장음표시 사용
11쪽
Posteriorum. Idemque repetit i. c. Eth. c. 3. i. i. Metap. c. . posui autem in pronunciato Graecam dictionem δα νοητώ, qua in suo textu utitur Aristote les; quia de illa inter auctores nonnulla est controuersia, pertinens ad axiomat, interpretationem: quidam enim intelligi volunt quamlibet cognitionem intellectivam, sed non rect e,neque ad mentem Aristotelis; cum proprie intelligi debeat sola notitia discursiua, seu ratiocinatiua, ut egregie ostendit Zabarella Malij in hunc locum . probatur ex rationibus,quibus utitur loco citato Aristoteles. Probat enim hoc primo inductione scientiarum specu latiuarum 'ilia Mathematicae, inquiens, praemittunt quaedam communia principia, ex quibus deinde suas inserunt conclusiones demonstrativas idem faciunt reliquae scientiae et idem probat inductione
omnium specierum discursiis, Syllogismi scilicet, Enthymematis, Inductionis, Exempli. Ratio generalis est; quia ad rationem veti discursus causalitatis, de quo hoc loco agri Aristoteles duo requi-rutitur, ut recte docet D. Thomas I .p. q. I . a. P. al-
rerum est, vi sint duo saltem obiecta , quorum Vnum per aliud cognoscatur , iuxta illud utru
2. Ignota per nota nobis i otescunt. J Elicitur ex textu citato, tradatur a D. Thoma in lib. i. de anima,lech. 3. t. i' quandoquidem si unum duntaxae obiectum sit,non cognoscetur unum ex alio, et per aliud alietum est,ut sint duae cognitiones quarum una sequatur ex allela; quia si via a tantum cognitiost, non dicetur unum cognosci ex notitia alterius: Dam alticula Ex indicto axiomate spiniscat causalitatem effectivam quoniam cognitio praemisia rum, quae est iudicatiua istici cognitionem con
clusionis discursiuam, haec per se pendet ab illa.
12쪽
eommune dictum Philosophorum, in iti nona me naturae intelligitur series, siue concursus causarum naturalium,per quas quia varia rerum genera in hoc uniuerso prod tacta sunt, qinbus scientiae sitiam Vnitatem distinctionem numericam specificam accipiunt, ideo natura scientiarum varietatem genuisse dicitur,nempe fundament ah terri obiective producendo varia scientiarum obieeta formaliter verbscientiae loquimur secundum cursum natura ordinarium usuri experientia generatae sunt,4 hactenus generantur, Ut iam pate bita
I, T Vbitare de singulis non es nutile, capite de relatione. Dicdum istud locum habet, non in iis, quae per se plancinans ita sunt, aut determinata V sunt res Fidei, axiomata communissima, similia; sed in iis, quae aut sunt, aut videntur pro babilia,aut quorum veritas,nec otianua , certi definita est,neque manifesta dubitanti apparet. In hu iusmodi enim dubitare, largumenta in utramque
partem inquirere ac ponderare,veritatis inueniendae
gratia, non modo non inutiles sed pei quam villa est: Talis si quidem. a. Dubitali oprimus adscientiam gradus es. Sumitur ex . I. Metap. c. a. ac attingitur a D. Thoma I 2. q. 32 a. I. Etenim ex eiusmodi rationum disquisitione, argumentoru quae in quamque partem si offerunt, inter sese collatione, veritas paulatim cognoscit , scientia coparatur, ut patet ex iis, quaτdocet Aristoteles i. i. Topicor , atque hoc sensu veluest,quod M. Tullius labius prodiderunt ex Ait -
13쪽
ro De diuersis Entium creatorumgeneribus
stotele, Philosophiam ex admiratione fluxisse, ut mox explicabitur. Contra ver b. 3. Qiu non dubitat, ille aut inibit fit,aut omnia intelligit. J cmper c spectu eorum, de quibus nullo modo dubitat. Frequens huius dicti usus est apud liberalium artium Proselibres, praecipue cum auditores reuera ambigui haerent, ne suam prodant ignorantiam , dubia in medium proferre verecundantur. Vide D. Augustinum lib. 3. Confessi.
. Admirati ignum est ignoranti , lib. . Metap.. e. z. Duplex est admiratio,alua enim adiunctam ha bet dubitationem, alia non habet de priore intellii gendum est pronunciatum , ut perspicue colligitur ex verbis Aristotelis doco citato. Ait enim non simpliciter; qui admitatur; sed qui dubitat admiratur, planese ignarare ex simat Et hoc modo admirari s lent,qui a primo limine Philosophiam, aliasque salutant reconditas scientias , tales siquidem, utpote omnium ignari, dubiimirantur stupent. De posteriore vero non debet intelligi: neque enim necessarium videtur,ut omnis , qui hoc modo admiratur, ignoret fieri namque potest, ut ex occursu obiecti insoliti excitetur quispiam ad causam illius nouo modo,vel cum noua animi applicatione intelligendam, et:am si eam minime ignoret, aut de illa dubitet. Solum igitur admiratio signum est ignorantiae in illis, qui, dum admirantur, dubitant, 'ui nesciectes causam rei insolitae,eam intelligere gestiunt. Hinc licet in Christo seruatore nostro vera fuerit
admiratio,non tamen signum erat igi=orantiae; quia cum dubitatione non suit coniunct a. Consule, si placet, Suare Ztomo I .in . pari. in Commentario articuli , . quaest. a S. D. Thomae. Ragusam disp. II7.Vas. que in .part. disp. 62. c. , de alios, tuata prius ad-
14쪽
Fars quin L . Titulus XXX. limitationis genus explicandum est istud. s. Jrvier admirari es nunc Gr primo homines coepere 'bilosophari, ibidem.J Sumpsisse illud Aristoteles videtur ex doctrina sui praeceptoris , qui in Timaeo de Philosophiae primordijs loquens siquidem
Fbilosophi, inquit: , altitudinem caelis piciemes, 2 affrrorum nitorem,ornatissimamque mundi machinam mirantes,tanti operis causam inuestigare coeperunt. Indicatur itaque praesenti effato , primam originem causam prae cipuam, cur homines phila sophari coeperint ,ipsumque Philosophiae studiu ad altissimaru Vsque causarum inquissitionem persecuti sint, fui spe admiratia,aem ex i est orantia natam. Cum enim principitaminus dissicilia mirarentur homines, eorumque cautis niuentis, dissicilioribus quaestionibus operam darent, et, tandem progressi sunt, ve1ummas&vniuersalissimas rerum causis inquireret, a quibus tota rerum viri uersitas dependet, id, quod eodem loqo Philotiophus expressit in haec verba a principi quidem admirando ea,qua de dubitandisfaciliora erant deinde paulatim ulterius procedentes, etiade maioribus dubitando it de passioni sua lunae, eo - νμm, qua circasolemi sellassust, hi de generatione
DISTINCTIO VI. De Uu di experientia, a quo nodo adscien
tiam conducant. i. T Xperientiam temporis adfert tin' tu . . s. Ethic. Lia c. 8. J Vbi cx eo probat, adolescentes in primo aetatis flore, scientes quidem esse posse trudentes verbion item; quia prudentia est rerum parricu-
15쪽
remota modo , sed etiam propniqua: imb plerisque euelitibus ipse adest,tirier est, praeci . Quocirca ad omnem quidem artem S scientiam perivilis est; sed imprimis ad conuersationem ciuilem. Nam,ut rectet Arist.inquit .io. Et h. c cicii quis in re ciuili inietitiges haberi volet,eium si experietia. Dicitur aut v notitia re tu humanarii ex visu, vel tractatu, quemadmodii memoria est notitia similis ex auditu vel lectu.6AExperientia in arvis pitu valet, qua vi tus. IIudj-catur hoc dictu a D. Thoma, in l. 1. Politicorum est. 7. ubi docet, exercitus ducem, illum creandum ite potius, qui habet experientiam, qua illum, qυ habet
virtutem; quia; ut inquit Aperienti semper In armis, potuim ris pertingere ac Gncini I erp. qua virtus Aulo
psit hoc D. Thomas ex . Polit. c. 9 ubi docet AIistoteles,in elige iis magistratibus militaribus,potius ad scient irre militaris, qua ad probitat cise atten-ὸendum. Intelligendu est hoc dictu, secundu naturalem tu humanu loquendi modu considerando prae cri monasticaria lue priuata alicuius hominis probitatem, expe: ientiam alterius militarem,in Ordriae ad gerenda bella. Nam per rariam Dei, Mextraordinaria de caelo auxilia si pesseliciores succestus habuit virtus S confidentia in Deo, quam longari: armis experientia, ut constat ex plurimis, non Veterri modo, sed noui etiam testam et historiis. T. V m que facultatis ρerfecZio, natura disciplina
exercitationec Eparatur 'ulgatissimii illud Philosophia j Oma,rcfert Laertius i. 3 in Aristotele, veritas Rheto tu iuxta Philosophorti auctoritate proba ur,poxustq; ex eplo nobiliorum artihi, doctrinaruinductione demonstrari, alij quatio loco imitatio Πem adiiciunt; sed in prioribus, ut species in genere con
tinetur, unde eam communicativam l. 3. c. I. arti, seu
disciplinae, Cicero Li. de orat. Erercitationis ubi jcit. Eodem spectat etiam istud,
16쪽
i iuersis Entiuin creatori gener us
8. Omnis rei propriis ac domesticis exercitiis au-s etur. S. Ambioliust I. ossi c. c. Io. Explicat ibidem
bellicae disciplinae aliarum artium exemplo. Qui enim militarem, ait, artem a pq si cupiunt , praeludere
solent praelium in umbra, qui nauigandi marissientiarn, praeludere influuio, qui luctandi coronam , in a stralabori consuescere. Sed ipsa natura nos in paruulis c Aeet, quod priussonos meditantur loqui, Ut loqui dij cant. Atque hac de causa S. Doctor ibidem ante
Donit Pythagorae Dauidem, quod Philosophus ille, quinquenni,silentio discipulis imperato, non loquendo loqui doceret hic vero Propheta sapientius praeciperet, ut loquendo rugis disseremus loqui, cum non tolleret naturae munus; sed adderet ori sermonis proferendi custodiam: quomodo , inquiens, ne exercitio doctrina, aut sine usu profectus' iuxta hunc sensum vera sunt ista vulgaria. 9. Scribendo discimu scribere. io Fabracando fabri unt.1 i. Conuelsando discima bene evuuersari. Etenim exercitatio isus assiduus, artis ac scien . tiae cuiuslibet perfectionem absolutionemque consummat, dummodo necessaria non desint naturae
subsidia. Quocirca permagni interest , studunii
ardotem quendam amoris allum ere, suae quibus nihil unquam egregium initia quispiam facultate aDiequetur. Vide, sit placet, Rudolphum Aglicolam ii
3 deiivuentione Dialectica c. DI. ubi rem hanc pulchra induistione pr lixius declarat.
Q. Docilis ab alio soler si sapiens a seipso. Nempe in sensi formali siue eduplicatiue,declaratur siquidem praesenties fato formale discrimen docilitatis tolertiae, quod illa sit promptitudo animi ad acquirendam rerum gnitionem ab alio: haec verbiecta animi dispositso ad proiiapte fac:l inue -
17쪽
niendam vera age idarum Logit i. e Iridarum rei si
aestimationem per seipsum, per sum videlicet Δ exercitationem, ut dictum est. Videi si placet, D. Thomam 2.2. qu. 9 ' - . in cori'. Est in hanc sententiam illud D. Hieronymi in cap. 3. Isaiae, Graeci poeta udabilis o admirandasententia est; primum
67 beatum,qui per se fa8i tessecondum qui sapientem
auriat qui antem Utroque carcat , unc inAtilem esse,
DISTINCTIO VII. De obiecto scientiarum in genere.
t. Nius itinum inusscientia Sumitur ex V l. i. Post. cap. 3. Sensus est, circa num- quodlibet scientiae obiectum,prout sub certa aliqua ratione formali consideratur, nam versari scientiam determinatam ratio enim formalis, per modum formae alicuius physicae, deteria ina obiectum materiale, alioquin ex te indifferens indeterminatum instar materiae, Vat illi unitatem , speciem ac distinctionem : quemadmodum forma hommis facit, ut homo sit unum ens ab aliis distinctum. Et hac de causa passim surpatur istud vulgare. 1 . Obiectio inateriale est commune scientiis, fr- male non Sic v. c. idem homo est obiectu nix Physicae Ethicae, Medicinae,sed rationes forma les sunt diuersae: Physica enim considerat hominem,ut estens naturale, Ethica, ut beatitudinis capax Medicina,vi capax sanitatis Veritas huius effati lata est per explicationem praecedentic quia obiectum materiale dicitur res illa, quae sub scien tiam cadit, siue, qui obusti; hi scienu. ,-larti,ut in-
18쪽
tur esse, non pertinebit illa probatio ad Hiam scientiam Vnde etiam eodem libro t. 32. do et, scientem quid est,hoc ipso etiam scire, quia est. Concedit ergo Philosophus scientem utrumque scire, idque non tantum in sensu materiali; sed etiam formalivi composito. . De essentia babetur scientia defitiitiua de propria talibus demoni irativa. Ab ita proponunt ntias de lio, proprietasum demonstratio sensus est ipsas rerum essentias non posse demonstrari: demonstratione videlicet perfecta propter quid a priori; sed tantum cognosci definitive proprietates ver,non definitiu modo; sed etiam demonstrati-iae cognosci. 3tio est; quia ad scietu iam demonstrativana necessariae sunt praemissae constantes ex Veris, primis immediatis, notioribus, prioribus causis conclusionis, quales non possunt haberi de ellentia sed tantum de proprietatibus rerum Elicitur cffatum ex lib. i. Poster cap. 8. t. 36. ubi etiam dicitur , principiorum non esse demonstrati , de Mosuo loco.
DIs TINCTIO VIII. De conditionibus obiecti scientiae.
Metap. Ratio est, quia non ens non habet proprietates, quae demonstrentur, neque causas, per quas demonstretur, neque essentiam, quae definiatur. Eadem de causa ens rationis, cum non sit verum ens, sed umbrae ratis non est per se intelligibili; sed tantum per aliquam analogiam 4 coniunctionem ad verum ens Ergo nec per se scibile;
19쪽
c th diuersis Enim maereatorum generibus.
sed indirecte tantum secundarib.
a. Solum ens reali es scibile. J Ratio solum ens reale per est cognoscibile, seu obiectum nostri
intellectus ergo etiam solum ens reale est scibile. colligitur exti. s. Metap. t. I . 6. Metap. t. I 8. susus explicabitur ad illud axioma ivs in tantum est cognoscibilis,in quantum enses Titulo de potentiaco Dioscitiμa generatιm. 3. Fals nane cientia,LLPoster. t. 9.&Io. Nomine falsi hic intelligitur falsium complexum, siue
propositio talia,qualis est ista: Dia)neterest commensurabilis uteri quadrati: tale autem Disium non potest sciri nempe formaliterin positive id est quod sit
verum,siue per modum conclusiionis, ut loquuntur
Philosophi. Nam hoc modo. . Niιid scitur,nis vertim ibidem. J Clarum est per ex terminis potest nihilominus falsum sciri materialiter, siue per modum obiecti, negatiue,
quod videlicet careat reritate, quo modo etiam de non ente incomplexo, potest haberi scientia, utv.c. de Chymaera,quod non existat a parte rei, quod
sit impossibilis, c. Ratio horum eadem est quae
praecedentium quia salsum est non eris complexu, non Entis autem , non datur scientia: Q romodo enim scias diametrum esse commensarabilem lateri quadrati, cum non sit commensurabilis, nec possit elle commensurabilis 31. De accidentibus non es scientia demonstrativa. i. Poster. c.6.J Vbi hoc pronunciatum ita declarat Aristoteles: Coiiclusio,quae per demonstrationem scitur, est necessaria; quia, cnim es eorum, quialiter se habere non 1. Poster. c. 3. 7. Ergo conclusio necessaria pendet ex praemissis necessariis, ergo non habetur de accidentibus,nempe auriati praedicabilis, quia haec nec necessaria sunt,nec propria, sed con-
20쪽
tingentia, quae aliter, aliter habere se possunt. Eodem sensu verum est Hud.
6. De Ente per accidens non est Hientia. 6. Metap. c. r. J Et alibi,nempe in actu exercito, id est, de illare, quae est subiecta huic denominationi Ratio est, qui sienti s de nμ par, , I. Poster. c. 3. En sautem per accidens non est nece is rium, sed fortuitu & contingens , ut quod per sontinem inueniatur Thesaurus, quod pictor canat musicam, quod temere cumuletur aceruus lapidum , quod Henricus sat albus, Mita de caeteris, item: . Obiec um scientia essent perse. I. Poster. c.Is. I, Rati est, quia alioqui non haberet proprietates,
siue passiones a e necessari sibi couenientes,
ac per consequcias non posset de illo fieri demonstratio, sui est syllogismus essiciem scientiam. Dixi autem de ente per accidens non haberi scientiam in actu exercito; quia potest esse scientia de illo in actus gnato, siue de ratione formali illius: ie hac enim potest aliquid demonstrari; cum non minus neces a-riast haec propositio: En per accidens est incertum sortuitum, quam haec, homo est discursiuus. Sunt enim causae necessariae,ob quas illud attributum smilia conueniunt enti per accidens,in actu signato. Hoc sensu Physica v. c. Qit de casuin fortuna, potest demonstrare has propositiones Casus est causa per accidens , Fortuna est causa per acci
8 Scientia en Ori sua aliters habere non p.fsunt. I. Poster. t. 7. Veritas huius clara est sequitur ex dictis. Nam ex praedicato seu effectu perses qui scilicet pendet a causa per se fit propositio nece illatia, quae alitet se habere non potest , id est, quae habet invariabilem connexionem praedicaticum sit biecto, ut homo est discursiuus: sicut econ-