Antonii Augustini archiepiscopi Tarraconensis Epistolae Latinae et Italicae nunc primum editae a Joanne Andresio

191쪽

I repugnante tamen Irnerio, reciperetur, eidem Irnerio, aliisque commissum est, ut Iuliani, Monachi illius interpretatione in novem libris constitutionum veterum interponerent quid Novellis suis constituerit . Τum illae proditae sunt Anthenti ea Constitutiones, ita enim appellarunt, quas in Iustiniani Codice habemus, opus utique non aspernandum; etsi possent eadem nunc accuratius ex his

libris conserihi, aliisque non paucis legibus plura addi, quam ab illis factum est.

Nos vero interea ex quibus locis hae constitn-tiones pereeptae sint, operae pretium visum est iridieare. Sed Sc adjecimus eas con titutiones, quarum mentio ab Iustiniano fieret, modo eas exta crederemus; qua in re Accursit 8c caetεrorem inte

pretum libris adjuti sumus; nonnihil etiam Codice Theodosiano, cui persimilis Novellarum Theodosii, Valentiniani, Sc Marciani eollectio adjecta est. Nam ad Theodosii exemplum constitutionum colle .etione facta , recentiores seges 2 pellas Iuatinianus appellavit. Quod nomen illitio posterioris editionis. Iustiniani Codie is futuris legibus imposuit , idque . nomen elegantioribos latinae Iinguae temporibus u-εurpabatur. Nam Cicero libro V de finibus ita scripsit: Moere Ditem , O mori dicimus, zrborumque Onovellam , O petulam, o pigere, O senescere .lius quoque in rusticorum carminibus: Duili do by Cooste

192쪽

Tum credo cum me arbustum videre Mycossis ,

Atque mala pites incidere falce vopellas. Ita etiam Alphenus ait cap. 8 de fundo dotali, Pirum in fundo dotali οἰivetum succidisse , ut id n pellum reponeret ; 9 Paulus cap. 6 de impensis, milles esse impensas, si maritus in fundo no uetum

fecisset . Illud tamen praetereundum non eat, harum constitutionum numerum, ut de ordine etiam questi sumus, varium fuisse. Nam licet nos Bessarionis, MFlorentinum exemplum secuti, CLXVIII Constitv-tiones conscriptas fuisse notaverimus, in his tamen quatuor Iustini minoris, tres Tiberii Constantini, Item tres Praefectorum Praetorio suut. Ex quo apparet, post Iustiniani mortem earum collectionem, quae nunc graece extat, saetam. Apud Matthaeum

vero Monachum, qui Pontificiorum conciliorum Te gulas graecas collegit, CLXX suisse reperio. Multo Vero minorem numerum in Iuliani Epitome, M Accursiano libro . In Florentino quoque, quem Halo-andex secutus est, licet numerus conveniat, tamen

permultae constitutiones omissae sunt , ex quibus nonnulla his quae extant inserta videmus. In hoc tamen 1ibro adnotatum non erat, quas Iulianus,

quas etiam Tiberius edidisset, nisi quod in tribus Postremis, veI duabus potius nam tertia dimidiata esse videtur quas Praesectorum fuisse diximus, id

193쪽

ignificabariir. Qua inobrem ego existimaveram, Sclustiniani tempore aliquot collectas, es post ejus mortem alias additas, quod intra hunc numerum,

Sc ordinem Veneti Iibri constiterint. Sed Se illud sciendum est, quod idem Matthaeus , M Constantinus Harmenopulus scribunt, Leonem Imp. per Sah tium equitum magistrum cita enim placet Protosρα- tharium interpretari) ex quinquaginta Digestorum,ic duodecim Constitutionum libris, item Iustiniani, Iustini, Tiberii, ac caeterorum Novellis LX librosita enim inscripsit, consecisse. Εumdem Leonem CXX Novellas Constitutiones seripsisse Matthaeus reseri, nos vero ad CXIII in Veneto illo

Bessarionis libro vidimus; quas quon am nostrIS temporibus non magnae auctoritatis fore credidimus, eas describere, atque edere negleximus. Illud tamen Leonis LX librorum volumen, quod Romae esse audio, & Viglius, vir doctissimus , se habuisse fatetur, Basilici nomine, effecit, opinor, ut Heraque in his libris immutarentur. Cum enIm graecI Iura Civili operam darent, Leonis Collectionem sequentes, quae ex his tantum legibus constabat, quae in judiciis obtinebant; etsi Novellae hae Iustiniani extarent, tamen ad illius libri scripturam, ut existimo, deducebantur, Hinc illae variantes Florentinx, Veneti libri manarunt. Est enim Venetus ea de causa plenior, quod nihil sere, aut admodum Pau

194쪽

ea habeat a veteri scriptura immutata ; quod contra in altero est. In utroque tamen adjectum saepe extra ordinem litterarum est, quo loco eadem constitutio in Basilicis libris reperiatur, itemque ipsa constitutio, & quamobrem iIlic scripta non sit, Sc alia praeterea, quae nos omnia pene in liis libris addimus, ut si aliquando LX libri Leonis edantur, usui esse graecorum interpretum labores possint. Et quidem quando in hujus libri mentionem incidi, non hac solum de causa eos Iibros publicae-xi cupio , ut hic ipse Novellarum legum liber Se plenior, & clarior fiat, sed ut caeterae graecae eo stitutiones, quas XXX amplius numero in Iustiniani codice deesse scimus, reperiantur. Ex quibus unam ex eodem illo Veneto descripsimus Zenonis ad Amantium P. V. de ad ciis prioatis, cujus Se in Latino Codice, M in novellis non uno in loco meu-tio fit, quam tantisper intra privatos Parietes con tinebimus, dum ei ornamentorum aliquid quaesive-ximus. Ex eodem libro XIII Iustiniani Edieta hute libro conjungimus, , Iustini minoris, Sc Tiberii

Novellas aliquot quae nemo jure aspernabitur. Sacras vero Praesectorum Praetorio sormas, tum alias Tiberii, 8c Irenes, Sc Constantini Novellas, temporum vitio ex eodem libro sublatas, ex indice quo- 'dam animadvertimus. Atque etiam ex Florentino quatuor Novellas intra hoc triennium esse sublatas

195쪽

scimus, quasnos ex ejus exemplo quondam deseripsimus. Item illas Alexit, Porphirogennetae, Michaelis,& aliorum recentiorum Imperatorum Novellas,

ques Haloander habuisse se ait; in quibus docii oujusdam interpretis de filiorum familias peculiis,

bc testamentis, atque de privilegiis creditorum, qui potiores habeantur, ic de praescriptione sacrarum aedium, quae aliquando in vulgus edemus. Et ut iacile liceat horum interpretum utilitate frui, eosque Sc inter se, cum graecis legibus conferre , Constitutiones singulas in aliquot capita divisimus, numerosque similes singulis interpret bus adhibuimus. Item vulgarem divisionem non negligentes, grandioribus litteris singulorum capitum initia uotavimus; quo possimus facile quae apud Accursianos interpretes reIata sunt reperire. In separatione autem hac, & capitum numeris segnimur,

dum licet, duo illa quae habuimus exempla, in quibus aliquando id diligenter notatum est; cum Vero illis deseimur. Iuliani Epitomen, quam ex 'Alciati nostri libro habuimus, in qua non solum singula capita separantur, sed & tituli quidam breves ipsis

partibus inscripti sunt, quos nos non praetermisimus. Et sane a graecis ita hae Constitutiones referri Solant, ut Novellae M capitis numerus significetur; quod ut a nobis usurpetur , Vehementer Proba

196쪽

23 Quod nisi nobis molestae occupationes impende rent; omnium harum legum interpretationem facere, fuerat in animo. Sed tamen, iniquis spatiis exclusi, contenti fuimus eo labore, ut Haloandri lcveteris interpretis verbis nostra , quae substitui possent, adderemus, quo clarior Iustiniani sententia fieret. Addidimus etiam quasdam ad Irnerium

notas. Item variarum opinionum, exemplorum , Scinterpretationum excursiones breves. Neque ea o

misimus quae in Veneto Iibro reperimus , quihus O similium, Sc abrogatarum legum, Sc abrogautium mentio fit, quod nos quoque diligenter persequimur . Illud paetereundum non est, constantinum uar menopulum, Sc Matthaeum Monachum, auctores es se, ea de causa in his legibus Iustiniani constantiam rerum, atque Verborum claritatem, atque Ordinem desiderari, quod cum ad Triboniani nutum Ieges omnes fierent, isque eas venales si Diis placet haberet, partim varias, ut emptorinus satisfieret, Partim obscuras, ambiguas, ut interpretationes quoque ei lucro essem, consecisae. Omnibus autem rebus eum , qua erat animi atque ingenii facilitate, novas rationes , 9 causas addidisse.

Sed mihi licet repr hendendus Iustinianus videatur in tanta legum varietate; tamen magis placet ejus facilitati imputare, quam Triboniani avaritiae.

197쪽

Neque est quod maxime miremur magnam hujus Iibri varietatem, eum eo contineantur quae XXVIIIa ut XXIX annis ille constituit. Nam Constitutionum codices duos, Institutiones, atque Digesta nono

ejas imperii anno conlaeta suerant. Quod si tu illix

libris permulta de iisdem rebus varie sancita sunt, minime mirum videri debet, in hac quoque temporum occasione variatum. Quod vero ad obscuritatem, & ambiguitatem attinet, non Probo eorum sententiam. Est enim hic liber copia quadam dicendi verbosior, ipsaque illa earumdem sententiarnm repetitione omnia explicantur, Vetus jus refertur, cur singula aut mutentur, aut constituanintnr, rationes redduntur. Ipsa denique legum procemia, at quo periodi nihil non lucis, Sc claritatis ad .

dunt. Quod si quis hoc ipsum reprehendit, quod

haec verbosius tradantur, quam in caeteris libris fiat; primum consideret velim, has leges integras proponi, per se editas suisse, illas multis modis Mante Iustinianum ab his, qui caeteros eodices conscripserunt, M ab oo su1sse mutilatas, id vero ex

Theodosianis legibus inspicere licet, post quas N Vellae quoque extant, quas dixi, Theodosii, M Marciani his nostris similes , utpote post illum codicem Per se editas. Iam vero ne post tam multos Iuri consultorum, Imperatorum libros, post tantam Iustiniani veterum logum varietatem, brevitas ea Diuitiaco by Cooste

198쪽

legum claritati noceat, non est quod verborum murutitudo necessaria reprehendatur. Et cum his legi-hus veterum legum emendationes contineantur, ut

recte initio hujus libri in Bessarionis libro additum

esse vidimus , mirandum non est, si rerum, ac temporum perturbationem hoc pacto effugimus. Haee sunt, mi Mendoga, quae continentur hoc lis bro, qui tibi, cui dicatur, magna ex parte debetur. Est etiam in manibus De Iure Pontificio ante multos dies opus inchoatum, otia, si mihi otioso in urbe e se licebit, quo tua opera & consilio quam primum eogito, Pontificia Biliotheca inspecta, manus extrema accedet. Genus autem hoc studiorum ut & libris utamur emendatioribus, M ad interpretationem aliena lingua scriptorum, aut ejusdem cognitionem adhibeamus, aut quod ei proximum est, peritis interpretibus operam demus) scio te minime esse reprehensurum; cum te ipsum noverimus ex graecis, latinis, atque arabicis libris, quos taex omnibus totius fere orbis regionibus e tenebris ac vinculis in lucem, ac libertatem vindicasti, Peripateticorum disciplinam, quam optime calles, Aristotelis tui libris passis iterum veterem illam Strabonis eariem emendatis, exornare. Quod si tu qui non solum Venetiis, sed in toto sere Quinti

Caroli Caesaris Imperio omnium rerum ac consiliorum administratione es occupatissimus, studiis philo- Diqiligod by Cooste

199쪽

26sophiae, cui tu, ut caeteris disciplinis, delectationis causa operam das, opem ipse sexre non indignum tua dignitate esse ducis: quid nobis fiet, quos vel Iuris interpretum nomen, Vel Iuris consultorum admonere debuit, tum ut interpretationem ipsam juris praesipuam esse nostrae scientiae partem Putemus, tum etiam ut qui ab aliis cousulimur, qui nostram opem desiderant, ipsis Iuris libris tandem aliquando consulamus ' Sed quoniam excessimus epistolae modum, huic libro denique te velim patronum constituas, qui si indignus per se tuo auxilio erit, at quod sit is a me ad te missus, tuum esse necesse est. Vale. Kalendis Sextilibus Bononia post Christum natum MDXLIV anno.

VIII

ANTONIUS AUGUSTINUS

IO. FASOLO S. P. D.

nissem , nihil antiquius habui, quam Cornelium tuum σ), convenire, eique tuas litteras . meque dare, qui & mihi gratulatus est, quod te possem

' sa) Is es Cornelius Mussus, in bononiensi academia theologiae professor. magal nominis eo tempore concionator. Diuitigod by Cooste

200쪽

27 praeceptorem laudare, & tibi, quod utraque in lingua multos habeas, habiturusque sis discipulos. Hinc nobis de te ortus est sermo, neque finem se-eimus , quoad praedibus, praediisque uterque alterieavit, facturum euraturum se, Bononiae te quam . primum sistere, Se ut ne eondiscipiat nostri huici decreto intercederent, novi enim quam facile ii obstrepant, quorum non comes, aed dux M. Tenes noster sit, eorum etiam ratio Labita est. Sed rem to 3oco, tu eis salutem dices. 8c ad me crebro si sine molestia tua sacere poteris scribes. De Repub. nihil sane novi praeter illas nobilissimas inducias a vobis quid Venetiis, quid vicentiae novi decernatur expecto. cura ut valeas. Bononiae Kalendia

Quintilis. IX.