Annales academici

91쪽

ACADEMA TRAIRcTINA CURATORES QUIQUE IN AB ACTIS ES, PROFESSORES, ALUMNI, CUIUSCUNQUE ORDINIS ET LOcI AUDITORES EXOPTATUSIvit Rectoris,agnifiei, munere abeuntis, duplex est Iesum, uterum necessarium, voluntarium alterum. Nam articulus 251 Beereti Mysi de nati ione Superiore iubet eum res eademiae, ipso Rectore, prosperas

et adversas enarrare, et, si sorte harum rerum commemoratio orationis

amplitudinem assecutura non est, tum e veniam dat eligendi argumenti peculiaris, de quo oram viris doctis verba faciat. Equidem per maximam magistratus mei partem speravi soro ut mihi hac venia uti liceret. Sed spem, heu mense proxime elapsi sesellerunt, quin eam insigni cum dolare nostro attulerant dicendi copiam, ut, si vos argumenti e disciplina mea promti explicatione ad sata Academica audiωda praepararem, non tantum patientia vestra abuti, sed etiam ipsi illi Decreti Regii articulo adversari mihi viderer. Intelligitis quid velim. Extrema anni Mademici pars minime sine clade

nostra exacta est.

Et primum quidem in Curatorum ordinem oculos convertens, desidero Virum Excellentissimum, in superiore anno huius Collegii Praeses his solennibu interfuit, ociusque ut viri virtutes exquisitas coluimus, sic modi tui recordatione delectamur. Neque tamen, Auditores humanitatis, a me exspectetis vitae descriptionem WToxIo, viro multis nominibus egregio, dignam. Et ego huic rei me imparem esse sentio, et vos intelligitis, temporis ad dicendum conoessi fines angustiores eme, quam ut vita viri plurimis amplissimisque muneribus iuncti et de patria ad senectutem usque optime meriti plene digneque exponatur. Id ut aliquando fiat ab integro Enchianae vitae teste, mihi

92쪽

82 P. AE ARTINGin votis est. Ego quae de hac vita comperi, haec ea narrationis simplicitate vobiscum communicare conabor, ut imaginem viri desideratissimi non omnino requiratis. DANIEL IACOBus AN EWTox, dominus pagorum Ooastroe et de iit, dis 13 m. Nov. . 1786 Traiecti ad Rhenum ex illustri genere natus est. Pater enim, PLORU PATRU VA EWTox eorundem pagorum dominus, ad annum 1795 consilio publico civitatis Traiectivae adscriptus fuit ater vero IAR HARIM DE AEA MOUET Ga sui: PETRI DE A coullet, Consulis Αmuelodamensis, quem cognominem esse meminimus inclyti scriptoris desoluteis ouandiae prines is familiarite iuncti IOANNI ITTIO. ERT Iu non unum e multis suturum esse iam eo tempore apparuit,

quo literis doctrinisque in hac cademia operam dedi Discendi avidus tenebat illud, veram humanitatem lundamento niti non minus amplo quam firmo Literae et Historia gentium, disciplinae,athematicae et Physicae, Philosophia et Iurisprudentia ei in delicus erant, ingeniumque ad multiplicem illum cultum informabant et explicabant, quo ipse multique eius aequales conspicui suerunt, quemque hodie in paucioribus animadverti dolemus. In his auten cludus, quantum se Haeceptoribus debere putaret, sermones indicarunt, quibus vir aetate provectior lubens RusDII, RHOERII et uxoENII in ingenio suo excolendo merita celebrare solebat. Quum per plures annos toto pectore in hae studia incubuerat, die 13 m. Febr. A. 1810 progressuum suorum specimen edidit, ex quo Optime de eo sperare sive potius confidere licere perit harum rerum iudices effecerunt. Dissertationem dico de eo arata Naitionis in Maura et Gilo sita indole qua Dissertatione a viginti-trium annorum iuvene, teste IODOCO RRINGA 3 , m m eum audientium a laneu publice desensa creatus ille est Artium Liberalium Mamiae et Plia Uliae Mesor. Supererat, ut summos in utroque Iure honores peteret. Quos si cum defensis Thesibus Iuridicis consecutum eas dixero, non dubito quin nou-

93쪽

temporis auctoritate et egregii iuvenis exemplo comprobari gaudeant. Sed videant quam exigua sit gaudii causa, quantumque praestet in WYcKII exemplum intueri. Hic enim edito specimine philosopho, non censuit summos in Iurisprudentia honores sibi exiguo aut nullo labore comparandos esse, sed continuo Disputationis, quam aliquando publice defenderet, argumentum sibi tractandum sumsit, non tritum illud vel adeo exile ut curet nemo, sed gravissimum et in patria nostra tunc plerisque ignotum. Nam exponere constituit sententiam althi de augescente incolarum numero eiusque vi in civitatum selicitate. In hanc sententiam ille diligenter inquisiverat eamque ex vero aestimare coeperat. Sed propter novitatem placitorum, quorum etiam severitas metuebat ne pluribus displiceret quam placeret gravitas, omnia sibi accuratius exploranda et perpendenda esse statuit, antequam huius doctrinae interpres prodiret. In hac autem meditatione defixum alio avocarunt temporum momenta. Nam Academiis patriis a Francis μεταμδρφωσιν parari, Traiectinae interitum adeo imminere, primum dubia fama, mox nunciis fide dignis allatum est, quamobrem multi Iuri rudentiae studiosi, in quibus EWToxius luit, nihil prius habuerunt, quam ut instantem Academiae cladem octores Iuris acciperent. Hinc ille temporibus coactus et invitus et lugens patriae casum, Thesibus defendendis gradum Doctoratus consecutus est, paucis mensibus ante Decretum Imperatoris apoleonis, quo ex quinque Academiis patriis idensis tantum et Oroningana suum locum utcumque tenuerunt, Frane- querana et Hardemulaena sunt deletae, resectina in reundi ordinia elotam

commutata est.

Haud iucundum est illud vitae tempus, quo quis, peractis studiis academicis, suum in civitate ooum obtinet et tanquam in medias res coniicitur. vlta saepe incidunt, de quibus nihil unquam monuerunt Prae-oeptores, in quibus tibi ipsi, ingenio, usu atque exercitatione nondum subacto relictus es, et, quantamcunque tibi parasti doctrinae copiam, pronum est salsi. Atque haec ipsa vitae praeticae studia quantum differunt saepe ab iis, in quae incubuit civis academicus Ut haec ieiuna novo Doctori videntur anseamque creant recordanti vitae illius, varietate et vigore et multiplici ingeniorum agitatione conspicuae Hoc utriusque con-Il.

94쪽

84 P. AE ARTINGditionis discrimen initio satis molestum, multi usu cognoverunt, cognovit quoque WToxius, quippe qui brevi post Aeademiae spatia honorifice decursa, quinto et vicesimo aetatis anno, imatus est munere Graphiario secundi ordinis in Tribunali Traiecti . Eo munere sumtus est illo ipso tempore, quo lege Francicae nobis obtrusae sunt. Quarum quidem eae, quae spectabant publicam actorum perscripuinem et curam hypothecarum, plurimis ipsi constiterunt bonis horis. Ex his enim eius erat, referre actatum antiquiora tum recentiora in suum singula indicem Laborem dicas licet utilem, eris ingenio disciplinarum studiis culto parum dignum.

Idem tamen, caeteris iunctus muneris ossiciis, non ensendus est nullos ei fructus attulisse. Contra haec primum praepararunt eum et tamquam viam ei monstrarunt ad eam sibi paulatim comparandam rerum gerendarum peritiam, qua postea excelluit. Quidquid autem incra tunc peragendum erat ut munere suo rite

fungeretur, florebat ille intelligentissimorum virorum gratia, qui etiam ingenii laudes doctrinamque eius tanti faciebant, ut eodem anno 181 eum adscribendum curarent Societati Artium et Disciplinarum Traiectinae. Per triennium in loco Tribunalis Traiectini inferiore mitus, anno 18I4 lectus est eiusdem Tribunalis Graphiarius. Sed aliquanto ante iugum servile, quod Franes nobis imposuerant, a cerviesbus nostris deiectum erat. In iis, quibus servitus dura visa est et gratissima Mesdit patriae reddita

αυτρονομία, - cxlv Msse, propter mores eius prora mederiandicos,

admodum credibile est. Quamquam quid suspicamur, ubi facta declarant viri in instaurata patria tuenda alacritatem p Quum enim ineunte anno 181 liberum amnem A LYNDEN AN AND Bullo, militiae urbanae Traiectinae Praesectum, ipse Subcenturio iuvabat in duabus militiae dibanae cohortibus conscribendis et ordinandis, extemplo nunesua allatus est: NAPOLEON BuONAPARTA Ilvam reliquit - pedem posuit in ora Franciae, copiae Francicae ad eum deseeerunt, - venit Lutetiam aritiorum, in eo est, ut fines, quibus Francia modo conclusa est, superet, denuo

Europae Amudinem nominia illius iniiciat, quod diu victoriae symbolum

fuit et patriae nostrae iterum ruinam minabatur. His auditis, acta sunt ea, quae quindecim annis post renovata sunt, et, quamdiu a maioribus non meneraverimus, semper in rebus dubiis

95쪽

eventura esse videntur. Certatim quisque arma capiebat, patriae, cui tyrannus iamiam immineret, tuendae causa. Voluntariorum copiae ex vario incolarum genere, e civibus quoque cademicis, prodibant, lectaeque militia urbana cohortescipia exercitui praesto esse debebant. Iam in harum rerum communionem WToxIus venit, tantiquo habitus, ut Centurio praeficeretur uni e manipulis urbanis Traiectinis, qui exercitui patrio adiungerentur. Sed haec omnia quamquam celerrime parata erant, NAPOLEON tamen, nulla mora inter alta, copia suas prius in aciem eduxerat, quam milites illi voluntarii eos in armorum usu progressus secerant, ut socii periculorum et gloriae addi militiae ederiandorum perpetuae possent. Vehementissimos Imperatoris, ad desperationem adacti, impetus una cum exercitibus laederatis reprimendiciis, in flagrantissima voluntate, defuit sacultas. Et victoria in campis ateries reportata, omne Europae libertati unminens pulsum erat periculum Ab armorum strepitu vocatus est BWYcxIus ad curam rerum, pacis ad vigorem suum indigentium, munusque gessit, euius gravitatem temporum illorum momenta auxerunt.

ΝAm-η Academiam Trideotinam in eum locum detrudi iusserat, ut ea, proxime ab interitu aberaei. Sed ipsa ne malis cederet, secerunt potissimum civium inprimisque decessorum nostrorum in munere rosessorio sortitudo et prudentia. Iuribus avitis destituta, inque scholam secundi ordinis ommutata, ea per quatuor sere annos usa erat conditione, auius imaginem optime praebet chrysalis, ex qua aliquando papilio prodibit. Extrinsecus vitae indicia apparebant pauca, sed haec vita intus conclusa vigorisque plena erat.

Ruptis patriae vinculis, ipsa quoque ignominiosa vincula abiecit. Audita

Voce GuILIA I I experreola eat ad vitam splendidiorem et suum sibi locum vindicavit in patriae nostrae Academiis. Adhuc resonare multorum auribus videbatur sonus tormentorum bellicorum, quae in campis aterlois stragem ediderant, quum regium de Institutione superiori Decretum promulgabatur iacet in hoo Deerela ratio haberetur eorum, quae ante instituta usuque diutum probata erant, alia tamen mutata, amplificata et emendata, nova alia esse apparebant. morum omnium inducendorum cura

96쪽

86 P. AE ARTINGmandata ea Collegiis curatorum, quorum illi, quod Mademia Galeotinae rebus prospiceret, ut BWToxIus ab Actia emet, Regi placuit. Ecquis eo munere dignior aptiorque ad illud summa cum fide gerendum legi potuisset, dimile dictu Per biennium Wxcxius, quidquid in ipso

virium atque nervorum erat, contulit ad carissimae cademiae salutem promovendam. Exacto autem hoc temporis spatio, agam Comitum traductus est in ampliorem provinciam, quae uberrimam ei universae institutionis tuendae opportunitatem praeberet Scilicet anno 1817 Hagae partes administrationis publicae ita comparatae erant, ut separatus in iis locus esset Meiluruma, Artibae et Mesrinis. Huic parti praesectus erat Virompsistimus B LARE AN DRIAL, eius autem scriniis praepositus est AWΥΟΚIus. Illo itaque tempore ea, quae ad civium ingenii animique ultum promovendum pertinent, suum sibi prae sectum postulare censebantur. Verum tamen iusto celerius de hac sententia decessum est, et res sensim paulatimque in eum delapsa statum,

quo iam a multis annis utimur, et univera institutio, appendicia alicuius instar addita curae illorum Virorum Excellentissimorum, qui uti sunt rerum regni domesticarum praefecti. Iam sequenti anno 1818 titulum mutare visum est, ita ut loquerentur Mimaseriam inuitationis publieae,ind Diae nationis uni reae et oloniarum, in qua rerum diversarum commixtione primum quidem locum tenebat institutio, sed nulla magnopere sagaeitate opus erat ad suspicandum iis, quae cum extera civium pro ritate cohaererent, brevi prima partes concessum iri. Ad annum 1824EWYoxII, eo quem dixi titulo ornati, cura in his rebus versata est, me--to earum Viro gregio ANTONIO MINEARD FALox; qui quum anno

1820 Vindobona et anno 1824 Londini legatus degeret, bis π KIIIa ipsius diu absentia ossicia exsecutus eat qua quidem res eo tutius illi mandari potuit, quo pluris ipse satiebat AL I de rebus politicis

sententiam.

Anno 1824 haec administrationi publiea pars abrogata es nomen Inuitationis sublatum est ex Indis nominum, qui, variae huius administrationis parta insigniuntur. Et ipsa quidem relata est ad Haesecturam rerum regni domesticarum, ita tamen ut cura eius, quippe peculiari mandata magistratui, iustam agendi libertatem minime amittere mi Magi

97쪽

tratus dicebatur Ad ima rasor inacitationis, Arsiam et Moerinarum au8a. Fuit autem πToxIua. tque hic non vereor, Auditores ne quis vestrum a me dissentiat, statuenter cognitam perspectamque huius viri peritiam peculiaris ei modi et suis viribus nixae administrationis Regi, cuius gratia ille magnopere florebat, commendaturam fuisse huius muneris utilitatem. Quod sane eo lubentius a Rege institutum esse arbitror, quoniam, quidquid errorum huic rincipi iure obiicitur, eum studio populi excolendi et pulcri amore imbuendi eximio fuisse constat. Pervenimus ad vitae Enaianae partem gravissimam et laboriosissimam. Ardore flagrans pulcherrimae, quae ei mandata erat, rei rite curandae, ingenio praeditus perspicaci accurataeque scientiae varietate excellens, singulari prudentia et fide commoda explorabat et promovebat institutionis tam inferioris quam superioris. Quaecunque in regionibus exteris sapienter excogitata neque aliena erant a nostratium moribus, huc transierebantur. Ipso suasore saluberrima tum decreta fiebant, tum instituta prodibant. Hinc summam apud optimum quemque gratiam iniit et conatus illi assidui cultus atque humanitatis augendae in eorum ore erant. Verum tamen in hac ipsa grati animi signifieatione non deerant voce eontra sentientium. Nec mirum. Illi enim quorum intererat ignorantiae tenebras haud pelli, non poterant non eius consiliis adversari. Primum a quid dissensionis aut inimicitiarum erat, ad paucorum notitiam perveniebat, sed sensim illud ora prodibat et gravium dissicultatum sons erat. -cxIua iam diu intelligens, ignem doloso sub inero latere, tempora postulare censebat, ut civitatis gubematores nonnihil de via, quam inierant, decederent. Quamquam in multis dissentiens a Viro Exoellentimimo A MAANEN, Regia rerum iudicialium praesecto, in reprehensionis tamen, qua hic a Belo delegatis peti solebat, communionem venit. Omniumque maxime illi, quibus decreta clericorum medullis iussa erant, indignabantur, uram institutionis popularis esse pene virum avitis ederiandorum moribus praeditum aliisque sacris addictum, etsi opinionum de rebus sacris dimensionem ea, qua parerat, sapientia serentem. Neque tamen haec ideo a me commemorata sunt, ut civitatis gubematores ab omni omnino auspicione errorum tum in aliis rebus procurandis tum in ordinanda institutione tuerer. Contra in res Mibet. Et de WwΚIO

98쪽

88 P. AE ARTINGai quaeritur, fieri potest, ut interdum fidem habuerit iis, qui postea hac fide se indignos esse probarunt. Scilicet homo fuit ille, cuius memoriam

commendamus. Quidquid autem est, eum semper optima quaeque pectasse, adversario autem, consiliorum eius honestate prorsus spreta, id egisse ut, quaecunque suis commodi adversarentur, atro carbone notarent, hoc, si quid aliud, omni dubio maius est. Atque haec causa est animi parum aequi, quo inprimis post annum 1828 in Provincitaram meridionalibus excepti sunt eius institutionis emendandae conatus. is

conatibus, etsi benevolentiae plenis et ad animos placandos comparatis, haud fidendum esse, quin ortos eos esse ex impuro, nescio quo sonte, malevolentia spargebat. Foedus eorum, qui pendent ex Clericorum auctoritate et hominum, ubbus libertas in ore est, constat ex partibus adeo diversis, ut sola contineatur sociorum voluntate evertendi praesentem rerum ordinem. Nostra nos

aetas luculentissime docuit, indolem utriusque partis stabilitatem amicitiae respuere. Sed notissimae illi, quae tunc in breve tempus inita est, societati tribuendum eat, πYcxIuM, etsi libertatis amantem illius, quae toto coelo a licentia differt, et vero progressuum in omni causa vindicem, habitum esse vel laudatorem vel certe reum universae administrandae rationis, quam multum abest ut omni nomine probarit. Quis luerit horum omnium eventus, fugit neminem. Rerum in Francia anno 1830 conversionem excepit seditio Br ellensis, quae brevi per omnes Belgi partes pervasit. Non solum civitatis administrationi, sed etiam multorum civium saluti variisque institutis publicis gravissimum imminebat periculum. Et horum quidem para haud exigua Bur II curae mandata erat. Itaque ossicii memor in maxima omnium perturbatione ipsaque a dictis tantum, quantum turbis eripi potuit, servare ab interitu conatu eat. Prosessorum originis Batavae, qui in Belgii Academiis docendi munere sun- gentes derepente de statu suo deiecti erant, conditionem ad se pertinere existimavit eoaque ratione ipsis digna adscribendo curavit Academiis patriis, quibus haud pauci eorum decori et mamento suerunt. Neque neglexit thesauros naturae, artis et eruditionis in Bibliothecis et Museis Maervatos, eaque in re non magis vigilantia eius quam honestas spectata est, curantis quippe, ut quae Belo Academiis vel meis data promissave

99쪽

erant, ibi aut manerent, aut serius ocius in locum destinatum pervenirent. Sic WToxi in bona fide tuenda religioni observatorium Bruxellens unum praestantissimis instrumentis acceptum refert. Rerum publicarum conversio et alias attulit dissicultates et maximas postulavit impensas. Quis temporum illorum memor nescit, pulcherrimum illum, qui rege ad arma vocante conscriptus est, exercitum brevi aerario tanti constitisse, ut caeteris impensis omnibus modus esset faciendus pHanc parcimoniam primum experta est institutionis, artium et doctrinarum causa, qua munificentissime tuenda suILIELMuso primos regni sui annos illustraverat. Μox visum est Regi abrogare munus Administratoris, quod aWTcΚIUS per septem annos egregie gesserat. Quamquam a raesectura rerum domesticarum non separatus est, sed titulo Congiliarii et iunctus, illis in rebus a consiliis esset, quorum antea penes ipsum cura fuerat. Intelligitis non tantum tituli, sed, quod gravius, conditionis commutationem esse allatam Nam, quemadmodum adhuc eo principis magistratus iure eaque agendi libertate usus erat, ut, quae optima censeret ad institutionem emendandam, artiumque et doctrinarum studia provehenda Regii e commendaret, et in nonnullis tantum causis raesecto rerum domesticarum administrationis suae rationes redderet, ita tunc detrusus est

in locum inferiorem, quo consilium Praesecto illi impertire debebat, si sorte consilii aliquid ab eo peteretur. Indignum sane WYCLIO munus lQuod tamen ipsi haud attulit ignominiam, sed intelligentissimo cuique

palam fecit, in institutionis, artium doctrinarumque vigorem nullum nummum erogari posse. Verum vidisse, qui istud munus eam in partem interpretarentur, tempora mox insecuta emcacissime probarunt. Nam de Regis erga WTcxIu animo si quaeritur, illius benevolentiam hic nunquam requisivit. Contra, quanti eum saceret rinceps, paucis mensibus post l832 apparuit, lecto EWYoxio rovinciae Drenthinae Gubernatore. Ab hoc tempore publica WYcxI vita per longam annorum seriem parum commutationis subiit. Kalendis Ianuariis anni 1840 e rovincia Drenthina traductus est inmollandiam Septemtrionalem, huius amplissimae movinciae regundae causa eique hic habitus est honos, ut Consilio Status extra ordinem adscriberetur. Μeum non est, EWTOLII merita in utriusque rovinciae administratione

100쪽

s P. ARTINGdiiudicare. Constat autem inter omnes, penes qua hac de re iudicium

est, eum hoc quoque munere, finibus circumscripto arctioribus quam me, sectura Institutionis, sic iunctum esse, ut in eorum virorum numerum reserretur, quibus patriae nostrae gloriari liceret Vultisne exemplum, ex quo essiciatur, quam late paterent eius curae et cogitationes 3 etam illude earum rerum genere, quae minus notae, non vero mentione minus dignae sunt. Est in vicinia Harlemi Asylummaniacorum, cuius ab origine non prorsus aliena sunt consilia unius e rosessoribus nostrae Academiae. EWToKIus nisi huius rei curam ad se pertinere existimasset eamque omni, qua pollebat, auctoritate et constantia commendasset, promovisset omnique ursisset ratione, careret profecto patria nostra Asylo, quod hodie optimis annumeratur Europae os omiis. Μulti exacti erant anni, quum WYcxIo institutionis publicae cura ademta erat. Verumtamen eximiae eius rerum Academicarum peritiae memoriam tempus non deleverat Testis sui annus 1849, quo anno civitatis moderatoribus visum est harum rerum emendandarum consilia instaurare.

Dudum ante perspectum erat, regio de Institutione superiori decreto diei Aug. anni 18 I plurimum ad persectionem deesse. Hinc anno 1828, sua re WTCKIo, plurimae ad variarum Academiarum Senatus missae sunt quaestiones, ad quas ut accurate responderetur, nec tempori nec labori pepercerunt Senatores. Fructus autem quominus ex hoc labore caperentur, impediverunt dubia civitatis tempora. Et postea quidem ad emendationis consilia redire placuit, verum si disquisitionem publicam excipimus cum suturis Academiae civibus instituendam, nihil quidquam commutatum est. Sed anno 1849 spes affulsit melioris eventus. am decem viri, tum eruditione insignes tum periti eorum, quae Institutionis superioris indoli convenire videntur, rogati sunt, ut quod huic Institutioni plurimum p suturum esse censerent, in legis formam redigerent Regique offerrent. Πhorum virorum numero EvYcxIus suit, ipsoque)raesidis munere a Regeomatus invitatusque est, ut deliberationum socios Hatiemum convocaret, Gubernatoria sedem. Horum virorum deliberationes non diutumiores quam graviores fuerunt. Quum summa earum in legis formam redacta Regique oblata erat, in lucem prodiit. 'ullum est dubium, quin multum praestet veteri, quo adhuο