장음표시 사용
381쪽
De praesagatione ex pulsibiis:
iusmodi affectu pulsus debilis & paruus.Verum quia usis dammodo adaugetur , quia ad febris constitutionem necessum est aliquam cordis substantiam calfieri, di aliquam calfictam - esse: in hectica febre spiritus & sanguis calfiunt, ob idq; in ea usus erit adauctus,& hac ratione pulsui paruo & debili succre- scent celeritas & crebritas: in super quia paruitas ob debilit tem facta nequit usui & si secundum naturam extitisse, satisfacere. Verum lices Gale.& reliqui medici selum has duas causas
mutari in hectica referant,ego tamen censeo,usum adauctum, parui esse momenti ad huius febris constitutionem , quin pintius selum obtinere duas tantum causas ex synecticis, facult tem nimirum imbecillam & instrumentum durum . io selo signo,apertius monstratur huius febris natura: sed quia non nisi confirmato iam malo , instrumenti quoque dii titiem nosse datur, credendum est, huius cauis non meminisse aut hores, uia necessum non erat mox a principio arteriam sentibiliter
In putridis uero longe difficilior existit cognoscendi ratio:
in quibus experimento & ratione didicimus,omnes tres causas continentes a medio recedere: nam & usus adaugetur,quia humores,& spiritus ponuntur in calfacto efferanstrumenta, primo de ante ipsem et morbum vitiantur, quin imo eorum vitiueausa est adaucti usus,quod excrementa fuliginosa ob compressonem,obstructionem,aut oppi essionem arteriarum non probe expellantur,& quia ob eandem ronem calor non probe ventiletur,quo fit ut protinus adaugeatumprimo tamen ussis compressionis,quia causa illa prima est, in calore excitando. Sic a
cauta principio incipit natura in ferendo sebsidio. Itaq; viti tur ob plenitudinem, de obstructionem , quae inseparabilis est ab omni febre putrida : facultas euertitur procedente morbo ob immodicum calorem,& mox a principio. Sed hoc facult tis vitium non est essentiale,ut illud,quod in hectica febre silecrescit. Quo sit ut licti ustis adauctus pulsum expostulet, qualem ephemeras sebres habere diximus, plerumq; talis non appareat aliarum causarum continentium vitio,& occasione.Qua in re exquirere oportet aliquod inseparabile signum,cuius ratione facile in cognitionem febris putridae certo deuenire posisimus. Ru ad prosecto ex doctrina Galaiaud sacile discesmam
382쪽
Liber Secundus, Trach. IV. igi
primo lib. ad Glauc.cap.de ephim.& de signis quartanae peculiare inquit esse omnibus febribus putridis inaequalitatem quandam obtinere, quam ipse febrilem appellat. Hanc sane exponens, inquit esse inaequalitatem in una pulsatione sub unico digito factam , motu continuo, quem pulsum medici appellanti parem citatum: eius quidem differentiae,in qua prima,& postrema pars motus, ccleriores sunt media . Quam sententiam lconfirmat lib.ad Tyrones agens de phrenitide,& lib. de praesagatione ad Posthumum . Verum si quis diligenter rem pensitet,praedictum signum febrili calori cuiusuis spetiei sit,commane existit, licet manifestius appareat in febribus putridis,ob euidentius instrumenti vitium, quod obtinent. QuApropter, lic
Praedictis locis Gal. videatur asserere proprium esse putridis varius in hac re conspicitur, siquidem ephemeris febribus aliquo modo hanc inaequalitatem pertinere dixit, ut nos antea latius probauimus. Caeterum lices videatur sibi ipsi contrarius siquis rem hanc velit ex eius mente, exhaurire egat Gal. lib. I. de differ. febrium .cap. quem locum arbitror Stephanum theniensem decepisse, ut crederet, per inaequalitatem febrilem intelligendam esse,eam quae rythmo reperitur ex Gale. mente. Quo loco necessario docet oibus sebribus putridis succrescere certam quandam inaequalitatis speciem,tanquam signum proprium,de inseparabile. QEam sane inaequalitatem exponit esse in rythmo: nimirum omnibus putridis esse proprium, systole uelotiorem esse drastole: id quidem manifestius in incrementis,& non omnino obscurius in principio. Qudd profecto p-petuum fore refert,si pulsus adeo languidus non sit,quod syllolem obscuret: quo sane dogmate conliat, omnes sebres putri das, tanquam inseparabile lignum habere rythmum in aequalerqu: bus accedit externam quietem breuiorem esse, quia facultas ad expulsionem se praeparat. Qua in re arbitror febres omnes in genere, inaequalitatem illam quam diximus in uno pulsit obtinere,non tamen apparere in hae nicis, quod pulsus sit paruus: neq; in ephemeris quod leuis iit praedicta ita aequalitas: quin imo ut properet ad dilatationem efficitur aeque celer contra ctio, potius quam quod par sit eius necessetas : quia leuis est in eis vitio: euidentius tamen se monstrare in putridis:quae cari
si fuit quod Gal. arbitraretur ipsis esse propriam.Sed pecula.
383쪽
' De praesagatione ex pulsibus.
xior est putridis ipsis,& nulli alteri febrium speciei communis
ea quae exrythmi in aequalitate prodit, uenit aut Gal.intelligεdus de tollitur et contrarietas,quia praeter id,habet aliud peculiarius,nimirum,quod ipsius febris tempora evidentius habeae monstrate. Sic.n.loco. nuper citato,tanegeueralius signum febrium adduxit rythmi inaequalitatem,quod re febrem & eius tErora metiatar: alijs vero locis specialius signa exquisiuit. Ita ephemera aut rhytinus non uariatur, sia nulla sub est ustilago quae,maiorem requirat contractiore.Ex quo uidetur sequi tardiore fore cotractione:cui dicimus nullo modo id fieri, et a Pperat naturai co tractione ad distetione efficieda, & ob id uu moratur aptiust eade,&ea ratione rhythmus euicit aequalis. Dictu .n. est Cal. in initio accessionu no omnino occultari imparitate rhythmi,sed retrahere signa huius. inaequalitatisma
prim o emicat celeritas cotractionis cu crebritate externae qui
tis: ir sane spetuu existit signu principii accessionu. Aa in augmento crescit quoq; eadem celeritas,caeterv cu magnitudine,&. crebritate et internae quietis, in est augmenti signu,Veru in uigore suscensis ia ae efferuescctibus humoribus,oia crescunt,cebritas nimiru contractionis& distensionis,cum utraq; crebrita
te,tam internae,quam externae quietis: M. magnitudo tunc emi
cat magis, ae omnia in declinatione minuuntur,&eo magisν, quo magis ad integritatem peruentum fuerit.
Sed licet haec uera sint in omnibus febribus putridis, magis minusue ea fieri contingit, pro humoris febrem succedentis natura de conditione. ippe biliosae febres maiores , celeriores. θ crebriores habent pulsus,habito ad alias febres respectu. Melancholicae minores,inrdos,rarissimos ri: uitosae minimos:aeque tardos, sed non aeque raros: magnitudine enim & celeritate biliosa reliquas excedit,nisi quid aliud obstiterit, ut aliquando as silet.Quo sensu intelligendus est Gal. lib. de Typis, qui paruos. iidiosis refert, quod uelim intelligeres ob impedimentum aliquod ita accidere: paruitate enim A. mollitie excedit pituitosa, raritate melancholica , quae omnia ita profecto apparent nisi quid uetuerit. Multa enim in febribus succrescunt,quae pulsus. conditionem mutare habent,ad eis ut propriam febris illius c5, ditionem omnino obscurent,quorum aliqua hac in parte recen.
384쪽
t Primum sane est materiae frigidae ascentiis ad cor,quae in pricipiis accessionum uitali facultate & calore existenti debili, poericulum uitae asportat,aut sere praeducta febris signa euertit:uerum utcumq; sit celeritas contractionis,maior erit re vera diutatione ipsa. . Erit etiam altera mutationis in pulsu occasio,humorum uidelicet confluxus ad uentriculos,qui si acres sint, uellicant, si uero crassi grauant& opprimunt,adeo ut prae accidentium, quae inferunt magnitudine, pulsum omnino immutent& obscuret.. Est pr terea alia mutationis occasio, recessus nimirum spirituum ad interna uiscera: ex quo arteriarum compressio , o, structio ac extremarum partium refrigerationes subsequum tur adeo magnae,ut sui quoq; ratione pulsum euertant,eumq; in principiis accessionum inaequalem annonymum efficiant .
No minus quidem intempestiua ciborum adhibitio in principio accessionis,pulsum immutat: quippe ipsum reddit, quale plenitudo efficere nata est,& sub inde pulsum obscurat. Est praeterea alia mutationis ratio, quando materia quae s brem efficit, uno loco quieta, citra rigorem selum cordi trania mittit calorem & fuliginem aliqua diei parte,a qua principium sumit febris incrementum. Quo tempore latentes sunt febrium accessiones, quod pulsus ob ductam rationem in principio appareant magni & celeres,licet cum rhithmi inaequalitate. Has sine accessiones incoprehensas immutationes medici appellat: cuius naturae censeo esse plerasq; febres,quae nos decipiunt,no aduertetes accessionis principii eo ir rigore' carere uideatur. - Vltima uero occasio uariationis in pulsu est uenenosa alia
qua qualitas febri succrescens,quae sane cum humores in uasis conspurcet,aut uires uitales fragant,sit facile, ut pulsum quoq; euertere possit. Pestilentes quidem sunt febres,quae ut plurima carbunculis & bubonibus insunt,Jereliquae,quae uel cordis substantiam,spiritus aut humores uenenosa contagione inuadunt:
siquidem es haecticae & ephemerae pestilentes postulat reperiri febres. Quae oescu uires plurimu d: stipent,pulsus habent esucere paruos & languidos, ccleres tamen di crebros, quantun
usus fuerit adauctus S perinisserit bullas : cum hoc tamen in ephemeris N humoralibus pestem redolentibus,minus languet pullus,quam in hactica pestilente: in mo aliquando nalcmr
385쪽
tur,& moleste serunt praedictum pondus,ut pulsus seri nequeat citra inaequalitatem & deordinationem, quasi a plenitudinC factam . Cui etiam ad iuditii certitudinem firmandam, accedit morbi natura acutissima , & status ipsius, ac etiam alia signa, quae crisim instantem attestanturmam licet huiusmodi inaequalitates in principiis morborum, ob plenitudinem proprius appareant, non ob id licebit eo tempore instantem crisina praedicere, sed illud ad instrumenti uitium , quo facultates praemuntur,reserendum est.At cum deposita plenitudine & iam crescete morbo praedicta mala succrescunt,prope esse crisim euidenter monstrant,ob nuper adductas rationes.
Bona aut crisim uel malam praeter signa coctionis incredibili essicacia & certitudine monstrabit pulsuum inaequalitas, non tamen qualiscunque: sed ad bona o crisina, ea in qua plares sunt pulsus magni si parui,plures celeres quam tardi, plures moderati si crebri,plures uehemetes e laguidi, cu rythmis parib. moderatis uel celerib Deniq; ii pulsus qui quod amodo nam morbo potetiore ostediit, hi lculdubio bona sore crisimostedui: mala uero,ea inaequalitas quae pdictis cotraria existit, nam deuicta superataq; euideter m6itrct, maxime si signa cotrariae coctionis accesserit. Verum si pulsus apparuerit extremulaguidus Sparuus, urinaq; cu hoc oino cruda extiterit, indubitadu erit mortis sine crisi pliadiu. Vnu in in hac reaiaduersu uelim,nimiru rhytini paritate ad crisim optima pdi ceda,ea de habere ui& efficacia,ac habet signa coctionisi excremetis,&iparitate i qua cotractio dilatatione celeritate supat, eade ac habe fgnacotrariae coctionis ad deterrima pdicada. Arguitu de rhythmi paritas calore natiuu supiore euadere, & putredi non ac materia et sibi subiecta separe:cotra iparitas, dii cotractio est distensione celerior,calore excrementiti u Ardidu& putredinosam uigere ac deuincere, P tignu sane est ruetis naturae,& cruditatis materiae. Quib' sic tia tib ex legiae iraturae costat, leterrima inculdubio fore crisina.N Huic sane rei ut rectu possim de salatea ut morte laborantis iudiciu δserre, multa succrescue scitu necessaria & pulchra,quoru hac in parte meminisse no displicuit. Primit sane est in hoc iudicio,medicu sese uelut iudice erere,discerne te facultas ne an morb' potetior sit:alterum .ino: at Gai expudere lib. I.Prognost. licca. Suina totius psagati nis ia
386쪽
Bis in morituris c5ualituris'; cst,quoties vis aegrotantis cu aegri facultate coseratur.Qua sane coniectura, & cofeientia ut medicus exacte Pserat, se prius instruere oportet in morbi natura &coditionib' dignoscedis. Quippe ex morbis quida lethales natura sunt,ut lethargus aut appo plexia:qda vero salubres, ut diaria febris aut exussita tertiana, sida vero mediae coditionis. Ite cossiderare oportet morbi causa,na quaeda sua natura benigna est , ut spiritus, id a sniciosa via trabilis,alia vehemes, di alia Ieuis rpterea assectu locu in mediu afferre Nortet, na partiti principiliu morbi, graues,&piculosi existur,ignobiliu vero salubres.Sicci sunt inter morbo uda,si sua natura graues no sunt, sed rone loci,ut pulmonis ulcera,& vulnera thoracis : I tu vesica discissa, inat Hipp. s. aph. aut cerebro,aut septo transuerso aut aliquo extemiis' intestinis, aut ventriculo,aut iecore lethale: quae sanddilcissio ali)s partib' facta lethalis nil est . Considerare di siniplomata coueni ima actiones ex toto abolita graues N pi culo-Iae sunt: ite qualitates & excrementa in totu praeternam facta, periculo no uacant. Praeterea facultatem metieris,utu distet a nativo hominis roborema hac coiectura facta,certius poteris
de salute aut morte iuditi u lserre: inquit.n. Auic. Ne diffidas Pp mala quae accidui, interina dii virtus constat, selus. n. casius virtutis est signit malu Cognosces aut robur aut impotentiam exactionib urinis,egestionib', sputis& pulsibus.Quippe tantumali pdicere oportet,quantu haec ota & caetera,quae in laborante spectantur, dissimilia extiterint.Hac. n. lege docuit Hipp. pri. gi . quantitatem periculi metiri. In sup in memoria reuocabit pitus medicus cosmiles laborates expendens,liberatosne vi derit illius modi aliquos,necnoeci morem seu bonitate aut paruitate morbi cosideret oportet,u coditione ostendunt symptomata & alia accidentia, i succrescunt. Inquit. n.Hipp. mitissimae febres & signis firmatae securissimis quarto dies muratur aut citius,sicut e cotra:ad si suae malitia Ptinent aereae qualitates dc
pestifere cotagiones. Item morbi motu veloce aut tardiacosiderabit,qd faciet mensi ratis eius teporibus: velox.n.morb' est, si Oia quatuor tempora breuissima habet, tardus vero u cotrarex quo bonii aut malu hiditiu facile inferet,iacta collatione vi& duronis aut uehementiae affectus exsibus eteni olbus uatum morbi nouisse ad unguem telietur,tum ad victus ronem
387쪽
Liber Secundu s, Tract. IV. i 8
instituenda,tum ad caetera auxilia Ocyssime aut remoranter offerenda,tu vero ad salutem aut morte psaganda: nam facta hii ius nodi status coniectura S uiri a collatione, hunc moriturum
ita uero euasuru pdisces: Ex distantia quidem vel Ppinquitate status huic ct rei niaximu comodii elicitur: na eo st hic longe distat ab statu,& interi virtus isternitur,& illicito adueniet,priusu defatigetur,huc liberari,& illii mori s dicito. Praeterea ut certius sit iuditiu,in consideronem aduocare oportet,q plerierunt auxilia,autypera vel neglige ter sui adhibita,na hac rone pleraq. mala grauiora reddu tur.lac cossiderabit medies in laborate decubitu,oculos,tepora,manu u lationes,uultu,gestus oes,& deniq;
id genus alia: quippe haec facilem aut difficile ostendui fore morbia,P ut magis uel minus dissimiles olum honu apparatib' apparenti sertim laboratis ipsius. Γ Veru ut iuditiu certius sit, primo inoib' signis potentiasse efficacia dilige ter expendere oportet: ni signoru silue bona sint,sive mala uires pluris pendendae sut,e multitudo: csi tingit.n. pauciora,esse sgna mortis, sed efficaciora,plura uero salutis sed debilia: innitendu sema est efficatiorib' & pslatiori . Praeterea tu tu esse semp existimaui,dabias in psagado aut abiguas piarre senteti as,si uana spe gloriae,
ut certas Pserre,quae mox turpiter decipiat,& medici iprudentii ostendat. laxime cu acutorii morboru no sint certae pnuntiationes salutis aut mortis, sed ob mutabilitatem Sotenui talem
materiae,mutabiles quoq; habeat c5ditiones,&instabilia iuditiast i alijs morbis,si adeo instabiles nos ut,n5 adeo frequenter c tangit. In Oiae etia morbis cossiderare oportet, sit nealiquid diuinum,ut Hippo. δfert primo aeg. in quib' & in pestilentibus&relisis,quae causa habent abdita,disterendii est iudiciu ex pulsa desuptu. Praeterea,expendendu est,neq; in iis si euasuri sui, neq; i morientib', senas idem pullus mortis aut idem pulsus sallatis repiri posse:alii .n .ex iis si comori situr, asiphygia habent:
alia ad extrem si usq; spiritu pulsu manifestat,sensibiliter deficientem: alis n5hos, sed creberrimos, minimos&laguidissimos haebent:alij inyuros,alij intermittentes,alij formicantes,deniq; a lius est lethalis pulsus huic,&alius illi ,δ diuersitate morboru=. causaru&uiriu.Itam ut certu fialiuduiu, pulsui adaptandi sunt ili testes de alia signa,quae idem in ostrent iuditi ii,&certu fore..
Veru ut huic operi linem irona siquis uelit scire,ῖ quae loca,
388쪽
sutura sit crisis, a, expimeto iam didicimus,expendat, Id quo
ex pullus coditione posse elici:altus. n.&uehemens instatu,c5
munes notae sui multarum excretionum,magnum. n.pollicetur
sanguinis p nares istu uium: undosus,si altus sit sudorem,quemadmodum&moliis cum altitudine: durus uomitum: humilis alui fluorem .Quibus sanὸ alia etia adiunges signa,quae autho res iserunt,quiae dubium no est, quin certum de loco uacua tionis δseras hiditium, maxime si diligenter cosideres peculiaria simplomata,quae Τculdubio certius particulam affectam c5mostrabunt: nam lachrimae oculorum&uarium pruritus , sanguinis fluxum per nares: labri inferioris tremor uomitum: murmur uentris atq; urinae suppressio,alui fluorem. Totius autem corporis pruritus,in acutis morbis & febrilibus affectionibuxsudorem, in diuturnis scabiem & cutis defcedationes. Rode. tiam de singulis partibus pari pensu considerabis. Atq; haec de pulsuum arte &harmonia dixisse sufficiat,cum tantum mihi in hoc labore in aio fuerit quae in prolixa de haere Gal.tractatione abdita sunt: dc aliis immersa ac refutationibus& argumentis aduersus antiquos obscurata a tenebris illis eruere,& quae ppera intellecta,in meliorem sensum reducere, quae uero desectuosa&ab aliis aulia ob ermissa,addere,quae xecodita existiit patefacere, & tandem quae inordinate & citra
methodum tradita sunt,lege & docendi ac scribendi meliore ratione disponere.Cum hoc tamen multa reperiet diligens lector in praesagandi munere ex hac sphvgmica arte apud Gale. lib. de praesagatione expui. script.fusius. Quae quia no erant de ratione scribendi compendiosa,consulto praetermissi, relegans ad ea lectorem . Suscipite igitur, uiri studiosi hunc laborem aequo ac sincero animo nam scio sic acceptum simopere profuturiam, sicut nullius esse momenti quae refractoria aut pervicaci conditione leguntur.