Eos

61쪽

et in furorem Θrtisse' et morte asseeisse, id quod L. Licinio Lucullo' et Caligulae,' imperatori Romano, accidisse traditur. hiltrorum nocentium usus quam frequens apud Romanos fuerit, colligi potest ex senatus eonSUlto temporibus mortem Augusti subsecutis acto, quo praescriptum erat, ut, qui n0oΘntia adieamsnta amatoria misee-rBnt, pari loco cum Venelieis haberentur gravibusque poenis velut supplicio, relegatione in insulam, dimidiae partis bonorum ademptione, condemnatione ad metalla multarentur. )Νon igitur mirum neque insolens esset, si Lucretius quoque ita, ut Hieronymus tradit, decessisset, praesertim cum compertum habΘamus, alio quoque recentioris aetatis poetas, velut assonem, Hoeldertinumq), LenaUUm, . at mundum, alios simili atqu0 Lucretium moris finiriSSe. Verum ne Hieronymo talia commemoranti de Lucretio credamus, Variis causis adducimur, quae partim ex nonnullis de Lucretio testimoniis, partim ex scriptorum silentio de poetae insania et tristi vitas

exitu repetuntur.

Ac primum si veterum scriptorum de Lucretio et carmine eius iudicia respicimus, eis poetam summis laudibus colebrari reperimus Quod epithutis probatur ad Lucretium spectantibus, velut doetus, arduus,' sublimis, ' magnus'), elegans multis luminibus ingenii ' in genio et facundia praecellens; quae euneta iudicia luoulenter domonstrant quant honore et venoratione Lucretii carmen apud posteriores scriptores habitum sit. Summus poetae cultus si celebratio incidit potissimum in tempora imperatorum Romanorum, quibus teste acito nonnullis ipsi Vergilio anteponebatur.3 Ovid. a a. II. 05 sq: -Νec data prosuerint pallontia philtra puellia Philtra nocent animis vimque uroris haboni Plut vita Luculli 43. - lin. h. n XXV. 45. - Aurel. Victor de viris illustr. 74. - Jessenus, in dissert. quae inscribitur: Z Lucre Leben undDichiung' Festgrus gur Meler Philol. Vers. 186s. p. 63. demonstrare studuit, Hieronymi in Chron. l. l. a. ab Abrah. 1923 d surore mentionem non ad Lucretium sed ad Lucullum apoctare, qui teste lut Luc. 48. oculo amatori absumptus est a. a. Chr. 56. Cuius viri coniecturam redarguitra Sauppius in Quaest. Lucret. , ind. Iect Gott. 18M p. 7.ηὶ Suet it Calig. c. 50 , Creditur acit Caligula potionatus a Caesonia uxor amatorio quidem medicantento, sed quod in furorem verteret Iu

Vid. Roin Romiachos Uriminatroch p. 27 sq. Sunt, qui sabulam osse dicunt moeldorlinum morto Diotimae, quam deperdite adamavit, audita in insaniam incidisse, vid. Lelpetiger Illustr. Zeit. 1891. Nr. 2.530 26. Decemb. p. 7l0. s. t. -Ηoelderii und Diotima.' Stat Silv. Π. 7.76: docti furor arduus uersu. I OVid. amor. I. 15. V. 23. 24: carmina sublimis tunc sunt peritura Lucreti, Exitio terras cum dabit una dies. I Serenus Sammonicus de Edic. p. sis ,,magni ueretii. Quint. Inst. orat. X. 1.M: ΜacEr et Lucretius... elegantes in sua quis que materia, sed alter humilis, alter diffieilis. Cio epist ad Quinti radi. II. 9 3 33 Gellius N. A. I. 21. lam supra attulimus. - Dialo do orat. 23 ,gonus hominum sigrinsae contentus, qui L eretium pro Vergilio legunt.

62쪽

Ut illis iudiciis atque laudibus fides elevatur Hieronymi, qui Lueretium aliquot libros inter insaniae intervalla conscripsisse commemorarit, sic locis Corn. ep. Vii. Att. 12 4 Verg. Geor II. 49 sq, Aelii Donati l . . Hieronymi narratio de insolenti poetae morte in

dubium vocatur. On enim casu actum esse contendo, quod scriptoreSprimus et ultimus de Oetae morte commemorantes solis vocabulis

.post mortem' Nep). decessit' Don. utuntur, quodquo Vergilius i. I.

poetam, uiu Summo studio atque amore captus erat, etiam selicem appellat. Qui scriptores, cum ita, ut supra significavimus, mortis Oetae meminerint, probare videntur sibi ea, quae Hieronymus de Lucretio prodidit, suisse ignota. on est enim verisimile suturum fuisse, ut illi scriptores, cum de clarissimo viro commemorantes eius infelicem vitae exitum cogitatione attingerent, ne inriti quidem aliquam miserationis vocem emitterent. Neque praetermittendum est Lactantii ' de furore et violenta poetae morte Silentium, eoque minus, quod tacendo confiteri videtur salsa esse, quae Hieronymus tradidit Lactantius enim ultimus scriptor Romanus' fuit, qui morientem Romanorum gentilitatem aeriter impugnabat. Idem cum aliorum veterum philosophorum tum imprimis Epicuri placita, quorum summam ex carmine Lucretiano cognitam habuit'), acutissimis telis insectabatur Graves in Epicurum et Lucretium invectivae reperiuntur imprimis in Lactantii libris de Opifici dei, de divina institutione, de ira, velut de opis. 6. 1: illius scit. picuri sunt omnia, quae delirat Lucretius', de ira 10. 17. ubi versibus Lucretii I. 159 sq. et 205 - 20 allatis sic invehitur: quis eum scit. Lucret. putet habuisse cor0brum. Quibus locis innixus aliquis

facile ad coniecturam adduci potest, Lucretium re vera insanum et mente . captum suisse, id quod ab Hieronymo memoriae proditum est. Verum, quominus ei coniecturae credamus, aliis Lactantii locis imp'dimur, ex quibus apparet, de Lucretii insania et violenta Orto narrationem illi scriptori prorsus ignotam fuisse. Quod, ut alia argumenta omittamus,' imprimis Lact. diu instit

III. 18 si 5, . testatur locus, ubi gra Lactantius de iis philosophis

in De mutua, quae inter Lucretium et Lactantium intercedit, ratione ingeniose disputavit S. Brandi in dissert. quae inscribitur: Lactantius und Lucretius, 'in lecheis phil. Annal. t. 43. I 891 p. 225-269, cuius argumenta p. 24B.-25 allata probantes in consequenti nostrae dissertationi parte respicimus. Vid. Herm. Useneri Epicurea Lips. 1887. p. LXXV: Neque hercule quo eruditionem Θnditaret, sed quod valere errorem christianae veritati infestum videbat Lactantius, tam saepe tamque acriter in Epicureas opiniones invehitur, qui librum de ira Dei tantum non in Epicureos intendit. μη Qua de re vid. Useneri l. l. n. 2: auctore utitur praeter Lucretium maxime Cicerone facit. Lactantius . - Κlusaman in hilolog. t. XXVI. p. 362sq. - Jesse in dissert: Lucreet und ei Verhalinis et Catuli und pateren*.Κilon. 1872. p. 7. -- Quae inde petuntur, quod Lactautius etiam alios philosophos, Velut Pythagoram instit. VII. 2. l. Socratem inst. III a 0 I5. Platonem inst. III 1018. Democritum Epicurum Zenonem Leucippum, alios delirare atque insaniro saepius dicit, quos validissima mente suisse constat. vid. Brandi, o l. p. 247.

63쪽

loquitur, qui aeternas animas ess suspicabantur et tamquam in caelum migraturi essent, sibi ipsi manus intulerunt, ut Cleanthes, ut Chrysippus, ut Zenon, ut Empedocles, qui se in ardentis etnae specu intempesta nocte deiecit, ut, cum repente non apparuisset, abisse ad deos rederetur, et ex Romanis Cato, qui fuit in omni sua vita Stoicas vanitatis imitator. In numero illorum philosophorum Lucretius afferri non potuit propterea, quia animos immortales esse negavit Debebat autem necessario commemorari in sequenti ., ubi philosophi contruam opinionem secuti recensentur, qui tamen sibi mortem pariter atque illi consciverunt. Nam Democritus in alia sui persuasione . . Sed tamen sponte sua leto caput optulit ipse μ' Lucri III. 04 i), quo nihil sceleratius fieri potest.' Inde, quod L l. Lucretius non est allatus, evidentissime apparet, Luctantium de violenta poetae 1Orte nullam notitiam habuisse. Vix enim credi potest, Lactantium, si quidem violenta Lucretii mortis gnarus suisset, se continere potuisse, ne illum laudaret, de quo eum eo invisse ex versu Lucr. III. 104 allato diu inst. ΙΙΙ, 18.6 cognoscitur. Accedit, quod Lactantius Epicuri doctrinam carmine Lucretiano illustratam in scriptis suis saepius impugnabat eamque licitis illicitisque argumentis resollebat. Quod hoc consilio secisse videtur, ut ab illa doctrina, quam verae religioni christianae omnium maxime in lastam et noxiam perspexit, hominum ρntes abalienaret. Eum vero quam mortifeI'm plagam rationi Epicureae insorr' potuisse putemus, si in resuta is picuri placitis, quorum Lucretius ingeniosissimus erat propagator, argumenti ab insania poetae repetitis usus esset ad homines a doctrinae picureae studio deterrendos. Lactantius enim, quem argutum dialecticum versutumque litigatorem uias ex ipsius scriptis cognoscimus, Vix talia argumenta misisset, si illam de Lucretii insania et violenta morte narrationem fando aut legendo percepisset. Inde vero, quod scriptor ille de iis rebus nihil commemorat, sequitur, ut ille eas plane ignoraverit. Quas si ignoravit Lactantius, ab illis certe alionum fuisse par est etiam Amobium, Lactantii praeceptorem ), qui post Chr. saeculo tertio et quarto ineunte in Africae oppido Sicca artem rhetoricam docuit et perinde atque Lactantius multum in Lucretiano carmine erat versatus. )Sed illorum virorum de Lucretii furore et violenta morte silentium fortasse in aliquo diversas suspiciones movebit, velut narrationem laud. Hieronymi prosectam esse a Seriptore quodam christiano, qui post Arnobium et iactantium, sed antes Hieronymum vixit, vel illam narrationem ab ipso Hieronymo commentam esse, Vel denique

Testatur hoc Hieronymus de viris illustr. o. - Vid supra laud. loc disseri. . iussmanni et Iessent.

64쪽

illam osse rinterpolatam scriptores incerto post Hiqronymuia vigente. Tales suspiciones solido sundamento arsre mihi videntur Prima enim et altera refutatur eis, quae supra XpOSuimus, argumen' tis allatis demonstrantes omnia, quae Hieronymus in Chronicis descriptoribus omanis memoriae tradidit a Suetonio esse deprompta. 3 Tertia autem suspicio duabus causis improbabilis efficitur. Prima in eo versatur, quod Hieronymi Chronicorum contextum a Serioris aetatis interpolationibus vacare constat o Altera autem posita est in ipsa Hieron narrationis l. forma et argumento, quibu Verae genuinaeque ingenii Hieronymiani notae sunt impressae Hoc multae Chronicorum sententiae probant, quarum forma et argumentum magnam produnt similitudinom cum ieronymi testimonio ad Lucretium pertinente, Velut id, quod Hieron Chron. a. ab Abrah. 960 Ommemoravit . Callidius orator clarus habetur, qui bello postea civili Caesariana partes secutus cum togatam Galliam regeret, Placentiae obit Hieri Chron. a. ab Abrah. 992: Cornelius Gallus Foroiulensis poeta, a quo primum Aegyptum rectam supra diximus XLIII aetatis Suae anno propria se manu interfecit. Anno ab Abrah. 206b: . Domitius Aser emaus ensis clarus orator habetur, qui postea Nerone regnante ex cibi redundantia in cena moritur, et al. Quoniam tales, quales supra protulimus, auspiciones tabiles esse cognovimus nihil obstat, quominus inde, quod Arnobius et Lactantius ihil de Lucretii insania et violenta morte commemorant. cBrtam rationem concludamus, Suetonii de viris illustribus opus illis scriptoribus ignotum fuisse. Hoc quidem minus verisimile videtur eme, eaque de causa quod Arnobius et Lactantius, utpote muneribus rhetorum fungentes et homines litterati quos uniplissimam rerum aes litterarum Romanarum scientiam habuisse par est illam dei Quae cum respicies tibi faciis persuadebis, solido sundamento carere Teusinii coniecturam, qui de uror et violenta Lucretii morte narrationem ab incerto scriptore christiano commentam esse suspicatur. Vid eius acyclop. real LIII. s. v. Lucretius r. 20: Mythisch auten die neaben ber seine Lucret. Rasore v. Sethstmord; dor orthodoxo Gl vh honnio ei dem Epicuraeoru Atheiste heine andere Ausgan sicli ais Oglicii euhen, u das postulirte Ward bald Ergahlun u. Geschichte et eiusdem Litterat Rom. 203. not. I. sedit. 1-4 . γ In ea re doct. o. iudicia consentiunt. In paucissimis locis, velut in illo a ab Ahrah. im de linio inoro: periit, dum visit Vos uvium, haerent viri docti, uirum illa verba interpolata, an errore ipsius Hieronymi orta Ese existiment. Vid. Roth, Suet. p. LXXVIII. 3 In eorum libris operis Suetoniani nusquam sit mentio. In Lact. iv inst. I. 10. l. invenimus allata verba: Tarquitius de illustribus viris disserens. Atque exstiterunt, qui pro vocab. Tarquitius ' Vocab Τranquillus commendarent sed inepte. Nam arquitius illo loco commemoratus diversus est a Suetonio ranquillo hic auctore E. Bormanno Archaeo - epigraph. Mittheiiungenaus ester i887. vixit a. 0-10 ante Chr. et praeter alios libros scripsit quoque de Etrusca disciplina. Vid. euss Rom. it. 5. 1 168. 2. -

65쪽

Lucretii surore et violenta morte narrationem, etiamsi eis Suetonii opus ignotum fuit ex aliorum quoque auetorum libris, qui sontes Suetonii erant, facile cognoscere potuerunt, eque praetermittendum est, quod uterque in provincia Africa vixit, in qua altero et tertio post Chr. saeculo litterae Romanae ad laetissimam

segetem moruerunt.

Illa conclusio in quamquam eis, quas protulimus rebus debilitari videtur, eo tamen probabilis efficitur, quod Suet libri Iaud primum ascriptoribus IV saeo, velut Donato, Diomede Hieronymo, laudantur. Inde autem, quod Arnobius et Lactantius homine maxime in litteris vereati propter Suetonii de viris illustribus librorum ignorationem

nullam de Lucretii insania et violenta morte notitiam habuerunt, Sequitur, ut ea, quae Hieronymu Suetonium secutus de Lucretio prodidit, aetate Suetoniana parum suerint noti, et vix ad plures, quam ad UnUm auctorem incertum cuius libros Sustonius in Opere de viris illustri respexit sint reserenda. Neque enim est verisimile futurum fuisse, ut narrationem laud. , si plurium hominum oribus et mentibus ea esset Versata, alterUterscriptor ecclesiasticus vel alii auctores, velut Omelius epos Vergilius, Donatus, qui locis supra laud. aptam alludendi reperiebant occasionem, ne verbo quidem perstringerent. Si cuiusque rei fidem atque auctoritatem eo minorem esse probamus, quo paucioribus nitatur sontibus aut testimoniis, nobis etiam probandum est illius quoque narrationis fidem exiguam esse. Atque probabile est, narrationem laud. aut in ipso sonte quo Suetonius usus est, vagi rumoris instar commemoratam fuisse aut primum a Suetonio ad incerti rumoris formam redactam esse vocabulo creditur vel traditur vel putant' praefixo, quibus Suetonius incertos rumores asserens uti solet. VI. Atque omns illas rationes si accurata mente perpendo, haud improbηbalem, ut mihi videtur, coniseturum sacere cogor, temporibus mortem Lucretii consecutis de eius vitae rationibus praeter diem natat me supremum nihil amplius exploratum fuisse aut nisi vagos, quos Hieronymi narratio referre videtur, rumore non exstitisse. Quos ex innato animis humanis studio res ignotas coniecturis investigandi

Cum autem, quae ansa talium rumorum fuerit, ctrcontor, eam tam carminis argumentum et statum ), quem post mortem poeta exhibuit, quam ipsa, quibus Lucretius vixit tΘmpora praebuisse contendo Ita poetae urorem ex ipsius versu III 826. q.: adde surorem animi propr4 um atque oblivia rerum', adde quod nigras lethargi mergitur undas' coniectum esse suspicor ab incerto quodam grammatico ante Suetonium Vigente,qui Versum l. vocabulo proprium ' Lucr. ,ΙΙΙ. 8263 male

i. e. Suetonii de viris illustribus opus Arnobio et Lactantio ignotum fuisse. 3 id Brandi l. l. p. 261. -

66쪽

intsllecto ad Lucretii furorem respicere existimaret. Ansam autem opinionis, Lucretium armen inter intervalla insaniae scripsisse sibique manui intulisse, praeter illum versum imperfecti in minis status, quo quemque illandi necesse erat, praebuisse Videtur. Illud, quod poeta amatorio pocul in furorem Versus esse credebatur, repetendum esse censeo vel ex argumento carminis, in cuius libro IV. 1058. sq. veri amoris studium vehementer impugnatur et irridetur, vel ex more illius temporis, quo pocula amatoria in usu erant et eausa furoris Age serebantur. Opinioneu denique Ciceronem carminis Lucretiani esse emendatorem et editorem, inde ortam esse suspi-eor, quod . Cicero, qui Lucretii temporibus et celeberrimus vir esset et artem poeticam actitaret et philosophias studium coleret videbatur aptissimus cui recensio iaminis, in ignoto quodam homine editi, vindicaretur ). Ex Omnibus, quae supra protulimus, argumentis apparet, Hieronymi de poetae furore et violenta morte narrationem, quamquam Suetonio auctore nititur, fide indignam esse. Iam vero restat, ut nos crimine inconstautiae defendamus, in quam incidimus, cum supra diximus, Suetonium in vitis illustrium virorum adumbrandis optimos et incorruptos sontes secutum omnino raro nec nisi inscium salsa tradidisse. Quod crimen ut vitemus, monemus, Suetonium in libris de viris illustribus praeter res certas probatasque incerto quoque rumores, qlios nisi sando non audivit, asserre solere. Quod cum incit, Oeabulis creditur, traditur, sunt, qui putent alii opinantur Utitur. ales v. gr. rumores invenies allatos in libris de grammat et rhetor. Iteiis Sueton. p. 105. 6. 23-l 11. - 1l2. 12-1l3. -li P. 1 - 124. l. 5. - in vita Caes. 86. - August. 94. mera miraculax Calig. 50. 57. et multis aliis locis. eque dubium est, qui Suetonius eundem in modum de Lucretii furore, de Cicerone editore, de violenta Lucretii

morte rettulerit. Reliquum est, ut causas exploremus, cur illas res, quas Ueω-nius pro incerto rumore habuisse videtur, Hieronymus . . non solum expresserit, sed etiam ita ac si illae certae probataeque essent, expreSSerit. Illas vero haud temere nec sine aliquo consilio commemoratas esse, ex ipsa testimonii Hier ubertate apparet, cuius exempla admodum raro in Chronicis Hieronymi reperiuntur, qui etiam tum, cum celeberrimorum scriptorum res enarrat, spissus et brevis esse solet.

Equidem haud dubitaverim, causam, qua Hieronymus adductus illas res Chronicis inseruerit, repetere ex habitu eius animi, qui summa cupiditate miras et insolentes res associabat. Hoc multis Chronicorum

i Schang. Litt. Rom. p. 136: dagege han die Geschichte vom lebes-tran nur in Dichiun sein Vielleichi adurch hervorgerulan das de Dichterso seli gege die iebe goeiter halte. γ Εditorem autem necessario requirebat semel capta coniectura, poetam inter insaniae intervalla carmen scripsisse, sibique, priusquam illud elimavisset, manus intulisse. I id nostrae dissert. p. l.

67쪽

57 locis comprobatum videmus vid Roth, SU0t. p. 289. V. 25. V. 30 p. 290. V. 2 sq. V 26, V. 29 Sq. V. 34. - . 291. de lauto, Ennio,

Terentio) p. 295 de Accio tragoediarum scriptore Cornificio, P. Terentio Varrone) p. 296 de Corn. Gallo) p. 299. de Lucano) p.

30 l. de L. Annaeo Seneca). In miris rebus diligenter notandis Hieronymus videtur imitari Suetonium, qui prodigia, miracula fabellas,

Vago rumores sui scriptis inserere solebat Cum aulam causam percontor, cur Hieronymus re laUd. quas

apud riuetonium incerti rumoris speciem exhibuisse videntur, Sine ulla dubitatione pro veris certisque posuerit, eam in ipsius Hieronymi neglegentia et sestin itione, qua, quominus res accuratiUs exploraret et vera a falsis aut suspectis diiudicaret, impediebatur, positam esse suspicor. Otest tamen esse, ut causa altius lateat. Constat enim Hieronymum Chronica circiter an. 380. . Chr. Acripsisse, eum regorii agiangeni episcopi Constantinopolitani hospitio uteretur. )Ηoc igitur opus conditum est sex annis post exta Ain vel somnium, quod vulgo Anti ciceronianum' vocatur, quodque Hieronymus graVimorbo assectus anno s. Ch mat 373 vel 374. ineunte habuit, cum hospes Euagrii antiochiae commoraretur. In eo autem mirabili somnio sibi et rerum supernaturalium visionem montigisse et a Deo se iussum esse profitetur, ut lectione pro sanorum scriptorum abstineret. Hoc somnium, quod ipse enarravit,' magnam vim atque auctoritatem habuit ad eius vitae rationes et studia. quibus tenebatur, immutanda. Scriptoribus enim gentilibus, quos usque ad hoc tempus et in secessu domus et in itinere continenter versabat, reiectis totus se dedidit sacris scripturis legendis et libris auctorum ecclesiasticorum.' Quibus studiis adeo prosecit, ut circiter a. p. Chr. 392. opus conscripserit ,)quo vitas et merita virorum in scripturis sacris excellentium illustra stravit. Atque fieri potuit ut Hieronymus illi tempore quo ecclesiasticorum scriptorUm studiis Occupatus gentilium auctorum libros

fastidiebat, propensior esset ad credendum iniquis rumoribus qui imprimis de iis scriptoribus, quos in sestos verae religioni esse sibi persuasit, serebantur. Ut illum tum temporis talem quisse credamus, eo quoque impellimur, quod iniquis scriptorum ecclesiasticorum et imprimis Lactantii iudiciis ductus etiam ipse si de Lucretio et de ceteris gentilibus philosophis male opinari videbatur.

O. Zoeehlor p. 84 et 383. - De quo tractaVerunt Heumann Do extasi Hieronymi Anticiceroniana sylloge dissert M. p. 665 sq. . - Schr6cia Histor eccles. VII. 37 sq. et XI. l sq. - Oganain: istoire de la civilisatio a V stocle v. 1. p. 30 sq. Zoeeuer o I p. 43 sq. Epist. XXII ad Eustochium cap. 30. - Prael. lib. III. comment in Galat. quam scripsit a. 389 p. Chr. p. 486. i. Id edit. Vallar : Sed omnem aermonia elegantiam et latini eloquii venustatem iridor hebraicae leotionis sordidavit Noatis enim et ipsae, quod plus quam in anni sunt, ex quo in manus meas numquam Tullius, numquam gentilium litterarum quilibet auctor ascendit; et si quid sorte inde, dum loquimur, obrepit, Pasi antiqui per nebulam somnii recordamur. CL ZOechler. o. l. p. 43.-- Zoechis io. l. p. 190. et 385. -

68쪽

Iam vero omnibus quaestionibus, quas nobi proposuimus, expeditis de summa testimonii Hieronymiani statuere possumus. Atque primum res in illo enarratas omnes a Suetonio petitas esse, haud improbabilibus, ut videtur, argumentis supra semonstravimus. Deinde hoc quoque exposuimus, non omnes illius testimonii res, quamquam Suetonii auctoritate nituntur omnes, pari loco habenda esSB. Cum enim aliae, ut Lucretii vitae annorum numerus, verae et certae Sini. aliis nihil aliud quam incerti et fide indigni de Lucretio rumores, quos alii scriptores ignoravisse, Suetonius non credidiss videntur, enarrantur. Quod ex argumentis extrema dissertationis parte prolatis apparet, ubi praeter alia res etiam de causa atque origine illorum de Lucretio rumorum et de Hieronymi errore disputavimUS. Scripsi Leopoli. M. essenichi.