Specimen varae literatuae quae in urbe Brixia ejusque ditione paulo post typographiae incunabula florebat scilicet vergente ad finem sæculo 15. usque ad medietatem sæculi 16. Unde præter Brixiani ingenii gloriam, tam annalium typographicorum series,

11쪽

Et pulsum Regem regnis induxit avitis. Non sine te maris immensos invadere fluctus Tentassem ratibus, nec vasto in gurgite vela Tendere , sed Mellae tenuissem parva fluenta, Hic ubi Chinaeas arces, atque arma , Virosque, Et fines latos canerem , terramque feracem Tot frugum, & ferri venas. Urbs condita ab alto Sanguine Cenomanum ducit genus , aspera bello Quae fuit, & laetis Italos successibus auxit.

Quoniam vero suspicari quis posset, Manutii illud de Gambarae Poemate judicium a nimia bo- minis ad ipsum Gambaram scribentis facilitate,

ω bumanitate prosuxisse, liceat in novum exemplum faetum Poetae nostri Benacensis adducere,

Iosepbi, inquam, Milii Voltolinae Salo sis, qui

Hortorum culturam uico carmine cecinit. Pau-cGlos ex eo hic asseram Dersus sat multi suo loco recitantur) Nuncupationis, Invocationis, S Partitionis ipsitis operis exordia tantum designantes.

Huc tenerae, huc huc ferte pedem, mea flamma, puellae, Est quibus Hortorum cordi cura, huc, precor, Omnes Currite; Tuque adeo Sociae pulcherrima gentis, Virginei decus una chori, Isabella , Venito. Hortorum hic cultus disces ; quid scilicet Hortos Perpetuo laetos faciat bene olentibus herbis &c.

B onfidi pia Musa, colis quae haec frigida Tempe,

Antraque opaca, sonans rapido qua flumine Clisis Gaetano vicina tuo prata irrigat, umbras Inter ubi, nemorumque comas zephiritides auras Perpetuo tecum, comites tibi ludere fama est &c. Huc Diqjtigod by COoule

12쪽

Huc niveis allabere pennis, Hicque mihi, teneras mecum miserara puellas, Da canere Hortorum cultus, faveasque canenti &c. Quam velit Hortus humum ; quae illius cura colendae; Ponere quo se pes deceat ; quoque ordine vites; Nobilis nic optet quas sedes quaelibet arbor; Et quae, quoique modis, hinc condimenta parentur; Semina delectu cultae quo credere terrae; Quique herbis locus edulibu', qui floribus aptus; Nascentis quae cura oleris, qui cultus alendo &c.

Milium nosrum eo in Poemate superasse VetereS omnes , qui de Hortorum cultura praecepta

doctissime, ES elegautissime literis man laverant, C, Columellam quoque, qui id ipsum Poeticis numeris diligensissime praesti erat, assismat Gybrisus in D; DMPoemati illi praepo ita. An autem Nicolai Rapini , qui posi ipsum de eo ipso argumento celebratissimum Poema condidit, Musam aequaverit, suo loco aliorum judicio relictuna e s. st dubitari nequit, Saloensem Musam mulitim abfiιisse ab ea animi exultantia, qua Rapinus

post jactatam in Praefatione multis , multisque Cerbis suscepti a se operis arduitatem , terinde ac si ipsum Virgilium, aliosque omnes pos ipsum

Poetas deterruerit, deinde inPrologo secundi libri ita sibi plaudit, ut quercus ipsas frondosa cacumina , unde meritam ipse capiti suo coronam imponat , inclinare jam cernat, S se vas jam audiat laeto fremitu , assensuque secundo responsare.

Saloen sis noseri Poema Rapino ignotum fuisse, nil

13쪽

mirum, quum Brixianos ipsos nihil de illo rescivisse, ex Cozzandi Bibliotbera, in qua omittitur

non Poematis tantum, sed S Scriptoris mentio, facile pateat; at Columellae Poema Rapinum ignorasse, haud parum miremur. Pari ratione dignum admiratione es, Poenia de Columbi Navigatione ab Ubertino Carrara aetate nom a compo

situm,S AEneidi ipsi Virgilianae a quibusdam par

tabitum, in Arcadiae Romanae O mpiois ludis

celebratum a quopiam reperiri bis ver3ibus,

Primus hic Eudoxus, qui carmine per mare magnum Ausus ad ignotas Columbum ducere terras

Gambarae nostiri Poenia tum Editiones plures ,ru m uiolaeManutii, tum sexcenta Scriptorum ea aetate tesimonia , lippis, S tonsoribus notum reddiderunt, ac propterea in eo detegendo non adeo laborandum , ae Columbo fuit in illa sua ad noυtim Orbem Navigatione. Εjusdem argumenti Poenia pos Gambaram scripsit etiam Iulius

Caesar Stella suo loco in hoc opere laudatus, DLtem libros duos priores, quos doctis Viris sui temporis admodum probatos fulige , abunde testati rEpistola Franci et Beneii eis libris praefixa . Si quis tria haeo Poemata Gambarae, Stellae, SCIrrarae inter se comparaverit, nihil fortasse Brixi an ortim Poetarum gloriae suam Stella quo-qι' pro Brixiano habendus ossiciet poseremum,lieet ei improbum quadraginta annorum laborem Cirrara saeraverit, oe licet singulis annis ejusdem librum tintim in frequenti no , lectissimoque

14쪽

Visorum consessu, toto plaudente theatro, Romae consueverit ipse recitare.

Aipue hi sunt, quos arcem ipsam obtinuisse ejus disciplinae, quam ingenii sui foetibus in altera bae

operis Parte memoratis excoluerunt, Brixiama

gloriatur literatura. Sua S aliis Scriptoribus in eadem recensitis decora minime defuisse, facta fuis locis de ipsis mentis comprobabit. Certe Utiirmitano Stoae laurea Corona, e Ludovici XLI. manibus recepta , non defuit. Sabaeo ornamento fuit Bibliotheea fati na , in cujus cura septem Romanis Ponti cibus inseruiit, quamqtae collectis ex Septentrionalibus etiam peregrinationibus spoliis

ditavit. Taberium Aldi Manutii judiolum bonfisavit, quum ab hoc dignus habitus fuerit, eui in

eo doctorum Virorum proventu, quem aetas illa

ferebat , suam Stephani de tactibus Editionem inscriberet. Graecarum literarum peritia plures alios Taberii cives exornavit, inter quos T. Prosper Martinemus in condendis Graecis carminitas ita excelluit, ut ipsum Pindartim referre, quorundam judicio, censeatur. Homerus,Hesiodus, Sinisti anes Brixiam praelo debuerunt, ut primum ab his etiam legi possent, qui Graecam linguam ignorabant. Andrea Marone non alius in emtemporali fundendi carminis facilitate praestantior, ita sentiente, cum Eruditorum ejus temporis caterva, Leone X. qui eximiis animi sui virtutibus, politioris literaturae, quin Poetiose illius extemporalitatis laudem, testeJovio, conjunxit. Ba

15쪽

tbolomaeo Parthenio, S Bonifacio Bembo ex Aea dentia Romana, in qua publice docuerunt, decus accessi. Pater Octavius Pantagatbtis, decus ipse fuit non Brixianae tantum, sed Romanae quoque Urbis, nam haec, ut diserte scribit P.Manutius ad Octavianum Magium,bvio non tanti e Γρ debebat,

quia Roma est, quae praestantes olim Viros tulit, Imperii terminos cum Oceano conjunxit, quanti ob unius hominis consuetudinem, cujus est humanitas doctrinae par, clintrina vero, quae potest esse, maxima. Is est: Octavius meus, qui Urbem, aqUa caeteri honestantur, sua ipse virtute nobilitat. Locum autem in hac operis Parte inυenit ob insignem, quae illi minime defuit, Poeticae disciplinae peritiam. Academiam occultorum dicitam, quae Brixiae ea ipsa tempessate sortiit Latinos versus,

Hetruscosque suavissimos protulisse, dem faciunt

evulgatae eo tim carmintim Collentiones. Tandem Latira Cereta, mronica Gambara, S aliae docti simae Aulieres effecerunt, tit Brixia non hominum tantum, sed S Feminarum Academia appellari meruerit.

Tot, tantisque Viris, siLector miretur, minia me hoc loco conjungi Vincentium Madium , dodii, S celebris Commentarii in Afrapotelis Poeticam cynditorem, sesat, locum ei a Iervatum fui Fe in tertia hujus operis Parte , quaePhilosophica complectetur. Fuit enim Hadius noster, ut plures, oesr hertim Sigonius eum appellartini, Philosophiae

Italicae lumen.

PARS

16쪽

PARS SECUNDA

GRAMMATICA, ORATORIA, POETICA, PHILOSOPHICA

COMPLECTITUR.

GRAMMATICA. o Ni AM Grammaticae potissimum Attis subsidio

Brixiani Scriptores vindicandis ab interitu Poetis, de quibus in prima hujus Speciminis parte dictum est, operam suam contulerunt, posteriorem hanc ab ea ipsa Arte exordiemur, illico ostendentes, quam praeclare in illa quoque excolenda eorum hominum ingenia desudaverint; utque semel initam scribendi rationem sectemur , Brixianae ditionis fines , prout occasio feret, identidem praetergressi, aliorum etiam doctorum Virorum in ea Sparta adornanda labores, &studia inspiciemus: unde, quinam fuerit rei Grammaticae id temporis status, dignoscatur, EM cujusce generis Institutiones illae , quas pueris imbuendis oriens Typographia in literarios ludos invexit. Pylades Buccardus , quem de Poetarum Latinorum Principe M. Accio Plauto egregie meritum Brixiana, ut vidimus, literatura in iso hujus operis exordio in medium protulit, hoc pariter loco primus omnium prodit, Grammatis Arti suppetias ferens adversus

Alexandri de Villatii Doctrinale, quod, Atti licet illi

tradendae parum, aut nihil opportunum, maximam rammen apua Ludimagistros auctoritatem obtinebat L AR

17쪽

L G R A MMATIC A.

proinde puerorum manibus assidue in Scholis terebatur. Iam siquidem in iis valere jussi fuerant veteres Grammatici , quos in unum collegit praeter Heliam PutDchium Antuerpiensem, & Joannem Theodorum Bellovacum memoratos a Fabricio Bibl. Lat. T. L. l. 4. C. 7. Lucas Panetius Olchinensis, de quo in priore hujus eris parte dictum est, testatus in Epistola Nuncupati ad Franciscum Rhainerium, se de eorum Grammatucorum medio tetra Verborum portenta, collatis multis

exemplaribus, sustulisse, & varia passim loca Cimmeriis obducta tenebris illustrasse. Ita ipse in Veneta Editione an. II 22.

Alexandri Doctrinale cum Commentario, in ditione Brixiana, scilicet Collibus Vallis Trum pice, impressuman. Is 16. mihi exhibent Gabrielis de Fracacinis typi, qua ex Editione Prooemium afferam , quod satis erit ad demonstrandum inepti hominis ingenium , ac prinisterea susceptae a Pylade operae in eo oppugnando emo,

u mentum.

Opus Alexandri Grammatici pro eruditione puerorum. . Ubre primur ineipit. Scribere clericulis paro Doctrinale novellis . Quia textus est planus, non indi et explanatione; sed tamen pro forma servanda in sequentibus se construe: Ego magister Alexander paro scribere Doctrinale , idest 1ibrum dantem doctrinam novellis Clericulis , idest Scholari. bus, & non pro provectis hoc opus scribitur, sed pro rudibus. Pluraque doctorum sociabo scripta meorum. Construe : Ego sociabo plura, idest multa scripta meorum doctorum , idest magistrorum. Hoc dicit ad arrogantiam evitandam , ut ostendat quod scripturis praestantium vir rum, & non propriis auctoritatibus est valiturus.

Iamin

18쪽

Iamque legeat pueri pro nugis Maximiani, Quae veteres sociis nolebant pandere caris. Idest haec per me scribenda legent pueri pro nugis, idest lo. co nugarum Maximiani, qui fuit Scriptor fabularum ; quas res veteres, idest antiqui nolebant pandere sociis caris ; qui ita caras habebant, seu tenebant has nugas, ut & caris Isimis occultarent illas . Ideo dicit, hunc librum legent loco illa. rum nugarum, scilicet fabularum. Praesens huic operi sit gratia pneumatis almi,

Me juvet, ct faciat complere quod utile far. More boni Catholi et Spiritus sancti gratiam invocat dicens: gratia almi pneumatis , id est sancti Spiritus adsit, seu praesens sit huic operi, & juvet me ad hoc opus, & faciat complere opus, quod fiat utile legentibus.

Si pueri primo nequeant attendere plene, Hic tamen attendat, qui doctoris vice fugeris, Atque legenι pueris loca lingua reserabit , Et pueris etiam pars maxima plana parebit.

Sed saepius dixit pueros hune librum lecturos ; & pro illis eundem scribere , ideo tacito dicitur : si pueri novelli nequeant prima lectione attendere, seu hunc librum intellige. re, attendat ille, qui est vice fungens doctoris , idest repetitor , vel magister lecturus . Atque perlegens hunc librum pueris reserabit, idest declarabit eisdem lingua layea, id est vulgari: postea non erit magna difficultas in libro , quia etiam sicut magistro maxima pars libri patebit plana, idest manifesta , & clara erit pueris. Hoc dicit, ne timore dissi.

cultatis ommittatur liber suus. Voces in primis, quas per casu variabis, Ut levius potero, te declinare docebo.

In ista parte incipit Auctor dare ordinem libro suo &e. Alexandri de Villadei aetas designatur a Gerardo Ioas ne Vossici Art. Gram. l. 3. c. 19. ubi scribit, eum vixin

se sub Friderico anno xx o. stas autem Maximiani, quem Scholis ejicere, ac tyronum manibus extrudere,

sibi propositum fuisse , fatetur Alexander, ad Anastasii

19쪽

GRAMMATICA.

Imperatoris tempus refertur ; isque ipse est, cui Viri

docti tribuunt Elegias VI. sub Cornelii Galli nomine

passim editas. Praeclarum autem est eIogium , quo Lilius Gytaldus, velut una fidelia duos parietes dealbans , ambos illos Grammaticos, Maximianum, de Alexandrum , exornavit, de Poet. Histor. Dial. 4.ximianum nugatorem, O nebulonem appellans, eujus Oinsignis Grammaticae nugamr Alexander nugas irridet. Annotationum libellum , quo Pylades noster Al xandri nugas confutandas suscepit , Iacobus Britanniacus typis luis Brixiae publicavit an. I scio. cum Epist la Nuncupatoria ejusdem Pyladis ad Heliam Capre tum , Virum illum excellentem, Quem merito his veris

his Pylades in ea Epistola compellat : Sed cui praee De Amorationes bas nostras inscriberemus, quum nemo se erret, tu unus, Helia generose, ac facundisine, Draeae teris omnibus dignus vijus es, qui in bumanitatis studiorum, ae philosopbiae eampo ab usque adolescentia se

mentibus rotis dem Nisi, metamque ipsam ambabus in

nitas eo rebensem detines p id quod oe pleraque Maluculentisma a te primo edita opera in robarunt, oequod postremo in tua bae Lunarensi Praetaera eandidistima, tanquam a forensium causarum doeillimis laboribus in hortulum deliciarum relaxandi animi causa secedens, Debonem voluptate, lucubrasi, eleganti um id quidem,

O nullis antiq-rum conresurum. At de Helia Capre Io pluries redibit sermo. Integra nunc ea Epistola asin

20쪽

GIO MMATICA. s

Iades Brixianus Heliae Capreola inarciri excellenti, o Lunatensi Pratori S. D. aesitum est ex me non semel, sed ex amicis quoque,

.&conspiratoribus nostris quaeri suotidie a multis Gra. matteae Professoribus audio, Helia Capreole, bonarum litterarum, & ingenuorum studiorum cultor, & propagator, quid est, quod a me compositum,&aheneis litteris impres.sum fuerit Carmen Scholasticum, de nominum Declinatio. nibus, Generibus, atque Heterocliii, tum de verborum praeis teritis , & supinis, ac de heroici, & elegiaci versuum com .positione , & syllabarum quantitate praecipiens , quum Alexandri Teutonici volumen exstaret de his, atque aliis disse. reos , jamdudum ab universo, ut ita dicam, mundo rece-Ptum , atque in omnibus scholis perlectum . Quibus ego Iod responderem nihil habens, nisi quod veritas leta sua. ebat, plerumque , ac inpius iterando respondi : ejusmodi me Iabolem suscepisse, publicae utilitatis causa, quum plurima in Alexandri Codice illo vulgatissimo , ac celeberrimo vidissem, minus quam utiliter, quam Latine, quam recte Praecepta, dc quae a pueris delibata, quum postea adolevis-ient , dediscere, & tamquam potionem stomacho contra. Tiam eructare , atque expuere oporteret. Et quamquam istorum oculis non parva interdum illius errata subjiciendo, idipsum apte comprobaverim, quum ea nullis fuerint scriptis commendata , soluto statim colloquio , in auras veluti abierunt, parvamque , aut nullam apud eos fidem consoquuti sumus . Quo factum est , ut non paucis rursum litte. Tatorum, & amicorum precibus coram, & absentium epistolis sollicitati, decreverimus omnibus tandem satisfacere,

di quae nobis Iectu, doctuque indigna in Alexandri opere

visa sunt, currenti calamo perstringere; de iis tamen dumtaxat illius VoIuminis partibus judicantes, in quibus & ninstrum obversatur opustulum . Sie enim fiet, ut & consi Bum nostrum, quo eiusmodi provinciam scribendi desum- Psimus, fortassis non improbetur, & tantis molestiis aliquam do cum amicis sublevemur. Sed cui praecipue Annotationes has nostras inscriberemus, quum nemo se offerret, tu unu3s