquitur qui nesciunt res esse mortUaS nisi Verborum accesserit potestas. Est quidem verum cum quaeritur quinam sint hellenistae & quaenam hellenistica, disputationem fieri de nomine; sed sine nominum intellectu, res ipsae tutelligi non post int. Quod si

reS non conVeniant cum suis nominibus, certum est nomina non recte esse indita. Ut autem seiamus quaenam sit lingua hellenistica, velim vel tria solum P. Simonius hellenistica edat vocabula, unde colligere possimuS, axa

403쪽

OBJECTIONES RESPONSIO. 3'IGraeca, an Hebraea, an ex utrisque mixta, an Vero peculiaris & sui generis aliqua exstiterit lingua. Sed Vero, ut passim alibi solet P. Simonius, quandocunque aliqUa occurrit dissicultas, ad alia etiam nihil ad rem pertinentia se conferre, ita quoque hic relici a lingua Hellenistica, i lico ad Iudaicorum transit interpretum . nec tamen addit de quibus Ioquatur interpretibus. Si Aquilam intelligat, recte sentit, utpote cujuS-merito ab omnibus taxatur. Recte quoque in Hispanica Ferrariensi aliisque versionibus hodiernis idem reprehendit

vitium. At vero in versione LXX interpretum nemo unquam vel Christianus, Vel Judaeus somniavit. Pergit dein ad Hellenistas, sed necdum Hellenisticam aut synagogae video linguam. Quae de Vera significatione vocis scripsi, ea dicit me ostentandae scientiae gratia scripsisse. Sed si vera sunt quae dixi, utique non est opus ostentatione. Audiamus vero quid ad ea quae scripsi de vocibus EAληνι vir, reponat P. Simoilius: Verum perinde est ac si dixerim iupraesenti negotio, ubi de re critica lis movetur cum Vos ,κon modo Vossum esse rei criticae peritissimum, sed canorumnicum Vuin oriensem , qui liturgiam Anglicanam in tem plo belle decantet. Inexplicabile profecto hoc aenigma , quodque ne ipse quidem qui proponit dissolvat: quin poetius tanto semper fiet obscurius, quanto prolixior accessserit expositio. Fieri tamen potest ut aliquid inaudierit P. Simonius, me non solere in Ecclesia vel alibi canere, ideo forsan dicit, ea quae de voce EAλ- Ap scripsi, esse tam Vera, quam Verum sit me belle decantare liturgias in Ecclesia. Id si sit, facetus prosecto & dictiosus homo& P. Simonius, qui profundi adeo acumi iis norae construere griphoS. Longe deiu lateque per totum P. SimoniuS peregrina- r Orientem, & vagatur tanquam ovicula sine pastore, ut omnes undique inquirat hel enistas, & quamvis illos

404쪽

J'a, AD ITERATAS P. SIMON ii etiam nominet qui non fuere hellenistae, ut Parthici generis & R. ,sic Pistomeias Iudaeos, praecipuos tamen neglexit, recutitos nempe, qui utique in summo gradu suere hellenistae. Si potuisset ostendere recutitos peculiarem &distinctam ab aliis Iudaeis habuisse linguam, confecisset

negotium & gloriari potuisset inventam a se tandem linguam esse liellenisticam. Sed ipse recutitorum linguam non uno loco vocat Rabbinicam, cum tamen Rabbini non soliti fuerint sibi praeputium adducere, ne Romae quidem, ubi tamen pars haec vectigalis erat. Iterum dein ad LXX relabitur interpretes & iterum negat eos recte vertisse initio geneseos vic cp vis sipsc νοκ/nc. Dicit ancspitem esse vocem Osc, cum & principatum & principium notet. Addit diligentis esse interpretis vitare ambiguitatem, quam ipse amophibologiam, sed qui Graece norunt amphiboliam vocant.

Cur non & Christum & Apostolos earpit, qui passim si

misiter loquuntur Quis non primo statim aspectu videat, utrum vox haec accipienda sit pro principio, ut cum in actibus Apostolorum vas seu linteum coelo dimittitur etsi licen q, c; an Vero pro principatu, ut cum diciturum hybrisi, ret3 -- , u uois 3 Adeone quis ineptus sit, ut cum Deus conderet solem & lunam, ut praesuit diei.& nocti, - -κιν is pce, rvae si Vocem haec paccipiendam ei e existimet de principio diei & noctis, cum saepe totis noctibus absit luna, quamobrem additur et c carac, sive stellas, quae nempe noctu silente luna lucem sunderent vicariam 8 Recte itaque his, & qui, dein plurali id est amplificativo numero ut solent Graeci, ad declarandam majoris principatus significationem. Sed P. Simonius praefert Aquilam, qui uosocrum hoc loco posuit, quia nempe LXX interpretes vocem Hebraeam aliis in locis sic reddiderunt. Sed profecto si & hoc loco possvisent interpretes, alteram ineptus iste iniquepres reduxisti lectionem: utpote cujus unicum suit studium

405쪽

OBIRCTIONES REsPONSIO dium invertere ordinem verborum quem LXX posuere interpretes, ut hac ratione sensum Scripturae obseuraret &in nihilum redigeret & admirationi esset fatus; via enim stolidi magis admirantur, seman reuesiversis quae sub verbis latitantia cerni,vt. Et tamen hic est ille Aquila quem deperit P. Simonius 8c quo praecipue duce novam S. literarum meditatur editio, nem. Quod autem addit ab Origene magis probatam hoc in loco Aquilae fuisse lectionem, & hoc quoque aliter se habere jam ante diximus, Repetit dein locum Genes iii. I . -

- πάνmop-κ'γώ. Negat P. Simonius rem hic locum

habere, comparative enim naec dici existimat. Sed fallitur, plane enim est prosopopola, qua ut passim, non essetis tantum animalibus, sed & mutis & inanimis rebus sermo & ratio tribuit . Imprecatur enim serpenti deus ut omnia animalia tam sera quam mmsueta maledictis illam incessant. Capite sequenti v. 11. de Caino similiter Axa Totam ras m am ms Ps, maledictus tu a terra. Perperam ct haec quoque comparative vulgo dici existis

Paulo post eodem cap. ubi vulgo mista legitur, dixeram si quid mutandum sit, scribi posse odio is, neque enim Graecum esse mi Aeta pro e M. P. SimoniuS tan-- quam rem novam monet verbum mspis habere futurum Primum 'petis. Verum egregie sallitur, quamvis n*n s ius, quod nestiat multa esse verba, quiae si habeant futu- Tym prius, careant altero; dc contra si primum habeant futurum, carent secundo. Itaque futurum primum hujus verbi nus m invenias. Nam et 3ω quod apud pQ ras passim occurrit, non posse esse a mi is, vel ipsa docet significatio. omino verum est quod norunt Grammatici

E e e veteres

406쪽

3' AD ITERATAS P SM , Nrr- veteres futurum 1 licum merae, esse ab AEOlico sistia est, siccane, calefacere, urere. At vero istae significatio nes in noc Genes. loco plane sunt alienae. Quidquid tantradicant Rabbinistae, recte se habet versio LXX in texpretum, Neb enim non tantum servare sed & observare & insidias struere significat, idemque prorsus quod Itaque recte apud Procopium GaZaeum & in eatenis adducitur hoc loco h Psalm. L v. αἰ ni et,

tit dein quare non possit navis construi ex planeis quadratis Sed vero jam dixi tam futilem istiusmodi

fore navem, quam sit futilis ipsa locutio. Demus tamen posse construi, qumiodo istaec verba convenient cum in braicis 3 At vero nostram expositionem ad amussim convenire, nemo ut opinor negaverit Praeter Simonium, qui videtur nescire quid rei sit navis.

Tandem relictis LXX interpretibus & meis ad suas objectiones responsis, ad ea quae majoris dicit esse momenti

se confert P. Simonius. Scribit me maligno animo invi diam ipsi velle creare, quod dixerim, de incerto scripto. ruin veteris testamenti, ipsum paria sentire ac senserit hi nosa. Si haec aegre fert, quare ergo subjicit; Verum M.

Actiores ipso Spinosa se ostendunt, qui libros scripturae saerae statim tribuendos esse misi aut quorum nomina prae

ferunt. Ut hanc suam stabiliat opinionem, relegat ad Theodoretum & alios Patres se ii, quibus tamen nihil occurrit, quod non libenter legant & approbent Chri

stiani.

Singulos dein producit Prophetas ta primo quidem in aciem prodit Moses. Postquam dixit Iudaeos credere, ne unam quidem dictionem vel Syllabam in lege extare , quae Mosi a Dedi non fuerit dictata, addit; scis seretinui rimavorum plerique, qui aliqua libris Mysis ore ab EF aera, vel ab aliis qui eos recognouerret, 'go pia tempore

407쪽

OBJEc Tlo NRs RESPONSIO. adjecta fuisse libere a mare. Scio quidem sic sentire P. Simonium, qui non uno affirmat in loco, prophetis &scribis licitum fuisse impune in alienis grassari operibus,& ipsa quoque Moysis scripta pro ratione temporis tastatu rerum interpolare, di addere vel demere quicquid placuisset, cum tantundem in reformandis quae vellent, quam Moysi in scribendo quae vellet haberent potestatis, utpote cum illo quo Moyses, eodem quoque & ipsi, ut asfirmat P. Simonius, inspirarentur Dei spiritu : sed quod dicit plerosque sic sentire Christianos, id tantum abest ut verum sit, ut ex omnibus antiquae Ecclesiae patribus ne unum quidem possit sistere testem, cui tale quid exciderit. Scio quidem Hieronymum ultima pentateuchi verba de morte Moysis & praeterea illud de sepulchro Rachelis siue in hodiernum diem, existimasse ab Esdra fuisse addita, sed illum manifesti erroris convincit Samariticum ex- emplar, in quo totidem verbis haec ipsa leguntur. Illud autem ab Esdra fuisse interpolatum, nemo sanae mentis

dixerit.

Ut tamen esiciat P. Simonius ab ipso Moyse non fuisse conscriptos libros, qui sub ejus leguntur nomine, dicit,non constare iatrum remes ipse eam quam sub ejug nomine habemus historiam totam literis mandarit, vel ex parte a notariis illis qui res aetatis suae conscribebant, chartis excipi jusserit ;& demum concludit, optime se demonstrasse, perinde esse utrum Moyses ipse, an vero a notariis sit conscriptus Pentateuchus. Verum libenter hic quaeram, an ergo mentitus sit Moyses Deuteron. xxxi, cum se haec scripsisse adfirmat, & postquam scripsisset, tradidisse sacerdotibus &Levitis conservanda in arca foederis p Valeant itaque isti, quos P. Simonius fingit, notarii: valeant quoque omnes isti commentitii seritae & prophetae interpolatores & in-s res sacrorum librorum. Si tale quid licitum fuisset, quam ridiculus fuisset Iosephus primo contra Appio-

Eee a nem

408쪽

gyd AD ITERATAS P. SIMONII nem assirmans, jam a bis mille annis, qui a Moysis temporibus ad suam usque effuxerint aetatem, neminem tantae temeritatis fuisse repertum, qui in libris Moysis vel adde re, vel demere vel quidquam ausus fuerit transponere. Et tamen ridet me P. Simonius velut hominem ad superstitionem usque religiosum, meque delicatulum Vocat, quod crudas istiusmodi& a nemine digerendas non possim concoquere ost S.

Post longam dein des crorum librorum scriptoribus digressionem, ex Rabbinis & recentibus compilatam theologis, non valde bonam, neque quidquam faciemem ad propositum, tandem in libris P. Simonius desinit apocryphis; quos ideo vel ipso attestante vocabulo sic dictos esse assirmat, quod illorum auctores occulti sint & incerti. Verum si haec vocis hujus legitima sit expositio, omnino oportet ut magor pars librorum Veteris testamenti sint apocryphi, aut, si P. Simonium audiamus, omnes; utpote qui, nescio an vel unum certo alicui relinquat auctori. tamen libenter concedo omnes Veteris testamenti& iptas

quoque Moysis libros fuisse olim apocryphos, sed non illo sensu, quo apocryphorum Vox possc tempora Aquita accipiebatur, sed antiquo & legitimo significatu, quo apocryphi iidem sunt qui sacri, & digni qui in armariis &arcis templi conservarentur, unde & arcani dicti, uti apud Juvenalem, Tradi it arcano quodcunque volum ne Moses. Nec aliter inter se disserunt arcanum & apocryphum, nisi quod istud sit Graecum, alterum Latinum. In sine castigationum postulata me P. Samonius, ut desinam illum allatrare. Verum amicus quidam monuit, ab istoc nugatore qui praefationem addidit, attextam fuisse hanc clausulam. Libenter sic credo, cum P. Simonius optime norit se primum in scenam contra me prodiisse. Sed&

409쪽

o EJECTIONES RESPONSI'. 3'Z cum sibi conscius sit vitae Petri Morini, quam scripsit; non ut puto illo quo desinit me signasset elogio; si maledicam

animam nou introibit sapiratia. Ut cognoscat P. Simonius me non esse malignum, nec velle maledictis cum illo conten . dere, cum fausta apprecatione desinam, vicissim roganS, ut missis minutis cavillationibus, fortior & paratior in arenam

descendat; id si secerit, dabit quoque mihi meliora scribendi :

EI NIS