장음표시 사용
11쪽
cellentis fortitudinis exempturn habitum, in duellis obtruncasse,vel saltem vulnerasse hominem, tam carum Deo animal, conniventibus, ac sepe consentientibus , inad nonnunquam jubentibus iis,qui Judiciis suam autoritatem, ipsique DEO, cui 9 vice funguntur,situm Regale,Mea est nῆ , adserere debuerant. Atque hac licentia ac impunitatis spe evenit,ut etiam boni Principes pessimae consuetudini vix obicem ponere potuerint,quin potius illa Omnes omnium hominum ordines animosq; corripuerit, ipsasque Academias etiam, Virtutis & Doctrinae officinas, graviter invaserit.
Cum itaque EXCELLENTISSIME DOMINE PRAESES, TUO consilio & ope Academia
quoque in Patria nostra ante paucos annos constituta,& Disiputatio quaedam Inauguralis a me esset conscribenda ; de DU ELLIS argum entum delegi, a multis quidem antehac versatum, non tamen sine magna opinionum perplexitate, &partim manifestis ac perniciosis erroribus Itaque licet alia mihi materia haut defuisset . non aeque trita,& in qua ingenium forte etiam sebtilius e erceri potuisset ; hanc tamen non tantum meo, sed & aliorum consilio praeferre , nascentisque
12쪽
Academiae temporibus ac siluti studium meum accommodare ossici i esse credidi. Caeterum Variis eo tempore negotiis occupatus , non nisi primam argumenti hujus partem V Exc exhibui,& pro altera subsecutura fidem meam promisso obstrinxi. Nunc ergo cum ipsa S. CAES. Μ Α-
J ESTAS Imperiiq; ORDINES signum ad bene
sperandum sustulerint, remi tandem exincinxnia grande hoc malum universali lege profligetur, & gigantei in contrarium forte ituri ausus se- . Vere coerceantur; integrum jam hunc deDUELLIS Tractatum VH EX offerre,fidem que liber reconstitui. Quod tanto libentius facto , quo praeclarius V'EXc'non selum de me,sed universa Academia nostra est merita. Cumque SERD
NISSIMUS PRINCEPS ac DOMINUS meus
Clementissimus Academiae sese regimen semestre suasque vices mihi demandaverit, tam mihi curae erit, ejus incolumitatem ac salutem ut quaeram, quanta religione DEO&PRINCIPI me obligatum profiteor. Si ergo duella,vis, hostiles insultus,atrociores injuriae, legitimis poenis compescantur, ipsasque interim sententias temperet aequitas, tam bene mihi ero conscius muneris rectead-
13쪽
cte administrati, quam male sibi sunt conscii alii, qui illud forte calumniantur. Quippe tum d mum de incremento novellae Academiae bene sperare licebit, ubi Musis& Μagistratui sua con- stiterit dignitas, atque Iurisdictio intemerata Iudicii autoritatem adversus Licentiae alumnos eorumque insolentiam conservaverit. His enim praesidiis mansuescuut Juvenum animi, humanitatem induunt, ossicia amicitiae mutuo eXercent, imbuuntur studiis,doctrina perficiuntur,disciplina in obsequio continentur, faciuntque omnino, quae Deo grata,Reip. sibique utilia sunt.Ηaec cum curarum & laborum nostrorum meta sit, favebit sane U' Exc' nostris consiliis, pi is,rectis,eaque qua potest ope promovebit. Ita Deus V Exc' Patriae Academia bono diu incolumem vet a. d. XXVII, Iun. cIa Iac LXX. - , Exes
14쪽
Mne omninὁ animal natura expetit bonis,
declinat&aversatur malum. uia appetum nihil aliud en, quam quaedam inclinatio appetentis in aliquido nisil autem inclinatur nisi in aliquid iis G con*enim Thom.r.2.qu.8.art. r. Atq; hoc quod ita appetenti conveniens est aut videtur, vel verum est bonum,uel apparensi juxta illud Philosophi tonum ea quod omnia anetum. L Vi m. I. g. a.nostrae edis. Illa appetitio boni Aristoteli, δίωξις, Stoicis ρρεξις; illa aversatio mali illi, φυγῆ,his εκκλισις dicitur. Oritur vero illa boni persec tio, & suga mali ab amore sui. Quodq; enim animal a Providentia divina eum accepit instinctum ac propensionem, ut quam maxime sit cupidum conservationis individui, seu sui, &propagationis speciei. Contrarium si quandoq; contingat, vel vitio agentis, vel objecti accidit. Rem ipsam ejusque causam ita eleganter proponit Diodorus siculus: ἀγαθῆ γὰρ η
ον αγουσα Οιαμιονῆς κυκλον. Optima uippe magistra natu cir cunctis an antiluae non tantum a ui,si md prolia si com
15쪽
eatis circulum moeniat. Haee igitur naturalis propensio essicit,
ut animalia ea expetant, quae sibi suaeq; sustentationi ac incolumitati bona ac convenientia esse putant: illa vero amoliantur& fugiant, quae quoquo modo calamitatem , destructionem aut interitum allatura videntur. Hinc Metum describit PhuIosophus,προσδοκιαν κακὴ, exsectationem mali. s. Nicom. c. g. 3. .em etiam vide a. Rher. s. ubi exactior Metus definitio proponitur, quamvis ista etiam Chrysippo placuit. Salmas. in Epict.. Simpl.p. s. II. Hanc naturalem inclinationem ad bonum, & sugam mali Stoici appellabant τα πρῶτα κατα φυ πιν, Prima niturae, & ex illorum sententia ita explicantur apud Gellium L ia.
II. Att. c. s. his verbis: Natura omnium rerum, quae res genuit,
induit nobis, inos iis in ipsis alim principiis, qui μου natisumus, amorem nostri charitatem , ita prorsus ut nihil quidquam esset charius pensius 1 nobis, quam nosmetipsi. Atque hoc esse fundamentum rata eLI conservandae hominum perpetuitatis sunmquisque nostrum, mulatg editus in sucem foret, harum prius rerum siensium assectionemi caperet: ut omnibusilicet corporis sui commodis gauderet, ab
incommodis omnibus abhorreret. De primis his naturae elementis ut ipse appellat) ita disserit Cicero 3. de Finibus o Placet hoc stoicis quorum ratio mihi prolatur, simulatil. natum At animal hine enim in ordiendum' ipsium siti conciliari, ' commendari, ad μco eoandum,.adpuum statum ad ea, quae conservantia sunt ejusflatus, diligenda: alienari autem ab interitu, is fretas, quae imteritum etideantur adferre. Idita essesse probant, quod ante quam et luptas aut dolor attigerit, salutaria oppetant parvi, os ementur contraria. uod non sieret, ni ultim suum diligerent, interitum timerent Hieri autem non possit,ut appeterent aliquid,nisi ensem h ferent sui eos e sua diligerent. Ex quo intelligi dele Principium ductum esse asee diligendi. Eundem iterum audire interest. Primcipis, inquit ι ossicio generi animantium omni eri a Natura tributa, μ' si, vitam corpus a tueatur, dechnet ea, quae nocitura videantur.
16쪽
m III. . Et si vero Homo cum Brutis hanc sui amoris silique
conservandi commendationem communem habeat,multum tamen diverso modo illam Homo & Bruta tueri debent. Bruta enim cum rationis sint expertia, quovis se alunt & expediunt modo, ut cujusque instinctus & naturalis conditio tulerit: at Homo excellenti natura, Rationali praeditus, illos actus, quos cum brutis communes habet, siquide moralitatis capaces sint, certo ordine, ratione ac jure debet definire, adeoq; sui conse vationem non quovis modo aut nequiter, sed innoxie conse. ctari, & malorum amolitionem suiq; defensionem non bruto impetu, sed circumspecte ac caute suscipere, ut, qu/nto amo
re sui defendendi excitatur, tantum absit ab odio aut proposito alterum inique laedendi. Itaq, licet haec πρωτα κατὰ φυ-
σουν naturam animalem adficiant, & propter hujus com uni nem &homines& bruta hos stimulos motusq; sentiant,excellentior tamen in hominibus rationis vis illos instinctus ac motus certo modo legeq; dirigit, dirigere utiq, debet. IV. Huic amori sui Natura germanam junxit sororem, Indigentiam. Ille enim Amor quo magis est sollicitus de individui conservatione, aut speciei propagatione, eo plura sibi ubiae praesidia ac subsidia deesse videt: quae cum nemo hominum sibi soli relictus comparare possit, commode & huic rei Natura prospexit, hominique cuilibet appetitum indidit societatis ineundae; sicut siquis sorte homo ακοινων Θ, inserialis, deprehendatur, illum recte cum Aristotele vel praestantiorem homine, vel bestiam dixeris. r. Polit. r. Et quamvis homo natura ad societatem sit propensus, eoque fine aptissimum si
cietatis colendae commercandique instrumentum acceperit,Orationem, sortius tamen instat Indigentia, & Hominem per se quidem pronum etiam compellit, adstringitq; ad Societatem cum aliis ineundam conservandam cis e ut meri to cum Ciceri ne indigentiam Societatum Vinculum appellaveris.
17쪽
V. Caeterum & in hac naturali Hominis ad Soeietatem
inclinatione videre licet, quanto excellentior sit natura ejus, prae brutorum conditione. Perinde enim ut amore sui aliter debent esse adfecti homines, quam brutas Ita quoq; licet gregat aut catervatim vivant pascanturq; bruta, multa li exhibeant imitamenta hominum; Societatem tamen proprie dictam inter se nec habent,nec etiam ejus instrumentum Oratio-tionem, sed vocem duntaxata Natura acceperunt: quae quantum distent,ex Aristotele addiscere operae precium fuerit. Ita igitur ille i. Polit. r. Orationis tantum Homo ex omni genere ani mantium particeps e t. Vox quirim trisis rei ac D nda nota est: 'uare cateris quom animantibus data eLi. Hucusque enim natura LII. rumpervenit, ut lentiant, quod molestum en aciscundum hoc significentsibi ipsis. Oratio autem inventa eLZ ad declarandum, quod proden obene quare etiam justum'injustum. Hocent xae coteris animantibus hominum proprium ela,stam ipsum boni re missi, justis injusti, ratiorum sium habere. Unde manifestum est, si Oratio est naturale instrumentum,notiones boni & mali, utilis& inutilis, justi&injusti explicandi; illa ad secietatum naturam & integritatem exigi, quae illam conservant ejusq; selic, talem promovent , illa vero debere abesse , quae illam impediunt, turbant,eVertunt. Ea lycausa Aristoteles semper vult esse Eoιαλυτως conjuncta, Societatem, Amicitiam, & Ius. S. Nis
VI. Bene hactenus rebus humanis divina providentia
consuluerat: cujus mirificam bonitatem ac ordinem cum durum Deucalionis genus non satis agnosceret,& indies corruptae Rae naturae ac pravitatis atrocia exempla ederet, homo homini
nefario ausu insidiaretur, frequentissimisq; caedibus ac motibbus sociς tates hominum labefactarentur , alio remedio opus fuit. Nec etiam nihil passi sunt homines abrutis, quorum seritatem variasq; pestes magno cum damno senserunt. Varro
autor est,i cuniculis suffossum in Hispania opidum; ab locustis in
18쪽
iri Asrica, ex Gyaro cladum Insula incolas a muribus sugator, in Italia Amycias a serpentibus deletas. Citra Cynamolgos Ethyopas late deserta regio est, a scorpionibus & solpugis gente sublata: & a scolopendris abactos Trerienses, autor est Theophrastus. P . l. 8. bis. Ol. c. v. Quid faciant leones, tigrides, urs,lupiq; , sit talia audent contemptissima ni malcula & insectaὶ Horum vero omnium perniciem multis modis vicit Homi nis astutia& malitia. Huic uni animantium luctus en datus, ni luxuria, ct quidem innumerabilibus modis,acpersingula membra, tini ambitio, uni avaritia,uni immensa vendi cupido,uni supersitis, uni epultura cura, ais etiamston si defuturo. Nisi vita Vitiis , nulli rerum omnium libido major,nu i pavor cons otinusti rabies acrior. Denis caetera animantia in siuo genere probe degunt: congregari videmus,&stare contra dissimilia. Leonum feritas inter se non E
micat: Serpentum morsio nonpetit Serpentes: ne maris quidem he
tuae ac pisses, nisi in aener genera aviunt. At herculi homini uriam ex homine uni mala. Plinius proarmis lib. I. VII. Naturali igitur amori sui corrupta Hominum nat ra opposuit Odium erga alterum,Iraeque ferociam: & Indigemtiae, rudi, simplici, parvoque contentae, saeviorarinis Luxuria se ad sociavit. Quae vitia ita homines exercent, & tam servide collidunt, ut extra civilem societatem constitu tus Homo sit Mnimal omnium pessimum: Vuemadmodum enimperfectum ut mum omnium animalium Homo eLI Ucretum a legeacjustitia si fimum omnium Molesta enim maxime injustria eLLqua arma b bet. Homo autem armis munitus nascitur, Solertia eae Genero nute, quibus ad contrarias res uti licet maximὰ. uare furarumαf rum maxime e Isine virtutos ad Venerem ventrem deterrimum. Proinde Natura non nescia Homines fere proclives esse ad ejus. modi malitiam ac lubidinem , etiam tanto huic malo medicunam secit,iisque ad societatem civilem propensionem imprensit, in qua & plena omnium rerum esset άυταρκεια, & Iure, Naturae ordini maxime convenienti, constringerentur. Iustitia
19쪽
mim aceommodata en civitati. Ius enim enitas societuris ordo enm autemDHi existimatio; inquit Aristoteles,lii α' Ubi tam monendu est, quod licet civilis societas vel maxime medeatur
depravatae naturae humanae, nihilominus verum esse, Homine natura esse ζωον πολιτικον,ut etiam cum integritate naturae consideretur homo ' Quando enim societas dicitur naturalis, origo ejus tribuitur Naturae, hoc est, Deo cujus Providentia cum quaslibet res ad suum bonii ordinaverit, non sane hanc curam
deseruit in Homine, creatura nobilissima, sed & illi suum bonum proposuit, mediaque suppeditavit, illud adipiscendi, impresso appetitu societatis, & quidem illius, in quo proprium hominis bonum &comodissime& persectissime haberi queat. Hoc vero est ευπραξια, quae optime acquiri potest in societate civili. Sive igitur Mercurius, sive Orpheus, sive Linus, sive Amphion, sive Theseus Homines in civilem societatem congregaverit,certoqi jure ac ordine eos & regere & regi didicerit;
ilituit, maximorum bonorum causea fuit. Aristoti d. l. VIII. Est enim Civitas societas persectissima, παπι ς ' ἔχουσα περας Τῆς αυταρκειας, omnis ubertatis ac copiae fas ium nacta : Cujus tres fere sunt fines naturales. Prima quidem, ut Hominibus in illa liceat vivere. Conceniunt linquit Aristoteles,Poliri . homines vivendi causea ipsius ortasse enim huic ipsi ines aliqua pars boni. Et tuentur civilem societatem, sonu
vitae causa, nisi inciderint visendo in res admodum duras ac molosas. Perspicuum aurem est,tostrare multos mortales graves aerumnas
propter cupiditatem vita, tanquam insit in i aproseritas quada s dulcedo naturalis. Alter Civitatis finis est, ut Homines in ea tuto, secure ac tranquille vivant: de quo ita Aristoteles d.I. Dictum emam in primo dissutationibus, Hominem esse natura an, I ccxile. eua de causa homines ron simus cum mutuo pras
20쪽
dis, non minus v iura αδ vsversi Significat igitur mutui praesidii opisque conjungenta ο εια ogratia homines eti iam civitatem constituisse. Tertius finis, μάλιςα Τελ Aristoteli dictus, est Το ευ si ν, bene ac fel iter iiivere. Quod
sane ευ recte considerandum est, Videlicet ut bene sit toti Homini, cumprimis rationς illivs pyriis,qua Homo est. Quidquid igitur adia bene esse corporis iacit, illo ευ comprehenditur: multo magis quod ad Το bene esse Animae rationalis conducit, eo intelligi debet, videlicet cultura & adsuefactio ejus ad virtutem,ipsaque ευπραξια, quae est vera propriaque
IX. Quemadmodum vero in omni omnino societate naturali ex Providentiae divinae instituto cernere licet ordis. . nem imperantium & parentium , ita ille vel maxime in Civitate obtinet, diciturque Respublica. γ πολιτεια τοὐν τὴν πολιν οἰήουντωνεςι ταξις τις,Res ubiisa est ordo quidam ciestatem habitantium. 3. Polit. i. Plenius describitur 3. Polit. α
mitatM,U cum aborum imperiorum, tum imprimis omnium summi. nunc civitatis Ordinem ad tria praecipua capita refert,ubi proprie dictum Civem describit. s. Potit. r. videlicet ad administrationem & participationem imperii, Senatus , & Iudicii. Missis reliquis, utpote ad propositum nostrum non aeque iaci. entibus, de Iudicio ejusque fine nonnihil dicamus. X.- uod ut ratione promidere imperans est natura; in-- quit Aristoteles r. Posit.α. Et si itaque ex hoc landamento ante civitates constitutas aliquod Patrisfamilias inter familiares,&Heri inter servos arbitrandi jus&autoritas fueriti quia tamen proprie dictis Legibus acJure erant destituti, Iudicium inter illos proprie non erat. Licet igitur,ut in civitatibus seges