장음표시 사용
361쪽
De Praesagatione exothmis. cap. I L. Ictum antea est, potissimam uariationis rythmorum cau sim esse, usus inutationena, ita ut coniectabile sit tanto a naturali & cuiq; debito recedere,quato ryhimum a moderato de cuiusq; proprio,recessisse contigerit. Denique ex Nili mi mutatione, nihil praeter usius uarietatem &i nutatione
uenari licebit. Sed cum ea res in praxi prognosi tantum iit
hecessaria, aequii in fore sum arbittatus diligentius iturus immutarione in ta causas cuiusq; per tractare. Est igitur usus dilatationis,caloris innati cordis & reliquarum paruum custodia &moderamen:contractio uero in gratiam caloris humorum & spirituum faeia,licet uterque motus alios usus praeter nuper dictos, obtineat.Sed non est ab re coniicere dilatationem calori nativom solidis partibus uigenti ivseruire primo: secunda rio uero influenti calorirat contractionem primitus calori influenti,secundario uer nativo. Quamobrem ut naturalis N ingeniti caloris symmetria, & eo inmoderatio adseruetur , dilatatione in pulsibus opus habemus, refrigerio enim uegetior reditur,& praeter id fit facile,ut spiritu qui generantur,cal e ipse lion disti pentur, sed potius naturales temperatioresq;.tadantur. Praeter qua quod dilatatio aeris substantiam S impetum praestat: quae munera tanti sint momenti , ut citra ea protinus corrueret huius artificii harmonia. Nam dilatatione aer a tr/ctus calorem atteperat,iuliginosa separat,& materiam spiritibus suppeditat. CG pressione uero quod fumosum in ipsis humoribus & excremetis naturaliter accresci praemissi sauellatione protinus excesnitur Nam cum casu aliquo uel causa quavis huiusmodi expulsione priuatur animal, scandescit is calor & praeter naturam factus, reliquos calores labefactat,dissipat dc plerumq; perdit, s bresque subinde excitat. Quibus suppositi ad pensum,tempestiuum est reddere.Cumitur uterque usus. naturalis existit, ita ut alter alteri correspodeat secundum naturam, ambos motus aequaliter fieri certum est.Verum si alter alterum supere I modo ipse augeatur,modo alter imminuatur inaequalem adesse Π. limum certum erit:quae
omnia facillime quibul iam exemplis disces: Nam cum celet fuerit
362쪽
. Libit secundus, Trach. IV. I I
suerIt eoia tractio&tarda distenso, necessario nativus calor imminutus aderit,& alter qui elementalis est & fumosior , adauctior erit: dummodo intelligas tardam hic nos intelligere di-
stensionem,respectu contractionis,quae cellar rima est: nam contractio respectu contractionis naturalis celerior cxistit,licet tardam appellemus eo modo,quo dictum est . Veruar sit cui accidat contrarios fieri motus, nativus calor erit vegetior, & fumosis imminutior: dictum im est,naturalem calorem distensio' ne attemperari,Sc excrementitium atq; elementalem contracti' ne expurgari . Quae sane contractio tanto apparebit cesertor , quanto copiosa extiterint excrementa , quorum plura insunt
ijs corporibus, quae sana cum videantur , prauis & copiosistuntur cibariis,crassis, crudis & pituitosis, pauciora vero si biliosis viantur de melancholicis, sed adhuc copiosiora aptarent in humorum putredine, velut in febribus, in quibus eo celerior aderit contractio, quo maior fuerit putredo, ut inferius latius sum probaturus. st, ut in febrium accessionibus ce
terrima admodum existat praedicta contractio, & eo maxime, quo ex membris cordi vicinis, iliquod, putredinem obtinuerit:
id quod in pleuritide,peripneumonia& pythysi sit cospicuum,& in plerisq; ad thoracem defluxionibus,quae suppurantur.Itaque celer haec contractio certissimum est in febribus indicium crudorum & putrefactorum humorum , & quo maior fuerit, maiorem ostendit cruditatem,& putredinem. Quippe dum bumores cocti & superati a natura sunt mitiores fiunt & minus
fumos: quo tempore contractio moderata existit. At dum eorum calor adeo crescit,quod regulari & attemperari ab influente natiuo calore non possit, tunc celerrimam fieri contra ctionem certum est. Itaq; exrythmorum harmonia, febrem
dum contractio celerior est nisi aetas aut quid aliud quod naturale sit, id postulauerit & caloris innati imminutionem, dutardior est distensio : item febris speciem, ex maiori uel nabnori celeritate in utroque motu ac ultimo cuiusque morbi te brilis tempora , eo quod maior nunc sit dilatationis celeritas et nunc vero , maior sit ea quae reperitur in contractione facile colliges .Rythinorum vero varietas in corporibus sanis, aetatum, se -xus , temperaturatum & aliarum animi passionum indicium
363쪽
De praesagatione era pulsibus:
existit. Tanto enim mutatio ab uno rythmo naturali in alium Mienum deterior erit, quanto largiorem recessum a debito γ' thmo effecerit. dia in re sciendum est,quod rythmi pro disiesionis ad contractionem excessu, & contractionis ad dissensionem, usus augmentum vel decrementum indicant: ob idq; nullus culpandus est, qui proprius ac natiuus fuerit: nam quod cuique naturale est, noxa vacat, ij tamen culpandi 'sunt,qui alieni existunt,qiiδd citra noxam non fiant,& eo plus debet culpari,quo magis alieni & extranei fuerint, ut iure rhythmus he..terorythmo,& heterorhyimus pararythmo deterior censeatur, in summa is pulsus, qui a proprio decedit, tanto deterior est, quanto largiorem recessum fecerit,aut ad omnino contrariti.
Quid ex inaequalitatibus Sisbenulticu praedicere liceat. . .
SYstbematica inaequalitas,quam ex pluribus pulsationibus,
uariis ac interse diuersis fieri dictum est, duplicem sortitur
causam, quarum alteram ad instrumenti uitium reduximur,alteram uero ad facultatis incommodum . Instrumentum tamen
ineptum fieri etiam dictum est , compressione , obstructione aut plenitudine: sic facultas uel onere premitur, uel distrahitur,uel euerse proprio temperamento imbecillior cfficitur . Quibus se in memoriam reuocatis,cum praesagandi Scuradi optima & fidelis ratio ex cognitione cuiusque tiarum causa rum dependeat,ob id, eas omnes & singulas ex singulis differetiis huius inaequalitatis cognoscere opus erit. In primis itaque scito,si si hematicam inaequalitatem, inaequaliter factam , minus graue esse,quod instrumenti uitium plerunque signiscet,quam ea sit, quae aequaliter sit , eo quod plerunque a uitio facultatis suboriatur Itaque statuendum est systhematicas inaequalitates, quae ex uitio instrumenti succrescunt,alias magis,alias uero minus periculosas existere , quod profecto uenaberis , ex maiori aut minori inaequalitate, nam maiores & plures inaequalitates, maiorem obstructionem quae grauior est , qud propinquior cordi extiterit ostendent,& minores ac pautiores minorem aut a corde distantiorem.Qua sane causa cognita,facile erit,grauet aut minus graue periculum praedicere, α rursus celerem dc magnam ν
364쪽
Libet Secundus, Tract. IV: 372
lentam mitiorem curationem instituere . Cer tum praeterea est, maiores inaequalitates efficere uitia, quae arteriarum tunicas, lex cordis corpus ut eius oscula oppretierunt.
uel si humores crassi ac uiscidi fuerint,hoc sane monstrabit corporis conditio,si pituitosum uero& crassis humoribus refertum apparuerit, illud uero aperte indicabit si lacopis proxime accedens,Sic prosedo compressio uel 'bstructio sanguinis,leuiter sanguine misso aufertur: syncopis uero causa efficatior,bus,& aliis praesidiis quae uires habeant praecauendi cor. Facultatis igitur uitium multa docere possunt, si uitii moduquis exacte perpendat. Gravitates etiam & facultatum mol uiae, quas ex inaequalitate omnis generis noscimus, dum praeualente fiunt facultate,minus pernitio is sunt. Verum si infirmior ac deuicta fuerit,periculosior existit: primum quidem nosces,si plures fuerint pulsationes maiores, celeriores, crebriores & uethementiores,quam contrariae: quia in pugna, naturam uincere monstratur,quod si contrariae praeualuerint, pernitiosum fore
affectum praedicito. Cum uero debilitas ob facultatis distractionem succreicit, in qualitatem efficit,quam multis rationibus periculosam iudicamus, eo quod semper hoc facultatis uitium a causis in corde existentibus contrariis proficiscatur: quod ad cognitionem di curationem perdifficile existat,& siimmopere facultatem labefictet ac perdat. Sed cum inaequalitates annonymae iis cordi affectionibus semper adiunctae sint,&eaedem quoque a grauat; facultate& uitio instrumenti prodeant,docendum est, qua via
utrum horum sit, distingui possit,quod quidem facies, si .expenderis, semper affectionibus cordis ad iunctam esse exolatione& syncopim,ex quo affectu malum maiori ex parte praedicere. licet, quod Hipp. protulerat dicens. Qui frequenter ac sortitudabsque causa manifesta exolvuntur,de repente moriuntur qua
sententia disces praesagare in huiusinodi affectionibus, uerens&praecauens ne laborans inopinato intereat quod multis accidissu si io,ob ignorationem huius doctrinae. Eilentialis praeterea debilitas tales efficit pulsus, quales ips fuerit, aut quanta, nam cum haec plerunque ex dissolutione te pera inenti cordis ideat, ii dissolutio parua sit,pirum languido. cdit pulsus, si nuior vero, paruos,tardos,crebros Sinsigni
365쪽
De praesagatione ex pulsibus e
ier languidos: qui tamen hane excesserit, adeo ud digitos arto ita ferre non possit,myuros omnino pariliqui si non reciproci file int, maiorem adhuc dissolutionem ostendunt, sed longe,
maiorem intermittentes & insuper maximam deficientes cx toto, non quidem ad sensum tantummodo: nam eo tempore pe-iriculosior est intermissio in uia est omnimoda actionis priuatio qua ii deficientia ad sensum,quae non ut intermissio ob μὴ ritatem Sc naturae otium,se ob paruitatem,quae non omnimo dam cessationern, sed diminutam actionem,coth monstrat.Ita
que si solum ad sensem deficientes sint intermittentibus fiant minus graues, ut Gal. placere constat. Quid uero ex quaq; ha rum dii serentiarum praedicendum sit, iam audies. Intermittentes quidem pulses,lficiscuntur ab instiumentorum valida ob structione, vel a debili facultate, quo tamen modo id discern possit iam audies. Quippe dum vitium instrumento tu in causa est , magnitudinem ex toto pulsus non amittunt,ncc vehematiam, nisi obstructionis causa in corde vel prope ipsum steterit. Mod euidenter monstrabit syncopis frequens accellus. Verusi a facultatis impotentia pulsuum intermissio subsit, langxndi
omnes apparebunt, inter quos hi sunt minus periculosi, qui unius ictus spatiuin non transgrediuiuur in intermistione : illi/vero periculiosiores, qui plus temporis consumpserunt,& qua to tempus' fuerit maius,tanto grauius erit periculum quos quidem tertiae pulsationis spatiuin vitio animali, transirc non concedit Gal. haud secus quam in appo plexia,ex dii se ili respiratione contingit,quam tantum grauiorem iudicamus,quantum'
difficiliorem obtinuerit respirationem,adeo ut Hipp. proferat fortem appo plexiam stiluere,esse impostibile. Studebis tamen distinguerenum ex natura sua pulsus sit intermittens: in iuuenrbus enim adeo sunt lethales,ut rarum sit,unum uidisse eo pulsi superstitem quod in senibus & pueris frequenter innoxie cotigisse cernimus. In morbis enim inquit Hipp. minus periclitantur quorum naturae,&e. Sic. n.cum pueri & senes imbecillas habeant vires, mirum non est, si ex facili causa in intermissione
pulsus prolabantur: quippe leues intemperies & obstructiones haud dissiculter pueris & senibus obesse comperimus. Distingues tamen i natura an a morbo sit,ex aliis signis, quae uel morbi uehementiam uel naturam attestantur.
366쪽
Liber secundus, Trach. IV. 173
, Iluim quoq; census est pulsus leficiens,&aliquo modo periςulosior,quod grauiorem facultatum iacturam monstret,duo modo non solum ad sensum deficiat ut superius exposuimus sed re uera descientes sint,qui tanto grauiores existunt, qua lis inquamurauius est,nihil posse, quam per interualla posse. , Neq; huic lententiae aduersatur Gal. losus lib. a. de cauc pincap. . ubi fassus est,inaequali uin, perniciossissimum esse intermittentem,si duarum pullationum spatium excedat: nam tacite includit,si intermittens est ita grauis, grauiorem esse qui omnino deficit. Siquidem defieiens ex toto iam est factus intermittens,quia si deficit re vera, proculdubio intermittit, licet dest. ciens ob paruitatem intermittat , quod grauius est, alter uero ob raritatem. quidem ratione etiam censeo Gal. nomine tutermittentis inclusisse utrunq; ,de ob id non protulisse seorsi utriusq; sententiam. Inter quos profecto reciproci sunt minominus profecto,quam intermittentes,uno ictu. Et
nim his pulsibus manum admouentes,ac denuo amouentes rur
us pulsantes arterias deprehendemus, quod si id non accida abolitum ex toto,non deficientem iudicabimus, qui profecto deficienti deterior existit: est enim abolitio totius actionis priuatio, desecti' uero ad sensum dicta dimidiae silum deperaitio .
Sic enim priuationem intelligere oportet, quia uera priuatio uiuo homini nunquam contingit diu durare,ut Gal.placet lib. I. de praes agatione ex pulsibus cap. . Atq; lieet ad sensim starormidanda prosecto est, nam si laboranti accidat , mortis est praeludium,si uero sano,ingentis syncopis aut grandioris mali nuntium existit.Sed quanto tempore pulsus intermittens teneatur Intermittere,ut periculum ostendat, non satis constat ἰ ni prius distinxerimus, in quo dissideat raritas ab intermissione: . quod Gal.docuerat lib. 1. de praec ex pul.cap.q.eo quod rariatas aequalitati semper adiuncta est,intermissio uero inaequalitati, longioris etiam temporis est, ut mox rcferam. Ex quo constat euidenter, raritatem plerunq; ab usu diminuto .plicisci,dca facultate quae deiecta existit,quo tu ut lonsediuersa sit praesagandi ratio,quanto enim minus graue est,quiecere pullum, usus non excitet potentiam ad motum , quam
ipsam etia in ii excitetur non se posse mouere,& ueluti deiecta proceder tanto Prosecto intermissio raritati est periculosior.
367쪽
- r De pre sagatione ex pulsibus .
mos ut diuturnior sit seniper mora intermissionis quam ritatis. Qua cin re se elidam est, γ ut a poplexia sortis non soluutulit c leuis non ficile,ita quoq; pulsus qui diu aufertur, letha lis omnino existit,3e qui breuiter, non leue negotium facessit rdum modo diutucnam moram intelligamus eam,quae tria ex
cedit ad summum tempora, breuem uero quae infra duo tem pora est. In qua sane re , ut certum elicias praesa um aetatem consulas & naturam: nonnulli enim licet iuuenes sint , ex propria natura intermittentiam aliquam habent in pulsu, ut Gai aduertit libr. de praesagatione ad posthumum propesinem: sicut alij natiuam quandam raritatem intermistioni persimilem,quae scet periculosa sit, non quidem adeo ac intermissio.
At Asphigi siue diutina intermissio aut omnimoda desi-eientia, idem .n. sunt, etiam si diuerso modo fiant licet nonoes morituros corripiat, plures tamen apprehendit, quo sitam pauco ante obitum tempore, quoidam uero paulo plus anteaquam sint in agone i utcunq; sit, omnium symptomatum est horrendissimum,& eertum morbis praeludium,etsi adsint alia figoa , quae ficta quadam apparentia securitatem uideantur
promittere . . Intereurrens uero pulses omni u inaequalium feeurrissimus existit, quod ualidam arguat facultatem, licet, aggravatam,ta-nien uincentem dc ob id bonae spei est in crisibus, ut paulo inserius docebo . Ex Aqualitate singulari quid praedicere liceat. cap. VIII: CIngularis sane inaequalitas longe deteriorem in morbis p Ostat exitum, quam collectilia , licet consimili modo ambae
inaequalitates idem monstrare habeant. Quamobrem exquauis
specie singularis inaequalitatis proximiore licet praedicere mortem: nam grauior est causa quae neq; unicam pulsationem integram & aequalem seri permittit, ea quae inaequalitatem n 5 in omnibus, sed in aliquibus praestat. Nam sicut Gale. habet lib. a. de praesagatione ex pulsibus cap. q. inaequalem tu uno pub su intermittentem, ad eam quae in pluribus intermittit compa-tans si collectiva perniciosa est,perniciosior proculdubio erit sosuuris: quod sane dogma non semper esset uerum rbitror ,
368쪽
iis, dum ambae intermissiones a languida prodeant iacultate . quia grauius profecto est , ne unum quidem ictum integrum posse efficere, quam inter plures uno privari. Cum hoc tamedum uitio instrumenti prodit, non semper est intermissio in uno ictu periculosa: quia salubritatem aliquando promittit, ut caprietans, qui ex hoc genere est, siquidem motus quiete sela
intersecatur, non tamen omnino aboletur, quod in duas partes diuidatur, cum hoc tamen siue ex humorum copia,seu con pressione, siue opressione, seu obstructione, seu inaequali cordis intemperie mouere impediatur facultas, non leuiter , sed quam maxime eam offendi nobis indicatur. Sed ut certa sit ex hac inaequalitate praesagatio, expendenda est affectus conditio. vi magnitudo,causae et efficacia,quippe si sequens motus a quiete quae intersecat motum celerior sit& uehementior, naturam uoti compotem euasuram coniicies: si uero nec celer nec uehumens sit axime prauum esse icito: nec est pat praesagandi ratio ex magnitudine & duritie, & ob id conruito praetermitto . Praeterea quietis tempus quo prolixius est,eo deteriorem efficit intermittentem in uno pulsu.
Sic impares citati,myuri de dycroti perniciosissimi sent,sed
dycroti impuritatem humorum apertissime ostendunt. Quos sane licet ad systematicos antea reduxerim, non est ab re inter singulares referre,ob rationes i me superius adductas . Itaque qui exacte uelit de inaequalibus iuditium proserre , causarum tractationem in memoriam reuocet: nam hac uia cognita cause uehementia, facile poterit quantum uires seperet morbus,
aut superetur ah eis, nosse , quod est certissima praesagandi
ordo O Ordinis perturbatio quid monΠrent. cap IA ORdinem si quis duobus modis consderet uno in rebus
naturaliter te habentibus,alio uero in rebus praeter na turam) reperiet f. cile, quantum recesserit a naturae institutis, Iantum etiam deteriorem fore : Nam quae naturalia sunt, quo ordinatoria fuerit,eo praestantiora. Praeterea reperiet Gal. d cretum,ut multi falso intelligui, esse in hac re a ueritate & a se
369쪽
t i De praesagatione ex pulsibus.
do ut aequalitas naturae ii quid stud familiaris est:& ob id reti
set ordinem inpulsibus inaequalibus minus mali ostendere. Nos tamen Hipp. & ueritati innitentes arbitramur, ordinem in rebus praeternaturam deteriorem esse deordinatione : dummodo inaequalitas ordinata eiusdem sit speciei cum inordinata, ex rursus ab aequali causa prodeat, ut optime aduertit Galaib. a. de praesagatione ex puis. cap. ultimo: nam si dispares sint, mirum non est, inaequalein ob intermissionem deteriorem esse ordinato de inaequali inter magnitudinem & paruitatem. Ve-Hm si inaequalitas sit eiusdem speciei de ab aequali causa quod ex pulsus pluribus & frequentioribus differentiis, ex his quae
deteriores sunt,cognosces,uel ex minoribus & paucioribus) .pdiens,proculdubio ordinatus deterior erit inordinato. Arguit quidem ordinatio in rebus non naturalibus fixionem &stabilitatem causae: nam obstructiones,compressiones, repletiones, debilitates si fixae sent& stabilitae ordinatas periodos statuunt, s uero instabiles, inordinatas. Quantum uero sit graue in ma- Iis causam fixam esse,& firmam potius quam mobilem & naturae motibus obsequentem,nemo est qui ambigat. Quam sente iam promulgauerat Hipp. 4.apho.3o. dicens. Quacunq; hora febris dimiserit,si eadem cras occupauerit,iuditium habet diia
scite: sic profecto pulsus qui perpetuo est paruus aut languidus,uel in his ordinatus cum inaequalitate , multo est deterior eo, qui aliquando est paruus aliquando magnus,nunc languidus nunc uehemens inordinate: quare cum certum sit, ordinea natura aliquando seri,& nonnumquam a rebus contra naturam,statuendum est,eum ordinem laudabilem esse,qui in rebus naturalibus reperitur: in reliquis ueris secus rem se nabere, ita ut quanto sint deteriores,tanto ordinem arbitremur esse malit.
Ra tio est potissima,quia difficulter soluitur causa quae fixa est di radicata,praeter quam quod arguit dominium supra uires,&eum hoc certius est quod ex ordinatis praedicimus , quam id
quod ex in ordinatis,ob cause instabilitatem, ut ex Gal. euidEter constat lib. 2. de praesagatione ex pulsibus cap. ultimo. Ordinis quidem perturbatio non adeo mala est in optinati pulsibus,ac in malis ordinatio: in utrisq; tamen perturbatio ordinis dubium &in constans prxstat iudiciunt. Nam cum constet,deordinationem firmas causas non habere, & quod sit ma
370쪽
Liber secundus, Trach. IV: i s
tioli est facile soluatur,ob id in bonis pulsibus & non admodui malis inaequalitatibus,non est adeo magni pendenda,in deterrimis uero non parum aestimanda. Sed ut huius rei rationem reddamus,quoniam fluxiles ἐκ solubiles sunt causae deordinationis,possuntq; ex nobilioribus partibus transire in ignobiliores,& eo pacto non esse periculosas, possunt etiam ex ignobialioribus migrare innobiliores,& tunc non uacare periculo, idcirco in certa est de dubia de ordinationis significatio . Caeteriim ut rem concludam, ordo certus est iudex boni uel malit boni quidem in bonis pulsibus, mali uero in contrarijs. Ordinis aut perturbatio incertus est boni aut mali iudex: & ob id dilioentior est habenda animaduersio ad genera & species pulusu uni,quam ad ordinem seu ordinis perturbationem,quae nev quicquam certi habent,sed omnis eius vis & efficacia ex bonis late vel malitia eius, cui adiungitur, pendet.
Quid pulpus ex complicata inaequalitate connanteo induenti
SVnt inter pulsus complicatos inaequales, qui homine e
reant, quorum hac in parte meminisse non placuit.Verum ex his qui nomen sertiuntur, undosus minus mali ostendit,quinimo Repe bonum 'fert: nam monstrat nimiam humiditate, cuius occasione in lebribus haud raro natura sudores promi
tit criticos, si praecesserint coctiones, maxime si pulsus altitii dinem,& uehementiam praeseserat. Ostendit itaq; undosus morbos nimio humore Elidas partes irrigantes, ius naturae sunt
febres pituitosae , hydropes & aliae id genus affectiones: cum
hoc tamen periculosus reperitur aliquando, nimirum, cum in vermiculantem commigrat, signum quidem facultatis quae P- sternitur, licet ex toto non desciat. Nam undosus a facultatefit onere pressa, uermiculans uero magis ab imbecilla , licet u ter'; ab arteria molli : Vermiculans itaq; praecedenti deterior multo existit, ut dictum est, Q facultatem languidiorem commonstret, idq; uel spirituum resolutione, ut in Oibus immodicis uacuationibus, utcumq; fiant reperitur, uel per selida substantiae membri principalis uitium, ut in pthys N empyemate contis. sit, nili durities huiusmodi pulsu in obscuraucrit, quod