De scriptis Caelii Aureliani methodici Siccensis

1쪽

DE SCRIPTIS

METHODICI SI CEΝSIS

DISSERTATIO PHILOLOGA QUAM AD SUMMOS IN PHILOSOPHIA HONORES RITE IMPETRANDOS AMPLISSIMO IN UNIVERSITATE FRIDERICIA GUILEI MIA RHENANA PHILOSOPHORUM ORDINI TRADITAM UNA CUM SENTENTIIS CONTROVERSIS DIE MENSIS JULII XXVII A. H. S. MDCCCXCIII HORA XII PVBLICE DEFENDET SCRIPTOR

ADVERSARII ERVΝT

EPISCOPI VILLAE

5쪽

Cum his tribus annis casu qu0dam in Caselli Aureliani Libr0s Colorum et Tardarum Passionum incidissem, non tam Spe fructuS quam rei purum eXploratae novitate ac Suavitate adductus Sum, ut otium studiis litturarum medicinalium exuuntis antiquitatis Romanae oblectarem; ac perscrutandiS his litteris eo lib0ntius operam navavi, quo saepius medi00s doctos nostrae aetati S, qui quidem historiam suae artis perscribendam Suscepissent, titubaro ac vacillare, philologos suum e8Se aditum

illis patesseere immemores plerumque esse intellexi. Ex iis autem, qui hac aetate in studia illa incumbubant, Caulii Aureliani quoque memoriam ab oblivione vindieaverunt cum C. Daremberg tum V. R0s0,' medicus ille, hic phil0logus, uterque harum litterarum peritissimu8; qu0rum quae habuserit ille prasetur ea, quae in Jani Vol. II,' in Hist. Scient. M0d., in prim0 volumine Oribasii' pra0-

satus est de hoo seriptore, neScimu8, cum editio, quam sese euraturum eSSe pollicituS erat, numquam in lucem pr0dierit; hic autem multis gravibusque, no dicam omnibus quae a recentissimis si de Caeli0 Auruliano furuntur, investigatis do illo quaerere dosiisso vid0tur; ac ne mihi quidem contigit, ut eo lices aut alia at ilia nOVa reperirem, quae cum desiderarent xv. dd. novam editionem distulisse videntur, Sed opstrae pretium esse mihi visum est in iis ipsis quae praesto sunt uuXiliis nixo iterum eXaminare ea, quae de Script0re illo dicta sunt, examinandoque quantum p0te8t fieri augere itaque commentationem persectam me Omnibusque numeris absolutam, ut nunc res se habet, daturum e8Se nec volo neo p08sum recipere; Satis erit si quid ad illustrandas illas litturas adferro contigerit. De n0mine autem, de vita, de patria, de aetatu Caelii Aureliani, a quibus investigandis harum quaestionum initium fieri e0nsontaneum est, tacilius est xv. dii. coniecturas augere quam aliquid

certi adicere; nec tamen non nulla, quae Odeurrerunt, hoo lOeo congerere vereor; nam eum nobiS a

quiescendum sit in iis, quae maximam prae se ferunt veri Similitudini8 Speciem. undique conquirendi8, talia pr0ponere quam coniecturas illas in di800ptationem Vocare malo. Unus et solus sons, ex quo haurias 0portet si quid de auctore studes comperire, ipsius Scripta

' Daremburg sinu dubio purinulta utilia quo ut ad emendandos et ad interpretand08 libr0s cel. et tard.p388., qu08 iterum edere sibi proposuerat, cong08sit; 10rtasse ex schedulis doctissimi illius viri, si modo servantur,

curatas: f Sorani Gynaeciorum vetus Translatio latina cum additis graeci textus reliquis.). Lips. 1882. y es infra p. 1 4 adnot. 3.ε es infra p. 14 adnot. 4. dido inprimis Hausor Hist. Mod. 0d. III. 0t Teussul, Hist. litt. Rom.

6쪽

sunt. Nam veterum iustimonia de Caelio Aurolian0 mirum in modum sexstant quasi nulla illud senim Cassi odorii licet ad hunc scriptorum sp00tot, nullius est momenti, ' cum et nomen Scriptori80t inseriptio libri, qui commendetur ita serantur vix ut fidus eis habeatur, neque qui8quam, etiamSi illud deesset, Caelium Aurelianum p0st saec. VI p. Chr. n. fuisse Sibi perSuaderet.

Miror quod sunt qui propior incomptum didundi gunus copiosiores libros in po8toriorum usu non fuisse existimauserint; sed Respon8ionum, quas non nisi usu frequonti tanto opere decurtataS eSSe V v. dd. conSentiunt, quam exigua OX8tant frusta 3 Quid Θ quod n0 nomun quid0m auetoris illarum fragmentis servatum est 3 Cum nostrorum medi eorum Opera coleriter obsoloseant, quia ars illa summa in dies capit instrementa, quid mirabimur, quod veteres set medii a sevi modici ad Hippocratum Soranum Gai unum usque recurrerunt, totiu8 medicinae ad hane fere aetatem prin stipes et fiuctores, etiamsi sexstitoriant, qui suas ration08 per aliqu0d tempus po88ent probare ΘΑn putas Caulii Auroliani scriptis nise dieinam muthodicam Hippocrati et Galeno vix parem etiam adeo ut famae aut Sorani aut Hippodratis aut Galeni obtrecta rotur OXeultam esse Θ

genuinum an coniectura os ostium sit 110Seio. cf. Rose p. 119 adnot '); ceterum nota est nominum ratio qualis a saec. IV. fuerit, uelut in fastis consul. modo Faustinianus modo Faustinus, modo Anti sthianus modo Antiochus, modo Marius modo Marinus modo Marianus modo Marinianus legitur, al. - tamen offensioni e8t Operi8 quod commendatur inseriptio. Nam Rusponsionum libros, quibus titulus ἡd0 m0dieina haud male conveniret, fratribus in arte modi ea sine dubio rudibus aptissimo commendari concedorum, nisi intur libros ἡ latino lingua conversos commomorarentur potuit sane fieri ut Cassiodorio certius quam nobis praesto osset testimonium, quo ReSponSiOnes ex graecis Sorani tran8lata8 e8Se concluderet; nostra quoque aetate suorunt qui Responsiones Caelianas ad 0Xemplum graecum eXpre88a8 0880 iudicarunt; ego vero valdo dubito; sud do hae re infra. Num C. A. plenum ἡ de medicina ἡeorpus condiderit nescimus; videtur autem nisi de speetalibus partibus copiosiores libros non

7쪽

Do nomine, quo scripta huius auctori8 ferebantur, in eodd. et edd. ppr. parva est diserepan

aut de notate quid concludus non Video. Nam eum ἡ Siccensis in codd. dicatur, eum Sicca Veneria, y 0X colub0rrimo illo 0ppido Numidiae, Romam ' venisse uv. dii. consontiunt. Hoc autem pro eorto ponere ne0g0 quidum dubitabo Caelium Aurelianum neu Romanum nec Graecum fuisse; graecas sano epistulas ad Praetextatum sese misisse ipso testis est ac promittit diseipulis su quaecumque a Graudis obseuro diota sint 0Xplicaturum esse; nec tamen difficile est eum gra000 Sermone non ut patrio uSum 08se demon-

composuisse ses infra), quibus ut libris cel. et tard. pass. inseriptio illa haudquaquam apta est; eos Sane ex graecis translatos esse scriptor ipse latetur. Quid igitur Θ 0sinu verisimile Cassio dorium in auet 0ris nomine lapsum osse, quod, cum nimis generalis Sit libri titulus , de mediuina , monachiS ad reperiundum opus eommendatum summi fuerit in monti Θ Ut ut est nec de auctore ipso nec de seripti8 eiu8 quidquam nos illo testim0nio pr0ficere apparet.

VIXIT ANNIS' LX ALFIDIA L FILIA QUARTINA PIA VIXIT ANNIS XLVIII

Ravsenna tu es Marini pap. dipl. 74. p. 248) et Ro8e l. l. p. 115. Ni uia eiu8dem familiae sint scire non possumus. Praenomon fortasso evanuit, quod ad nomen adiueta erant ἡ Methodicus Siccensis. μ

8쪽

strare in latinigando vero se laborar0 iterum ae sa0pius ipse pr0fitetur. Afrum autem illum fuisse, nisi codd. et edd. ppr. teStim0nium adesset, eX ἡ tumido genere dicendi colligere ausus non essem; neque vero, ut fecit Halter l. l. , quod ut homo Romanus de moribus, de modis, de vinis et aquis Italiae, do similibus loquitur inde concluserim illum Romae versatum esse. Nam S0ranum Traiano et Hadrian , imperatoribus Romae arte eXercenda floruisse Suidas tostis est; quam ob rem Caelium omnia, quasi h0minis Romani esse Videantur, principi Methodicorum debere cur non SumpSerunt V V. dd. , quippo qui eundem illum nihil aliud fecisse nisi S0ransea latino sermone expressisse iudiearent ΘQuid Θ quod Romae nec a puero Versabatur nec arti medicae operam dare coepit, cum

Italiae non medicum Romanum, Sed ipsum Soranum loquentem audii se putaveris. Sed Caelius quod libr0s latino serm0ne c0mponend08 Suscepit gratum secit discipulis, qui illo uterentur patrio ; Lucretium autem et Bellicum ab eo artem modendi Sidea0 didicisse vix est veri simile. Α000dit quod alios Asr0s illa fore uotute Romae eandem artem exorcuisse constat, cur Caelius fortunam in urbe non periclitaretur, quo eum eX aliis provinciis tum ex Asriea confluerent h0minus lucri sumaeque cupidi 8Duobus quidem locis' urbis mentionem facit, neque vero quidquam, cum Asclepiadea altero, altero S0ranea, haec Sane ut Sua proferat, inde licet concludere. Ceterum ubique latinum Seriptorem se praestat, veluti cum translatis nominibus Graecis addit , quod nos - dicimus vel, ἡ dioere poterimus'

es. R0inus. Var. loci. III. p. 65l ot Sprungui Hist. Med. Vol. II. 55. Sod quam cautissime de his iudieandum est, eum neseia mu8 quae ad codice8 aut, ut etymologiae, ad Soranum aut, cum e. g. perinaeum et perit Onaeum confundantur, ad Methodicorum inScientiam anatomiae reseranda Sint; de graecis autem, quae C. A. non recto intolluxit, do miris eius translationibu8, quibu8 nova vocabula finxit et singularia dicta, utique quaerendum est ei, qui novam editionem curandum Su8cipiet. cf. infra p. 6. Not. 1 et passiin Ceterum nomina Graeca civium Sideonsium tradita sunt; Sieeae autem etiam graeci8 litteris operam datam esse aliunde certum est; nuin Solinus JXVII. 5) aliam praeter e0gnomen Veneriae causam habuerit, cum Sideam coloniam Graecam Si

Do vinis Italidis es. e. g. ed. Amm. p. 168. 519. do v. Graecis p. 70. 196); de aquis e. g. p. 36l, 432, 446, 562, 570, 595. Cum de vini 8 et aqui8 Italicis loquitur, non omittit addere, ἡ quae in Italia nota probantur,prc rugionibus cognitum, ut in Italia PraeneStinum appullatum , similia, eum Vina graeca - uno eXeepto loco p. 168 ed. A min. - SimplicibuS nominibus commemoret, ut Chium, Rhodium, Lesbium; quod Sorani, scriptoris graeci, e88e puto, non Seriptori8 latini. Qu0modo intellegenda Vel potius emendanda sint C. A. p. 168 ii ἡ vel in Asia Trifolina adhuc nescio. cf. de vinis cum Andr. Baceti, do naturali vinorum historiam, dovinis Italia se ute. Roma0 1596 sol.) ut Lamarrui thusin de vitibus atque vinis apud Romanos Paris l863) tum Brunsii Qua0stionus Asel0piadens de Vinis se te. Parchim. 1888).' Cum antiquiores medici Romani nominibus Graecis uti soloroni se C. A. p. 269. d0lor dimidii capitis,

ἡ quem eon Sueto nomine hemicraniam vocant μ), C. A ea in formonem latinum vertere studuit haudquaquam nova fingere V seritus; addidit Sane, , quod-nos distere poterimus Vol ἡdidemu8 Vel tale quid. E. g. p. 375.. odontagogum, quod nos denti ducum dicere poterimus. os dentifrangibulum a p. Plaut. Bacch. 4. 2.

apud ali 08 medicos quaeres; Sane fatendum est sermonem medicorum Romanorum vere latinum non sui SSe, Sed hac in re simillimum eius, quo nostri modici uiantur.

9쪽

quod tamen p. 564ia ed. Amm. dicit ἡ vel eius ea lueo, qu0d Latini ambulastium vocant sic sed . I), aduoeum, eum haee Scriberet, in eXemplum graecum animum intendi 880, ut omisso nomini grauco 0X Sua ipsius indole latinum tamquam 0pponoret, quam peregrinum se esse meminiSS0 Statuere maluerim neque quidquam aliud dicere voluit nisi , quod nos Latine - vocamus Quid igitur ex libris cel. set tard. passionum promam, ut auctorsem Romae Vel Sutum eSSe demonstrem, cum nusquam fore sui iuris esse inveniatur 8 in quibus argumentis nitantur ii, qui volui Haeser pro certissimo Caelium in urbe artem medicam exereuisse Saluerint, nescio ' ego satis habeo

paene eertum id esse dicere ; quapropter nisi dubium ne hoc quidem velim habeas Praetextatum, ad quem C. A. graecum librum Epistolarum' misit, missu illum Vottium Agorium, qui saeuulo p. Ch.

n. quart0 ad finem vergente R0mae ut homo summo loco natus Studiorum ma Xime philosophiae patronus fuisse videatur. βS0d priusquam quibus ad hanc si18picionem adductus Sim eXponam, pauca, quae de uetate Caelii non curto probari, sed veri similia reddi possint, proferre lieeat. Omittam a vv. dii. ante Ammannum de hac re dicta', etiamsi sunt, qui rectius quam recentiores iudieavorint. Darembergy quidem signo interrogationis ad nomen adposito se nihil de st0tate seiro profitetur; Moyser' allatis non nullorum sententiis sumptionibusque I alteri propositis Spr0ngulio adstipulatur; R080 ver0 Caelium non ante saec. V. finem fuisse statuero maluit; ' de Hauseri iudici0 paulo inserius mihi dicendum erit. Erant enim qui Caelium Galeno vetustiorem aut coaevum fuisse iudicarent, cum nusquam monti0num seuerit celeberrimi illius medici ac philosophi; ad quae quid Ruinusius l. l.) m0nuerit cum dignum sit commemoratu, adferre liuoat: ἡ Galeni vero montione, non quod non novisset Virum per aetatem ut volunt; Sed con Sulto abstinuit ab eo, qui foetuo Rationalium acerrimus υπεγα ab τ' et, set cum ingenio iuxta et dicendi facultate pollui set, Methodie0s ut Empiric0s ad unum OmneS p aene oonDei Sset, maXime TheSSalum, quem Caelius optimum pr0pemodum ma Ximum adpellare

putaverat, indignis modis fuiss0t insediutus: qua iudicii libertato scutori malignitu toni sit dicacitatem

appellabant) 0loquentia, et excellonio doetrina, 0dia multorum et vivus in se concitavit, ut sustinuit m0rtuu8 ut parce propterea a medicis pr0Ximis, maXime Seetariis. et Latinis laudaretur. Quae quamvis probabilia videantur, tamen alia de causa Galenum in scriptis Caelianis, quae quidem ad nostram pervenerint aetatum,' ' non commemorari mihi est persuasum. P0tuitn0 Caelius

3 cf. p. 512, ' ei. ed. Amm. p. 512,. ἡ Vel eius caduci, quod Graeci cyti nonrhoas appellant, no8 ampullagium sic. ed. pr.) ei. e. g. p. I 62i,, ἡ acantha Aegyptia, quam noου Latine Spinam Aegyptiam dicere poterimus. μ' Ex Cassi odorii tostimonio nil nisi C. A. scripta in Italia nota fuisse colligi potorat. cf. infra p. 50. teSt. 47. y es. O. Julin, Bur. d. factis. Gus. d. Wissensch. ph. -hist. Cl 18bl p. 338 sq.' es cum aliorum tum Ruinosii testimonium in praef. ed. Amm.' es. Oseu vi us d Oribasse, vol. I. p. XL; ibidem Cassius Felix ineunte primo p. Chr. n. saeculo fuisse dicituri quid do C. A. a late suspicatus osso doctissimus ille vir putandus est Θ' Hist. Bot. v l. II. p. 227. ' Αnecd. II. p. 115; praef. ed. Cass. Fel. p. III; praef. ed Gynaec. Sor. p. IV. ' os in si a p. 9 adnot. 1. V Nec in coloris libris, quibus partem modicinae molliodicae descripsit, ut inlibb. do subribus, de adiutorii8, cum sine dubio in illis interpretandis eandem viam atqu0 in libb. col. et tard. pa88. Secutus sit. es paulo infra P. 10.

10쪽

10 suetae suae servire non refutatis iis, quae contra MethodieOS diXerat adversarius gravissimus atqu0 c0loburrimus 3 Immo, si ex sua ipsius indole rationem Methodicam exposuisset, Galeno non magis pepercisset, quam Soranus pepercit iis medici8, qui non contra methodum Scripsisssent, sed aliam modicinae rationem professi essent. Soranus igitur Galenum commemorare non potuit, Caelius autem Moth0di eorum rationem ita tradidit, ut principis iudicio et quae ex illa essent et quae contra alios mulli eos dicenda essent sanciret; hoc igitur quam certissimum ponere audeo eum nisi medicinam methodicam, quam quidem S0ranu S eX00lui Sset, tradere noluisse ' quam ob rem medicos qui post Soranum exstiterunt sive adsectas Sive advorsarios Methodi commemorat nullos.' Heelier quidem observavit eorum, quorum nomina in libris cel. et tard. paSS. Oecurrunt, aetate recentissim08 eSSe ipsum Soranum et Antipatrum; illum Galeno vetustiorem esse inter omnes constat, de huius aetate nihil seimus. An quod a Galeno commem0ratur eum post Soranum fuisso colligis 3 Quin sium Sorano aut c0aevum aut paulo Vetustiorem fuisse inde c0ncludimus, quod a Caelio vel, ut rectius loquar, a S0rano communioratur ereor ne in ceteris pleni0ribus libris, quibus Soraneos interpretatus est, n0naliter res se habeat; contra in Epistulis ad PraeteXtatum missis, quibus et medica et phil080pha videtur tractavisse quin etiam eorum, qui p08t S0ranum in arist medica et in philosophia florerent, rationem habuserit quis ost qui dubitot 8 Quod si res ita s0 habui sex Caelii sitsentio de Galeno' id, quod voluerunt uv. dd. , ne efficiamus cavebimus. Titulum autem illum Vallitanum nullam praebere ansam ad definiendam aetatem supra diximus Aequiescamus igitur in scriptis ipsis perscrutandis nece88e e8t; atque occurrit inprimis quo abuti s0lent in eiusmodi quaesti0nibus, dicendi genus. Ruinesius, cui alii adstipulati sunt, propter, dicendi genu8 incomptum et semibarbarum, ineptas Graecarum vocum etymologias , similia Caelium

ἡ elapsis Saeculis melioribus, quae annis quingentis a constituta monarchia communiter circumscribuntur, vixisse , eXistimavit. scis l. l.) Quo argumento non utemur, Si unimo nobiSeum reputaverim 18 de scriptore non vere Romano et qui in urbe neque a puero vel Salus Sit neque medicinae operam dare eneperit ac graeco sermone ut in Epistulis ad PraeteXtatum USUS e8Se Videatur, priusquam graeca latiniganda Suseiperet, qua in re 8080 laboravisse iterum ac Saepius ipSe confitetur. Cuiu8 aetatis proprium esse iudicabimus mediet et interpretis genus, quod non aliter atque id quo hodie m0diei utantur a solito disserat, quod praeterea modo eXemplum graecum, m0do praeStantiSSimorum Scriptorum' Diligentissimo quae nondum ἡ ad methodum veteres suae sociae principes posuerint offert. es. De

ot rudimonio temporis methodici sallebantur. sic setiam ed. Anam: disiungendum est post - inquit μ se. Soranus:

de Thessalo p. 247 , 366.., 567 i. Vides Caelium non, ut voluit Reinosius, Thessalum optimum adpellare gestire.' Dubium non est, quin post Soranum methodi adsectae eX8titerint, qu08 C. A. commemorare potuit; t Emporum invidia factum est, ut ex temporis spatio inde ab aetato Sorani ad Caelium Aur0lianum nihil nisi nomina medicorum Romanorum sorvata sint; certum quidem sest Methodicorum, si modo illa aetate fuerunt clariores, nullum S rani famam obScuraViSSe.' cf. ed. Amm. p. 404i, . Non video quid obstet, ne Antipatrum quoque hoc loco a Sorano reprehendi sumamus. Noque enim Veri est simile Caelium eorum, qui ante Soranum fuerunt, commemorare plurimo8 neque princip08 Solum, Sed etiam sectatores eorum haud ita celebres, contra eX p Steriorum numero unum Antipatrum quom nemo fere Videatur novisse. Ceterum de aetate plurimorum medicorum adeo non conStat, ut quidquam certi edore ViX audenS.

Quomodo d0 Galeno indicavissu putandus sest is, qui in magistri verba iurare constituerit Θ