De principatibus Italiæ, tractatus vary

161쪽

nerent numquam ausi fuerint linquit Boterus hanc vallem aggredi. Metalla hic sunt auri & argenti satis absoluti. Turinum caput Tauriscorum, qui iLiguribus originem ducunt, famosis.sima hodie urbs, tum propter Academiam, tum propter senatum,deniquei Ducis Sabaudiae aulam ; vastior olim fuit, sed Galli de amplitudine minus solliciti fuerunt, ut munitiorem fac t rent. Iacet sinquit Leander ad mon- tium radices, sorma quadrata, cum portis quatuor; si tu valde opportuno' ad res Italicas, haud procul a pado; unde & Romani coloniam liue de- duxerant, & Longobardi sedem unius' ex quatuor Ducibus constituerunt. Arcem habet pentagonam, ab Ema-

tam. Dux Carolus Emanuel qui hodie

L - rerum potitur, vivario illam decora-

. e quinque aut sex M. ambit, . longe amoenissimo situ, cincto undiaque a Pado, Duria & stura, pleno ne-

moribus, lacubus, sontibus & omni

genere ferarum, luas Dux undique i liuo conduxit ad citorum suorum ex. eteitium & oblectamentum.Vixquarista milliaris parte ad ripas Padi, mons se attollit, qui propter incredibilem Ci nuum varietatem, nam hic se attollit,

, illiu

162쪽

ii γ illic declinat, hac se exserit, illae cipit, ubi aquae scaturiunt, ubique

Qptimos mictus fert,&praesertim vii aureus appellari meretur: tanta. ibi villarum δc praediorum, viridarios copia, ut alterum Taurinum ii Videatur. QAia autem jam Duriae, annuis aliquotier metionem fecimus, , Ion abs re fuerit e Thuano annotasse, , duos hoc nomine esse amnes ex Alpibus in subjectam planiciem descen, dentes & regionem vulgo Canaren . sem dictam utrimque ab ortu & o i ς su claudentes, quorum is qui Duria. v thea appellatur in Padum haud lo

ge a Crescentio exoneratur, alter qui, Duria Riparta & juxta Druentiae contrario cursu Occidentem versus tem: in Rhodanum influentis λά- .ies oritur, per Segusionem decurrens, tandem in Padum consimiliter paulo infra Augustam Taulinorum mergiatur. Mondovi squam seb Conrado imper. aedificatam volunt) eminenti

tolli insidet suburbanis hae illae diductis, majora autem ad radicem colu , lis jacent super fluet. Ellam, qui duo ubus ab hine milliar. in Tanarum in- ιΠuit: p ulosissima est omnium urbium Pedemontii. Agrum habet amplissimum, vini qua in colles asiurgit,

163쪽

frumenti qua in planiciem sternitur,s rax, in clivis castanearum maxima est copia. Oppidani breves concisi sunt

sermone, elati animo, manu promti, nobilitatis ambitiosi. Superat inter eos

factiones Guelsorum lc Gibellinorum, in reliqua provincia plane exstinctae. num suburbiorum appellatur Vico, a quo nova devotio in sanctissimam Virginei' nomen accepit, cui Dux hodie templum aedificat. & in eo Capellam, in qua in posterum Duces omnes sepeliri vulti j & materia & arte magni-

fleentissimam; dum autem hac occasione itum altius essederetur, venae pu lcherrimi marmoris aperis fuerunt, dc maxime nigri, quibusdam venis interspersis, quae metallis relucent. Fos sanu m nuper a Duce Carolo Emanuele in Episcopatum erectum, situm est in colle ad ripam Sturae, in medio agro optimi frumenis forach ao , cujus quotannis hic supra centum millia sa corum. colliguntur. Et quia multis alveis irriguus est, etiam pascuis, abum dat M pecore atque ani libus. inter cariera aedificia peropportunum habet castellum. Salutiarum civitas in amoeno clivo sub Alpibus posita, caput est

Marchionatus, cui Padus suam originem debet. . Modicae amplitudinis in

cura.

164쪽

i. et, ali

eum amplo castello, ubi commodissima hospitia sunt, tam aestivis , quam hybernis mensibus, aere gaudez temperato, unde in hortis & viridariis hie felicissime proveniunt omnes fructus regionis Genuensis. Oppida praecipua hujus Marchionatus sunt Dron ero &Carmagno ala; illud commercia habet cum Provincia Galliae oc pluralii hiemercatores reperiuntur locupletes, qui serramentis & armentis rem faciunt: hoc vero veluti in centro pedem iii istum & propter ambitus amplitudinem & incolarum frequentiam. atque pes commercioruinq; abundantiam, civitatis nomen jure sibi vendicat.Nec praetereundum fuerat Ranellum, arxi magni momenti ; nec Dreliani orti mi vini serax, per quod maxima com- merciorum commutatio sit inter Pe- demontium,& Rivieram, id est, territorium Genuense: Uerzel, Manta, Pagni generose vino nobile, & ditissima Abbatia Statarda. Marchionatus hic, cum aliquot oppidis provinciae Trans- Alpinis, superioribus annis a Duce. . Marolo Linanuele unitus est Pedemontio , quo non modo Dominiis suis se-icuritatem attulit, sed & Christiani orbis paci magnum momentum S nam hoc facio omnium adituum Doria inusi L effectus.

165쪽

effectus est, quibus Galli in Italiam possunt transtendere , & territoriis ipsius incommodare. Et licet plus temrarum Gallis pro ipso condonarit, tamen plus potentiae sibi aequisivit de maiorem sibi peperit securitatem. In Pedemontio praeter civitates sunt circiter ducenta quinquaginta oppida muris ruincta, inter quae sunt multa quae civitatibus vix concedunt; qualia sunt Biela, Chieri, Cuni, Susia, Anila-gna, Rivoli, Pinarolo, Moncalceri, Carignano, Racconigi, Cherasto, Bene, Villasean , Vigon, Pancalieri, Busca, Barge, Giavenno, Savigilone, Cera. Biela de Pena volo sub AIpibus utraque sita sunt, in areas, cliWos Scplanities divisa; sed Biela amplissimum est alabitu, aedificiis nobile inter quae

expellunt conventus S. Hieronymi,

S. Dominici de s. Sebastiani; oppidani

illius ingenio sunt acri, attenti ad rem & haud facile in mercium commut tione se decipi patiuntur. Pinarolium arcem habet quanti vis pretii, quae toti vicinae valli dominatur, & agro tam

bene vinetis exculto, Iu non metuen,

dum sit ne umquam vina illis deficiant. Multi ibidem panni texuntur: Cherium a Friderico Barbarossa titulo maximae villae decoratum fuit; dcxe-

166쪽

IT A L I. AE. aqvera talis est, tum propter nobilitatem rcclesiarum , conventuum dc omnis generis aedificiorum, tum propter opes

incolarum , tum ob soli ubertatem, tum maxime ob singularum illorum industriam. Multae hic familiae nobiles, multi mercatores opulenti. Cuni jacet inter Sturam & Giessum, e quγ tot canales derivant incolae, ut agrum

suum alioquin iniseundum & saxo. sum, fertilem reddant. Abundant castaneis, inter quas frumentum suum. serunt,ita ut ex eodem agro duos fructus ad vitam hominum utiles colli-gὸnr ; nec desunt vineta, aut prata amoena & florida. Oppidani sunt satis industrii , dc in tribus obsidionibus

suam fortitudinem atque animosἔatem satis probarunt. Susa quondam maxima fuit εc magni momenti, sed LFrederico Barbarosia capta atque direpta , antiquum splendorem & opes nondum potuit recuperare: situ est maxime opportuno, nam ab ea duae viae se dividunt, quarum una per Alpes Brigantionem ducit, altera Sabaudiam Lugdunum: plurimum vini producit quod in Delphinatum, d Mai

xiennam traducitur: ab hac item mella Susina nomen acceperunt, quae magni

167쪽

1M PRINcIPI Bus lautum-opulentum est oppidum , cum agro in colles convalles & planitiem divise,& arce quae impetum Gablorum tempore Ducis Caroli, aliquanto tempore sustinuit. Arx haec clivo exigui montis adhaeret, habetque fontem jugiter scatentem. Rivoli commendatur bonitate aeris, agrique amoenitate , maxime vero natalibus

Ducis Caroli Emanuelis, qui in Caslello, ubi primum lucem aspexit, multa atria porticus aliaque aedificia molitur. bsons Caserius, hodie Mon calieri,praeter amplitudinem , ob vini excellentiam multum celebratur, quemadmodum vicinum Rouiliascunt, hodie Revigilasco, & loca secus Padum sita Cassa, S. Maurus δί S. Raphaes. Carinianum celebre est propter arcem Mobsidionem Gallorum quam stistinuir,. agri fertilitatem, illustres nobiles, qui

hic coenobium nobilium monialium. instituerunt, Cherascum rectitudine Mamplitudine platearum jectabile rBeue munitis mo situ, aeris salubritate, & incolarum industria atque sortitudine nobile: Racconigi serici abundantia, palatio, piscinis, ambulacris a D. Bernardino Sabaudio factis: Vigoni, Pancalieri & Villafranca, soli ube

168쪽

dunt. Barga multitudine moletrina. rum, de aliarum machinarum; armorumque fabrica: Giavenna non tam . armorum fabrica, quam aliorum serramentorudi , quorum hic ossicinae sunt supra triginta, multae instiper hic telae texuntur : Savigilano pulchritu- dine areae ante Monasterium S. Benedicti , oppidanorum industria commendatur; situs autem illius talis eth, ut Carolus V. hac transiens cum exer- citu versiis Provinciam, dixerit: num

quam se vidisse locum magis aptum

ad quantumvis exercitum alendum ;& Dux Emanuel milibertus aliquando in animum induxerit hic sedenti suam figere dc urbem Provinciae sine- tropolim faetere. Briquerascum, fanao sum semper erit, tum situs sui oppor-runitate, tum virtute D. Catoli Emam uelis, qui oppidum a Gallis interce- j ptum & communitum , asperrimae 'hyemis tempestate recuperavit ue uti MCavortium.

Briquerascum linquit Thuanus lib.

cisi.) municipium est xvi. tantum , milliaribus Italicis ab Augusta Taurinorum, infra Lucernam in faucibus )Babianae vallis, loco omnium rerum seraci positum. Cavortium locus est

169쪽

ad Pellam amnem, qui Clusonem, unde dicta vallis Clussinia, haud longe a Vigone excipit, lateritio muro cinctus, ad radices montis, vice arcis sive sp culae a natura subjectis late campis i positus. In mamo rupi, fastigio ars undique inaccessii prominet: Turris Gramaiana vulgo dicta arci opposita est, ab ea C. circiter passus dissita, col- Ihnanti ad rectum structa, ut eam tererer, de caetero in saxo undique inciso fundata semiiunae specie ut in illam aliunde despectus non sit. Porro Ceva caput est nobilissimi Marchionatus, quo viginti quinque municipia conitis Dentur , comprehenditque inter alia, vallem Tenari, supra quam Ceva sita est . Bagnasco, Garomo, Ormea, affua X v. milliar. Tenarus e maximo

fonte oritur; caetera oppida hac illac spari castaneis animalibus abundant; quibus am locis & vinum fit, praesertim Prieri longe suavissimum. E dominio Cevae transitur ad Matrum, dc Onegliam, capita convallium ita soridarum & tam bene cultarum, ut horti esse videantur , incolis ita se quentium ut civitas videantur ; fructuum denique & praesertim olei optumi fore undissimarum, ita ut illarum beneficio Pedemontium oleo extraneo opus

170쪽

opus non habeat. Sed rursus montibus stiperatis, nimis longum esset, singula oppida persequi, praecipua tantum delibabimus: hie primum descen .

dentibus occurrit Malaetano, & transvadato Pex Clusa, Bernete, Trinitas Se Monta; Zc ad Sturam Grana, caput convallis. Cental a Tribuno Equitum Bellogardio munitum; PolenZO, G nola,Carat;& inter Matram &Varum, Cavelamor, Casaigrata, Cavallione,

Castagnole, & Russia. Inter Gilben &Padum Moreta, Scarnass, Legnasco, hasta, Villar. Inter Padum & Pellam, Carde, Stassarda, Cavor, Carsigliana,

Villar de Bobbi; haud procul hinc Lucerna visitur, caput famosi comitatus ec amplissimae vallis, quam supi a viginti millia hominum incolunt; ultra quam jacer Berosa cum sua valle . Trans Pellam autem jacent, Chisola, Scalenglie, Cercenaso de dominio RG verorum, Lombriasco, Cumiana, Ro- OZco, orbazano:& inter sangonem dc Duram, Arpignano, Colegno, Monsterolo. Sequitur dein vallis Stura, &magis in serius gratiosum municipium Cirte: Tum vallis Pontana intratur

ubi Cornie & nobilis Valperga visitur;& paulo inserius ditissima Abbatia suvenigni: Inter Orcam dc Chuiselam