Francisci Massarii Veneti In nonum Plinii De naturali historia librum castigationes & annotationes. Quisquis de natura aquatilium ac remotiore piscium cognitione edoceri cupis, hunc Massarij commentarium eme & lege. ..

111쪽

xuu aspectu capi pisces accepimus mugiles enim mares a piscatore ubducuntur, quorum aspectu foembna cogregantur,ati ita obretiuntur: ucrsa liuic mares capiuntur subductis sceminis quod itcni Oppia/nus tradit libro quarto.De mugilum copia in Narbonensi prouincia Plinius supra capite de delphinis me minit Mugiles autom cstrci graece dicti,quosa plo/LaSPolemon uocari dixit, cephalis bonitate inserio/res,& maximismeliores, sunt istes litoralcs,piscium omnium intcr squaminato uclocissimi, candidi,vul/go cepi, ali appellati:quorum genera plura sunt Cheloncs carteris omibus bonitate inferiorcs,ut autor stDiphilus fargones, naizones siue mixones, cepha li,dcquos Euth; demus sphenas uocauit, quod Dmaut cuneus quadragulata habeant. Cficioncs sunt apud Aristotele, tuos Theodorus abcones coucrtit. De sargonibus Aristotcles v de historia mominit, sargos eos appellando, de quibus cminiti Athe tinas. Nam cst altera piscium oenus nomine sargus, de quo suo loco differcinus Mizoncs siue mixones a Theodoro 'mucones interpretati sunt, quia banchi appellantur ex Plinio tricesimo secundo uolumine, de felle piscium loquente Item banchi quem qui/dam myxona uocant Athenaeu , brachia inter mugilis ni ininu pro eo accepit, quem Aristotcles clicio nem uocauit Myxon autem apud Aristotclem, siue

112쪽

84 IN IX PLINII LIB.

myxinos apud Athenaeum, pro alio mugili cychelo,

ne capitui Cephali quos Theodorus capitones comuertit iunt mugilum generis maximi, uulgo quo capitelli a capitis magnitudine de grauitate cognomina ti, ut Euthydemus Athenietis existimauit, gustu creteris ab Hiccsio laudati: a quo mugilc,omnes tan, quam aniatori dc nobilior nomine sumpto cephali appollantur. De cephalo siue capitone Hippocrates, Aristoteles, Athenaeus Oppianu , Ausonius, caemri Item in mugilum quoddam genus in Raui stutu lentis reperitur, quod neque marcS, neque aminas habet, ex Aristotcle secundo de generatione animaelium, qui dc alios quosdam mugiles duabus duntaxat pinnis lacum Sipharum producercsccundo de historia,&quarto de partibus G de incessu animalium te status cst. Marinos quoq; mugiles antiqui in piscinis, lacubus in dulcium aquarum claudebant, M. Varro/ne de Columella tradentibus. mugilum labeones, at/

cembri incipiunt, cruratch diebus tricenis led perii tempuS deteriores sunt nam klaborant unde fit ut tunc potissimum ruant in terram ac excidat eruntur porro graui stimulo agitati in terra, atq; omnino id tempori motu perpetuo incitantur donec pariat: sed requiescunt a partu continuo, qui sonaci anno locis hi maxime ditur, qua flumina excuti ut qui omne min

113쪽

lum genus sponte oriri opinatur,sed non recte. Nam

e oua eorum foeminae,& semen genitale mares,habere cernutur. Mugiles omnes carne omnino abstinet,

, cuius rei argumentu reddit Aristotelcs Oct auo de hi/storia,quod neq; in uentre tale quid unquam haben

tes capiuntur:nec esca in eos excarne utimur,sed offa panis. Nos uero terrae intestinis maritimis hamis

affixis piscamur cos uescitu mugilis unusquis' al/ga atq; harena.unde adagiu Cestreus ieiunat,de iu/llis dicitur, quod alios no comedat quamobrem quino uescutu aliqua re animata,cestrini appellari haud immerito possent.Pythagorei uero, dc si animata albqua mediocriter comedebant, a piscibus tamen prorsus abstinebant, quia non sunt uocales,propic silen tium quod iusserant,dccuius obseruatoreSerant. Ca pilo quem ali flabeonem uocat, littoribus gaudet.alter generis eiusde transiittoranus est,qui non nisi mu/core uescitur suo, quamobre semper ipse ieiunus est. sic etiam Galenus capitonem non in mari solum, sed etiam in stagnis dbifluminibus nasci tradit Pascuntur limo onies capitones,quo fit ut gratac d sordidi sint piscem ipsi nullum omnino dunt:& quoniam uersari in limo solent,esserunt se,uxinatur saepe, ut corporis sordes abluant. Oua foetusc eorum a nulla bclua uiolantur,quapropter copiose existunt, sed cum ado/luerint, tunc a caeteris piscibus corripi itur,maxime

114쪽

ab arcano mugilc ingenio quoq; praedii sunt nani

sciuntcsso in elca hamum, insidias non ignorant. auiditas tamen tanta est, ut cauda uerberando ei, cutiant cibos, qui kad concocti oncm iuuandam,modo avium uentriculos habet. Huic piscium generiim, bres maxime nocciat fi cnim ut pluui3 multi ex his de facili xc cntur,si modum aqua excessierit.Solet

enim per hyeme potius capito ita assici na oculi eius albescunt,& macilentus per id teporis capitur,atq; ad postremum malo codem interit, quod no maoisinubrii copias algore accidcre uidetur Iam nim cum alibi, tu in Naupli agro terrae argivae, in uadis ubi capti sunt caeci cum hycnas fuisset asperrima, multielim albos habetes oculos capti sunt sed cu caetetissere oesiuircri pisces ueri tepore mugiles autumno uicient subeunt tiam fJuvios, dc praestant in fluentis&Iacubus ex Aristotcle quod item Strabo ex Aristobuli sententia confirmat. Diphilus inquit, mugil matbnus xlacu stris, fluviatilis si hic uero oxyrinchus etiam uocatur Athenaeus dissicile inquit concoquum tu qui e mari subeunt, ut mugiles: Min uniuersim γmnes pisces, qui utrisque audent aquis. Ex ias uero qui tantum in fluuias, palladibus degunt, fluviatiles

sunt meliores . palustris nim aqua, cst aatuae putre/factio. Ex Juviatilibus autem meliores sunt,qui in uelocissimis

115쪽

busicro qui magno pelago expositi, duria gracblcs magna ex parte sunt. Vbi uicin littora sunt pro/funda, nec uentis infestantur,ct si iuxta urbs aliqua fuerit, hic maiori ex parte pisces aeque ad uolupta/tem concoct ioncm, ad corporis alimentum o ptini sunt hac illa. dormiunt mugiles, ut fuscina interdum saepenumcro dormientes capiantur, ab quidius inter pisces audiunt Cauda quoque eorumeti lupo abscindi solet, qua abscisa saepe etiam uiue re uisi sunt.& quanquam lupus domugilis inimici sunt

capitalcS,stato tamen tempore Aristotelisin Nigi=dr testimonio cogregatur mirum quidem est,quod Athenarus de mugilibus csert. Ait enim in Arc/thusa circa Chalcidem se uidisse mugilcscicures, dccapicntes ab afferentibus cibos . Caetcrum differt cestreus, hoc est mugit, a cestra Cestram enim Dorion LPollux eandem esse cum sphyrarna uoluerui, maioris alimenti quam congri, ut autor est D liblus Est aute sphyraena piscis, latine sudis appcllatus, quanis Theodorus in Aristotcle malleolii coacriit.

116쪽

Plinius trigesimo secundo uoluminc:Sudis inquit latine appellata a Gi cis sphirona rostro similis nonii, ne magnitudine inter amplissimos, rarus sed tamen non deviter De sudi Varro memini libro delingua latina quarto,his, crbis: Vocabula istium pleraquc translata a terrestribus, ex qua parte similibus,ut anguilla ingulaca, sudis. meminit ite Oppianus libro primo, in hodiernum in diem radici sphirena uocant.

Apud antiquos piscium nobilissimus habitus acciperasser unus omnium squamis ado uersi S contra a

quam nando meat, nullo nuc in honore est, quod quidem miror cum sit rarus inventu: quida cum elopem uocant. Accipeser piscis quammas ad caput uersas gerenS. Ex antiquis aute non pauci, ut legere est apud macrobici, deco conscripsere, qui nec illius seculi deI1tias euasit. &ut liqueat secundo bello punico celebre nomen huius pisti fuisse, accipite ut meminerit eius Plautus in fabula quae inscribitur Baccharia, ex persona parasiti Quis cst mortalis lata fortuna affectus unquam. Qua ego nunc sum cuius haec iactatri portatur pompa V lnuc qui mihi in mari accipcnser latuit antehac cuius coo latus in latebras reddam meis dcnt, bus, manibus. Et ne uilior si testis podia, accipite aissertore Cicerone in quo honore fuerit hic piscis apst P. Scipionem Africanum illuin de Numantinu haesunt in dialogo de fato ucrba Ciceronis Nam cu es

set apud

117쪽

set apud se ad Linternum Scipio una Pontius, allatus cst forte Scipioni accipenser, qui admodum raro capitur, sed est piscis ut ferui in primis nobilis cum

aut Scipio unum kalterii ex his qui eum salutatu ue/nerat inuitasset,pluresci etiam inuitaturus uideretur, in aurem Pontius Scipio inquit,vide quid agas,accis penser iste paucoru hominum est quem ctiam Mar tialis uidetur his uersibus commendare: Ad palatinas accipensem mittite mensas. Ambrosias ornent i nunera rara dapcs. Pliniustamcn hunc pistem suis temporibus nullo in honore fuisse tradit. Postea praecipuam autoritatem fuisse

lupo asellis, Cornelius Nepos Laberius poeta mimorum tradidere. De lupo pisce, quem Graeci la/braca uocat,uariae fuerunt,cccntiorum autorum sentcntiae Prima fuit Simonis Ianuensis,que Franciscus Philelphus imitari uidetur.hi nant uolebant lupum piscem eum esse,qui nuc materno trito is uulgi sermone luctus uocaretur, coniectura ducti, quod lupusibscis grςce lyco pudendo errore appellaretur, uta tenui ini uerso lucus, ac dein luctus cognominatus esset quς opinio,tum ratione,tumitiam autoritate Galeni facile coningitur.nam lupus piscis ut retulimus)labra oraece dicitur, non lycos.etenim lycon latini lupum animal quadrupes interpretantur . Praeterea tu pus pistis,quamuis amnes sudire soleat, no est fluuiam tilis, uti

118쪽

tilis uti laesus, sed marinus, quod Galeni autoritati confirmari uidetur, de lupo pisce ita libro de uirtu,

te alimentorum tertio scribentis Lupum in dulci, bus aquis natum non uidimus, scd ex mari in sumi, na ac lacus ascendentem conspeximus,propter quoi parumper limosus inucnitu aliquando quemadmo, dum cephalus non fugit autem stagna salsa, ne ostia fluminum, quamuis in profundo maris uetis aris solitus Et Columella, maiore nostro inquit, adeo studiosos in alcndis piscibus fuisse, ut dulci bus aquis marinos clauderent pisces, atque eadem cura mugilem scarumc nutrirent, qua nunc mure/naec lupus educatur ex quibus uerbis manifeste paret lupum non esse luctum:nam lupus quum pistis marinus esset, magna cura in dulcibus aquis etica/batur De lucio Ausonius certe meminit, qui eum ad allicr quam luctum his vcrsibus appcllauit. Lucius obseuras uiua coenoci lacunas Obsidet,hic nullos mcnsarum lectus ad usus, Fcruci sumosis olido nidore popinis uitiaecam ctiam continuo subiccit hoc carmine:

Quis non Muirides uulgi blatia incas Norit dc quibus cuni uilis pcnctas flent non puto Columclla: cstimonio ueteres c mituli p. linquit enim octauo libro: Item fluta quae ma X linc probantul

119쪽

bantur murenas, ossi quae sunt saxatilis notie, qua rum pretia vigent: nam uile ne captare quidem, ne/dum alere conducit Secunda opinio fuit Raphaclis Volaterrani, Mante cum P oggi Florentini senioris, qui lupum cssc sturionem asseruero, indicio quod sit, riones,, bctini intra duos ponte capti meliores esse

existimatur,id quod de lupo autorum omnium con sensu testatum apparet quam sentcntiam iam supe/rius ostendimus esse falsam, quum desurione agere mus argumento quod lupus non aspericulo,ut stu/tio, sed tantum quammis ex Aristotcle muniatur. sic enim de natura animalium libro sexto ait Pariunt oua omne qui squamini teolantur , ut lupuS, mu/

gilis, telis,N qui candidi appcllantur . Paulus quoq; 2Egineta cephalo, hoc cst capitoni lupum similitu/dine comparauit, quam quidem opinionem du/

dumis ante alios confutauimus sertia uero opi ni fuit Sipontini, quam puto caeteriS ueriorem: uo luit enim lupum esse piscem, qui nunc uarolus a Venetis nominetur. Constat enim a lupo quadrupe de animali appellatum hunc piscem fuisse,cuius tanta auiditasvi voracitas si,ut dcficiciate cibo terra uescatur. Sic etiam uarolos pisces voracissimos sic costat,

quippe qui pisces repurgamenta quςcunq; uel etiam putrida insectentur. Quare Lucilius acervi uehemes

120쪽

ya IN M. PLINII LIB.

poeta uolens ostendere se scire huc piscem egregi isi, poris sise,qui inter duos pontes captu esset, ei quasiliouritorem appcllauit catilone, scilicet qui latrinaruri stercore inter duos ponteS uesceretur proprie autem catilones dictitur gulosi, quasi catillorum liguritores. unde, Columclla hospisces rapaces lupos appellare collibuit quoru duo quot genera fecit octauod re rustica libro Sunt in inquit ali uari j,air sine majcula. Itecs e mari in tybrim uarolo ascendere,tunce euadere pinguiores ac meliores videmus, quodvilii, pos faccre autorcs fere omnes memoria prodideriit. Addo etiam quod lupus lapidem in capite gestat ex Aristotcle octauo de historia: maxime inquit infesta/tur algore qui lapidem in capite habent, ut chromis, lupus, pager, scic na quod idem Plinius memini dis uerbis: Uraegelidam hyemem omnes sentiunt,sed maxime qui lapidem habere in capite existimatur, ulla pi,chromes, scisnppagri. Item ci lupum bis anno partum excrcereijdem autorcsec Athenarus prodidere. nam hyem dc aestate circa suminum hostia parit,ut apud Aristotclem quinto dc sexto iusdem historia libro legitur,qui docor trigonu habet.Athcnam Mileti gradissimos lupos proucnire corunim cerebruia suauissimum esse testatur nos autem stirmamus lutpos multo maiorcs repcriri in dulci portu, qui nunc ij citur Phanarius ibi enim dulcis aqua est:quem intra

amnis