Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

101쪽

Iispidion.Hic de Coracino marino, id est coruulo Pli

nius pertractat. Item murenaec orphuS, coger,per caedos axatiles omnes. Aristoteles eodem uolumine: Murena inquit,etiam latctoc orphus o congei Saxatiles uero coniugatim mares cum foemini.coduntur, quo modo dc foetificare solet, ut turdi, merulae, pertac, quem Theodorus cernuam interpretatus est, Graeciqq; orphu hodie cognominant. De cernua iste me/minita Ausonius: sed quonia inter fluviatiles, orphune intcllexcrit Maud quide assirmare possum.De or

pho pisce prster Athensum qui eum latere hyberno tempore dixit,ac Polycharmuoc Oppianum dc Do rionem, qui orphum dum pusillus est, orphacine ap/pellari dixit,meminit ante hos Aristotcles in multis locis:ut Plinium demirer libro tricesimosecundo, Orphipistis nomen apud neminem alium ci Ouidium reperiri tradidisse, ceu oblitum quod de orpho hic loqui/tur se ab Aristotele mutuatu fuisse quod sane credi dissem, ut aliud orphi genus intellexisset, ni ide de chane, glauco, Scali js nonullis piscibus fecisse etiam uisus

esset,cum eadem deiis Aristoteles c5meminerit nam chanem dixit ex seipsa concipere,cu in eo genere non sint mares.& glaucum aestate latere dc per id tempus

se abdere circiter dies Lm, octauo de historia scriptureliquit. Orphus,1qui Diphilus, est boni succi domulti,uilcosus,dodisticulter corrumpitur,ci multi alimen

102쪽

τ41m a. PLINO LIB. tis istinam cicns partes quae capiti proximisunt tibsco sc& bonae concoctionis sunt carnotauero diΕ culter concoquuntur,4 grauiores sunt mollior uero cauda pituitam in educens orphus adhuc apud Gracos nominatur. Conger quem dogongrum ut modo nominant, Plinius tricesimo siccudo uolumine appli lame vidctur, piscis si inter longosa lubricos angui risimilis, ad immcnsam magnitudinem perueniens, presertim in Sicyone, ut meminit Eudo XuS, ut no modo ab homine, sed tiam plaustro ui portari possit, pinnis duabus natas,branchias utrinq; binis c upi, catis, gula exigua, cuius duo habetur onera, abcrum albicans, alterum nigricans: quorum ci alias ad ecur, ali js infra sepositum adhaeret. fccturam ctiam intra se continent, scd non omnibus locis aeque id costat, Me ipsa sectura satis aici in utero pingui obeso incit taemen scri quada prolixiuscula, ut in scrpetibus,quoi certe ignis periculo innotescit.pingue nim absumitatati uaporatur.oua autem crepant,& cxtrusa dissuunt. Ad haec si alicras digitis, pingue cuc utiqi sensris, ouum autem duriusculu. Congri tat ab pingat habcnt, ouum nullum: ali j contra pingue nullia, ouaa autem quale modo exposui,no arcnidu post idciat: Scarniuor sunt, supcrant in polypos scd dcreno possunt leuescit in xlapsum polypi corpus usum hostii Ghuait. locustabucro congros couincunt.na labina ia quedis

103쪽

ANNOTATIONE Is queunt,propter crustaeas critate Cauda quot con gri abscinditur a murena.Archestratu inquit Con/gros tantia caeteris piscibus privstare, quantithunnus uilissimis coracinis praefertur quos& stomacho con ferre Hicesius testatus est Philotimus uero Malc/nus congros durioris esse carnis tradidcre. De Ogro Aristotcles, Strabo, Athenaeus, Oppianu S, caeteri. Nicander in libro de linguis ait congrum S tillum, id est porcu, appellari Diphilus inquit: Grillus similis anguilla insuauis tame est Percam Aristoteles, mari nam fecitvi fluviatile quae marina st, inter saxatiles habetur ab Aetio laudata, pcrdidem cam appellado. percae quot nomen hodie tenet . quae uero fluuialblis est percae maritas quadatenus similis, qua modo piscem persccunorninant: ut a perca,perccca, ac deinde persccussit denominatus de quo cu optimi saporisssit, Auson.sic cecinit Nec te delitias messeruierca si lebo, Amnigenos inter pisces dignande marinis. Exsbus uerbis extorquebat aliqui perca fluviatile esse, qua modo truta vocamus, argumeto quod cam Germani hodie phercha aspiratio interposita in utraq;

syllaba pronucient: sciui quide decipiuntur. Quidarursus aestus impaticlia medin seruoribus sexagenis dicbus latent, ut glaucus, aselli, auratae. Arist.de nat. anuib. via inquit: Sed piiciu nonulli aestate tia latet, ut glaucus. hie in per id tepus se abdit circiter dies x

104쪽

Asellus etiam latcta aurata Plurimum temporis, sellum latere indicio esse uidetur,quod longo interposito tempore capiatur. PisceSuelaastate latcre docvj mento illo probatur, quod temporibus 'derum sat capturar,d praecipue canicular.mare enim per id tem, pus uertitur,quod latissime apud Bosphoru patet limus enim in summa effertur, piscesc innatant.aiunt etiam,si gurgitum ima pius erantur, plures capi secundo laetum primo.Tum ctiam magnis imbribus multa apparent animalium genera, quo ante,uel uaqua, uel raro uisa fuerint. Glaucus piscis pelagius no mcn a colore sumpsit,de quo praeter Aristotele, Hippocrates, Polycharmus, Athenaeus de Oppianus Archcstratus inquit, sit nobis glauci anterior pars, cogit caput,ranae ueter,thynni.ilia, ratae scapula: Mncla us Atheniensis glaucos dissiculic confici,cofectos uero multum alimenti praebere tradit. Quam mirabilis pater,inquit Elianus, inter pisces glaucus est, quina

tosi consorte pisciculos i diligentissime obseruat, ne insidias aliqua damnum in patianturiquod si hilares timore juacui fuerint,natare cos siniti si quid teprore incusscrit,cos hiatu oris excipit,ac deuora talisper dum timore libcretur postea rursus cuomit filios

natarein permittit.Ests glauciscus Diphiloa Athe naeo piscis qui alius uidctur si se a glaucus, cx Plini triccsimosccudo uolumine post mentionem de uaciscos

105쪽

ciscovi caeteris ali j piscibus tradente,His adissciemus apud Ovidium posita nomina quae apud neminem alium reperiuntur:& inter ceteros glaucum dicit aestate nuc apparere,ac si ab Aristotele a quo oblitus est accepisse,& aliis de eo mentio nectatio fuisset.& laucus color caeruleus est hinc glauci oculi, qui caesi flatisne appellantur uulgo albi cognominati, quamuis ad

camilcum inclinentur. Nam Aristoteles quinto de encratione animalium, hominu oculos in uarios colo/

res distinxit.ali inani glauci, id est caesi j sunt, alius, uidi, ali inigri, tricaprini d Plinius libro undecimo ubi agit de oculorum pupilla, Ali j inquit nigra, ali js

atra, alius ruffa, alius glauci coloris orbibus circumdatis.quales igitur erunt ex his oculi qui nubalbi siue caerulci nominatur, nisi glauci quod ex uerbis ipsius Aritotelis confirmari potest. Inquit enim eode loco:oca omnici pueroru statim a particesustuli sunt, post

uero immutatur in eam naturam quae futura est, quorum quidem colorem ad c ruleum inclinari nemo est qui no uiderit.cuius rei causam reddidit, quod partes nuper natoria imbecilliores sunt glaucitas autom in becillitas statem ibide dicit: Glauci oculi, qui parum labet humoris,ut in mari etia cernitur.etenim quan tum eius satis transpicitur, glaucum, id si caesium ap/paret: quantu minus aquinu pr gurgite alto non prς finitur, id opacat, nigrum aut caerulcum apparet. ue

106쪽

rum glauci oculi duorum generia sunt, caerulci ualde S minus caerulci & qui minus cςxulei,ii proprie essiatinc uocatur, quales Mineruam habuine serui. Sed qui cςrulcs uehemeter sunt,&si glauco quoq; , magis tamen proprie caeruleos ab antiqui uocato inuenio. utros' tame albos uulgus appellat. Ite equus inquit,

maxime omnium caeterorum animalium uersicolotest. Aliqui in glauci altero oculo nascutur, quod nulli ex caetcris besti's vcnit maniseste:& nos equos hujiusmodi oculos habetes coplures uidimus, qui scilicet oculoria alterum nigru, alterum albidu ad c ruleuiter gente haberent: tales oculos ueteres glaucos appella/runt, quos & uulgo nuc glauciolo cognominant,qui& uisu hcbctes sunt.unde& qui tam qui tales oculos habet,q qui pilo carsio uesticitur, glauci uocatur.Eum aute colore iniquis caestu appcllo, que modo cardupomulatu uulgo nominat, qui rix Ccteri summopere comendatur. Quamobreuclle ut Marcellus qui in suo Diostoride cap. de ungueto crocino, dc de hortensi sinape glaucia pro uiridi interpretatus sit, assignaret ubi equos quos Verg. glaucos appcllauitantidos uiderit.Sed, salices, ole: a poetis glauce dici sunt, i, in earu foliis pssertim auersis color ille subalbidus ac pene cruleus siteat sicutio licrba quaeda glau uo/cata est, i folia ut arbitror aucria cadidiora supcrne utentia nabrat,de qua Diolcim minit no aut quod uiretia folia habeat, ut Marcet ipse in praedustis locis

107쪽

ANNOTATION sis τ' perpera interpretatus est nam arbores oesiti uirides

sint, glaucς appellari posset, qd falsu si Quid , Her

molaum ibide falsissime accusat glaucti Gestu conuerterit, quod sane melius interpretari no poterat, ut Thcodorus, ut Boetius,& reliqui peritioreSmo recor

dans Oec ipse capite de nucibus, pueroru oculos laucoS, qui caerulci sunt,caesios couerterit.Est nimissius

color ille aqueus ad Caeruleu tendens, qui uel in oculis pcipue holm, uel foli sciuersis oleae dos alicis ac brassi

car, prunisu nigris p maturis esse cospicitur nec tiam color est ille Ravidus qui in oculis noctua spera atur, cuiusmodi Marceli ipse imperitissime interprctat cusauidos oculos a glaucis, hoc est cςsias, Aristo t.ut istedimus,apcri distinxerit:ncestantu Marcellus ipse quatuvi antiquiores de caesito colore in errore fuerui Quinctiam decima sectione problematu Aristoteles quales sint oculi glauci hoc problemat aperte demostrat, inquies:cur albi tam homines 3 qui oculis magna parte glaucis sunt et an cu oculi triplici coloris onere distinguan nigro,caprinovi glauco, corporis totius colore oculi qm coloriosequitur itaq; haud imeto glaucus est. Cuigitur loquitur Aristo.desho1 abo, at in corporis totius colorem, oculi quoq; colorcosequit ur, glauci oculi sinc dubitatione crut qui albi nunc vulgo uocantur qui quidem glauci non tam ad colore appellatur, quantum cliam, quia uisu interdiu hcbctiores

108쪽

hebetiores sunt ex Aristotele quinto de historia aut, malivmaeuiusmodi sunt oculi noctuae, quo lauae prico dicitur,qui interdiu cernere minime queunt. ωpli,

inius libro scptimo Ide in Albania gigni quosda glauca oculorum acie a pueritia statim canos, qui noctu

plusc interdiu cernat.Fuits Glaucus Chius, qui primus omnium ut autor est Herodotus ferri compaci ionem excogitauit Glauctu uero herba est Plinio sed Dioscoridi succus iusdem herbae glaucium uocatur,forte quonia ad oculos sit remedio Etenim glas coma secundum Aristotelem quinto de generatione animalium siccitas oculorum est, quae aegritudo cesi soculis potius accidit,quippe quc senescentibus magis euenit.nam oculi quoq;,ut cliquum corpus Strecla/tesiccescut Paulus etiam Egincta inqu:t: Glaucoma uitium est humoris citis qui crystallinus appellatur,ricolorem glaucum mutatis.sed de auratis peragedam hoesoco Aurata igitur quae chrysophrys a Graeci ideo appellatur, quod aureum supcrcilium gerat,d: inauratis senioribus cernis Archestratus quit, chrysophryn ab Ephesi is Ionis con uocari.Scda oratam a colore auri,quod rustici orum dicebant, appellari ligimus apud Festu,ut uulgus tiam cognominat p/rit aestate, locis iis maxime qua flumina excunt: quIS si leuior, dura tamen est,ut autor est Celsus.Diphilus autem auratam rationem melanuri sequi testatui

109쪽

t est. Mnesitheus Athenies auratas dissiculter cosci,

cose stas uero multum alimenti praestare dixit. Flu uiatiliu silurus caniculae exortu sideratur,4 alias rubgure sopitur hocvi in mari accidere cyprino putat.)Aristotcles ora auo de historia: Fluviatile inquit, Sol, custre peste quidems ipsum immune cst, sed nonubiis morbi incidunt propriss Silurus nimiani cXortu potissimum quod sublimis innatot sidcratur,5 tonitruo sopitur magno,quodsi, prino accidit, scd cubus. Cyprinus autem intcr lacu stres dofluviatiles habetur, c si Plinius copianus cum marinum facere ubdeatur sed Aristotcles his tanto antiquior, quem se/quo prae caeteris, fluviatilem fecit quarto de historia scribens Aquatilium tamen generi quos pisces uoca mus data quide est lingua, sed impersecta incertain, ossea enim nec absoluta: sed palatum nonnullis carnosum pro lingua est,uelut inter fluuialcs cyprino utribsi diligenter inspexeris, lingua id esse uideatur quod1 idem repetit secundo de partibus animaliti dicens:Palatum piscium etiam coplures carnosi habent, dc qui dem inter fluviatilcs nonulli ad modum carnosiumvimolle,ut cyprini nomine:ut si parum diligenter aduertas lingua ises se uideatur Dorion quoq; , ut Aristoteles,5 lacu strcm dos uviatilem fecit ex Athenaeo Cy/j xianum uocado, ut Oppianus, nisi quis dixerit intcbioendum hoc cyprino accidere, cum ex amne in ma/

110쪽

rc descendat,& est quem iri hodicia a diem Graeci Cyprinum uocant. Et alioquin totum mare sentit exortum eius sideris, quod maxime in bosphoro apparet. algae medipisces superferiatur ab imo uersia omnia.)Aristoteles de natura animalium in libro offlauo pi, sces inquit, hac aestate latcre documeto illo probatur, quod teporibus sidcria fiant capturae, praTipue a niculta ira are enim per id cmpta cucrtitur, quod latissime apud Bosphorum patct limus enim in summa est crtur, pisces in innatant. Aiunt etiam si gurgitulina saepius texantur, plures capi secundo actuet primo.

'gitu natura ridctur, in metu capite a D scondito totos se occultari credentium. De hac mugitu simplicitate loquiturae

Aristoteles octauo de historia animaliudiccns Gulosius omnium maxime mugilis est at cim satiabilis:quo circa,ventre dis ciato grauescit, δἰ nisi ieiunus sit haerct iners cum hic cluerit caput ab coludit quasi corpus totum occultet Iisdcm tamen tan/ta falacitas, ut in Phoenice dc Narbonensi prouincia coitu S tempore e uiuarius marem inca longinqua peros ad branchias religata emissum in mare, ademq; linca retractum foeminae sequantur ad littus rursus, foeminam mares partus tempore. Aristotcles quin/to de historia Circa phoeniccn, inqttit, hic mutuo se/Xuumas γ