Cartulaire de l'Abbaye de Saint-Bertin

431쪽

Cumque idem abbas noster Loo jam prosectus esset ad iter supra relatum, orta est inter fratres, super solutione pecunie quam Secum portaverat, miserabilis seditio. At primo verbis, deinde pugnis et sustibus congressum facientes, spectaculum facti sunt huic mundo. angelis et hominibus, et in derisum omni populo. Accurrunt itaque ad hoc sedandum cum burgensibus Dodati ecclesie laici. et . consilio prioris Erhei baldi et fratrum partis sanioris . sediti

siores per vim expellunt. De quibus traditi sunt quidam Sathano in

eternum interitum, ad monasterium denuo nunquam reversuri; alii otsi quidem reversi sunt, tanti criminis nota non caruerunt. S data

aliquantulum seditione. distrahuntur thesauri ecclesie: ciboria ei loculi sanctorum. ablato auro et argento, denudantur; sed parvum vel nullum inde sensit ecclesia emolumentum, quia tunc non erat rex in Israel, fluctuabatque domus magistro orbata; et, propter absentiam magistri, unusquisque, prout Sibi placitum erat, agebat. Hoc ad cautelam summatim letigimus, ut discatis quam grave sit dispendium religioni dissensio, per quam pax et caritas confunditur, et de qua omnis iniquitas nascitur et propagatur. Verum, cum predictus abbas, qui magno exercitus parti in missarum celebrationibus et animarum secretis consiliis presuit, et, tam in itinere quam in terra Soli morum religiosa conversatione commendandus, regibus et principibus merito gratus et amabilis extitit, peracta peregrinatione.

repatrians . pallia et sericas vestes, nccnon alia eccleSie ornamenta,

non minoris prolii quam pecunia, quam secum proficiscens tulerat,r tulisset, omnem semitem odii ci discord e penitus extinguere, et, si quid de facultate possessionum exterius, et de observatione vel rigore ordinis interius deperierat, totis viribus studuit revocare et

restaurare plenissime.

432쪽

Sed. quia sanctorum summis est negatum stare diu, paucis posthee evolutis annis, ignis vorax, de parvo tugurio ex parto occidentali sancti Audo mari villo prorumpens. medietatem sere castri et

totum monasterium noStrum, cum omnibus pene officinis, miserabiliter incinoravit, incarnationis dominice anno quinquagesimo secundo : quod eo magis tremendum fuit, quia in nocte depositionis agit patris Bertini contigit; et cum sciamus quod juditia Dei som-por justa sint, licet multOciens occulta. hec peccatis nostris imputemus ; commonentes tam nostros professos quam advenientes extraneos monachos, ut qualiter sestis sanctorum interesse debeant considerent. scientes se ad mensam divitis accessisse, et qualia dona moria sanctorum percipiunt, talia de se Deo sanctisque ejus debero fercula preparare ; et non in commessationibus et ebrietati-hus. in dissolutione et voluptato. sed in psalmis et lectionibus . inhonestate morum et spirituali odificatione. diem sollempnem opo tere celebrare. Ut enim ostender tur utrosque in talibus graviter deliquisso. congregatis duodecim aut amplius abbatibus et magna monaeorum multitudine, media nocte sestivitatis ipsius sancti. dum ad vigilias stare deberent, irruit super eos repento ignis in su-roro Domini, quos invenit amplius copia vini et ciborum suppr- fluitato repletos, quam gratia Spiritus Sancti et caritatis latitudinoro horatos. Disperguntur statim singuli tanquam oves lupo supe veniente, et quot capita, tot ibi suere diverticula : et illo quidem ea pam, illo tunicam, alius frenum vel sellam amisit; eratque in ianta multitudine paucos inveniri, qui de integra rerum suarum conservatione possint gloriari. Convertitur itaque dies sestus in m rorem et tristitiam; cunctique prudentes poterant evidenter intolligere quam sit horrendum in manus Dei viventis incidere. Cum itaque . pro tristi eventu, omnes dolor et stupor invasisset, abbas Leo,

433쪽

unquam Vir prudens, hoc presertim suis peccatis imputans, plus ceteris. ut docuit, dolebat; quia jam in senium Vergens, cum post tot labores et ii incrum saligationes, ut emeritus. requiem deberet sperare, in laborintum, nisi lane Dei educatur, inextricabilem sede venisso considerabat. Νec tamen inter adversa desperans. quid facto opus sit. habito cum amicis et viris prudentibus consilio maturo. tractare cepit. Et primo quidem per abbatias conventum di ponit: doinde ad tanti dampnum excidii recuperandum se accingens quo de odificiis subjecta erant erigere, et que angusta ampliare, que et minus pulcra et religioni ydonea instaurare nisu toto et decoraro studuit. Dei etenim comitante adjutorio, multi de suis oleinosinis operantem juvare cepere; precipue vir nobilis, cui nomen Willelmus

do Υpra, filius filii comitis Flandri e Roberti Frisonis, scilicet Philippi qui plus Fra'. rege Τyri, non solum in marmorum incisione lapidum

si lignorum Salomonem nostrum juvit, Verum et in aum, argento. plumbo et divorsis donis totius operis non tam adiutor quam cooperator exstitit. Et cum multa de hujus viri erga nos munifica liberalitate dicere possemus, hoc omnino pretereundum non esse ee

semus, quod duas nobis in Anglia ecclesias, Trulldam scilicet otScilleiam, cum suis appenditiis, ad susceptionem hospitum dedit: ex hoc maxime inspiratus, ut dicitur, quod a periculis incendii domus hospitalis hujus cenobii intacta remansit, credens Deumoxinde ostendisse gratum sibi. in illa domo, in susceptione hospi-ium obsequium sibi exibitum fuisse. Carlule hujus traditionis, quefacta est tempore regis Anglie Stephani, penes nos habentur: similiter et confirmationes Theobaldi, Cantuariensis archipresulis, Ana lasti quarii et Adriani Romanorum pontificum ; sed nunc nichil prosectus reportant, quoniam ex illis bonis alia sunt cenobia Anglica dotata. Qualiter etiam ejusdem donatoris bonorum anniversarii procuratio de ecclesiis premissis fieri debeat, in martirologiis nostris

continetur, ut patet intuenti.

434쪽

Infra hiennium itaque . vel parum amplius, quod dictu, ne dicam

factu, mirabile erat, cunctis que ignis consumpserat. multo venustiusquam ante fuerant reparatis, tertio anno, ad sestivitatem Omnium Sanctorum, abbates et venerabiles viros invitans, filios. qui dispersi erant, ad sinum matris revocat; peroptans in eis opere impleri quod in illa sestivitate voce solet decantari : In consilio justorum et congregatione magna opera Domini. Ut igitur posteri luctuosam exitii desolationem et revocationis sue hodiernam consolationem memoriter teneant. constituit idem venerabilis abbas hoc festum de cetero, ut dioni dive nativitatis, debero sollempnitor celebrari. electis ad doc randum sestum dulcioris armonis responsoriis, et quibusdam, is te Cluniacensis ordo decantaverat, protermiSSis.

Postea quam Henricus Stephani, regi S Anglorum, SUCCESSOr Oxstitit. Willelmo Yprensi et ecclesie sancti Dertini infestus suit. ad out . primo a finibus Anglorum eliminato. alteri terras ecclesie dono datas subtrahore conaretur. Νo igitur Leoni, viro religioso. torpendi per ocium daretur Occasio, idem rex. ecclesiarum predictarum occasione, calumpniam adversus abbatem suscitavit. asserens qui quid tempore ejusdem Stephani, qui terram suam hostiliter occupaverat, gestum erat, iniustum esse: nec Uillelmum. pii, licet post tyrannum. ut dicebat, in regno secundus csset, de rebus violenter usurpatis aliquid posse dare: ideoque totum quod donaverat in irritum revocari debere. Protractus super his in causam a rege et haronibus ejus, qui post Willelmum de Lo ad hereditates suas redierunt. in prodictis ecclesiis jus patronatus merito r quirentes. viriliter resistebat, et nunc prece . nunc pretio, nune litteris apostolicis

435쪽

patrocinia sibi concilians, pacem tandem cum omnibus fecit, et non sine magno laboro et expensis, a novis patronis novas cartas impetrans, quod semel adquisierat conservare studuit et confirmare. Et ut hrovitor do ejus actibus concludam, nunquam aliquo regiminis sui tempor si sanus et incolumis suit, octo vel quieti vacare potuit. sed semper propria vel aliena negotia tractare, consiliis principum in loreMe. eorumque negotium de regno ad regnum solebat circumferre : et cum alias vir honestus et religiosus esset. in hoc tamen

reprehensibilis videbatur, quod in talibus, ut quidam aiebant, plus equo gloriabatur.

Ad paterno correptionis. ut creditur. Siguum, quia in Supramem ratis Oxerciliis culpa deesse non poterat, secundo vel parum amplius antse obitum suum anno. corporalium oculorum lumen amisit : quod tam ni unius anni spatio evoluto, medicinalibus somentis adjutus etsi non adeo claro ut prius, per Dei gratiam, recuperavit. Interea. quia . propter desectum eorporalem, nec interioribus nec exteriori-hus, Sicut consueverat, intendere poterat. cepit et interius rigor ordinis aliquantulum relaxari, et exterius possessionum gubernalio

periclitari. Theodericus enim, comes Flandrio, cum Philippo filio suo. in parrochia sancti Villobrordi novam villam sacere volentos. magnam berquarie partem, quam Robertus comes . pro anima filii sui Hillelmi pueri, qui ante capitaneum allare sepultus jacet, dedit

violenter usurpavit. et usurpatam injuste retinere et poSsidere non abhorruerunt. At contra, senex Leonius, qui semper in adverSis, ut leo fortis. esse solebat et intrepidus, etsi vires resistendi non haberet, in quantum potuit reclamavit. Qui, nec labori nec elati nec corporee inlirmitati parcens, comitem adiit, eum constanter arguens et res ecclesie suo toto conamine requirens. Quem comes, tum pro eistis reverentia, tum pro antique samiliaritatis amicitia, benigne suscipi

436쪽

piens, cum spe bona domum reverti suasit. Sed, dum reverteretur in itinere infirmitate correptus. in lectica ad monasterium est dolatus; ubi, post aliquot tempus. lecto decubans. langoris camino decoquitur. i X.

Vonerabilis si quidem et emcrilus abbas, cupiens in futurum pro se rogari, ante hujus sociali transitorii egressum, cenobii sui monachis capitularitur convocatis, anniversarium quotannis ab eis petiit fieri, et potitum cito adipiscitur. Ut autem suturis patere posset, hoc scriptum eisdem reliquit.

Ego LEO. Dei gratia. abbas monasterii beati Bertini. universis michi in perpetuum successuris in eodem monasterio prelatis et filiis, presenti scripto notum sacere decrevi, quoniam, annuente Ptconfirmante capitulo, statuerim anniversarium meum singulis annis fieri. die quo ex hac luce me migrare intulerit jussio Domini. Fuerunt insupcr quidam probi homines, qui honis suis ecclesiam beati Bertini catenus ampliaverunt. ut anniversaria sua sibi a fratribus concodiot inconvulsa stabiliri promererentur. Circumspecta igitur ration . quibus redditibus hec convenientius assignari possent, perpendi quia consus de Broburg ad xxxv libras, et eo amplius, nostris temporibus accreverit, et idcirco, ex codem censu, quantum unicuique anniversario aptatum est, diebus statutis . absque ulla vel ullius refragatione, fratribus procurari doterminavi. Distinxi igitur ad meum anniversarium sexaginta solidos. unde habebit conventus generato piscium et vinum cum braceolis: ad anniversarium abbates, docant. quadraginta quatuor solidos. unde vinum et pisces preparentur. Oue qui infregerit, a fratribus, qui tunc presontes aderant, se Sciat ex

437쪽

inter a. r surrectionis dominice anno M' Centesimo sexagesimo

torti . quidam hujus congregationis monacus, cui nomen lossio. christi sero matri multum devotus in vita. in hoc cenobio leto finedios vile suo clausit: qui mortuus inventus est habens in facio rosas quinque rosidas . ut patet legenti paginam miraculi.

Tandona. ubi tempus mortalitatis debitum solvendi advenit. Ecclesiasticis munitus sacramentis. abbas pie recordalionis in fide sancte

ecclesie migravit a seculo, mense januario, altera conversionis sancti Pauli apostoli. anno sexagesimo tercio. Cujus corpus. vestimentis monacalibus indutum. fratros sepselierunt ante altare sacelli sancte Marte . quod ipse, post incensionem, restauraverat et ampliaverat;

si cum baculo pastorali addiderunt. ad ejus sactorum memoriam. virgullum unum palmo transmarino, simile illis que portantur in die Palmarum ad processionem, quo ipse secum detulit in redituitineris Ilierosolomitani. Sula capite item suo, quod reclinatum est. in parvo loco lapideo scripserunt : HIC IAcET LEO ABn S. In hac forma ego hec scribens intuitus suin , temporo domni Anthonii abbatis. cum, ejus juSSu, pavimentum predicti sacelli ad altitudinem podis elevaretur, et gradus lapidei ante altare serent. postquam in sepulcro annis trocontis quadraginta quinque jacuerat. Ut autem inventum fuit, sic ex integro dimissum est. Illo tempore etiam inventa suerunt ossa ah halum tam herti et Simonis in suis monumentis. Epitaphium Loonis abbatis est tale r

lirius Sampsonis mel sti mpsit in Ore Leonis. Quod non a inisterio posse ea rere seio :tae quoquo dum moritur noster Leo, mel reperitur iis in ore jacens. alque sapore Placens. Nam . si perpendas mores patris atque sequendasseus virtutes verbaque . mella putes.

438쪽

o elarum alamma. de quo te . splendida gemma. Ei decus abbatum conligit esse satum leui dum templa. domos regales. horrea, promos. Multaque mira struis . proh dolor i occe mis. Ante diem februi sexta suprema tui

us memoriam habere debent Sithienses in secula, retribuenies ot orationum suffragia, qui multa, ut apparet, in liberiato ecclesio adquirenda. in amplificandis posscssionibus . in diversis domus Dolornamentis, vel aliis pluribus modis trihuu honestia. Anno Domini uci viii. . quinto ante obitum predicti abbatis. Oluit

Milo. Morinorum opiscopus, nomine et re bonus: cui successit Milo. archidiaconus. canonicus Sancte Mario do Bosco. Carte quo temporo predicii abbatis do acquisitis vel commutatis possessionibus lacte sunt, pencs nos habentur; quas, cum longum sit per singula recitare.

hec sussciat summatim commemoraro.

Anno siquidem incarnati Verbi quinquagesimo quinto, Pri Vllegium dio sati 1 i56. accepit exemptionis nostro a conventu Cluniaconsi. et confirmationis omnium honorum nostrorum et lihortatis ecclosio, sic incipiens: a Adrianus opiscopus. servus servorum D i. dilecto filio Leoni. , ote. . Iusticio et rationis ordo, . etc. Signatum in fine cum circulo. in cujus circuitu scribitur . . Oculi mei sempor ad Dominum: . et in modio dicti circuli : . Sanctus Petrus. Sanctus Paulus. Adrianus papa im ' . . Hujus privilegii inulti annumerantur testes.. Datum Beneventi, per manum Bolandi. sancte Romane ecclesie presbiteri cardinalis et cancellarii. sexto kalend. sobruarii. indictione iiii , incarnationis dominico anno quo supra. pontificatus vPro domni Adriani pape IIII ' anno secundo. v

Ab eodem pontifice impetravit adhuc tria privilegia item a The derico comite privilegium de commutatione villo de Hencin ad quamdam heriuariam in Bamscapple; item ab eodem. de terra empta a Iohanne Baspei et item de terra Trudbaldi de Aldenhorg. et de quadam terra in Gistella; item ab Armillo, Gisnarum comite.

439쪽

552 CHARTULARIUM SIΤHIΕΝSE. quod liberi sumus a theloneo apud Gisnis'; et alia plura in nostra

uortuo, ut premissurii est. Leone abbate, Arnoldus, abbas Asilia gensis in Brabantia, hic concorditer eligitur, scd a Cameraconsi piscopo ad quod Hergi clectus venire non permittitur. Deditur itaque ad electionem: et per moram attraCto periculo, vota nostro rum in diversa sparguntur, sed sanior pars in abbatem Planiensem Godescalcum consentitur. incarnationis dominico anno in c' LUtertio. Qui . a puero hic monacus essectus, in annis juvenilibus apud Alehiacum nomino et ossitio prior extitit. et postea, ad nos reversus, ministerium hospitarii administrans, in abbatem Hamonsem fuerat elocius, semper et ubique caste, humiliter et religioso conversatus. Verum, quia sepe contingit quod amici Dei hujus mundi inimici sunt, non erat in oculis filiorum hominum gratiosus, semper permanens in proposito severitatis rigidus, et ad humanos favores sibi conciliandos flecti nescius. Inde orat quod comiti et secularibus di plicebat, et etiam, unde plus vir Deum timens angebatur, intestinum imino parricidalo a filiis contra eum discidium suscitabatur. ut dicere posset intus pugne, foris timores. XII.

Primo regiminis sui anno, concilio Turonis. a domno Alexandro tertio papa celebrato. intersuit: ubi honoste conversatus, et circa eaque agere intendebat Satis sollicitus. ad nos cum privilegiis et confirmationibus et litteris apostolicis honorifice est reversus. Inter que

440쪽

accepit privilegium libertatis omnium honorum ecclesie sue et Confirmationis sententie lato contra Cluniacenses; quod sic incipit.

a Alexander, cpiscopus, servus servorum Dei. dilecto filio Gothos- 16 calco, abbati sancti Bertini, ejusque successoribus regulariter substituendis in perpetuum. Iusticie et rationis ordo Suadet, etc., s ut in privilegio Innocentii pape suprascripto P 24o v' et seq. . Signatum cum cireulo, in cujus cireui tu scribitur, a Vias tuas. Domine . demonstra michi , , et in medio dicti circuli, a Sanctus Petrus. Sanctus Paulus. Alexander papa m. , . cum subscriptione que sequitur :. Ego ALExANDER. catholico ecclesie episcopus.. Ego IlunALDΠs, Hostiensis episcopus, etc. a Datum Turonis, per manum Hermanni, Sancte Romane ecclesie subdiaconi et notarii, septimo kal. junii, indictione undecima, incarnationis dominice anno M' C' LX' iis, pontificatus vero domni

Necdum sementum malicio adversus patrem a corde filiorum erat expurgatum; nam parS magna conventus, et presertim juvenes quos abbas Leo nutrierat, quibus videbatur mutatus color optimus, noluerunt eum regnare super se; conciliatisque sibi comitis et filii sui

Philippi qui iam patre decrepito, quasi regnabat, ut dicebatur j lavo

ribus, Taruennam, in autumnali si nodo, ut abbatem suum accusarent, ausu temerario venire non timucrunt. Quod presciens abbas. cum suis, illos contra obedientiam egressos, tamquam seditiosos et Sacre regule transgressores, in plena si nodo fecit excommunicari :convocatisque hominibus ecclesie, nobilibus viris, domum reversus,