장음표시 사용
321쪽
sTILO RECENTIORE ELABORATA. Expia omens audies infaustum nomen
quem vixisse non magis expedis, quam
Si paιriam quaerist Italia es, uia antiquos retonos imitatus, scelara super is . Italia
322쪽
Italia terris , hie coelo, leges praescribere ausus es. Ela de tribus terrae pari ibus d hie de tribus Deitatis personis triumphum adfectavit. Cui ipse humanitatem debebat, eiugdiuinitatem , eui redemtionem; eius ressimendι virtutem,
nefario , sine dubio, ausu, in dubium
Tantum ingenium erat preero, ut puer senex videretur. At turbato ordine, senex puero magis
doctiιs futurus, si minus diatesset. A iurisprudentia auspicatus infamam, Dies, quas violaturus erat, didicit ;krtalis , ut tanto argutius litigaret. Iude saeras litteras scrutatus es,
proculcaturus, quibus frui potuisset. His infructus subsaeis,
eum veritate bellum gerere coepit :quumque Cainum mira ferret regio , demum in Sarmatia delituit, at non latuit. Libellis enim variis
ea sparsit semina, quae in infausum sueereuere lolium. Id onum laude dignum, quod morari denique inter homines desit. Tu, lector,
infausos Fausti errores, s visa tibi curae est , vita.
323쪽
SΙ exacta demum, ova adhuc paene obtorpuimus, inclementissima
hieme, nihil Miud voluptatis ac solatii amoenior haec anni temperies mobis adferret, quam ut TVO, REX POTENTISslME, exoptatis sinio adspeetii per i , TEque, huius urbis tecta cum splendiis eissimo comitatu subeuntem, faustissimis adclamationibus excipere iam liceat: tanta profecto nostra haec futura esset felicitas, ut ea Omnes pristinae aeris hiberni iniuriae facile pensari unicuique ci strum viderentur. Quemadmodum enim. ubi sol, conuerso in b ream flexu, diem sparsere coepit meliore coma, omnia illico re creari , re ueri, reuiuiseere, & ex diuturno veluti sopore excitari animaduertimus: ita idem euenire solet bonis ciuibus, saluum comspicientibus optimum principem, sacrumque eius venerantibus vultum, & ipsam manum, quae regnorum gentiumque fata distensa religiosis osculis libantibus. Quis enim eo conspecta multo victi dissimo non magnopere delecteturi quem non noua spe nouaque veluti vita animet os illud venerandum, a quo nemo umquam tristior discessit' Quo denique aduenire potest natus in regnorum salutem princeps, Vt non nouo omnia lumine collustret, nouo cal
re reficiat, & noua passim , eaque expressissima relinquat infatigabilis sollicitudinis ac prouidentiae suae vestigiat Quis igitur miretur incredibilem illum hominum concursum, quem in publico illo ingressu Tvo seri cum stupore vidimus t Nullius ibit tam prouecta
ac praecipitata aetas, quem non aduentus T vI fama in publicum proliceret. Nullius tam adfecta valetudo, cui non tantum virium suificeret laetitia publica, ut lessiilo crepere. & vel per senestram πE spectando frumam oeulis eapere vellet. Vidimus omnis ordinis. sexus, aetatis limmines non incondito clamore , sed calidissimis v tis. TF, quacumque pergebas, prosequentes. Vidimus ipsis tectis accolumnis insidentia iuuenum puerorumque examina: parentes, par uulis suis, quos inhaerentes ceruicibus circumferebant. blanais mas V ces praeeuntes, ostentantesque communem patriae parente
vix proprium satis noscentibus: omnes denique ciues Tuos in preces & vota solutost quin & Peregrinos, quos sortuna eo tempore ad nos aduexerat, communi ciuium T voavri laetitiae prae laetitia liberalher illacrymantes. Haec ergo sola si in hoc auspicatissimo ad
uentu TVO , DOMINE LONGE CLEMENTusINE, cogitaremus I ea
324쪽
profecto ita magna nobis viderentur, ut dignum illum diem, quam fastis nostris notaretur, merito iudicaremus, imitatique Romanos, auro Wsentoque, tamquam futurae felicitatis augurium signan- dum arb1traremur ADv EN TvIM PRINCl P s. At sunt profecto his lon-
.s ct gemaiora, ad quae Vulgi caligant oculi, & quae in principum suo-
praesi. mi- rum prosectionibus atque itineribus illi soli mirantur, qui aliquo να rerum ciuilium usu praecellunt, quamque cum utilitate totius reip. . illa coniuncta sint, paullo accuratius, adhibita in consilium ratione, rimantur. Quae si breui oratione pandere conabor , publicae huius laetitiae interpres a Senatu collegioque nostro designatus: me
id bona cum splendidistinii huius auditorii venia, iacturum, non ta tum spero, sed dc certissime, si non fallax est mentis praesagium, confido. Quos olim apud Chaldaeos, Babylonios, Medos, Persas, alios. lue barbaros ad resti nominis fastigium vel fortuna, vel ciuium
mor prouexerat: ii in eo permagnum ad sui venerationem positum esse momentum existimabant, si numquam regia, rarius palatio ex-- cederent, & a nemine umquam nisi a primae adinissionis administris& exploratae fidei cubiculariis conspicerentur. Tanto enim se maiori venerationi omnibus futuros, existimabant, quanto minus sui conspiciendorum copiam ulli mortalium, nisi a se vocato, facerent, morum immortalium instar, quos solo animo ac intellectia homines venerarentur. Nam sicuti humili ac tuta consuetudine euilescere
etiam quod in excelso fastigio positum est, ipsumque iaspectuin minus verendos ipsa satietate facere animaduertimus: ita reges illi voluti e medio secedentes, vitato adsiluitatis studio, auctoritatem o' absentia tuebantur. Hinc si quid cum regibus istis agendum esset : υλ id per internuneios fieri oportebat: & si cui adeundi daretur copiaris per spadonum agmen , submisso in terram vultu ad regium
Lib. I. cubiculum, tamquam ad adytum aut delubrum erat prorependum, st. .s & prostratis in terram corporibus adoranda maiestas , quam vel vi
diste propius , piaculum videbatur. Hoc vero more nihil fingi po-Σι- ' absurdius, Omnibus semper viris cordatioribus, rerumque ciuilium peritioribus, visum est. Neque enim adspectus quidquam venerationi boni principis detrahit, neque ei quidquam accedit per
solitudinem. Vti enim ideo non venerabilior fuit Tiberius, quod integra aetate ac valetudine Capreis, tamquam in quadam lupanari itesceret: Nec Domitiano ideo, quod certis horis secretum ca- ' peret, & muscas stilo configeret, ipsa raritas admirationem conc liauit. Metus plerumque est, qui malos principes palatio suo, tamquam carceribus clausos te ciet. Timent enim illi a quibus timentur ei c
325쪽
& metus, quem omnibus incutiunt, ita in auctores redit, ut non putent se usquam nisi in palatio suo quidem securi tuta omnia v Teantur. Hanc vero caussam procul habet honus princeps, qui in oculis ciuium , ct in ipsa acie non magis periclitatur, quam intra palatii sui umbram , sed tuto in cuiusuis ciuium suorum gremio re-Ziescit. Ecquis enim illum non oculis ipsum haberet cariorem l cquis tam esset ossicii sui immemor, ut non eum laterum suorum obiectu protegat, cuius salute communem omnium salutem contincri, non ignoranti Recte itaque illi ac sapienter, qui iam pridem solidissimis Gemonstrarunt argumentis. tanto rectius se habere imperium, quanto frequentius omnes eius partes a bono Principe o cantur lustrenturque. At tria potissimum sunt, in suibus se eximia prodit istius lustrationis prouinciarum utilitas. Primo enim linia principis praesentia excitat omnes, quibυs quaedam rei p. partes creditae sunt, ut tanto sanctius fungantur officio, quanto turpius esse iudicant, peccare sub principis oculis, eumque non modo Vin dicem, sed & spectatorem ae testem malorum facinorum habere. V tus hoe rei rusticae praeceptum est, in propinquo agrum mercandum , quo & frequenter dominus veniat, & frcquentius se venturum , quam sit venturus, de nunciet, sub hoc enim metu, cum familia villicum in ossicio esse futurum : quum contra pessime mulctetur ager, cuius dominus, quid in eo faciundum sit, non doceat, sed
audiat ex villico. Quid vero aliud respublica est, quam villa quaedam maxima' quid aliud principum administri, praefecti & magistratus, qui ubique illam adni inistrant, quam villici & actores, qui
principis sui, tamquam patrisfamilias rem suo quisque loco curant 'Quid vero his maiores subiiciat igniculos ad res praeclare gerendas, quam praesentia principis , cui cari, cui probati esse cupiunt, cuius adspectus vel praua cogitantes rubore statundit ' Iam si ex hac sch
lae umbra in lucem & militiam castrensem conuertere licet oculos, quos exempla nobis susticiunt annales. integras acies non modo sustinuisse, ted & saepenumero restituisse praesentes principest Ma- VSTI . .
cedones olim bello ab Illyriis paene prostrati, demum rege suo: ..rit.
Acropo prolato , & in cunis pone aciem posito, tam acriter certa-- 'men repetiuerunt, & magna caede funderent Illyrios, ostenderentque priore bello regem Macedonibus, non utitutem defuisset uti eustr. Lib. ties quaeso Alexander M. hostibus in se tamquam ubique profliga- Nil. Cap. . tum ierociter incurrentibus, labascentem aciem solus alacri illo vul- s.
tu suo restituit ' Quoties milites territos castigando, adhortandoque praelium, quod elanguerat, accendit' Nimirum suum quisque Principem testem ac spectatorem virtutis suae habere desiderat: eci H li a prae
326쪽
praesente ignauum esse, piaculum; eo spectante occumbere egregium ducitur, neque temere quemquam segnem esse patitur priticipis , iustissimi meritorum aestimatoris ac brabeutae praesentia. Nihil esse solet aliena fide fallacius: ae proinde ii demum selicissimis imperant auspiciis, qui alienis Potius ingeniis manibusque, quam Oculis atque auribus, in administrando imperio utuntur: uti autem suis oculis auribusque ii demum possunt, qui aliquando, ac veluti per vice, temporum relicta regia, Veniunt in rem praesentem, i clam coram omnia contemplari, quam videri a ciuibus gestiunt. Ε- quidem si eamus in annales, veteremque omnis aeui memoriam repetamus, non semper laetum ac salutarem fuisse ciuibus principum aduentum, comperimus. Funestissimum fuit L. Veri Imperatoris iamL. ca- ter per Romanas prouincias, cuius id fatum fuisse ait Iu Livs CA-PiTOL. in PITOLIN vs , ut in eas prouincias omnes per quas redibat Romam vo. sue pestilentem luem deferre videretur. Nec magis laetum illud ' Maximiani Imp. iter per Italiam fuisse accepimus, cie quo grauissi-LAC- mus eorum temporum scriptor: Vastata , inquit, ea pars Italiae γε γ , quo pestiferum illud agmen incessit, expilata omnia, mulierea 'I corruptae, violatae virgines, extorti parentes & mariti, ut filias Π,. ct coniuges proderent: abactae, tamquam de barbaris, praedae pecorum ac iumentorum. Hoc modo se ad sedes suas recepit Μ-ximianus, quum Romanus quondam Imperator, nunc populator Dialiae, hostiliter omnia vexasset. At aliud est bonorum princi eum. lustrantium prouincias suas consilium. Neque enim id ea intentione faciunt, ut locum mutent animi caussa, voluptatibusque indulgeant, v aut eluvionem inferant ciuium bonis, sed ut ubique sollicitudinis ac prouidentiae suae monimenta perpetua relinquant. Bono patrifamilias, eui aliquando rusticari libet, nihil maiorem adfert voluptatem, quam si quid, quod ad agelli sui utilitatem pertinet, reportat, vel aliud, quod noxium illi videatur, erudenter possit emendare. Iam ergo excurrit in agrum, & scubi forte aquarum vis fulvos fecerit, eas extergendas, & complendas, fossasque, Per quas eluuio defluat, ducendas curat, iam in hortico negotiosus, in locum demortuarum arbuscularum alias plantari, in alias iam adultas se culos inseri, in aliis silvescentem ramorum luxuriam coerceri, alio nuper plantatas, & ventorum vi incurvatas pedamentis stabiliri Purgara porro areolas, atque infelix lolium ubique euelli iubet. Iam, si quid vitii praetorium fecerit, vel tegulae ex horreis ac sta-hulis defluxerint, vel in instrumento fundi aliquid vetustate ac usu detritum ac corruptum sit, omnia ut quam primum in integrum Testatu litur, dat operam. Denique Oinlua, quae reliquorum oculos e- ausi
327쪽
missilios segerant, ipse solus videt, quem veterum non nemo centum oculos habere ait, paterfamilias. Idem agit, dum prouincias lustrat, bonus princeps : ubique quod vel emendationem desideret, ' β' vel quod ad maiorem persectionem prouehi pollit, animaduertit, . neque Vmquam, quam dum ocium hoc sibi indulget, ociosus elia solet. Reperit alibi, quae de iure religiosus dicendo saluberrime constituat: alibi de re nautica . quod e republica videtur, praecipit:
est ubi laxior disciplina militaris principis prouidentiam exigit. V-hique vero eum distringit cura religionis, reipublicae Iitterariae, commerciorum , artium atque opificiorum , quae ut florentiora sint post discessum situm, quam antea fuerant, nihil omnino reliqui sibi in secessu illo itinerario facit. Proditum memoriae est, in Augustum sorte Puteolanum situm praeteruehentem vectores ac nautas Vrτοη. de naui Alexandrina coronatos, ac tura libantes faustillima haec 'omina ac laudes eximias congessisse: PER TE vivarius, PER TE 'NAVIGAMUS, PER TE LIBERTATE AC FORTvNIs FR vi HvR. Easdem
laudes ubique audit bonus princeps. si qua urbe , quam aduentu suo exhilauerat, excedit. Sexcentis, aut innumerabilibus potius faustis adclamationibus eum prosequuntur, non modo nautae, &vectores, sed omnium ordinum ac professionum homines, qui se per illum vivero, per illum militare , per illum vacare litterario octo, per illum nauigare, negotiari, artem facere, quin libertate , ac fortunis frui, laeti laetitiis omnibus, profitentur. Tanto cum honorum cumulo coniunctus est aduentus boni principis, quem iter facientem ubique virtutem ac prouidentiam comitari, dii cedentem licitatem temporum subsequi iure merito ue dixeris. Nemo ita- SPART.que mirabitur, Hadriani imperium nihil aliud paene, quam perpetuam peregrinationem, inspectionem prquinciarum fuisse. Neque et magis cuiquam mirum videbitur, veteres illos heroas, quibus pluri-mum debet orbis Christianus, Carolum Magnum , aliosque saecul S
omnibus memorandos principes non in palatio suo consenuisse, sed omnes prouincias ordine obcuntes modo huic, modo alii genti pra
sentiam suam indulsisse , iamque alibi ius diligentissime dixisse, iam a in
alibi in castris excubasse pro securitate imperii, iam cum optimati S. 8s.bus consultasse de republica, ut quemadmodum coelestia sidera numquam uno loco stare , sed infatigabali motu circa orbem nostrum rapta modo hanc modo illam terrarum partem intaxu suo felicissimo beare videmus, ita maximi illi principes nulli se imperii sui parti subduxisse, sed ubique dispensasse felicitatem publicam videantur. Enimuero si nullam aliam utilitatem ex illa prouinciarum lustrationec perent principes, quam quod civium in se studia, merita, ingenia=
328쪽
susceptosque pro publica salute labores in ista peregrinatione propius inspiciant ac penitus pernoscant, vel illa tanta euet, Vt maior vix exoptanda videatur. Ρrincipis est virtus maxima, nosse suos, veterum quidam recte ac prudenter dixit. Qui enim fieri potest, ut inter tot ciuium myriadas iis quemque reipublicae partibus, ad quas id
neus . ac veluti a natura famis 1it, adhibeat, nisi de Onanium virtute, doctrina . meritis, rebusque vel praeclare vel perperam gestis, satis constet. Et qui constare posset, si princeps numquam egrediatur cubiculo suo, nec quemquam hominum ciuiumque suorum, nisi purpuratorum suorum, tamquam nomenclatorum , indicio nosset. Μemorabilis ae merito admira da fuit illa regum Persarum sollertia Eph. VI. quod, quaecumluea quouis etiam priuato gesta, non modo illustriae io,Hu. ac laude dignissima, verum etiam foeda inceptu , foeda exitu, in Iab. M. commentaria publica & annales reserri, eaque sibi vel Ociosis, vel p. G. 3- somnum no tu non capientibus praelegi vellent, non ut voluptate ' sola inde permulcerentur, nec vi his, tamquam sabellis audientibus p. t somnus eo facilius obreperet; sed ut virorum bene vel male de se m y. g. in . ritorum res gestas in memoriam sibi reuocarent, bonos praemiis ομμu. narent, malas dignas eorum facinoribus poenas irrogarent, illis ad alias res praeclare gerendas uterentur. hos a republica administranda submouerent, adeoque in omni honorum, dignitatum, munerumque
genere, non nisi viros probos, ct quorum sibi perspi cta esset fides atque industria, reperirent. Quantumuis vero singulari quadam ac praecipua laude dignum videatur hoc Persarum institutum: non tamen illi maximorum principum notitiae, quam sibi, institutis per prouincias itineribus ipsaque usu & experientia pepererunt, ulla ex parte est comparandum. Ipsi qui olim ad histodiam scribendam adpellebant
νL H. animum , vix operae pretium sibi facturi videbantur, si ea, quae vel μιε-- ex aliis audiuissent, vel in commentaria legissent relata, verbis or- hm. m. nat issimis referrent, nisi ipsi per maria ae terras peruagati, eas prouin-LLβ η L cias , urbes, montes, flumina, ubi res, quas seripturi essent, gellae dioi.'io. errentur, ipsi adiisssent, omniaque suis oculis lustrassent. Ad quas m , o, . testissimas profectiones suscipi cndas quid eos impulit aliud, quam quod
in Arre magis fidos esse oculos, quam aures historieorum existimarent i Et itabis. Cap. sane res comparata est. Facile in annales referuntur cuiusuis actiones, j... ji' Terumque euentus, at difficilis est ingeniorum humanorum , eonsilio-o,is ' Tum , Liridiorumque notitia, di quam non temere alius , nisi qui homines viderit dc coram perspexerit, sibi comparabit. Quamobremat v. quantum interest inter annalium scriptorem , qui multa mentibus ad Pt est. arbitrium suum, utram rem non vult spondere, sed adiicit, penes
L . auctores sit sides, & illum, qui rebus, quarum texit historiam, vel
329쪽
ipse interfuit, vel saltim coram omnia oculis usurpauit, idem discrimen deprehendunt viri rerum ciuilium periti, notitiae hominum , per aliorum sermones & per usum ac consuetudinem quaesitae , ac proinde merito uniuerso orbi admirationi est princeps, qui lustratis Iubinde prouinciis, id consequutus est, quod de Hadriano Caesare sp aT. tamemoriae proditum est, ut nomina pluribus sine nomenclatore e vis. reddat, & omnes, quorum in se aliqua merita exstarent, nosset, de tap sine ullius admonitione nominibus suis compellat vel quod de Troiae domitore, Vlysse praedicat Homerus, qui Hovr .
Ohs A. multorum pronidas orbes Et mores hominum inspexit.
At vereor prosecto, ne cui iusto videar loquacior, qui ex interioris prudentiae ciuilis praeceptis de fructu ex itineribus adventuque principis eapiendo tam iuia ae taediosa forsan oratione di sieram. φhi enim res ipsa loquitur, quid opus est verbist Quum nobis ob oculos versetur incomparabile POTENTISSIΜI REGIs nostri, domini Ionge clementissimi exemplum, in quod, tamquam in absol tissimam boni principis imaginem unusquisque potest coniicere culos r quid praeceptis opus fuerit i Ex quo imperio potitus est
licitudinem suam omnibus, quibus praeest, regnis ac prouinciis, tamquam verus patriae pater Imperassit, Verum etiam illas coram inspicere, earumque non modo statum, Vires, opes, ac praestidia, sed & ciues, eorumque insenta, studia, commereia, artes, cognoscere, primum atque antiquissimum habuit. Vidit REGEM suum praesentem non modo Dania ac Cimbrica haec chersonesus: sed& Nor gia dissitissimum istud regnum non sine publica laetitia celebrat eximium istum periplum, quo singularis exempli REx noster nulla habita molestiarum periculorumque ratione mare impetuosissimum traiecit, ut praesentiam suam commodaret singularis fidei populo , atque si quo opus esset, coram & per se contuleret Quam incredibili tum plausu eommunem parentem exceperint omnium ordinum homines, quam grato ac memore animo dc hodie iuIi celebrent innumera, quae ubique reliquerit, Perennatura piet iis, iustitiae, munificentiae, prucientiaeque monimenta, tam notum peruulgatumque est, ut si tacerent hominea, id vel rupes de littora aduenis narrare viderentur. Non minore enim cum tripudio adactitantem regem situm, quam gentes maxime Arctoae r
330쪽
deuntem e Iongissimo diuerticulo solem exceperunt, ex eoque te pore nouam regno suo lucem exortam esse gloriati sunt, re hodie etiam gloriantur. Qua felicitate dum & nos hoc tempore iterum perfruimur, quid est tam praeclarum ac salutare non modo huic v bi, Verum etiam uniuersae reipublicae, quod non ab exoptatissimo hoc POTENT lssIMI REGIs nostri aduentu nobis iure polliceamur. E quidem si se sibi tantum natum putaret princeps incomparabilis: absintinuisset molesto itinere, nee traiecisset mare, sed domi potius atque in palatiis suis oblectasset genium, & quidquid aut ad splend
rem . aut ad voluptates, & reliqua maximae fortunae blandimenta pertinere videtur, sectaretur. At alia mens sedes REGI potentissimo. qui se DEr vices in dispensanda felicitate publica in regnis ac prouinciis suis gerere haud ignarus ad omnes cives excurrit subinde . ne ulli mortalium, qui sub eius vivit imperio , occasio eius summa prouidentia munificentiaque perfruendi deesset. O felicem igiturae terque quaterque felicem Maium mensem l o mensem non tam amoenioris anni vicibus, quam aduentu Tvo iucundissimum i o felicem Alienaviam nostram , quae auctorem felicitatis suae statoremque, sub tectis suis iam deuota mente veneratur Patere itaque ἰREX POTENTIMI ΜΚ , ut haec ciuitas TVA , aduoluta genibus Tuis, TR hac oratione iubeat saluere, dc. me interprete ita adloquatur. Salue, REx longe clementissime, pater patriae, Christianae Eur pae delicium, eluium TVOR vri columen ac praesidium, nostrum decus & spes verissima: salue ae iterum, iterumque salve. Est haec urbs, quae cladis suae funestissimae memor, sub sempiternae m moriae patris TvI TVoque imperio ex cineribus suis, felicissimis renata auspiciis , TE veluti auctorem ac conditorem suum vener tur. Est liaec urbs, quae TE Rege commerciis, ciuiumque freque tia excelsissime,& ad imidiam inque effloruit: quam denique, ne quid felicitati eius deesset, gymnasio hoc. in quo naec verba facio, orti me constituto exornini: Per TE ergo. REx POTENTIssIME, hie vivimus; per ΤΕ , nauigamus; negotiamur, bonisque litteris vac mus , per TR studiosam iuuentutem futurae posteritati praeparamus, serimusque arbores, alteri etiam saeculo fortassis profuturas: denisque per TE libertate, immunitatibus ac fortunis mimur. Confugit iam in sinum Tori eum uniuersa maiestati TvAE deuota ciuitas, tum TVIs auspiciis conditum laceum, suamque salutem TIBl , REx
POTENTISSIME , vehementer etiam atque etiam commendat. Impone , quaesumus , colophonem huic pulcherrimo operi, & incomparabili clementiae TvAn. s quid accedere poterit, id patere acced
Te , ut Per TE marmorea sit haec ciuitas, quae latentia fuit, fi Teat