Claudii Galeni Pergameni Scripta Minora, VoL III

261쪽

ΓΑΛΗΝΟΥ ετερον χρονον, αὐτιν δ' αυθις ἐκ της γαστρις ελκειν τι της οἰκείας τροφῆς ἐν ετερφ καιρω. καθόλου δ' εἰστειν, ὁ καὶ πρόσθεν ηδη λέλεκται, παν ἐκ παντbς ελκειν τε κost πεμπειν εγχωρεῖ κατὰ διαφεροντας χρόνους, ὁμοιοτάτου γιγνομενου του συμβαινοντος, ῶς εεἰ καὶ ζωα νοήσαις πολλα τροφὴν αφθονον ἐν κοινφκατακειμένην, εἰς ὁσον βουλεται, προσφερόμενα. καθ' δν γὰρ πεπαυται χρόνον ετερα, κατὰ. τουτον εἰ- 203 κbς ἐσθιειν ετερα, καὶ μελλειν γε τὰ μὲν l παύεσθαι, τὰ δ' αρχεσθ'αι, και τινα μεν συνεσθίοντα, τὰ δ' ανὰ 16μερος εσθιοντα καὶ ναὶ μα ista γε τι ετερον ἁρπάζειν θατερου πολλάκις, εἰ τb μεν ετερον ἐπιδέοιτο, τω δ' ἀφθόνως παρακεοιτο. καὶ ουτως οὐδεν θαυμαστον ουτ' εκ της ἐσχάτης ἐπιπανειας εἴσω τι πάλιν 6ποστρεφειν ουτε διὰ τον αυτων ἀγγειων ἐξ ηπατός τε 16 καὶ σπλ ηνὼς εις κοιλιαν ἀνενεχθηναί τι, δι' ων ἐκ ταυτης εἰς ἐκεῖνα πρύτερον ἀνηνέχθη. κατὰ μὲν γὰρ τὰς ἀρτηριας ικανως ἐναργες τι τοιουτον, δεσπερ καὶ κατὰ τὴν καρδίαν τε καὶ τιν θώρακα καὶ τbν πνεύμονα. τούτων γαρ ἁπάντων διαστελλομενων τε καὶ 26 συστελλομέναγν ἐναλλὰξ ἀναγκαῖον, ἐξ ων εGκυσθη τι προτερον, εἰς ταυθ' υστερον ἐκπεμπεσθαι. καὶ ταυτηνὰρα τὴν ἀνάγκην qὶ φυσις προγιγνωσκουσα τοῖς ἐν τηκαρδία στύμασι τῖν αγγειων ὐμένας ἐπέφυσε κωλυ- σοντας εἰς το ὐπίσω φερεσθαι τὰς υλας. αλλ' ὁπως 25 μὲν τουτο γιγνεται καὶ καθ' ὁντινα τρόπον, ἐν τοῖς περὶ χρειας μοριων εἰρο σεται δεικνυντων ῆμον τά τ'

262쪽

καὶ δες ἀδυνατον ουτως ἀκριβως κλειεσθαι τὰ στύματα τον ἀγγειων, δες li μηδὲν παλινδρομεῖν. εἰς20ι μὲν γὰρ τὴν αρτηριαν τὴν φλεβώδη, καὶ γὰρ καὶὶ τουτ' ἐν ἐκείνοις δειχθησεται, πολb πλεον σὶ διὰ των 5 ὰλλων στομάτων εἰς τοὐπίσω πάλιν αναγκαῖον ἐπανερχεσθαι. τι δ' εἰς τὰ παρόντα χρήσιμον, δες οὐκ ἐνδεχεται τι τον αἰσθητὴν καὶ μεγάλην ἐχόντων εὐρυ- τητα μη οὐκ ητοι διαστελλύμενον ελκειν εξ απάντων τῖν πλησίον ὴ εκθλιβειν αἴθις εἰς ταυτα συστελλό 10 μενον ἔκ τε τον ηδη προειρημενων ἐν τῖδε το λύγωσαφὲς ὰν εἴη κἀξ δεν Ἐρασιστρατύς τε καὶ ὴμεῖς ἐτερωθι περὶ της προς τb κενουμενον ἀκολουθιας ἐδειξαμεν. Cap. XIV. Ἀλλὰ μην καὶ δες ἐν εκάστη τον ἀρ- 15 τηριον εστί τις δύναμις ἐκ της καρδίας ἐπιρρεουσα,

καθ' ην διαστελλονται τε καὶ συστελλονται, δέδεικται, δι' ἐτερων. εἴπερ ουν συνθείης ἁμφω τώ τε ταυτηνειναι τὴν κίνησιν αὐταῖς τύ τε παν τι διαστελλόμενον ελκειν ἐκ τον πλησιον εἰς λυτό, θαυμαστιν ουδέν20 σοι φανεῖται τὰς ἀρτηρίας, ὁσαι μεν εἰς τι δέρμα περαίνουσιν αὐτον, ἐπισπασθαι τbν ἔξωθεν ἀέρα διαμστελλομενας, ὁσαι δε κατά τι πρις τὰς li φλέβας ἀν- 205εστύμωνται, τb λεπτύτατον ἐν αυταῖς καὶ ἀτμωδεστατον ἐπι τὰσθαι του αιματος, ὁσαι δ' ἐγγ ς της καρ- αι δίας εἰσίν, ἐξ αυτης ἐκεινης ποιεῖσθαι τὴν ὁλκήν. ἐν γὰρ τη προς τι κενουμενον ἀκολουθια τι κουφύτατύν

263쪽

δεύτερον δ' ὁ α ιός, ἐπὶ τουτφ δὲ τρίτον, ὁσον ανὰκριβος ρ κατειργασμένον τε καὶ λελεπτυσμενον αἷμα. ταδτ' οὐν εἰς ἐαυτὰς ελκουσιν αἱ ἀρτηρίαι πανταχύ- 5 αἰ μὲν εἰς τb δερμα καθήκουσαι τbν ἔξωθεν αέρα πλησίον τε γὰρ αὐταῖς οὐτός εστι καὶ κουφότατος ἐν τοῖς ιμάλιστα ' τον ἄλλων έὶ μεν ἐπὶ τbν τράχηλον ἐκ τῆς καρδίας ἀνιουσα καὶ h κατὰ καὶ ὁσαι τουτων ἐγγὐς ἐξ αυτης μάλιστα της καρδίας ' 10 3σαι δε καὶ τῆς καρδίας πορρωτερω καὶ του δέρματος,

ελκειν ταύταις ἀναγκαῖον ἐκ τον φλεβον τb κουφο- τατον του α ατος' ῶστε καὶ τον εἰς τὴν γαστερα τε

καὶ τὰ ἔντερα καθ' qκουσον αρτηριον ὰπb τον ἐπὶ τηραχει πεφυκυιον απασονJ τὴν ὁλκὴν ἐν τῶ διαστελ- 15206 λεσθαι γίγνεσθαι παρα τε τῆς it καρδίας αὐτης καὶ τον παρακειμενων αὐτη φλεβον παμπόλλων ο ὐσον. ου γοὶρ δὴ ἔκ γε τον ἐντερων καὶ της κοιλίας τροφηνουτω παχεῖάν τε καὶ βαρειαν ἐν ἔαυτοῖς ἐχύντων δυ- νανταί τι μεταλαμβάνειν, ὁ τι καὶ ἄξιον λόγου, φθά- 20νουσαι πληρουσθαι τοις κουφοτεροις. οὐδὲ γὰρ εἰ καθεὶς αὐλισκον εἰς ἀγγειον υδατός τε καὶ κ άμμου πληρες ἐπισπάσαιο τῶ στόματι τον ἐκ του αὐλίσκουαερα, δύναιτ' αν ἀκολουθησαι σοι πρb του υδατος

η άμμος' ἀεὶ γὰρ ἐν τη προς τb κενούμενον ἀκολουθία 25

264쪽

Cap. XV. Ουκουν θαυμαζειν, εἰ παντελος

ὀλίγον ἐκ της κοιλίας, ὁσον αν ακριβος ὐ κατειργασμενον, εἰς τὰς αρτηρίας παραγίγνεται φθα νούσας πληρουσθαι τον κουφοτέρων, ἀλλ' ἐκεῖνο γιγνωσκειν,

νον ἀκολουθία, τb δ' οἰκειότητι ποιότητος γιγνομενον '

σίδηρος ὐπb τῆς Ψὶρακλειας ἐπισπαται λιθου' καὶ δες ὴ μὲν πρbς τb κενοέμενον ακολουθια li τb κουφοτερον 20710 ελκει πρύτερον, ὴ δὲ κατὰ τὴν τῆς ποιότητος οἰκειότητα πολλακις, εἰ ουτως ἔτυχε, τι βαρέτερον, αν τηφυσει συγγενεστερον ὐπάρχη. τοίνυν καὶ ταῖς ἀρτηριαις τε καὶ τη καρδια, ῶς μεν κοιλοις τε καὶ διαστελλεσθαι δυναμένοις ὀργάνοις, αεὶ τι κουφότερον 1s ἀκολουθει προτερον, δες δὲ τρέφεσθαι δεομένοις, εἰς αὐτοὐς τοὐς χιτονας, οῖ δη τὰ σωματα των δργάνων εἰσίν, ελκεται τb οἰκεῖον. ὁσον αν οἶν εἰς την κοιλύτητα διαστελλομένων αὐτῖν αῖματος μεταληφθη, του- του τb οἰκειότατόν τε καὶ μάλιστα τρέφειν δυνάριενον ad οἱ χιτονες αὐτοὶ τον ἀγγείων ἐπισπονται. του δ' ἐκ τοῦ ν φλεβον εἰς τὰς αρτηριας μεταλαμβάνεσθαί τι πρbς τοῖς εἰρημένοις ικανον καὶ τουτό γε τεκόμηριον. εἰ πολλὰς καὶ μεγάλας αρτηριας διατεμων ἀποκτεῖ ναι τb ζῶον δι' ἐκείνωνJ βουληθείης, εὐρήσεις αὐτου τὰς as φλέβας ὁμοίως ταῖς αρτηρίαις ἐκκενουμένας, ουκ αν τουτου ποτὲ γενομένου χωρὶς τον προς ἀλλήλας αυταῖς ἀναστομώσεων. δεσαύτως δε καὶ κατ' αὐτὴν τὴν καρ- 5. δὐ ἔστον sic L li ἐστιν L ἐστὶν Μ O li 15. post δε add.

265쪽

ΓΑΛΗΝΟΥ διαν ἐκ της δεξιας κοιλίας εἰς την αριστεραν ελκεται 208 τb λεπτύ ατον ἔχοντός τινα τρήματα του μεσου διαμφραγματος αὐτον, ὼ μεχρι πλειστου δυνατόν εστιν ἰδεῖν, οἷον βοθύνους τινας ἐξ ευρυτερου στοματος αεὶ καὶ μαλλον εἰς στενύτερον προωντας. μὴν αὐτά γε τὰ s

τητα καὶ ὁτι τεθνεοτος ηδη του γου κατέψυκταί τε καὶ πεπυκνωται πάντα. ἀλλ' ὁ λύγος κανταυθα προ- τον μν ἐκ του μηδὲν υπι της φύσεως γίγνεσθαι, μάτην ὁρμώμενος ἐξευρισκει, τὰς ἀναστομώσεις ταυτας 10 τῖν κοιλιον της καρδιας' ου γὰρ εἰκη γε καὶ ως

ετυχεν οἱ ἐς στενbν ουτω τελευτα ντες ἐγένοντο βύ θυ-νοι' δεύτερον δε κἀκ του δυοῖν ὁντοιν στοιμάτοιν ἐντη δεξιο της καρδιας κοιλία του μὲν εἰσάγοντος τb αἷμα, του δ' ἐξάγοντος πολὐ μεῖζον ειναι τι εἰσάγον. 15ῶς γαρ ου παντος του αιματος, ὁσον η κοίλη φλὲκ διδωσι τη- πάλιν ἐκεινης ἐκπεμπομένου τῶπνευμονι, μειζων εστὶν qὶ απι τῆς κοίλης εις αὐτὴν ἔννυσις της ἐμφυομέν ης εἰς τον πνεύμονα φλεβύς. 209 οὐδὲ li γαρ τουτ' ἔστιν εἰπεῖν, ως ἐδαπανηθη τι το8 20αιματος εἰς την αὐτου του σώματος της καρδίας θρέη ιν. ἐτερα γάρ εστι φλὲχρ ὴ εἰς εκεινο κατασχιζομένη μήτε τὴν γένεσιν ἐκ της καρδίας αυτης μήτε τὴν του αιμα- τος εχουσα μετάληη ιν. εἰ δὲ καὶ δαπαναταί τι, ἀλλ'

στενοτερον L ἐκ στενωτερου Μ corr. Ρη εἰς στενοτέρους Oll

266쪽

ουσα τῆς εἰς τὴν καρδιαν ἐμφυομενης, οσον εἰκος εἰς τὴν τροφὴν ἀνηλωσθαι τῆς καρδιας, ἀλλὰ πλέον πολλG. δηλον οἶν, δες εἰς τὴν α ριστεράν τι μεταλαμβανεται κοιλιαν. καὶ γὰρ οὐν καὶ τον κατ' ἐκεινηνε διγγειων δυοῖν ὁντων Παττόν ἐστι πολλφ τὼ ἐκ του πνεύμονος εἰς αὐτὴν εἰσαγον τb πνευμα της ἐκφυ-ομενης ἀρτηριας της μεγαλης, αφ' αἱ κατὰ τb σῖμα σύμπασαι πεφύκασιν, δες ὰν μὴ μόνον ἐκ του πνευμμονος πνευμα μεταλαμβανούσης αὐτῆς, ἀλλα κἀκ της 16 δεξιθς κοιλίας αἷμα διὰ τον εἰρημένων αναστομωσεων. ὁτι δ' αμεινον τοῖς του σώματος μοριοις τοῖς μύὲν ὐπb καθαρου καὶ λεπτου καὶ ο τμωδους αῖματος τρεφεσθαι, τοῖς δ' ὐπb παχέος καὶ θολερου καὶ δες οὐδ'

ἐνταυθά τι παρεωραται τη φέσει, της li περὶ χρείας 21015 μοριων πραγματειας ἐστίν, δεστ' ου χρὴ νυν ὐπὲρ τούτων ἔτι λέγειν, ἀλλ' ὐπομνήσαντας, δες δυο ἐστbν ὁλκης εχη, τον μεν εὐρείαις ὁδοῖς ἐν τφ διαστελλεσθαι,

τη προς τb κενούμενον ἀκολουθια την ελξιν ποιουμε- νων, τον δ' οἰκειότητι ποιότητος, ἐφεξῆς λέγειν, δες 20 τὰ μεν πρότερα καὶ πορρωθεν ελκειν τι δυναται, τὰ δὲ δευτερα ἐκ τῖν ἐγγυτάτω μόνων. αὐλισκον μὲν γὰρ ὁτι μηκιστον εἰς υδωρ ἔνεστι καθέντα ραδιως ἀνασπαν εἰς τb στύμα δι' αὐτου τι 6γρύν' οὐ μηνεῖ γ' ἐπὶ πλεον ἀπαγάγοις της ηρακλείας λίθου τονυε σίδηρον ὴ τοὐς πυροὐς του κεραμίου - καὶ γὰρ καὶ

267쪽

T ENOTετι γενεσθαι τις ὁλκή. σαφέστατα δ' αν αὐτο μάθοις ἐπὶ τον ἐν τοῖς κήποις Οχετῖν' ἐκ τουτων γὰρ εἰς μὲν τὰ παρακειμενα καὶ πλησιον ἄπαντα διαδίδοταί τις ἰκμας, εἰς δὲ τα πορρωτερω προσελθειν οὐκδει δύναται καὶ διὰ τουτ' αναγκάζονται πολλοῖς δχετοῖς μικροῖς sὰπb του μεγάλου τετμημενοις εἰς εκαστον μερος του κήπου τὴν ἐπιρρυσιν του υδατος ἐπιτεχνὰσθαι' καὶ 211 τηλικαυτά γε τὰ li μεταξὐ διαστ ήματα τουτων τῖν μι- κρῖν δχετον ποιουσιν, ηλικα μάλιστα νομιζουσιν αρκεῖν εἰς τι ἱκανος ἀπολαυειν ελκοντα τῆς εκατερωθεν io αὐτοῖς ἐπιρρεουσης ὐγρύτητος. ουτως οἶν ἔχει κἀν τοῖς τῖν ζφων σώμασιν. δχετοὶ πολλοὶ κατὰ πάντα τὰ μελη διεσπαρμενοι παράγουσιν αὐτοῖς αἷμα καθ άπερ ἐν κήποις ὐδρειαν τινά. καὶ τουτων τῖν ὀχετον τὰ μεταξυ διαστήματα θαυμαστος ὐπb της φύσεως 15

εὐθυς εξ ἀρχης διατετακται προς τι μήτ' ἐνδεῖς χορηγεῖσθαι τοῖς μεταξὐ μοριοις ελκουσιν εἰς λυτὰ τοαἱρια μήτε κατακλυζεσθαί ποτ' αὐτὰ πλο θει περιττης

υγρύτητος ἀκαιρως ἐπιρρεοέσ ης. ὁ γὰρ δὴ τροπος της

θρεηνεως αὐτῖν τοιοσδε τίς ἐστι. του συνεχους εαυτω is

σωματος, οἷονπερ τb ἁπλουν ἀγγεῖον Ἐρασίστρατος ὐποτίθεται, τὰ μεν επιπολης μερη προτα τῆς ὁμιλου-

Orib. XXII 1, 45 ll των om. Orib.

268쪽

πλεον li αλλοιουμένου δεῖται του μελλοντος αυτα θρε- 212η ειν χυμου, τουτοις ῶσπερ τι ταμιειον η φυσις παρεσκεύασεν ητοι κοιλιας η σηραγγας η τι ταῖς σήραγξιν ανάλογον. αι μὲν γαρ σαρκες αῖ τε των σπλάγχνωνι ὰπάντων αξ τε των μυων εξ αιματος αυτου τρεφονται

βραχεῖαν ἀλλοιωσιν δεξαμενου. τὰ δ' ὀστὰ παμπόλλης ἐν τιμ μεταξὐ δεῖται τῆς μεταβολῆς, ινα τραφη, καὶεστιν οἱονπερ το αἷμα ταῖς σαρξί, τοιουτος ὁ μυελος τοῖς ὁστοῖς ἐν μεν τοῖς μικροῖς τε καὶ ἀκοιλίοις κατὰ 10 τὰς σήραγγας αὐτων διεσπαρμενος, ἐν δὲ τοῖς μειωσί τε καὶ κοιλίας ἔχουσιν ἐν ἐκείναις ηθροισμενος. δες γὰρ καὶ διὰ του πρῶτου γράμματος ἐδεικνυτο, τοῖς ψὲν ὁμοιαν ἔχουσι την οὐσίαν εἰς ἄλληλα μεταβάλλειν ἐγχωρεῖ, τοῖς δε πάμπολυ διεστωσιν ἀμηχανον ὰλλη- 15 λοις ὁμοιω θῆναι-τῖν ἐν μεσω μεταβολον. τοιουτον τι καὶ τοῖς ἐστὶ τι περικεχυμένον μυξῖδες καὶ τοῖς συνδέσμοις καὶ τοῖς ψμέσι καὶ τοῖς νευροις τι παρεσπαρμένον ἐν αὐτοῖς ὁγριν γλισχρον 'εκαστον γαρ ι τουτων ἐξ ἰνον συγκειται πολλον, αιπερ 213 20 ὁριοιομερεῖς τ' εισὶ καὶ ὁντως αἰσθητὰ στοιχεῖα. κατὰ δὲ τὰς μεταξὐ χώρας αυτῖν ὁ οἰκειότατος εἰς θρεψιν παρεσπαρται δν ειλκυσαν μεν ἐκ του φλεβων του αιματος, ὁσον οἷον τ' ὴν ἐκλεξάμεναι τον ἐπιτηδειοτατον, ἐξομοιουσι δε κατὰ βραχυ καὶ μεταβάλλου-

269쪽

ΓΑΛΗΝΟΥ τοῖς ἔμπροσθεν ἀποδεδειγμενοις ἱκανος μαρτυοεῖ καὶ ob χρὴ μηκυνειν δει τον λύγον' ἐκ γαρ τῖν εἰρημενωνενεστιν ἐκάστφ τὰ κατὰ μερος απαντα καθ' ὁντινα γίγνεται τρόπον ἐξευρισκειν λοιμως, ῶσπερ καὶ διὰ τί πολλοῖς κωθωνιζομενοις πάμπολυ τάχιστα μεν ἀναδι- εδοται τb ποθεν, οὐρεῖται δ' ὀλιγου δεῖν ἄπαν ἐντις οὐ πολλου χρόνου. καὶ γὰρ κἀνταυθα τη τε της ποιότητος οἰκειότητι καὶ τη της ὐγρύτητος λεπτοτητι καὶ τητον ἀγγείων τε καὶ τον κατ' αὐτὰ στομάτων εὐρυτητι καὶ τη της ελκτικης δυνάμεως ευρωστία τb τάχος συν- 10 τελεῖται της ἀναδύσεως, των μεν πλησίον τῆς κοιλίας 214 τεταγμενων μορίων οἰκειοτητι ποιότητος li εαυτον ενεκαελκόντων τb πόμα, τον δ' εξης τουτοις εξαρπαζόντων καὶ αὐτον εἰς εαυτὰ κἄπειτα τον εφεξῆς πάλιν ἐκτοέτων μεταλαμβανόντων, ἄχρις ἄν εἰς τὴν κοιλην 15 ὰφικνὶται φλεβα, τοὐντευθεν δ' ηδη τον νεφρον τb

οἰκεῖον ἐπισπωμενων. ωστ' οὐδὲν θαυμαστbν οἰνον μὲν υδατος ἀναλαμβάνεσθαι θαττον οἰκειότητι ποιοτητος, αυτbν δε τιν οἶνον τιν μεν λευκον καὶ καθαρbνετοιμως ἀναδιδοσθαι διὰ λεπτότητα, τιν δ' αυ μελανα 20

καὶ θολεριν ἴσχεσθαί τε κατὰ τὴν ὁδον καὶ βραδυνειν ὐπb πάχους. εἴη δ' ῖν ταυτα καὶ τον υπερ τον ἀρ

270쪽

σεις αἱ ἀρτηριαι τῖν κατὰ τὴν κοιλίαν καὶ τα ἔντερα περιεχομένων χυμον ὴ οὐδ' ὁλως η παντάπασιν ἐπι- σπονται βραχύ.

φυσικῖν δυνάμεων τρι&ν Μ τέλος του τρίτου βιβλίου Γαληνου περὶ φυσικῖν δυνάμεων Ρη τέλος του περι τον φυσικGν δυνάμεων post fragmentum libelli qui ost περὶ Οοσίας τῖν φυσικῖν δυνάμεων L