장음표시 사용
21쪽
2 OCCASIO Verumtamen, animi gratia, quantum quasi dum fili e iustam tuto licet, vestibulum saltem panibus aliquotient mus; ut solent qui iuxta cymbam natant, in quam se vel pem clitantes vel nando fessi recipiant; quandoquidem tam ,-ciatim in hoc typo TEMPORIs formam usumque in medium
D. Augustini aliquousque ad id pone legamus vestigia.cq sis h. inquit ille, est tempus Quis hoc facile breuitem δ' 's' '' ehe explicauerit 3 Quis hoc, ad urium de illo pmserem ritast o dum, Vel cogitatione comprehenderit Z Quid autem fatatio. miliarius & notius in loquendo commemoramus, quam tempus
Et intelligimur utique, cum id loquimur intelligimus etiam, cum alio id loquente audimus. id est emo tempus Si nemo ex me quaerat, si io si quaerenti cxplicare Velim, noscio. Fidenter tamen dico, scire me, Ddd ii nihil praeteriret, non esset praeteritum tempus; & si nihil adueniret, non esset futurum tempus , M si nihil esset, non esset praesens tempus. Ita Doctor ille Ecclesiae singularis. Cuius si quis penitius imgrediatur studiosam constantemque temporis inuestigationem, Varijs ambagibus circumuentus, non facile, nisi ipsi imhaerendo, regressum repererit. Nam & ipse, totis libri illius viginti duobus pluribusque capitibus, non semel, Vt naua chus in altum deuechis oceanum sidus intuens, ad benis gnam Dei opem recurrit,ut se queat extricare. Quaero sinquit Pater, non affirmo. Deus meus, praeside mihi, & rege me. Item alibi: Sine me, Domine, amplius quaerere: Spes mea,
non conturbetur intentio mea. Alias sic:Exarsit animus meus,
nosse istud implicatissimum aenigma. Noli claudere,Domine Deus meus; bone Pater, per Christum obsiam: noli claudere desiderio meo ista, de usitata Sc abdita, qu6 mimis in ea pen
iret, & dilucescant allucente misericordia tua, Domine. Ita alio loco: Dicimus, tempus Sc tempus, tempora A tempora: quamdiu dixit hoc ille, quamdiu secit hoc ille,&qu mlongo tempore illum non vicit:& duplum temporis habet 'haec syllaba, ad illam sinapum brevem. Dicimus nac, dc a dimus
22쪽
ARREPTA. NEGLECTA. 3dimus haec ι & intelligimur & intelligimus: manifestissima dc usitatissima sunt, S eadem rursus nimis latent, dc noua estinuentio corum. Alibi idem Aurelius: Confiteor tibi, Domine, ignorare me adhuc, quid sit tempus. Et rursus confiteor tibi, Domine, scire me in tempore ita dicere, & diu me iam loqui de tempore, atque id ipsum diu, non esse nisi mo
Schematis I. Cap. 2. Definitur,seu potius destribitur Tempus, o
quando inceperit. Ο N piguerit, spero, secutos fidisse per hac diuerticula
praeeuntem,quamdiu clarior semper manifestiorque redderetur egressus, quem postremorum verborum ipsius luce iam facile est inuenire. Tametsi enim nouis semper quaestionum inuolucris, quasi denseru implexu ramorum,rem quam quaerit, videatur obscuriorem emere; tamen, dum suo more ita ventilando intricata discutit tandemque explanat, satis animaduertitur, omnem in eo consistere aissicultatem inon sit facile definire, quid sit tempus, cum alioqui,ut ait, facillume a quolibet intcuigatur cogiteturque.
Rem siquidem perplexam Philosophi nonnulli reddiderant, SI stulti sapientes saeculi; quorum quidam docuerant,
tempus esse rem aliquam corpoream, alij tempus esse motum corporum caelestium, alij aliorum corporum motum, nomnulli vero, ut Pythagoras, animam esse uniuersi. Dum autem
his nodis & tricis se explicare contendit Augustinus, necesse fuit utcunque cum illis implicari, & per illorum placita, quasi per varios errorum calles, palpato sere messu tentare vestigia. Alioqui, quam obscurus tali de causa in disquisitione, tam clarus & certus esse solet in resolutione. Nos itaque hic omissa penitiore indagatione SI definitione
23쪽
naturae ipsius temporis,accipimus illud vulgari modo, quo res aliqua vulgo dicitur longae aut breuis duratibnis, aut simul esse cum altera, vel ab ea tempore distare : quae licet penes durationem motuS caelorum, tamquam mensuram a Deo datam, & a nobis ut notissimam &aequissimam acceptam, m tiamur: non tamen ab illa praecise & proxime accipiuntur, cum ctiam cessante motu caelorum, aut si caeli non essent, vel celerius aut tardius mouerentur, res quaelibet habitura es.set suam durationem, aeque in se longam vel breuem, & aeque esset cum alijs simul futura, aut ab alijs abfutura. Tempus autem est mora quaedam successiva, siue fluens, aut transiens aequabili fluxu: secundum quam omnia sunt vel simul vel distantia tempore, sicut secundum spatium sunt vel simul vel ditantia loco. Et ut spatium hoc a rebus abstractum ac in immensum distu sim imaginarium vocatur, quod tale non sit in rebus, quale intellectus apprehendit, ita D. Gregor. Narian- renus, Oratione de Paschate, S Psellus commentarijs in eandem Orationem, moram hanc vocant imaginariam concipi potest etiam ab aetemo fluere in aeternum. Sicut autem spatij localis pars nobis est notissima, quae ab hoc mundo occupatur, ita pari huius morae siue durationis artemae nobis notissima est ea, quae ab exordio mundi usque ad diem iudicij protenditur, & ab aliquibus non male pars aeternitatis Vocatur: siue quod pars sit illius morae imaginariae aeternae, sicut alium huius mundi pars spatij immensi, cui Deus est praesens: siue quod coexistat aetcrnitati Dei, quasi secunduin pamtem, sicut mundus coexistit immensitati Dei: quia illi non adaequariir, cum in utramuis partem sit finita. Hoc igitur tempus siue mora successiua,quae ab exordio mundi ad finem eiusdem extenditur, est ea de qua loquimur. In hac enim rerum gerendarum occasiones cueniunt, Sc labuntur: est enim mentatra durationis & existentiae eorum omnium quae sibi coexitat, aut ab origine mundi in finem existent,sic ut etiam duinionem Angelonim & caelorum hac mensura extrinseca mensuremus, licet propriam habeant intrinsecani durati
24쪽
ΑRREPT 'A. NEGLECTA. s' Dum autem lianc moram, quam tempus V amus, Varijs modis, ut saeculorum, lustrorum seu olympiadum, annorum,
mensium,hebdomadum,dierum,horarum, minutorum momentoriamue interuallis mctimur, tot temporis partes la minamus : tametsi non dicimus, tempus idcirco esse tempus,quia talibus distinctionibus iuxta selis N siderum motum men iratur; neque etiam ideo minus fore tempus, si durante hoc fluxu spatia & more, eam metiri desinamus. Nam et imquit D. Augustinus, etiamsi cessarent caeli lumina, tamen esset tempus: ut quando iubente Iosue, stetit sel. Quia vero tempus,ut hic describimus,ante mundi initium non erat, sed simul Cum crearii rarum exordio coepit & initium temporis; tunc tam efficaciter illos refutat idem Doctor Ecclesiae, qui non minus stolide quam impie ita rogare non verebantur: Quid faciebat Deus, antequam faceret cinium & terram 8 Et, quid venit illi subito in mentem, facere quod nunquam fecerat ZEcce sinquit Aurelius) respondeo: D. Aurust. non illud, quod quidam respondisse perhibetur, ioculariterelladens quaestionis violentiam : Alta sinquiebatillet scrutan-a; cibus, gehennas parabat. Sed, da illis, Domine, bene cogitare, quid dicant;& inuenire, quia non dici riir nunquam lubi hon est tempus.Videant itaque, nullum tempus esse posse
sine creatura tua,*desinant istam vanitatem loqui. Extendantur etiam in ca,quae ante sunt: S intelligant,te ante omnia tempora aeternum creatorem Omnium remporum : neque
ulla tempora tibi esse coaeteri . Et alibi idem. Si autem ante caelum S terram nullum erat tempus: quid quoitur, quid tunc faciebas Non enim erat itu J Vbi non crat tempus:
nec tu tempore tempora praecedis ; alioquin non omnia tem Pora praecederes. Sed praecedis omnia tempora praeterita,celsitudine semper praesentis aeternitatis. Hodiernum tuum, a ternitas: ideo comternum dixisti: Ego hodie genui te. Omnia tempora tu fecisti,& ante omnia tempora tu es nec aliquo tempore non erat tempus. Nam Vt alio loco ide dicit: Deus fecit tem pora , dc ideo, antequam faceret tempora,non erant tempora:
25쪽
6 OCCAs Io non ergo possumus dicere,fuisse aliquod lepus,quando Deus
nondum aliquid fecerat. Quomodo enim erat tempus,quod Deus non fecerat, cum omnium temporum sit fabricator Et, si tempus cum caelo & terra esse coepit, non potest inueniri tempus, quo Deus nondum fecerat caelum Sc terram. N on enim coaluum Deo mundum istum dicimus; quia non eius aeternitatis est hic mundus, cuius aeternitatis est Deus. Mundum quippe fecit Deus, &sic cum ipsa creatura, quaru Deus fecit, tempora esse coeperunt.
Schematis I. Cap. 3. mando Tempusfinietur; o quomodo se habeat
ad AEternitatem. E N euasimus i&quasi per Thesei filum in claram educti lucem prodimus. Iam ex his omnibus, ut ante dixi,id si Temporis tuimus 1 Tempus esse spatium illud morae seu durationis, fluentis ab initio creationis mundi, usque ad eliisdem conscriptio. summationem: reliquum vero,M quod ante mundi primo dia erat, & quod eius finem consequetur, magis proprie ad
Nam, licet spatium hoc morae seu durationis, quod tempus appellamus, pars sit isti aeternitati quoad Deum immobili, & semper eidemin inclusa: tamen, quia caelestium corporum motu mensuratur, computatur, alioue modo distinguitur, & incertas partes sque ad momentum ictumque oculi, determinatur, temporis proprie nomine insignitur. Ante igitur initium creaturarum tempus eiusmodi,quo de agimus, non erat, quia cum illis est concreatum ;& postge- A M. o. nerale iudicium, ut Angelus iuramento affirmauit, Ilampus non erit amplius. Quod autem ante Omnem creaturam fuit.
de post iudicium est niturum, ad aeternitatem illud omne pocilis dicitur pertinere. Et hoc per modum loquendi) te pus
26쪽
ARREPTA. NEGLECTA. pus Dei potest appellari, secundum D. Hieronymum, qui sic
nabet, Vt ita dicam, unum tempus Dei est, omnis aetemitas. Scimus tamen, his non obstantibus, pariem illam aeternitatis, extrinsece loquendo,post iudicium, non eiusdem reconditionis, cum illa aeternitatis natura, qua ante principium creationis, Deus solus, in se omnia complens, iubsistebat. Quia,tametsi motus siderum caelestiumq; corpo ,per quem iam tempora discriminantur, cessabit; & non erit quod citra homines temporum spatia dimetiantur ι erunt tamen il la,& illi,in quorum gratiam tempora primum creata noscumtur , quod ante omnem creationem non erat Vllo modo.
Ea propter, etiam si ivt dicit egregie Eloquentiae Princeps)Infirmae terrenaeque mentis sit, memorare annos i integrum
tamen erit beatis in caelo scessante interim post diem iudicij caelorum motu temporisque dimensione) aestimare, quot annorum myriadumue spatio in caelis fuerint, siue fuisse dici possint, si spatium illud,pristina adhuc annorum distinctione mensuraretur. Iuxta illam quoque aestimationem accipi potest,quod Regius Propheta dicit: tauiste anni ante oculos tuos, thramquam dies hesterna quae praeteri t. Quod c contrario apud damnatos adueri , proinis computu euenire certum est. Vtrisci: vero congruit quod Aristoteles quano Physicorum habet. Uormientibus, & ijs qui faciunt opus delectabile, videtur tempus breue: quia delectatio prohibet eos Comprehendere motum. Et econtra eis qui laborant. At nunc ad persoliarum schematis explicationem transeamus.
Schematis 1. Cap. T E M P v s ita describatur, H insta
mare depingitur. AD pe Gnatum tandem Tni nostri TEMPus venia
27쪽
Temporis depicti In fgnia sphaera.
Temptu ego, sine quo nihil est, quodcums creatum est i AEt tandem subdit: Sed eni per me velut omnia cosant, i
Omnia sic rursum per me reuoluta labastent. . . . '
Indicat, quod ante fusi iis dictum est, Omnia scilicet cum
initio temporis sumsisse principium,quaecumque creata surae;&dum tempore omnia similiter terminanda. Tametsi enimaneque caeli, neque elementa sint in nihilum unquam reducenda . scitur tamen quo sensu quamque ob causam dicantur non istura amplius robiniignem scilicet mutationem, quae in ea cum saeculi consummatione inducetur. Et propterea, quia tempus tunc non erit amplius, quis dubitet maxiniam temporis habendam rationem, Ut cuius usura &Οpportunitate id consequi datum sit, quod est aeternum 8 . . lam vero,quare Tempus ita depingatur, ut in imagine ipsa videre est, notam puto omnibus rationem 1 quapropter hic obiter tantiam illam attingemus. Spira in enim in capite,m tum caelastium corporum sisnistat, quo tempora distingui supra declarauimus. Clepsyara Veris, irrequietum temporis fluxum adumbrat , ut Malata talaria celeritatem. Volare si
quidem fingitur tempus; adeo ut praeteriti quidem & Qturi spatia satis perceptibilia queant cogitari, praesentis vero tam exiguum, ut non quamdiu illud nomines, subsistere aestametur. Fala ei in manus datur, quae sit indicio, omnia seccessis temporis quasi falce demeti & prosterni: iuxta illud Cicer ius : Nihil est opere aut manu iactum, quod aliquando non
conficiat Sc conrumat vetustas. Restat nunc tantum, ut verbo explicemus, quare iuuenili artate Tepus essino curauerimus, cum Veteres senem virum soleant vice Temporis adornare. Dicam ut res est: Nos considerauimus,non quod dicit Poeta de tempore in uniuersum, Tempus edax rerum,tus inuidiosa vetustas: sed praesentiam potius temporis opportuni; cuius quasi ductu coram sistatur OCCAsio : de qua potissimum in praesentiar nemo disseritur. Tali siquidem vultu contemplandum praebemus, quale est tempus dum praesens est, recens,nouum, eoridum ad omnia, ad quae quis illo uti volati commodatissimum. Diuitigod by Corale
28쪽
tissimim. Quo sensu praeclare Plato locutus est, partem il
lam temporis expendendo,quae opportunitatem coniunctam
habet. Occasio, inquit, est remporis vigor, ad id quod conducit tempus, quod bonum aliquod cooperatur. Mouit me quoque, ne dissitear, quoa iuuenibus squibus Icones primum dedicatae fueruntὶ aptior gratiorque illa forma futura esset, quam senis, & nestio cuius siuxta Ciceronemὶ saturi annis Saturni 1 qui, quod tempus tempore
nata consumeret, ipse ex se natos deuorare fingebatur. Saturnus enim Graecc κρονοe, quasi χρανοζ, hoc est tempus, dicitur. Impulit me denique, ut tempus iuuenili specie Occ
sionis occasione etarmarem, quod Graeci steste Callistrato& alijs) dum OcCAsi ONEM, seu suo more tempuS opportunum pro Deo fingebat,pulchrum iuuenem siue puerum mabant, summis pedum digitis rotulae volubili insistentem. Tempus itaque quasi virens, vernum, & Vegetum, quale expressum cernitur, idoneam sitae praesentiae opportunitatem commendat, quam prudens quisque debeat in se rebusque suis obseruare: iuxta illud celebratum Pittaci sunt use septem Graeciae sapientibusὶ dictum, γνωθι καιρον, Nosce tempus. Ac si doceat,Noueris distinguere, aestimare,& captare, rerum gerendarum tempestiuitatem, eamq; cordi habeto. Nihil, non suo tempore fatam, utile potest esse aut gratum. Hac de causa tam vari) loquendi modi de tempore, vel potius, de rebus quae in tempore accidunt, apud auctores leguntur: quae omnia, si quis animum aduerterit, ad maiorem descripti iam temporis illustrationem adiuuabunt. Horum nonnulla, in studiosae iuuentutis gratiam, hiscessi nectemus, ad quorum imitationem, plura ipsi per se poterunt ex ipsis fontibus haurire. Ita Lycurgus: Recte eruditi temporis rationem habent. hoc est Tempus impendunt utiliter, atque studiose obseruant, quid per temporis opportunitatem agendum omittendumque sibi videatur. Thales: Sapientissimum omnium est tempus. Quia nempe usus M tempus, docent, inueniunt, & eruunt omnia. Vn-
Thales. Diogenes Laera .li. I.
29쪽
de & vulo dici soleti Tempus docebit. Et Psalmista eodem
spectans; Dira diei eruis at verbu or nox nocIi indicatscientiam. Theophrastus: Sumtus preciosissimus tempus. Nam pra terquam quod elapsum nullo pretio queat recuperari, etiam Regni caelestis copiam facit. Sic tempus fortissimum dicitur, quia tempore omnia superantur: sicut de labore dici solet i Labor improbin omnia et incit. Nihil inquit Tullius) est, quod longinquitas temporis efficere non possit. Item . Mendacij lupus, tempus. Quod successu temporis mendacium evanescat, & quasi absumtum vertatur in nihilum. E contrario ; Veritas temporis filia vocatur, teste Gellio..uod,licet aliquando lateata rogressu tamen temporis in lucem instar suberis emcrgat. Gin& illud usitatum estaeque; Tempus omnia reuelat. Eam ob rem dicit Plutarchus olim aperto capite Saturno consueuisse sacrificari: quod veritas, plerumque tecta & ignorata, cum tempore aperiatur Minnotescat. Saturnum porro TEMPUs apua antiquos repra sentasse paulo ante ex voce Graeca monstrauimus. Tempus
itaque omnia reuelat: iuxta illud Domini, Nihil es operium, quod non reueiabitur, es occulium,quod non scietur.
Schemat. I. Cap. S. cur OCCAsio ita depinxatur, quare ipsi. TEMPus ceu dux vel comes detur.
C C ASIO iam, quantum quidem res tam manifesta indiguerit, venit nobis describenda. Quare fronte capillata, caluoque pingatur occipite, dictum, S notum satis: arripiendam scilicet, dum se prima fronte offeret alioqui si
neglectam praeterire permiseris,elabetur, nec ita a tergo, V pote calua, poterit apprehendi , Ut maxime coneris.
Hae dextra laruaque consertim gestare conspicitur, omnium videlicet delectabilium desiderabiliumque insignia, docent, per occasionem obtineri posse verum honorem & gloriam, diuitias, victoriae palmam, pacis oliui se
30쪽
ARREPTA. NEGLECTA. Mbonum, eruditionem, rerum omnium quasi cornucopiae a
fluentiam , gratiam Spiritus sancti, salutem veram in Christo Iesu i & demum, tam opportune nobis in hac Vita regnum caeleste proponi promerendum, atque si propinetur, modo lubeat labris admouere, & occasionem qua par est humanitate excipere, eaque bene uti.
T E M p v s, quasi dux OCCAsIONIs constitui Tempus tur, eo quod non niti temporis successu talis opportunitas, quam occasionem vocamus, Obtingere cognoscatur; Vt tempus mortalibus occasionem merito videatur adducere. Et vere ita dicere liceat, quod per tempus Gratiae MEuangelij, occasione ingratitudinis Iudaeorum, gentes occasionem salutis in Christo repererint: quodque occasione con-
fractionis dc excisionis ramorum olivae, rami naturalis oleastri in bonam oliuam sint inserti. Nos siquidem, qui ex gentilibus oriundi sumus, Iudaei veri tam sumus, secundum spi- Rim.1. ritum, nempe Christiani. Id autem non nisi tempore op- ortuno M speciatim ad hoc diuinitus destinato, in opus eductum est: quae suis locis fusius sumus tractaturi. Recte igitur, ut dicebamus, tempus velut dux Occasi
ius alicuius boni consignatur. Nam non omne tempuS, sed partem illam temporis qua occasio ossemir, opportunitatem, tempestiuitatem occasionem appellamus. His ita assentitur Mi dula: occasio,pars quaedam temporis opta Mi Miaul. portuni & signati censetur esse a Latinis auctorinus & a Graecis, etiam Medicis i maxime inter exponendum illud Hippocratis, OCCASIO PRAECEPs. Hac de sententia ita Galenus: Est occasio praeceps: quia materia circa quam versatur ars smedicina nimirumὶ continue fluit. Cor pus siquidem nostrum mutationibus obnoxium est: neque causis extrinsecis tantum, sed etiam ab intrinsecis faciliter alteratur. Quocirca recte Aristoteles: Tempora non Aristib. sunt temus opportunum. Deo enim sunt tempora, non
autem tempus opportunum , eo quod nillil Deo utile. At nunc de salutari caelestis Gratiae adspiratione,cura quam nihil cetera prosint, paucis disseramus. B a. Schemta.