장음표시 사용
21쪽
c diuersiis Entium creatorumgeneribus.
tia ex effectu per accidens fit propositio continges, ut paries est Ious. 9. Obiectum scientia si enerabiti in incorruptibile. i. Poster. .ύ2.ω6 . Ratio est, quia scientia est eorum, quae aliter sese habere non posI int, quaeque certa sunt necessaria talia autem generationisin corruptionis expertia sunt: Nam quae generantur corrumputur, polliunt esse ion esse, ac proinde nec certa sunt,nec necellaria,neque de illis est scientia, nisi considerentur in uniuersali, incorruptibiliter,ut loquuntur Pliilosophi. ro. Scientia omne sunt uniuersales A. 3. Mocap. t. 1o. Id est, habent uniuersalem rationem versandi circa suum obiectum,quo modo . sic v. c. in uniuersali considerat pallionessorpolis naturalis, quae semper ipsi conueniunt, .necessariam cum illo connexionem habent. Semper enim verum est, corpus naturale, secundum se est mobile, sicuti se in per verum manet, omne trianguliam habere tres angulos aequales duobus rectis. Atque hinc perspicuum euadit,non facere contra propos tum axioma,
quod quidam objjciunt corrumpi post , nihil
liud est, quam amittere posse suam existentiam : res autem physicae silmilis est ratio de aliarum scien tiarum obiectis)amittere eam possunt,etiam quoad uniuersales sunt cum uniuersalia aliam existentiam non habeant, quam singularia horum autem existentia sicillime deperdatur. Neque enim requiritur immutabilitas Sc ingenerabilitas existentiae, sed essentiae dc veritatis obiectivae, ut pluribus explicatum est supra, Titulo de veritate. ii Iphumfcibile es ternam. 6. Et hic. li. 3. Ratio est,quia est necessarium D/7η autem necessaria fant. aeterna sunt omnia : aeterna ingenita sim: in cori Aptibilia, ibidem Verumque uaque est eodem
22쪽
sensi, quo dicitur oniectum scientiae tigenerabile esse,&incorruptibile. comaiore tamen explicaritione notandum est. Obiectum scientiae esse duplex, complexum 4n complexum . Complexum vocatu rtota conclusio, de qua habetur scientia, quomodo ista propositio v. c. Omnis de monstratio gignit scientiam dicitur obieetum complexum scientiae: Obiectum inconi plexum vocatur subiectum conclusionis scientificae, de quo demonstratur praedicatum, seu passio. Quando ergo dicitur scientia esse de
iis, quae alice se habere non polliunt, siue de incorru-1ptibilibus Maeternis, non est sensus, quod sit de iis istantum obiectis incomplexis quisemper necessarib existunt nulla enim res existit hoc modo , praeter meum optimum maximum, sed sensus est, quod sit de obiectis complexis, seu conclusionibus necessariis,id est,quae habent necessariam, Minuariabilem, semper veram connexionem praedicati cum subiecto Vide, si lubet, quae diximus supra, de Propositionibus aeternae veritatis, Titulo de temtate.
re cibile quod es, demonstrabile est. 5. Et i. c. 6, JRa quia, scibile quodpiam obiectum, proprie dicta ac perfecta scientia cognosci possit, requiritur aliquod saltem verae demonstrationis genus,quo in illius notitiam veniatur. Nam,ut docetur l. I. PO-ster. c. i. Devionsratios Illogimus, qoifcuntiam geneiat. Et scientia persen ta discursua, de qua pronunciatum intelligi debet es mus demon frationis efffectus. is. Sciens non es, qui non habet ratione is propter μή res est. I. Poster. c. s. t. 17. Ratio, quia ut docetur eo te libro c. 1 tunc soluminam quamque remsimpliciter, id est,persecteri non ut Sophistae scire arbitramur,cum cassam,ob quain res est,c illivi causam fpe, Ursicri non pyse m res aliter se habeat, cognoscere Si a
23쪽
c . De diuersiis Entium creatorumgeneribus.
arbi/ramur. Caetetum pleraque axiomata proposita intelliguntur de obiecto scientiae demonstrativae discursiuae,non autem illius quae sola definitione, aut si usu obtinetur,ut perspicuum est ex dictis.
DISTINCTIO IX. muniis scientiae.
ni. Poster. c. ra. 23. J Sensus Ierus est,adeandem scientiam pertinete, vi consideret genus species , aut alias etiam partes essentiales, vel integrales sui obiecti, quoad ea, quae participant eandem rationem scibilis, id est, quatenus 'nueniunt in eadem abstractione a materia, vel in cadem formalitate obiecti. Sic Metaphysica considerat ens, Vt en est omnes speci cccntis , secundum eos gr3dus praedicata, quae non excedunt abstractio-Mem metaph sicam , vel rationem formalem obiecti metaphysici Physica contemplatur materiam Z formam,&omnia ex illis composita , quatenus participant rationem entis naturalis Mathematica speculatur quantitatem, quamlibet illius partem, quacemis terminata est,&quatenus rationem ha betaequalitatis, inaequalitatis, ciliarum sinailium proportionum: non uteriri uatenus en est praeci Se, aut quatenus ens naturale, aut sub alia qualibetiratione formali, alioqui transcenderetur de genere in genus,quod non est licitum inscientiis,ut explicatur infra.
a. Eiusdem scientia 'considerare finem,c ea, qμα ordirirantur adsitrem a Phys. t. 23. Vbi probat, Donsolam formam; sed etiam matellam a Physico con
24쪽
siderati, ex ili', quod haec ordinetur ad formam,uti ad suum finemri perseistionem alio est quia quemadmodum syca intentio is est implicita πιο litio mediorum, ut dictum est, Titulo de causa Finali, dist. S. ita nihilominus scientia quae per se Finem, ut Finis est considerat rationem quoque habet mediorum, quae ordinantur ad finem Nam Jc hic locum habet istud vulgare: viatiua sunt simul cognitione, Titulo deo elatione.
3. Eiusdem scientia est , considerare subiectum Graecidentia subiecti. J Verum est eodem sensu, quo es- fatum praecedens,&siumitur ex . Metap.t. 1. Vbi inquit Philosophus: Itaque eiusdem sienti eis circa idem 'nus eadem per se accidentia ex iisdemsententi ircontempiam: δc supra ibidem. Omnis demonstratiua scientia, ex communibus sententiis ea ceu derat, quae per si alicui iobiecto accidunt. Sicut enim eiusdem scientiae est, considerare totum partes, citem principia ex quibus ille demonstrantur; ita similiter ad eandem pertinet contemplari. demonstrare ex huiusmodi principiis accidentia omnia, quae eius modi subiecto ita seipso,&in sui sua ferioribus con- ueniunt, aliqui propositum axioma cisant ex lib. ,
Metap. cap. i. sed licet ibi similia verba habeantur,aham tamen doctrinam tradere intendit Philosophus. . Eiusdem Facis statis Π,mertinis merisimiles ideὶ e. I. Rhet. c. I. Ratio est,quia illa, quae verisimilia sunt, iuuant ad cognitionem eorum quae Vercsunt talia. Cum hoc pronunciat coincidit illud.
. Eiosdem scientia es agere de eo, ad est tale,
quo diluetur tale. Sic Metaphysica, quae per segit deerat et ealtive ens est, per accadens quoque a xii te ente rationisiua quantum ' idelicet illud habet S ii J
25쪽
8 1 e diuersis Entium creatorum generibu s.
aliquam similitudinem cum vero de reali Ente, AEuateias illius explicatio, si iod habet solam umbraveri Entis, facit ad melius clarius intelligendamnaturam proprietates veri Entis realis. Simili modo caecitas, tenebrae taeterae priuationes ac negationes pertinent secundarib ad Physicam , quia dicunt quandam quasi habitudinem ad visionem &lumen a ceteras formas atque essentias de quibus
1 C O mi θec cantur ab obiectis sumitur ex 2. I Ethic. c. r.&eX2.de anima. t. 33. S ex . . de animat. 33. Vbi cum dixisset, scientiam esse qui, lamantido res ipsas, quae ubicientiam cadunt: sensium ipsas res sensibiles, virtute videlicetvi repraesentati-uὸ, ut explicatur suo loco; subiiecti haec verba: in tia distinguitur specifiuatur, pro formali speci-vscadiuersitate rerum clica quas occupatur mediate videlicet S remote: na immediate&pro XV De scientiae habituales de quil, is communiter iiHelligitur Proniiciatum specificantur a suis actibus actus verbi uam specificationem accipiti iit ab obiectis. Vide, quae diximus ad illi id Axioma, abitu specificatur ab ηciis, de ad illud A susspecificatur Mobiecto, o modo rendonia in biectis vi Titulo de habun n genere. Dist. I. a. Omnis scientiasionis, bilitatem suam ab obiecto.
26쪽
rum ab obiecto desumitur,ita etiam dignitas earum
S praes antia, viqiuem dignitatis locum obiectum cuiuslibet scientiae inter alias res&obiecta sibi vindicat,eandem scientia, quae circa tale obiectum versatur,inter alias scientias , caeteris paribus , obtinere censetur. Hinc est, quod Metaphysica, et omnibus scientiis naturalibus habeatus nobilissima, ut docebitur Titulo sequenti. 3. Scientia stibaberna non faciunt numerum inscienti's. J Est commune dictum Philosophorum. In propria S 'essentiali distinctione scientiarum, dicuntur non facere numerum subalternatae, ebquod reuocentur ad subalternantes. Nam propriὶ dicta sub alternata, de qua praesens diistum intelligitur hi habet idem subiectum cum subalternante, cui sistum addit differentiam aliquam accidentalem: Quo modo Arithmetica, quae est subalternans,&Musica quae subalternata est, ambae pro obiecto habent umerum .huic tamen Musca addit conditionem accidentalem, videlicet, esse sonorum, sine qua Musica numerum non considerat et subal ternata accipit sua principia a subalternantes, quia non potest eisie certain euidens , nisi propter principia euidenter probata a subalternate. Unde si quis deis peram scietitiae subaliernae, v. c. Musici, de catas obiecto, seu numero sonoro demonstret aliquid ex Priticipiis a sub alternante, id est, Arithmeti,ca mutuatis , quae nec ex terminis, nec ex causi cognoscat sed quae ob solam Magistri auctoritatem credat, is fide, non scientia tenebit conclusionem. Debet enim is , qui sciens vult nuncupaci, in seipse, .non in alio , habete claram principiorum notitiam, ut conclusionem euidentem sciun-tifice ex illis inferre possit.
27쪽
6so Deantium creatorumgeneribus.
. inuis cognitio practicafundatur in aliqua pe- eulativa. Sumitur ex a Metaph. t. Com. 3. Quemadmoduni omnis actus voluntatis praeuium habet actum intellectus proportionatum, ut dicetur insta Tit. 2. distin. . ita proportione quadam omnis cognitio intellectus practica praesupponitaliam speculati iam Prius enim de re qualibet cognoscendum est, ansiit,&quid sit , quam intellia gatur, quomodori qualiter circa eam sit operandum Ratio petitute diuerso fine scientiae speculatiuae S practicae.s oratiric finis est opus speculati e meritas. 2.Metap. c. i. t. 3. Haec enim ex natura sua sistit in sola contemplatione veritatis , ut in fine adaequato uel timo, ac proinde dicitur, ess uigratia, id est, ipsus scire spee lationis gratia, circa suum obiectum: illa verbcontenta non est sola cognitione sui obiecti; Sed ex natura sua ulieri refertur ad pra-xim,ut ad finem suum Vltimatum; id quod non malo cxpressit Auctroes his verbis. c. per peculatiuam scit ius , ut sciamus , per practicamscimus it op remur. 2. Metap. Com. . indicatri bc dicto, unicum esse speculatiuae scien tiar finem, nimiru cognitionem nudam, siue conte plationem , scientia autem pr/cticaeelse duplicem, Proximum scit:cet, siue immediatum, qui est specu latio sui obiect i, I remo im sue ultimatum, qui est praxis, seu actio illa,ad quam triti secc&ex sua natura refertur scientia practica, mediante praeuia spe
7. IntellecIus extensiones practicus. J Dictu hoc ait Suare Disp., . Metaphysica, Sec. I . n. I. suptum esse creditur exl. 3. de anima c. lo. t. JΟ. Vbi Aristoteles distinguit intellectu practicu a specula tuo, ex utriusq; ne; quia aut,fracticus alicuitu Ira . ll
28쪽
x ratiocinatui C est principi uagendi, acproinde edi fert aconi latiuo: Haec tamen verba in quibusque editionibus habentur Textu 9. Sensus pronunciati Verus est intellectum per iudicium practicum no sistere vel requiescere in sola cognitioneri speculatione ui obiecti; sed porth se extendere ad actionemicupraxim aliquam diligendam , siue illa actio, qua dirigit, sit ipsi ut me intellectus siue alterius distinctet
potentiae. Vide, si placet, D. Thomam. 2.2. q. . a. 2.
ad 3 ubi citat hoc dictum ex . de anima,& secunduillud docet, habitum fidei, esse partim speculatiuum partim etiam practicum,quia inquit. Fides est min- rellectuspectitit tu, sicut insubiect/; fedquia meritas p Mna quae est ei biectum es is omnium desiderio-νum, CT AIιο aru nostrarum, inde est, quodper dilectione oper-tur, scutietia intellectusdeculatiuus extensione sipraGIicus. Vide etiam, si lubet Dom Bannes ibide.
De Ignorantia in genere. I Gnorantia,quoad praescias institutum generatim est triplex prima dicitur prauae diθositionis, per quam intellectus colura suam naturam male disse ponitur , ut positive aliquid opinetur falsum nescientia, ear si rerum, quas queq; iuxta istum ossicium scire conuenit, quamuis non habeat errorem positi
gatio scietiar, iseu nescientia eicis,quod quis non tenetur scire, ut si Religiosus nesciat ludere Eleis. I. Longius homo in Ignorantiamtuit quam scientia. JVultare istud sumitu ex . . de anima .iSi. Vbi do
29쪽
De diue,sis Entium creatorumgeneribus. propria animal tu, quam scientias, plusque id teporisesso quo anima in iis versatur, ut docet experientia. Intellige de exactaretum scientia, ut mox pluribus explicabitur,& de illo tepore, quo anima in hac viticu corpore degit, ut rectesnotauit Simplici invisielocu Ratio pronunciati est; quia ad veritatis cognitione vix aegre peruenit homo, post longi temporis studium ut notat D. Thomas lectione .. lib. 4ex. citatis multisque impeditur,affectionibus,vsibus ac necessitatibus huius vitae.
2. Naxima pars eorum, quascimus, est minima es-rum quae ignoramus. J Dictum istud Themistij in L 1.
de artima, verum est, quoad distinctam determinataque specierum omnium scientiam: Cum enim a sunga sit, visa breMis, ut verissime dixit Hippocrates, cumque ad exactam rerum scientiam varia causarum, effectatam Maliarum affectionu cognitio requiratur; Et deniq; cum plurimae rerum differentiς, in abstruso ignorantiae puteo demersa lateant recte di istum est maximam partem eorum,quae scimus,e se minimam respecti eoru quae ignoramus: ut etiarii sagitificat D. Augustinus i. n. Conse .c. I. seqq. Noaurcia intelligi debet, quoad confusa generalemia ignitioncm Entium in coriar, inni Na de omni Enre,in uniuersiali, scii potest, desistitur a pleris ius doctis quod sit unum,uertrio,bonum c Item genς ratina scitur, qui citi bet ese vel non isse, dcc. At verbnaturam viam scuiusque Entis in particulari penitus habere perspeci am in omni cilianium omnii ablutum scietitia persectum cile huiI Gnaei Hae OnUI UO neutiquam permittit. 3. Sciemes iniuersale aepe ignorant is Dinsingulare. I. Polit t. o. Veritas huius perspicua est, per ex Plicatio item proxime antecedentis. Sensus o. ia-tan illos , qu genera i bolia mul
30쪽
ta proponunt , non autem in particulari hie ocnunc, quid sibi agendum sit , attendunt a proinde icet scientiam aliquam incommuni adipisci possint, imprudenter tamen in suis actionibus pro
. Scire obsumus in iniuersali, simpliciter nes ire. l. I. Poster. c. i. t. 3. J Ratio est, quia polsumus in praemissis seu principijs cognoscere
electionem aliquam vel conclusionem confuse in potentja , quam tamen actu S in particulari, quoad proprium conceptum ignoramus , atque hoc loco citato docere voluit Aristoteles, ait enim. Antequam ex principiis ratiocinati facta si partim nor scare partim vero nescire. Omnisque , qui hoc tantum scit modo is quidem scit uniuersabier simpliεiter ier nescit. Ita loco citato Aristoteles, id est, omnes , qui huiusmodi rerum cognitionem habent scientiam habent secundum quid lignorantiam ver,simpliciter.
. uvorare, quam parumsciamus est Uat ignorantiam ignorare. J Est hoc per illustrem Gregorij
Nazianzeni elouuium , oratione 2. de Theolog.
quo congrue ostendit, pauca omnin esse, quae sciat homo , respectu eorum quae ignorat Cum etiam frequenter, quam parum sciat, ignoret,quod equidem e turpius est , quo maioris stultitiae dc supe biae est argumentum. Multa in hanc sententia tradit, Philo libro de somniis QS. Augustinus .a I. de civit. c. s. quos vide, si lubet. 6. Turpe es ignorare, quod omnibus ire conuenit. JScire praecipua doctrinae Christianae capita con ut ni Cnristiano, intelligere Mathesios elementa decet Mathematicum ratistotelem habere familiare&disputandi arguat Etandi i modos callere pertinet