De principatibus Italiæ, tractatus vary

171쪽

simum oppidum Chivas: & trans Duram, Santia, Nasin, comitatus illustris, Cilian , Crescentino amoeRum stellunt 3c fertili territorio: stropiana, S. Germano, Santia infelici Ducis Albani obsidione celebris, & superius Candes oppidum sexcentorum socorum, Andorno milla & trecentorum, Dioglio mille & trecentorum; MOS sexcentorum,ubi plurimi panni texuntur: Gallinara genero vino nobilis.

Hoc oppidum conditum fuit ab Arboreis, qui inde nomen irtiti, ejusque uti de vicinorum aliquot locorum multis seculis domini fuerunt; & tempore distordiae inter Fredericum Imper. Sc Pontifices Romanos se iugo inperiali lubduxerunt, de ita perstiterunt, donec aviditatem & potentiam Ducum Mediolanensium, veriti, subalis Ducum Sabaudiae se abstonderent, tempore Amadei I. Ducis. Cis Padum visuntur Bra sexcentorum & plurium socorum, Cara magna, Somarina, Cie-

resole; Villaistellon, Poerino, Villa

nova,arx notabilis,& frumento abundans: Cannelli, Curtemilia quam Bormia in duas partes secat; arcem habet impositam, ac subjectum suburbium trans fluvium; citra fia. 2b arce coenobiviu

172쪽

l nobium jacet; fluvius lactricio pon-l te transitur, inquit Thuanus. Sequil tiir inde orbis castellorum , quae adi comitarum Astensem pertinent': & superius Cocona, Comitatus, qui paul cis ab hinc annis sabaudo accessit in-i dustria Ducis Caroli Emanueli S. Nobili iliauis Ni Zetae Comitatus patet in longitudinem viginti duas leucas , in latitudinem undecim intra Varum amnem strans quem tamen

aliquot loca possidet, Delphinatum, Pedemonisum , & Territorium Genuense: Licet autem selum sit asperum SP montosuna, tamen ita cultum

est, ut nulla re indigeat nisi quod urbs Nireta frumenti indigens sit, 3 asperita,

te autem regionis fit, ut multa hic spe loca munita a natura dc ab arte, multi angusti calles, ubi decem milites vel decem millium impetum sustinuerint, qualis ille quem viilgo vocant D Onetellam. Dividitur Comitatus in quatuor Vicariatus, quorum capita sunt Nietza, Poggietto, Barcetonet ta& SO-

spello; cui adjungi potest S Stephani oppidum cum sua valle , quod licet

Vicariatus nomine minime insigni tur, tamen per se gubernat . In hisce Vicariatibus supra triginta oppida numerantur, quorum quaedam breviter

L s per

173쪽

ingemus. Famosi istinum opplauVillaseanca propter portus Opportunitatem, quem antiqui Herculis Monoeci portum dixerunt. Sequitur Ela, dein Torbida Pertinacis Imper.patria: reliqua sunt Contes oleo & castaneis abundans, Pelia vino, frumentoque&oleo optimo; Sangrio ubi munitissima arx visitur: Porro Briga quadringentorum aut so o. foetorum, vino abbo, frumento, melle optimo, pecoribus dives: hic & manna, agaricum, Grebinthina aliaque simplieia colluguntur: Vallem illius permeat Liveneta amnis, qui e fonte ortus brevi spatio augetur, rursusque se abscondit & d ficit. Lantusca: San Dalmatio: Boglia caput ditis Comitatus ubi frumenta &legumina abunde crescunt, vina aut oleum nequaquam. Poggietto limitanea Provinciae itaque praefidio miliatum munita. Barretonetia, caput vatilis, & mercimoniis sorens . Sospello, bellum oppidum , & eleganter structum, sontem habet cujus aquae e vucinis montibus deducuntur. Nietza pulcherrima urbs dc munita & populosa; domus habet altissimas, plateas rectas, incolas urbanos, perpolitos, &pariter militiae atque mercaturae peri

174쪽

solidis propugnaculis, a vallo illius

si ' se attollit mons qui circiter tertiam milliaris partem occupat, clivis prae-' cipitibus, δc abluptis, supra quem antiquitus bona pars civitatis fuit, Ec- elesia cathedralis, Episcopi Domacilium, Monasterium Virginum, & exi- sua arx quam hodie vocant Dongione: hunc locum Dux Carolus ita mu- ' niverat, ut anno cIa Ia xLIIi. impetum egi, Turcarum & Gallorum fortiter susti- nuerit. post illa multis 'peribus ad-cil junctis longe munitissimus factus est, rati ita ut hodie tam munitionum excet lentia, quam situs opportunitate inter Galliam & Italiam distat enim a Genua cxx. a Massilia autem cXXX. mili. potius primum quam secuyssit dum locum sibi vendicet & haud du- bio I taliae propugnaculum censeri des beat. Munitionibus autem Caroli, tamanuel Phi libertus adjunxit illam qu vulgo Ciladella appellatur, qua illum locum complexus est, ubi Galli tor, menta sua disposuerant cum urbem in obsiderent. Dux hie ut plurimum alit praesidiarios quadringen tos.Inter NiZetam de Vissamfrancam aequali pene in-ἰ tervallo jacet castrum S. Albani. Ad locorum autem firmitatem accedit fides oppidanorum erga principem

175쪽

I 2 DE PRINCIPI Bussuum, de singularis in bello fortitudo,

quae tum anno cI Iax L ID. tum cIo Iac. enituit. Emporium praeterea

singulare est, nam merces omnis generis tum er suo, tum e vicino agro ad vicinas 3 longinquas provincias transportat, unde maximus vectigaliun annuus redditus, de qui expensas longe seperat; oleum, vinum, omnis generis fi uctus, legumina, telas, retia a chartam, pannos rudiores varii generis, pisces muria conditos, mel, materiem e laricib. & abietibus ad anten . nas& malos, qui maximo pretio Genuae venduntur; denique nulla est civitas inter Genuam & Massiliam quae adeo mercibus & opibus abundet. im Nicaeensi Comitatu conjungitur Tendae Comitat . ita ut ad Cunium Oppidum pertingat. Per quatuor locae Pedemontio in hunc Comitatum transitur, per montem dei Corno ut vocant , quae via ai Tendam ducit, per montem Fenestrae, quae S. Martinum; per Arnuovam supra Vaudiere, dc per Argenteram quς Barcetonetiam petit. Hactenus e Botero, paucis e ceptis quae ex aliis interseruimus. Hactenus percensuimus ea quae Dux Sabaudiae in Sub-Alpina regione atque

Italia possidet ; idem quoque extra Italiama; i

titi lii

i dii

176쪽

Italiam bonam partem possidet illius regiosis quam Allobroges olim tenuerunt: de qua ita scribit mandeν Burchilus; Antiqua & rerum gestarum gloria illustris claraque admodum in Gaulia Narbonensi gens est, quam Allobroges abAllobroge Rege veteres dixerunt. In hac Vienna ad Rhodanum sta civitas, Delphinatus hodie metropolis in principem olim locum tenuit; nunc Chamberinum, aliis Chamberi cum, vulgo Chamberi; in qua urbe

senatorius ordo Partamentum vocant) sedem habere solet, seii dignitati urbis iid, quod reliquas omnes ante beellar. seu loci opportunitati statuiti est. Din populi Jussique finitimos Salienses vesus quoque illa& bello imclita gens, quam salvsianos appellant nonnulli in & quicquid terrarum, eorum ambitu clauditur, Sabaudiam majores nostri dixere. Solum enim coelumque 3c iugenia cultusque hominum haud multum a Sabaudia differunt. Caeterum haud procul admodum a Lugdunensi os pido Sahaudiam

oriri & ad Genevam usque Pedemo tiumque extendi, Delphinatumque finitimum habere in confesso est, struptorumque omnium constanti asseve

ratione a sabῆ:iis Vadis populi a c

177쪽

r 4 D E PRINCI p rmus qui inter Alpes Ptolemaeo positi, s baudita plerique omnes nunc parent Duci 3 nomen accepisse perhibetur. Praeter praedictos autem Allobrogos Saliensesque, agros nunc tenet qui Vocontiorum, Veragrorum, Episcopo, qui late imperitat de jus gladii habet, hic paret populus in Caturigum, Cem tronum, Lepontiorumque squi Alpiabus vicini omnes) quondam fuere . Vocontiis ac monti Cinesio proximum est oppidum Civario, Bivario aliis, quo initio belli civilis legiones Caesar traduxit, cujus etiam Plinius nepos in Epistola quadam meminit dc vi v xiensis hodie appellatur civitas, haec ille. Caeterum bonam hujus regionis partem Dux Sabaudiae Regi Galliarum superioribus annis cessit,de qua trans actione mox dicemus. Pars autem in hujus regionis Cisalpinae olim Maurienna dicta fuit, cujus nomen hodieque Ioannis Fanum servat: Ioannis Fanum inquit Thuanus) in Maurienna, Civitas est undique, aperta, regionis metropolis Discopali sede ornata, implanitie, ut inter montes, satis ampla, quae tres valles concurrentes aspicit, quarum una praealtis montibus intersecta ad Burgum Ossanum ducit, V. laucis dissituna, secunda ad Cenisium

m i.

llul

178쪽

stis

montem pertinet,tertia Confluentem& Mommeliamini respicit. Civitas tribus pontibus a Camera venientibus aditur. Vt autem Sabaudiae, qua Galliam attingit, Iimites hodierni melius intelligantur, postremas pacis cum Henr. IV. Gall. R. a sabaudo initae conditiones, hic ex Thuano subjiciam : is lib. cxxv. ita stribit. Omnis intra Rhodanum a Geneo, urbe tractus, ipso fluvIo comprehen-2, ad ditionem Francicam cum omni jure supremi Dominii deinceps pertiis neat. tantum pro transitus in Sequanos commoditate, pons Gresini inter Clusuras&Arbiae pontem, cum designatis aliquot pagis, sabaudo reseI-vatus: ea lege, ut nullum vectigal imponere aut toto illo tractu ullum propugnaculum exstruere possit. Burgi arx bona fide Regi tradatur, cum to mentis & omni bellico apparatu & annona trans Rhodanum praeterea seisi sellium Daira, Chauctum, Ariaepons, Chava, castellum cum omni sua juris dictione Regi cedant. praeterea Geminuensis pr se iura cum omni territorio

ac pleno jure, sicuti iis Sabaudi decinsores usi ac fruiti sunt. quae omnia r 'sio patrimonio ita lege regni uniantur,

179쪽

1 6 DE PRINcIPI Bustur, ut ab eo alienari deinceps non possim. Habet praeterea Dux Sabaudiat Interritoriis suis multas arces, & loca, tam a natura, quam industria, munitissima; dc quidem qua Galliam attingit 'Confluentiam in concursu Arcae& Isurae positam ad servandum adurum, ex quo in Tarenta siensem vallem destenditur; inde Miolanum castellum saxo arduo impositum undique praerupto, quod Isaram subjectum despicit ; tum Turrem Carbonariam, quae munitio aditum in Moriennensem vallem servat, in montium faucibus, quae per convallem porrectae ad Ceni-sium montem desinunt, Iocus est Be-xaldi Saxonis primi Moriennae Comitis &familiae Sabaudicae conditoris, primum domicilio, ac postea Thomae Humberti III. F. curis memorabilis, ad Isaram faxo undique inaccessibili, nisi qua per callem angustum ad Porteriam itur, situs, domicilio praeterea Comitum Sabaudiae, cum primum in hanc provinciam migrarunt, nobilis. Huie subest Aquae-bellae municipium. Inter omnes autem arces excellitMon- eliani; arci veteri, nova munitio spatiosior circumdata est, quae summum

fastigium rupis , cui imposita est, ambitu

iales

ii t

ii qu

180쪽

Ι Υ Α Σ I AE. 17Iambitu suo complectitur, quinque propugnaculis egregie firmata, quorum tria praecipua municipium subjectum respiciunt, qua parte & fossam habet: qua, propter sarci praerupti Gidna, prominentibus substructionibus muniri non potuit, forcipes artificiose ducti, qui vice propugnaculorum fiant; ad meridiem Isaram tabet, qui in Sabaudiam ulterius perrectuxis ponte transinittitur. ab adversa parte altissimis montibus cingitur, ad quorum radices collis imminet vitibus consitus, accestii dissicilis. Arx diu inexpugnabilis credita , quam tamen Rex Henr. IV. 'anno cIa Io c. expugnavit.

subductis in collem illum machinis, quod 'hactenus impo sibile freditum

fuerat.

Superioribus annis quaestio mota fuit Ducisabaudiae, a Duce Mantu no, de praerogativa dignitatis, quani sibi parem cum Sabaudo Mantuanus

hodie vendicare conatur: hujus controversiae occasione anno 162.2. ab utraque parte scripta prodierunt, quae in X. tomo Mercurii Gallice extant,

prout in Italia suerunt impressa ;quorum uno qui a parte Sabaudi prodiit ε, haec ad nostrum institutum excerpsimus: Iam sexcentos esse annos,