Antonii Sanderi presbyteri Gandauum siue Gandauensium rerum libri sex 1

41쪽

ao GANDA URNsIVM RERUM cvt olim ex Croesi consilio , Sardest enervaretur e nati uo, & exotico sermone diserta, artium capaX: neque, ut quaedam fruges , degenerans, imb permaturescens in alieno solo; ac, seu inter metalla Mercurialis, cunctis sese nationibus facillime accommodans. Pictura, sculptura, agricultura, ceterisq; artibus manuarijs,& Ryttamicorum per homoeoptota Flandrica cadentium, argutia, ac musicorum acri, dulcique norma effloresc1t. Viri sunt statura decenti,vultu flammeo, ingeni jsque ad omnes scientias, & disciplinas appositis: nili luxu, velut in herba, aut lucrosis artibus, protererentur: plerumque aperti, promptumque vultu cor gerentes; sanguinis enim, spirituumque motu genuino fit, ut cito Sc virtutis purpura erubescanti & alijs perturbationibus com

moueantur: at humidiore Corporum calore essicitur. vi

ad accipiendam, & deponendam Oflensionem sint molistiores. Symposijs, mutuisque inuitationibus gaudent.&incalelcunt, nepe ad ebrietatem, rixas, caedesque, saepius ad beneuolentiam ineundam , aut recuperanis

dam:ceu carist ijs & philothes s emcacibus, usque adeb, ut illis grauissimae simultates, caedesque datis mutuis dextris obruantur, & absque illis nulla reconciliatio firma sit, & velut sigillata. Hoc gemendum est, tot permitti popinas, ebrietates, libidines, alere ossicinas, ut

patrimoniorum, Coniugiorumque carcinomata: atque etiam multis non modo in usu conuiuali esse capacium

Poculorum ingentes, mutuosque haustus, sed in gloria Poni, ceu probato animi, ac cerebri speculo, corpori'; firmitate: defendique exemplis, vel gentium Arctoa rum , a quibus ille mos huc serpssse videtur: vel Grae

Corum, unde Pergraecandi prouerbium, vel Roman

rum, apud quos Torquati,Pisones, Antonij, Cicerones,

42쪽

I. Claudii ea laude sese venditabant. Non abhorrent a suis bitaneis conflictibus: Belgis enim a Belyn, aut Balgen, ruorum illud irasci, hoc pugnare significat, nomen inisit doctissimus Goropius. Longius absunt ab homici- dijs praemeditatis: quae , nisi tutelae inculpatet necessiotate eluantur, cuiustumque modi sint, rupplicio non eximuntur, nisi vel fuga, templorumque asylo, vel principis condonatione, occisique proximo consanguineo transactione, & supplici ingeniculatione placato. F minae pari fere colloquiorum , conuiuiorumque virilium familiaritate, atque pudicitia, formae, sermonis, amictusque suauitate, oeconomiae procuratione, solertique labore commendantur. Nam aut pensa trahunt, aut rotula versatili in cannas fila agglomerant,aut pepla spectabili arte consuunt, exornantque,aut lineas vestes ad solem, undarum aspergine, candore inficiunt: aut ruri lacti emulgendo, buuroque extundendo, versandove, & formando, aut caseo coagulando, comprimendoque operantur. Litterarum formandarum,rati numque subducendarum, ptaesertim in opidis, non imperitae. Improbam mendicitatem plurimi Magistratus excludunt: senio, morbo, Vitiove corporis laborantes, admittuntaCiuium tenuiorum liberos ex publico alunt, vestiunt, litteras, aut opificia docent : Alienigenas Xenodochijs recipiunt, validos Unam noctem, aegros quO- ad reualestant: ex antiqua vereque Christiana institutione, & Consuetudine. Flandri si crus fregerint, se felices clamitant, quod collum non ruperint: ac uniuerinsim, si quid improuisi incommodi accidat, qudd durius

non inligantur, se dicunt fortunatos. Pecunias in usuras extendere, in me; sed ne otiosae maneant, fundo

hypothecae opposito, neque luendo nisi debitoris arbi-F trio,

43쪽

trio, seruatur usura semissis, excepta Mercurii prole, in amplis Emporijs mercaturam faciente, Cui plus licet, I mi- aut lubet. Innotuit Flandrial tum suis, tum terE totius,mεηiσ. Europae foris, equorum praestantium , boum opimoram; butyri fi pidissimi, alecum , aliorumque piscium

apte sititorum mercimonibS: telarumque, partim linea-xumi Varietate, candore, subtilitate, & quasi flosculis , partim xylinarum, quas Arabes Bombaxinas vocant, di uersimodis textrinis expetitis , sericisque textis non omnino contemnendis: partim pannorum laneorum tum densorum, tum leuidensium textura. , tincturaque proba, & ubique terrarum iam laudata caeterisque mechanicis artibus ingeniosis, ac laboriosis Aulaeorum denique Tapetiumque artificijs, & vebit picturis admisirandis. Ex lini, Sc rapi seminibus, nucibusque iuglandis,

bus oleum extundunt : sal crudum, pullum, asperumq; ex Gallia, Hispaniaque aduectum, in magnum cando vem, saporem, augmentumque amplis sartaginibus ex- Olim ma- Coquere non ignorant. Haleces sub Angli te, Scoti aequoegis, pra- Oras, ab Augusto in Autumnum capiunt, illuc infinito sertam exercitu circa littora appellentes, ad euitandum marisDμη hqr Septentrionalis, ubi nascuntur, gelidissimum frigus 2., .s' dein captos, statimque deserto Neptuno expirantes.sismb A CXenterant, tuquit Κεerius, condiunt, stipάntque cadisio Oe a- salsamentarijs, sigillo opidorum unde aduehuntur, inuis num non stis Aprius ex lege exploratos: vel leuiter salitos, fumo uter, durant, inficiuntque cogore sero, qui Gothis steste Hadriano Iun io) subrufum senat, ad atrum accedentem:

unde equis seris in Italia, de halecibus seretis in Gallia nomen est, & apud Veteres teste Athens ab aeris co- .

re Chalcidibus.

44쪽

P Rimaria Flandria w M, Ganriuum, cuius ciues se quenιia, nobilitate, opibus, animis δεσι eximi . Petrus Bertius Regis Gallorum LuDo- VICI XIII. Cosmographus.

Gandatium riuitas, quoad si um munitissima, or perampla, ita τι inur maximas Europa urbes debeaι connumerari. Adrianus Romanus Canonicus Herbipotensis, & Mathematicus celebris in Theatro urbium. Ganriuum magnitudine , fisiorum eo entia spectabilis Flandria urbs.

Abrahamus intelius in Thesauro Geo- graphico.

Gandauum civitas ampla, o bene munita. de pauid post: ciues habet oculeιes , quino magna sui parre vivunt ex tensa, ct redditibus. Abundat opificibus , pol im tim textoribus, qui varia pannorum, o linteorum genera perficiunt. paulli post iterum: Communi opinione, se doctorum hominum au -ctoritare, inter omnes etiamnum constat, hanc urbe' vetustate esse commendat simam. . . . . Sebastianus Munster in Cosnographia. Vrbem fluminibus nobilem, amoenam, spatiosam, innumeris, erit Aue domibuι , facundu virorum ingen f, antiquis mori Fa bos,

45쪽

a4 GAND AvΕNsIVM RERvMbus, fragalibus mage, quamparcis, calo perquam benigno nominat. Bariandus in Indiculo obiu Belgicarum. Nan arbitroν quaqua pateι Christiana ditio riuitatem reperiri, qua cum hac conferri queat , fluespectes ampliιudinem, siue politiam,sive gentis indolem. . Erasmus Epist. ad Utenhouium. Suspicio in Gandens urbe amplitudinem, populo industriam. Clero maiesarem, in hisoria res gesλεν, etiam , si ab quo iudire censeantur, quibus sis veterum conferendas. Iustus Lipsius. I j boi l quam, quantam , qualemque urbem l in qua orbem video , ct in orbe miraculum. Martinus Hamconius in Dialogo cumi Gramalo de rebus Gandauesibus c. X. A Gandensibus isa potius quarenda, qui ut viros omni litteraIura clarisiimos, ita in bac palaestra populari versat imos ha

bent innumeros.

Ioannes Baptista Gramaius ibidem. Adauum vidi Iulio Caesare conditore superbum. Petrarcha epistola ad Cardiualem Columnaidi. Nee inani gloria lait Gramaius P e indies ager castelis

olim Gandensi obnoxiis, in nisa Romana antiquitatis eruat meis

numenta.

Anno D. CCCCLX v.fub Arnu is Magno Balduini Calui

46쪽

m I 2 E R L io a tribus Franeorum, Anglorum, o Semram Regibus obas a Goda perstitit inuicta. Marchantius, &alij.

Neminisse Mn potero , qua totius patria laude, Gandauum Flandriae eaput, inter urbes totius orbis forsissimas a Galla ipso Historica quondam numeratum sit; ae mihi profectos etes quaindam, audacter dicam, veteris illius Romasemper visas dum praesertim quemadmodum ista pugnanre ad unam portam, Erinuadente victorio imo Hannibale.alteia nihilominis fiducia maxima militem, se auxilia in Hissaniam emittebat. Ita hae Ganda nostra anno pori millismum trecentesimumseptuagesimo nono, cum sexaginta hominum obsessa esses millibus, duas int

rim vicinas urbes uno, eodemque tempore emissa validisivi manu aggrediebatur, cte.

Auctor Iudicij pauegyrici quadrimembris Flandriet

Deluium terra, Flandri eaput orbis, reellus Belgica, ct enixo Caesare virgo parens, . a Concilio illustris, belu horrida, florida pace, Pulrhrasi tu, 'Mix aere, diues aquis,

Gaudauum breuiser. Nilustra quaere, nec urbem, Verum orbem, in tanta mole videre puta.

Aliud. Roma suo Tiberi formos, Colonia Rheno,

Londinum Tames nobile ab amne tumeI: Sequana Parisios, Grudiorum Dilia Athenas,

Leadium lato limite Mosa secat. Pulchra omnes, amplaque obes,pulchra omnia, o ampla Tlamina distinctis gula quaeque loco. am sed Gandam iuncio ut agmine ditans Oreoas, Scaldis, Liuia, Lisa, Cala.

47쪽

GANn Ad Eres TUM IRI R. v MIupiter hanc molem, purum dedit teraphaebus, Florida prata Dryas, caerula Nais aquad. 'M : . Maxaemilianu. Vrientius.

Diuorum Genitrix, hominum suprema volo m pice quam late regia Ganda pater. Longum iter est, quodcunque vides, flat Caesare digna, Et regni ante oculos totius instar habet. Bis duo concurrunt ut , venturm in urbem Rex Sealdis Comites tres sibi iungit aqua .

I a paren , nutrixque sui est, sibis fit undum; ' Vrbanus segetemsponte ministrat ager. Hinc domus Astraea populis dat iura, forum U-- Hine Mavors valida clausus in arae sedet. Septem urbes urbs una aequat; si taeniteι υrbis , Rus pete, μου ingens urbs ribi nostra dabit. Murorum oblituου formosos incolis hortos, Et prope iam nostris moenibus illa capi. Contraxit natura orbem, ram prodiga nusquam est,

Totis specimen molis in urbe dedit. Daniel Heynsius Gandensis.

Si triplices lymphas, o vitrea regna viator Ad Picis, hicolam Nais habere putes.

Si virides Ganda fluuiarum in margine ripas, Cum Zephyro cultam luxuriare Napen. Si volucrum liquido res nantes murmure lucos, me domin infusis, inquis. Hamad aris. Si diuum ingenus numerosis turribus ades , Unica relligio maenia tanta colit.

Si reseos iuuenes, o lactea colla puellas, non alium credas C pris amare lorum

48쪽

Si saeunda virum ingenia, ingenitams Suadam, Pallada non alibi, Mercuriumve eras. Si grandeis in bella animos, generosquefacta, Martis, se Alcida robur inesse res. Denique Gorduna, quicquid miraberis urbe, . Aut Dem, aut aliquo pars habitata Deo eΗ. Iustus Rycquius Gandensis. Felix Gandauum, Flandri eaput orbis, bono uetolim Clarinea quam posuere manuου. Seu libet auctorem potiorem agnoscere Caium: C.esaris ausiiij ama tibi orta letus.

Sua modo macra volat, nomenque tuum omnisar omis. Dedis mans, qua Diocciau, aut oritur. . '

bello, tu pace potens, nullique secunda Iostilia antipas, sepie Me viges. Te furiis rugum tritas, te liquidis aeri. Mitisque, O rerum copia larga beant, se.

Tempus erit, neerisca oberunt, miraeu um in obe . . Gentibuου octauum cum memorabile eris. Ianus LernutiuS. Tacebo, quibus armis Franeisus Ac e mannus vir Gaudem sis, ut conma Pompeianos aiser Scaeua Caesarianus, centies milis

Gallorum insulim in vidulo Dammensi, se senissime sectinu riι ad extremum usque commeatub defectum felicissime eum

suis euaseris incolumis.

Au U Iudici j panegyrici quadrimen*

Ea suis tuorum isaudita viram, sanda, ut soli unius urbis incolae viginti quatuor hominum virosci t m peditum, tumi eruitsm

49쪽

ag GANDAvENfetv M RHYNequirum Anglomm inuadere non dubitarint, ex urbe profligarint, septingentorum, dr amplius eadem ediderinu eum ex Hiberais illi a indutias cum Gallo pactas- exituri, urbem togam .

Mipraedam putassent, igne quatuor potibus submisso. At cerιὸ interfecturo uise Gandenses tot, quot erant millia, scio: ni sPrincipis sui bexignitate. cr precibus moti, apersequendia ρομditaribus desitissens.

Idem. Ero enim Flandria, quemadmodum bene sto Mim Re'. partes se vult esse dispositas, ut nemo constanser dicere posit, an tota illa Rest. Oel Aristocratica is, vel Demomatica, vesMonarchica ; sic in re pane vina Europaearum Regionum reperro Principum inuiolatam Maiestatem, Optimatum seνuatam auctoritatem , reliqui populi forent stimum vigorem semper extitisse.

Idem a An non ira Gandaui Carolum Besilaofum,quanquam in Bumgundia natum, educari voluiι Philippus paren unde o usab anno aratis octauo puerilem educasionem acceperat, ut Carois Ium Maximum taceam o Mariam Carolus, νι gloriasibi ducerent, pinese Gandaui alumnos vocium Idemo

Laborarunt aliquandoerisi ii chisma tam se vitina Regiones, adeoque a Romana Eeclesia per impietaiem auulsa.diuid Flandria nostra, quid tune egit ρ qua virtute pestiferam contagionem essetis' qua consantia Rom. Pontifici, quem verum vinnum Chrisianorum omnium parentem Urbanum Sextum, va riri ad varios principes beatapraesertim istim Caιharina Senen -ss litteris vere intellexerat; uni Romano Pontisci quam mordicus adhaesit minis,ferro, igne in suamfactionem vetebat Gallia . sed ab ita Romana Melesta communione Flandriam dimouere nanquam potuit, ac constanter nefra principis

50쪽

L I 1 E R I. ast fui are inquis: Duos summos sacerdotes non rapit orbis. Sthf- musicos quosdam Gallia in templa intruseraι vi, dolo per relia quam quidem Flandriam; at Gandaui nunquam.

Idem Panegyristes.

Gandauum amplitudine, antiquitate, populo frequente, o industrio, ingeniys adsudia litterarum naris,idiemare Flandriis eo, fluentibus aquis, remis ciuium iuri subditis, lanificis ac te iura ita olim lineis etiam ιelis, piscium abundantia, aeris Itilabruate, inter omnes orbis Chrisiani eminet riuuates. M. Uarne icus L. q. Belg. Antiq. cap. lvj. Gandauenses sinctione Philippi anno 143o. xij. Augusti, ut Flandroram antiquissimi , per uniuersam Flandriam primu

roent. . .

Idem ibidem.

Ganrisum sane interfortissima orbis opida recensendum ineque enim circumsideri undiquepotes,nis ducentis hominum malibus ambiatur. Froissardus in Annalibus. Illine digressum Gandensa maenia faudent

Flandrorum in Domino te tenuisse a. Augustum quorum tu demiratus honorem, Huc tot conuersis crescere fluminibus; siris huiι pronub das natali oscula Ierne, Euem magni imperium tunc penes orbis eraI. Et tanIι venerans cunabula Principis, i is

Graiaru patria sustinuisse patrem. Franciscus Modius Brugensis odCeporico Erasmi Neusteiteri.

G Atque