장음표시 사용
371쪽
in internis inflammationibus quoq; adest,maxime uiribiunii languentibus,& duritie non praeualente: quippe uermiculans humiditatem & mollitiem maxime amat. Quibus tamen nor obstantibus si ex dispositione spirituum prodeat, non temere malum pronuntiandum est: nam facile uires hac lege tutas refici comperimus,ut sequenti paragrapho de formicantibus u-
Formicans igitur pulsus sicut praecedens, si in febribus &
liis affectionibus diuturnis succrescat, certum existit mortis sugnum. Est enim uermiculante longe grauior, ut maius arguatealoris di uirtutis dissidium. Acutae .n. febres uermiculantes pulsus non admittunt, quod lente in eis moueatur arteria, id quod usiis adeo auctus non patitur. Caeterum si vietq; a causis quχ facultatem se bito re tuunt, oboriatur, sed quae facilς
emendari possunt,terrorem minime incutere habe0t:nam quae cito reseluuntur,cito etiam resci conspici ianus:& ob id ne graui pulsus aspectu perterriti decipiamur, haec omnia distinxisse
oportebit. De capriZante pulsu proferre certo poterimus uictoriam sacultatum se pracausam morbi sicam, dum secunda mo iis pars imbecillior non existat: tunc etenim , P κ ter id quod capriris non est, pugnam nuntiat dubiam, facultate quodammodo tergi uersante.
Serrans pulses his aegrotus robustis sit uiribus, sippurationem tumoris aut quid deterius ostendit,&ςo magis,quo maior fuerit tumor praeter naturam,quod ostendit manifesta serrae figura. Itaq; quo manifestior extiterit, tanto deterius & certius quae diximus ostendit.Manifestiorem quide psim faciunt teso & durities,quae ambo ingentem proculdubio tumorem .ab testantur: qui sane cum uiribus robustis suppurationem , citra ipsas uero,graue uitae dispendium:grandis enim tumor diutina indiget concoctione,quam sane intra decimum quartum diem afferius natura non admittit,quin in suppurationem mox commigreta
Inter conuulsivos pulsus alii aliis meliores reperiunturiquippequi post ingentes euacuationes & sudores prodeunt,insan biles propemodum sent,maxime si post febrem aliquam diuturnam suboriantur . Verim qui ex sibito aliquo casu prodeunt ν
372쪽
Liber secundus, Tract. IVP i c
deunt,ininus graue malum portendunt,cu hoc tamen si exsa externa uelut ex ictu,casii uel aialis alicuius uenenosi mortusibsequatur,tanto erit graue malui ara, quanto causa sua natur pernitiosa , maxime si uenenum,stius suas radices imminerit, nam si protinus restindantur,minus mali portendit. - ,
Vibratus praeterea pulsus plerumq; sanis corporibus,sed ex . pergescentibus,uel subito casu perterritis accunt: at laboranti-Dus non nisi ex interna inflammatione,uel contendente , inatura cum causa morbis o ob id non semper malum indi . i,eat, sed eum praedicta disti ction . . Palpitantes pullus non sent adeo periculou, quia caulam leuiter persistentem qualis flatus est,arguunt: quos non raro in Pituitosis febribus comperimus,& in senibus,inquibus totum etiam corpus tremit, sed hoc alterius est considerationis. Trementes pulsus in ubribus siue ex musculorum tremore, ue corde N arteriis trementibuς fiant, semper periculoses b bui:&ob id ingentis mali,uel instantis mortis praeludium existimo. Sed peculiariter cerebri inflammationem aut aliquem
eius assectum coeo monstrant. Hecticum uero pulsum semper assectum diuturnum momstrare comperimus, qualis uero suturus sit morbi exitus,docet uirium robur,& laborantis ad ea ouae offeruntur, proptitudo. Strepentem pulsem iudicamus cluritiem semper ostendere ,&uaserum uacuitatem: quem sanὰ aliquando reperimus in magnis senum febribus,& in iis, qui grandi spasmo corripiuntur, di in aliis etiam corporibus quae macilenta sunt εἰ re nutritio, ne indigent.
De Altera prae agandi ex pullis Ocea*ηriqua ex parte, a secta de umitur. cap. XI
Vid ex pulsuum sngulis generibus praedicere sit possibi
le dictum est, nunc uero altera praesagandi occasio se se offert quae ex membrorum principalium uitiis prodit , - sed maxime cordis,ut pote quod principium existit pulsus barmoniae.Quippe multa in morbis certius praedicere cuiuis lic bit,si cordis di reliquarum partium adictiones exacte perpen-
373쪽
assere perieula,quae uitare non possumus,ob ignorationem eatis e & partis affectae.QSamobrem opus erit paulo diligentius negotium hoc expendere, propositis quibusdam regulis pro purulibus singularum partium dignoscendis.
Methor Si quis uelit exacte & ut rei natura permiserit,particularum digno οἴ- omnium nostri corporis pulsus dignoscere,in primis toto anidi lingu- mo expendat, pulsus totius corporis non immutari simul omlaia par nes etiam si aliqua particula uehementer laboret prius quam rium pia cordi communis efiiciatur laesae partis affectio:cum hoc tamensis. uicinarum partium pulsus uariari optime posse. Secundo con. stat partes nostri corporis a causis similibus si mili alteratione pulsum immutare , ita ut calfactae reddant pulsum aucto usui persimilem: refrigeratae,diminuto:siccae quidem ipsum ellici ut
durum,& humidae mollem: compressae tamen obstructae &repletae inaequalem, sicut inflammatae tensiim. vltimo autem expende, quod licet partes dictae ea lege pulsum immutare ualeant, aliae profecto plus & manifestius , aliae uero minus & ob - scutius id ex sita natura efficiunt : eo quod uel a corde dissitae sint, uel proximiores, uel propria natura d id efficiendum aptae, uel ineptiores existant . Qippe ex partibus quaedam nati
ua serte durae sunt:aliae mollest aliae dei saevaliae rarae: aliae mul
tis& magnis uasis praeditae: aliae paucis & exilibus: exquisitumi etiam aliae sensum habent: aliae hebetem:aliae insuper proximiores sunt cordi, & aliae remotiores. Item alis aliis accidentibus Obnoxiae,ita ut pro cuiusq; ratione, pulsus obscuritis uel manis festius illius particulae uel accidentis effigiem repraesentet.' τολο profecto pulmo,ut exemplis res innotescat, recalfactus, cordi uitium praestiterit, pulsum efficit magnum, celerem dc Ius edat crebrum: Sc refrigeratus huic contrarium: siccus durum: hume
sectis. ctus uero mollem. Et hos etiam eosdem, si affluxus materiae ad pulmonem prolapsa fuerit, praeterquam quod si crassa fuerit, inaequales ex oppressione aut obstructione quoq; faciet: si uero tenuis non admodum. Quod si in leues pulmonis arterias defluat,duros quidem progignet: at si diu perstiterit in quolibet temperamentoruin,periculum est, ne facultas prolabatur ,
Thorax & pulsus ob id fiant languidi de parui. assem a Thorax eodem modo pulsem immutat,sed obscurius,quod quos pul a corde magis distet . At musculi eius ob aliqualem mollitiem
374쪽
Oam habent, inaequales non pariunt pulsus,& eo quὁd vasa lini ant admodum exisua. Tunica vero quae ipsum ambit, durosci tensos,eo Φ dentioris lubstantiae intertexta sit: quo sit, ut inpleuritide durior appareat pulsus,quam in perypneumonia,licet cordi pulmo vicinior sit. Sic diaphragma duriores,paruos, tensos,& ob calorem creberrimos efficit. Hepar licet longe a corde distet, tamen ob venae cauae consortium, valide pulsum immutat, maxime in instim mationib IM Vin quibus duriores efficit quam pulmo: cum hoc tamen duriores parit thoracis inflammatio quam iecoris. At in seirrho ieeo q/ ρε μώris pulsus durus erit, non tamen conuulsuus : & si accesserit I hydrops, signum erit tensio cum mollitie in pulsibus,quia mi ta affectio id iure expostulat. Ventriculi os quia eius corpus ut reliquae partes,pulsum im γε risu mutat) ut diaphragma pulsum euertit, sed minus, inerui ad libi eos ventris pertinentes molliores sint: quo si ut tensione & duritie diaphragmati cedat,non aut crebritate,quae in hac parte ni pulIM Omium augetur ob doloris vehementiam, P neruos habeat ex--.quisitissimi sensus. At si confluat quoq; in ipsum ventris os humoris copia, fieri etiam inaequales certum est, si vero prae do Iore & anxietate vires selliantur, crebri in super erunt, languidi & parui. Vterus autem & ves sca, licὸt eiusdem substantiae videantur, Victus differunt,qudd uteri interior tunica mollior existat: quo sit ut se asseia
huius intemperantiae & tumores,magis ob consertium tutinuos& mutent pulsum. At vesicae tumores ob tunicae densitatem du ρυψαι mores de tensi sunt: qua propter idonea est maiores dolores ex det. citare,quam uterus, ad cuius pensum pulsuum mutationes e
Cerebrum aut vi variis constat partibus, ita profecto quae- cre/bra libet peculiarem inseri in pulsus alterationem, partim affectio assectumni, partim vero assectae parti respondentem. Sic etenim caliduAuo pia cerebri intemperamentum delirium parit, frigidum fatuitate humidum comato sum assectum , siccum vi g.liam : ita prorsus' calidum simul de siccum delirium cum vigilia,calidum,& humidum delirium cum sepore, frigidum cum siccitate catalepsim, frigidum aut & humidum carum cum fatuitate. In quibus f Fc intemperantiis, eosdem comperies pulsus, quos pulmoni intempe-
375쪽
De praesagatione ex pulsibus r
intemperato succrescere diximus: in calido nimirum ma gnos,celeres & crcbros: in frigido contrarios: in sicco duros,
in halii do molles. Dum vero alijs morbis corripitur,varios secto edst pulsius, caeterum eos memorauimus antea in phrenitide de alijs cerebri affectionibus:& ob id ab eorum tractati
ne hac in parte supersedeo. cordis assectiones quos pulsus edant. cap. XII a P Lacuit affectionibus huius membri peculiare caput dica, re, utpote quod principale sit huius artificii agens,& gra-'uissimas praestet corpori affectiones,ed ob id peculiarem requi'rat in artifice diligentiam. Cor igitur, ut quod uis aliud me brum soluitur,aut tumore afficitur, vel mille inteinperamen- . torum generibus subuertitur: quorum vitiorum, prima duo, citra sylico pem de mortem diu ferre non pot: quamobrem de ij v - : hac in parte nihil agere studui. Caeterum circa vitia quae in i - . temperie sita sunt,expendere oportet,raro pulsum mutari,nisi arteriae quoq; compatiantur, sed vix cor pati quicquam potest, , quin mox arteriis sua vitia impertiaturi: quo sit ut ex amboruvitis δε eoru qRae vel contenta in cord uel si uicina existunt,
multa prodeant intemperamees genera,quae liquis recte teneat,
adamusimq; pensitet, facile varia mala,quae mulcis inopinato accidunt, intelliget S praecauebit. Primum Primitin sane intemperamenti genus succrescit cordi, cum eosdis in esus iubstantia calida existit, longe maῖis quam laborantis na- tempera turae conueniat. Quo tempore necesse est pullus seri languimentam. dos, quia omnis immoderata distem peries deiicit actum p priae virtutis: qua etiam ratione necessum est sore paruos:quippe ad magnos efficiendos viribus opus est. Nec sat profecto est, ut magni fiant, cordis substantia in calidam esse, nam quan-
tumuis incalescar,vlus adauctus non est : dc ob id iure optimo pullus sit persunt parui, seiuni enim contenta dum incalescunt, usiam adaugere nata esse arbitramur. Verum quia a debita magnitudine, ob adductam rationem plurimum detrahitur, su crescunt protinus pulsui frequentia & celeritas, licet minus c ter existat ob eandem facultatis impotentiam,si plurimum deiecta si, quo tempore crebritate maxima desectum celeritatis ca
376쪽
Liber Secundus, Traeh. IV. i g
rensat natura. Quae sane dogmata intelligenda esse arbitror ,
dum partes aliquas solum incalescere contingit: nam si totum cordis corpus incalescat, aut ut rectius loquar incaluerit,in he cticam febrem affectum commigrasse existimandum ei it. Nobis tamen non est in animo hac in parte exponere aliud praeter ingentem siubstantiae cordis ex calfactionem, quae nondum in habitualem commigrauit, uelut contingit iis, qui ex exurea te causone euas Ierunt, in quo facta sufficienti vacuatione, quae materiam usum adaugentem,deponat,superest plerumq; in coede huiusmodi calidum intemperamentum,non quidem in habitu sed in dispositione. Quae suae res commonefacit nos cor . dis intemperamento prouidere, potius quam frequentibus u cuationibus inniti quae habitualem assolent accertite calore . Secundum genus continet etiam calidum cordis intempera serenda.
mentum,sed non in propria ipsius substantia,sed in humorib' ac spiritibus, in quibus contineri usum antea dictum est. Quae sane dispositio pulsum ess cit magnum,ac si usus crescat celerridi si adhuc amplius crebrum:quae differentiae calorem tantum fuisse adauctum in sanguine & spiritibus cordis attestantur. Tertium fit, dum cordis contenta calida existunt, &cu hoc Tertium artetiae frigiditate nimia algent: ut iis accidit, qui venas habent aut partes camera humore frigido imbutas, vel qui cum byberno tempote febricitent, refrigerationem quaerentes,aeri nimis
Didigo se exponunt,aut in locis plus iusto frigidioribus degut, . aut in aquam frigidam manus pedesq; immergunt. In iis qui- dem pulsus fiunt in omnibus differentiis moderati: quippe arteria frigida a calidis contentis calfacta, medium nacta teirpe ramentum,moderatum etiam edit pulsum: licet medium illud naturale non fit,nisi per aequalem excessum contrariarum qualitatum in diuellis partibus existentium , neque pullus re vera medius existit, sed talis per contrarii temperationem efficitur. . .
Quod sane tale esse facilem disces seiungesq; a moderato de na-
turali pulsu, si altera manu carpum tenueris, dc altera moturnicordis attenderi tunc sane comperies nit: tum cordis longe ria . . . itorem,& celeriorem esse,quam is sit,quem arteriae edun ut inplerisq; febrium pituitosarum conspici inu quae piofecto a ui . P.
tos, ob ignorationem huius praecepti,decepcrunt existimantes sebre carere,cum ex cordis saltu constet ipsos velit menter con
377쪽
De praesagatione ex pulsibus .
queri, de ingenti cordis calore praedicto saltu: signum si
qui nianifestissimum praedictae aniectionis. artum uero genus continet cordis substantiam calidam,i& contenta frigida Quae sane intemperies,si ex aequo in utraq; partem vergat,medium in celeritate di crebritate efficiet pultu,& paruum et ac debilem, quanto intemperies sebstantiae cordis maior extiterit. Quae profecto febres, ut G H.author est lib. I. de praesagatione expui. c.3. vel optimos medicos saliunt, ut Isuis temporibus in quadam pestilentia contigisse narrat, in qua putredo confest .m cordis corpus occupabat, &incalescebar, erant quidem pulsus moderatis similes,& laborantes se febri re
non sentiebant. Verum si altera alteram excedat, tanto magis
pulsus conditionem eius quae auctior est , ostendet. Quippe cordis substantia calida si praeualeat, languidos,ut in primo genere dictum est, edet pulsus: verum si contentorum frigiditas praesit,longe diuerses pariet,ut paulo inferius docebo. Quintum autem genus prodit ex cordis substantia frigida, quae proculdubio pulsus edit paruos,tardos & imbecilles: quippe quod usum haec frigiditas imminuere habeat & facultatemri; nimis languidam reddere cum hoc tamen crebros aliquasi cit,quoniam Iicci refrigeratione opus non habeat, calor tamen uentilationem ob spirituum regenerationem expostu-Ia 'uorum occasione crebre moueri opus habet
sextum. Sextum intemperamentum fit, dum cordis contenta frigida existunt,quae sane usum diminutum eiu ciunt, di pulsus creant paruos,tardos & raros. In quo sane intemperamento expende dum est,primo pollere raritatem,secundo tarditatem,&paruitatem ultimo,quod esse maximi momenti arbitror, ad rationem diminuti usus uenandam expulis:cum aliud longe sit usum n turalem imminui,aut praeter naturam adauctum decrescere.
Septimum prodit ex contentis frigidis, & ex calidis arteriis. γ ' Qui sane complexus pulsus efficit moderatis simillimos, fucata tamen moderatione. Succrescunt enim praedicti pulsus ii) corporibus , quibus pituita in pulmone accerbatur, an te tamen quam putrescat. octauu . Octauiam uero constituunt substantia cordis frigida & eius contenta calida, qui status moderatos quoq; efficit pulsus in celeritate de crebritate, languidos tamen & paruos ob stigidum
378쪽
Libet secundus, Tracto. IV. 7 I7
Intemperamentum, nam usui adaucto satis est moderara celeritas & crebritas,cui affectioni plerumque febres ephemetae suς
Nonum constituit cor frigidum fumosis tamen uaporibus Hi)ημ' plenum,quod sane intemperamentum rhythmum uariare cer tum est: quippe efficit contractionem distensione maiorem, celeriorem & pari pensu internam quietem externae productio
Decimum sit, dum eordis corpus inaequali intemperamen- Dechnλto afficitur.Quod parit dycrotos & inaequales in omni genere. Cum autem duplex sit inaequalitas,altera corporis cordis, ait ra uero humorum: hanc tamen fieri cum cordis tremore quod certantibus ad inuicem causis expugna inordinate & ualide ino.
urantur,quasi nitentes adinvicem se pellere) disces, illam uero citra ipsem,& rursus distingues ex hac causa inaequalitatem P ficisci,& non ex compressione uel obstructione, quas diximus esse potissimas inaequalitatis causas,quod obstructio uel compressio semper sibi comitem habent aliquem affectum ex iis , qui praeter intemperamenti morbum , astectum quoq; figurae
nati sunt efficere,ut tumor praeter naturam &alii huius classis. Sed cordis uel contentorum intemperamenta citra figurae uitium inaequalitates pariunt, quod cognosces ex eo quod nulla subsint alterius affectionis signa. Vltimum uero cordis intemperamentum siccum est, quod Vndet disces ex duro pulsu,sicut humidu ex molli : quod si ex utroq; mum. medium constet intemperamentum, necessum est,ut arteriae magis participent cordis affectionem quam e contra : nam intelligendum est,cor non posse siccum esse sinul & humiduin , sed inaequalitatem proficisti ex corde sicco&humidis arteriis,tunc enim arteriae participabunt magis uitio cordis,qua e conueris. Febres quos pulpiu edant. cap. XIV.
E Si proculdubio difficillimum exacte nosse,quos pulsus ef
ficere quae uis febrium possit: sed quantum est difficile, tarum quidem proficuum existit de necessarium. Turpe profecto est in omnibus rebus,& turpius in medicina, in iis quae uulgaria sunt,hallucinari: nihil enim frequentius hominibus contingit
379쪽
sngli quam febri re, ae nihil rursus estet medico in honestiusquam febrem non cognoscere.Quamobrem necessum erit, omni diligentia huic negotio incumbere. In qua sane re expendisse prius oportet, inter pulsus quis brem monstrare habent, quosdam:esse omnibus febribus communes,quemadmodum calor praeter naturam,uelut genus,omnibus est communis, quosdam uero cuiq; speciei proprios depeculiares. Qui sane calor eum efficit pulsum, quem usui adaucto proprium , & peculiarem esse diximus: sed quia usiis adauctus includit sub se calorem febrilem in genere, & quemuis alium calorem adauctum , ix etiam refectionem spirituum ob id profecto necessum est caloris adaucti pulliis signare,quos diximus esse magnos, celeres&frequentes:& etiam caloris adaucti quatenus febrem constituit in genere. Cuius rei notitia adeo obscura est apud authores,ut minime constri,qua uia liceat febrilem calorem a quo uis usiis augmento seiunger In qua quidem re expendendum est,magnitudinem celeritatem& frequentiam selum monstrare usum esse adauctum, illuuero esse ex propria cordis passione quae febrem constituat, nullo alio signo uenari possumus,quam ex certa quadam inaequalitatis specie, quam propriam esse omni calori febrili arbitrandum est: hanc etenim ego suspicor esse cana cuius meminit Galen. mille in locis, praesertim lib. I.de arte curati: ad Glauc. e. S, &6. Aq ua Gal. proculdubio fatetur, nec febres adhuc ephemeras posse abselui,etiam si praedictae febres obscuram habeant huiusmodi inaequalitatem .Quam censemus esse ut ex Gal. mε te constat, inaequalitatem in uno pulsu de sub unico digito motu continuo,quam quidem fieri omnes fatentur, quod facul tas non possit aequali celeritate integrum motum perscere,ob aliquale instrumenti uitium : quod in putridis est euidentissimum propter compressionem aut obstructionem a quibus sit boriuntur: in ephemeris occultum , quia arteria expeditius se habet,licet non omnino ut loco citato,Gal.fatetur , in hecticis uero medio modo se habet, quia instrumentum ob duritiem difficilius a natura agitatur. ino fit ut in omnibus febribus celeriter incipiat moueri arteria & in medio itineris aliquo mo-- do remoretur,quod naturae sit onus arteria ipsa, praedictis modis uitiata, aut testim respectu celerioris motus quem tenetur
380쪽
Liber Secundus, Trach. IV. 1 so
esseere,ut febrili usui satisfacialia quo in medio itineris excitata natura celeriorem nititur eiscere posteriorem motus parte.
Atq; hanc arbitramur esse inaequalitatem illam sebrilemo qq, nulla febris ab luitur, & qua mediante a quouis alio calore adaucto se iungitur.Praeter dictum signum, quo febrilis calor ab omni alio calore distinguitur, alia etiam signa exquirere oportet in pulsibus,quibus febrilis calor in uarias sebris species dissectus,cognoscatur distinguaturque. Quippe necessiim est, unamquamq; febris speciem signum aliquod in pulsu pathognomonycum obtinere, quo ab aliis sebribus dissidere constet, ut latius mox sum probaturus. Tria igitur esse febrium genera omnibus medicis esse in casesso constat: qua propter tribus quoque modis longe diuersis pulsu ni alterare ac mutare coiispicimus. Quod profecto iacile disces si expendas,quid in unaquaque febre ex tribus causis
continentibus mutetur: nam cognita causa synectica seu continente,quae in unaquaque febre mutatur,non erit profecto obscurum nosse,quos pulsus quaevis febrium obtinere teneatur et
Ephemera quide febre lculdubio cognosces, eo qa in ea usus di refrigeronis & spirituit regeneronis Poes calore plernam dissipentur & ob id nimiu adauctus,tantu modo apparet, manentibus in nati dispossitione facultate S. instrumento, prae
terquam in earum initiis,quae concitantur ex moerore, ex tristitia,ex cruditatibus aut aliis rebus extrinsccis, quae uiribus in-
serre uim & efficaciam habeant.Caeterum facultatis haec iactura leuissima est,& in qua Lborans nullam molestiam,neque aliquod graue accidens persentiscit, sed tantum pulsus sunt maεni,ccleres Sirequentes, cum praedicta illa leui inaequalitate, a qua dictum est, neque ephaena eras adhuc febres ab lui: sed in eis non esse admodum cospicuam, quini iacultas parum aut nihil imbecillitetur,& instruitaenia leue onus inserant, potius ob ingentem usum aut duplicem cui satisfacere & aequali celeritate instrumenta mouere impotens existit,licet non ex sui natura, sed ex usus exuperantia. In hectica uero febre duas ex causis continentibus contingit a medio uariari: nam cum tota ratio huius inectus in cordis facto intemperamento sita sit, necessum proculdubio erit,
iacultatem Plurimum labcfactari: qua propter apparet in huiusino di