장음표시 사용
311쪽
nis per diem horis iura praeclara industria interpretantem y Quanto iucundius spectaculum STRYΚΙVbi videre, sola canitie ae eorporis imbecillitate senem, insenio iuuenem viribus quotidie maiora coria tem non mugis , quam perlicientem egregiel Sic vixit NosTER, sic adoleuit, sic consenuit , sic o triste ac illaetabile verbum I decessit. Ultimum enim vitae ae- tum dum maxima cura perpolivit, stitit, abrupit insuperabile fatum praeclaras decursiones, & virum, immortalitate dignissimum, ex vita, tamquam virtutum suarum theatro, euocauit. Stantem Vespasianum, Nos TR vri laborantem , iura reddentem ac docentem propemoclum mori decuit, in hoc illo feliciorem, quod morbo, nisi senectute, nullo debilitatus, sine ullo mortis sensu, exspirauit, quod septuagenarius fere instar iuuenis desidera- . tur, quod animam denique, deo amatam, deo deuotam, coelo . Unde accoperat, reddidit . ubi iam inter spiritus beatissimos, laetitia ineffabili triumphans , aeternitati interest, ad quam non nisi ita morienti iter patebat g. Heu luxi heu sidus academiael heu pater desideratissimel quo abis: Quo nemo eruditione ac doctrina ornatior, prudentia consultior , pietate & iustitia sanctior, nemo innumerabilibus in nos nos meritis clarior illustriorque fuit. Quem unum in primis parentis loco venerari , quem unum suspi- cere omnes ac reuereri: unge discendi cupidi doctrinam, oppressi opem, dubii consilium exposcere solebant. Heu decus academiael heu litterariae rei publicae ornamentuml heu fulcrum spei nostrae, firmis limumque e lument Eamne calamitatem incidere nos, ut funus Tu uri dessere oporteasi quod concitatissima pietate totque precibus adhuc sumus deprecati l Quid tanto dolori nostro adseret leuamentum Z quod tanto remedium vulneri inueniemus h ' Sed quo abripior In te uno nobis spes omnis sita est, summe ac aeterne deus, stator academiae, quem propter beneficia populus christianus optimum, propter vim ac potestate in maximum cognominat. Te, summe rerum arbiter, oramus ac religiose veneramur, ut vulneri remedium, dolori solatium adferas. Serua nobis academiam, quae REGIS SAPIENTI SIMIauspiciis inter medias belli tempestates nata, tuo munere tam breui temporatam feliciter adoleuit, ut aetate sua maior superiorque videatur. Serva, quos superstites per te habemus , professiores excellentitanos, ut reddant nobis, quem amisimus, STRYRIVM. Serua unicum paternae virtutis heredem, ut patrem desideratissimum in se Fridericianae restituat, Sc quam diutissime, adplaudentibus uniuersiis, exhibeat. Serua denique ac sol pitem incolumem , florentem praesta celeberrimum THO LAIIvM , digni stimum solum STRYMO suceu rem, & praesidem ordinis iuridici ALTERUM potius, quam
312쪽
is Agnum fuit ingenium FR. HoTOMANI , magnumque Optimarum a 1V1 tium studium, tum tanti in iuris prudentia tamque mirifici profectus, ut singulare illud saeculi sui decus nulli aequalium postponendum videatur. Illuxerat diuinum illud ingenium Galliae, in quo amplissimo regno variis
locis tanta cum laude iura interpretatus est, ut cius domus, ici quod do Scaevola eleganter dixit Tullius, totius Galliae esset oraculum. Enimuero non minorem sibi laudem ex eius virtutibus decerpit Germania, quae non Ium senatoriae HOTONANORVH genti originem; sed & nostro. Parisiensis lanienae periculum fugienti, receptum cedit tutissimum. Cogitanti vero mihi subinde de huius viri doctrina ac prudentia, permirum sa pe videri solet, aeterna huius viri opera tam cito propemodum hominum manibus excidere potui sse. Iuris prudentiam enim sectatus est non umbratilem illam, qua ante ista tempora omnia paene accroateria ac fora perstr pebant, sed solidam, sed grauem , multaque artium atque antiquitatis notitia temperatam , vereque usui futuram. Erant tum illa tempora , quibus iidemum videbantur iuris prudentiae laudem sustinere, qui id unice per omnem vitam egissent, ut quidquid a Bariolo dc Baldo traditum acceperant, infigerent memoriae, & in foro ae cathedris stentorea voce creparent. Α- deo tum miseri homines ad illa glossatorum dumeta relegati, in barbarie delicias, & laureolam in mustaceo quaerebant. Verum ab hac dementia dici non potest quam alienus fuerit HoToΜANus, qui non modo veteri illi iuris prudentiae Romanas ex ipsa antiquitate ac elegantiore litteratura lucem accendit, Verum etiam antiquas, quae passim in foris vigent, Gali rum consuetudines summa industria indagavit, & primus fortassis, quam parum e iure illo peregrino hodierna fora admiserint, in praeclaro illo ANTI-TRIBONiANo suo ostendit. Eam de via iuris Romani sententiam, quum etiam in familiari congressu, quum essent una BARNABAs BRISSONIus & IACOBusCvIACI us, fulgentissima illa iuris prudentiae lumina, elegantissimo sermone exposuerit: operae pretium me fagurum existimavi, si, quid inter tantos viros familiariter aetium sit,breui oratione exponerem b. Feruebat iam messis, & seriae
o se& quidore prologus, de quo H Pari altera --, narraco, de
Par . II. c. 4. S. s. qua ibidem.
313쪽
non solum iudiciariam euram, sed& scholasticos Iabores laXauerant, quum BARNABAs B Risso Nivs ad HoTola Nuri officii caussa domum veniret, eumque sedentem in hortulo meditantemque offenderet. Huius summi viri aduentu ille mirifice recreatus, confestim libellos e manu deposuit, amplexuque hci item : Salite inquit, o eruditum caput, mihique longe carissimum.
Defixum me vides in libellis tuis, doctis prosecto & limatissimis, ex quibus
tantam me fateor cepisse voluptatem , quantam nescio an iam dudum ex vLIo volumine eeperim. Quid ergo optabilius mihi contingere potui isset con- speetii tuo, cuius vel monumentis ingenii quoties frui licet, in eoelo mihi esse videor' Ad quae adridens suo more BRISSONIVS: &tu quoque, inquit , salue, elegantissime HOTO MANE , quo facundiorem laudum mearum in praeconem hodie nusquam reperissem. Quod si Themistocles nullum acroama nulliusque vocem libentius se audire ero sessus est . quam eius, a quo virtus sua optime praedicaretur, quo me animo esse existimas, quem aduentantem tot laudibus tu vir laudatissimus excepisti, quas ego si agnoscerem, essem profecto mei ignarissimus t Enimuero , quamuis nimias illas, quas in me effudisti, laudes non tam iudicio tuo, quam amori, tribuam : tamen quum tibi meum de formulis libellum in manibus esse videam. scire velim,
Misori Aug , de eo quid serio sentias ' Egone' inquit ille. Quid vero sentiam , nisi talem illum esse , qualis a te proficisci potuit, id eli doctum , t
boriosum , elegantem, & illustrandae iuris prudentiae Romanae pariter ac scriptoribus antiquis utilissimum ' Verumtamen quia me de te iudicantem amori plusculum dedisse suspicaris: dabo operam, ut & hac te suspicione liberem, de qua in re tecum mihi haud conueniat, candide exponam. Non ignoras, BRIssoNI , iam diu in ea me esse sententia. paullo minus , quam vulgus existimat, utilitatis ex iuris Romani subtilitatibus in foro nostro re dundare. Quum enim non Romae de iure respondeamus, sed in Gallia, ei ius non solum leges & mores, verum etiam imperii forma ab illa Romanorum re publiea & institutis longissime seiuncta sunt: equidem non video, cur tam simus patientes, ut vel discere, vel scribere velimus, quod in via non simus habituri. Quamobrem mirari clepe numero soleo, te, qui ab ephebis in foro versatus, denique ad summum palatinae militiae gradum adspirasti, & non potes leuem iuris Romani usum experiundo non didie isse ;excellentissimum illud ingenium ad Romanas tantum antiquitates adpellere,& eas formulas reuocare in lucem, quarum apud nos usus, non dicam obsolevit, sed nullus umquam fuit. Nolim hoc, BRIS SONI, ita interpreteris,
ae si abiectius de libro tuo sentiam, quippe quem iam paullo ante fassus sum esse eruditissimum. Sed mallem tamen, id, quod pace tua dixerim, ingenium it Iud tuum eommodares illustrandis antiquitatibus patriis, enuclean-cioque iuri veteri Gallico, ex quo pleraeque, auibus in foro Vtimur, constetudines, reliquae esse videntur. Hoc vero est, quod a te boni omnea
314쪽
si agitant: S. inde est, quod nonnumquam subirascuntur formulis tuis, eeteroquin eruditissimis, quae tempus istud studiumque tuum utilioribus rebus subtraxerunt. Equidem exspectaui iam diu, ut capitularia regum Franciae, aliaque patriae antiquitatis monimenta, quae in bibliothecis latitare non ignoras, opera tua e situ extracta illustrataque videremus. Ast quum tu haec tardius, id est, ut ego interpretor, diligentius adornes: facere non potui per coniunctionem studiorum, amorisque nostri, quin hac admoniti ne non nimis verecunda te excitarem. Paullo commotior hac obiurgatione. quamuis amica, videbatur BRIS SONIus. Repressa tamen tantisper indignatione, alio inflexit sermonem, veritus, ne noua ista HOTOMANI de via iuris Romani sententia, a qua ipsa erat alienissimus, taediosae disputationi daret occasionem. Quare prehensa ac blande demulsa ΗΟTOMANI manu: atqui hoc iam , inquit, non agimus. HOTOMANE. Eo enim adueneram consilio, ut hortulum hunc tuum, quo nihil est cultius, curioso oculo lustrarem, simulque per platanona opaci in mum, in quem per areolam proximam patebat via , λefixis in terram oculis, deambulare coepit. Haud parum erubuit NOTO MANus, s entiens iam, se liberius, quam BR IssoNH indoles ferebat, dixisse. Progressi tamen ambo per viam umbrosam, & de variis rebus, m xime vero cc re publica & temporum calamitate colloquuti, suam quisque animi commotionem, ille indignationem, hic pudorem non inscite dissimulabant. At vix viam illam inter eiusmodi fabulas semel iterumque confecerant, quum contendentem ad se notarent IACOBVΜ CUI ACIVΜ, cui,
tamquam aeui sui Papiniano, omnes tum iureconsulti veluti fasces submittebant. Eius aduentu in primis recreatus ERISSONIVS, frontem, quam ad dic adseqcrauerat, explicuit, ct advenientem conuersus: Opportune, in-qu;t, aducnis, prudentissime CvIACI. Ne enim, quid inter nos actum sit, ignorcs, HOTOMANus hic noster, quem profecto decebat iuris prudentiae stomanae dignitatem pro virili sua parte tueri, nescio quo abreptus err re, abacetius de ea sentit, eamque vix ullius hodie usus esse contendit. Quum vero tu omnem aetatem in ornanda repurgandaque a tot sordibus Romana iuris prudentia exegeris: tuum profecto erit, praestantissimam hanc facultat cm ab hac contumelia vindicare, communemque amicum errore perniciosissimo absolvere. Cui Cul Acius. dclcctatus hominis urbanitate : at nostra, inquit, cuius tu dignitati consultum cupis, iuris prudentia, quemquam causia indicta damnari vetat. Quare dum me iudicem adpellas, Ho-TOHANus nobis erit exorandus, primum , Vt ne me latum a te iudicem ei rei, deinde, ut, nisi molestum sit, cauilam suam agat. Nec minus tuum erit, BRissoNl , ei respondere, ut facta caussae coniectione, secundum quem litem dari oporteat, ea, qua p r est, aequitate cognoscam. Assensi, orynes culcitras poscunt.& in platanonis ora adsident e. Tum HOTOMANus, vin-
Q Ἀγῶ . de qua praecipua dialogi parte diximus pari. II. cap. 4. S. .
315쪽
dicaturuq BRIssoNII indignationem, ita exorsus est: satis animaduerti, BARNABA suauissime, Mon parum te commotum esse iudicio meo. quod paullo ante iussiis de formulis tuis depromebam. Quamquam enim nihil seceram reliqui, ut quanti ego labores tuos faciam , etiam ex iudicio illo meo intelligerest vel id unum tamen te mordere visum est, quod ius Romanum paul-IU minori, quam tu quidem velis, usui nobis hodie esse, existimarem. Id enim ita , meo quidem iudicio , interpretatus es, ac si parum honoris veteri
illi Romanorum iuris prudentiae detulerim. Verum , ut prius illud non in uitus fateor & prae me fero: ita de posteriore maximam mihi iacis iniuriam. Nunc tu, IACOBE, quam rem vitis mihi det, quaeso animaduertito.
Ius Romanum ego, si quis alius, suspicio, atque admiror, neque ullum ei se puto alterius gentis ius, quod cum hoc comparatum non sordeat. At si xis ex me quaerat, credam ne logum Romanarum, nam quae in iure noro ex naturali illa aequi bonique disciplina repetuntur , huc non pertinent, in Galliae nostrae foris insignem aliquem usum esse: tum vero fatebor, mihi alia omnia videri. Quin ut liberalius agam cum BRISSONIO nostro, non solum esse, verum citam esse posse aliquem eius usum, negabo. Non magis sane res publica nostra ferret leges Romanas, quam veteres illas Mosai- M. quae licet omnes omnium philosophorum bibliothecas & auctoritatis pondere, & utilitatis ubertate nulli superare videantur, a re publica tamen nostra eiusque institutis plane abhorrent. Haec est illa sententia mea, quam an tam aduersam iuris prudentiae nostrae dignitati existimes, lac, quaeso,
ex te, CVIACI , intelligam. Tum CVIACius ad HOTΟΜΑNVM conuersus: noli, quaeso, FRANCIsCE, committere, ut inuidiam tuam accusem. Id vero
crimen quo pacto, quaeso. dilueres, s intempestiuo iudieii nostri desiderio
in transuersum actus, nobis praeclaras illas, quae te in eam sententiam impulerunt, rationes inuideres: Quare, nisi graue est, eas, quaeso, deprome. Longam vero mihi orationem imperas, inquit HoΤΟΜANVs, cui si plures deposcerem clepsydras, id quidem iure meo facerem. Sed in compendium tamen rem mittam, & eundo per plerasque iuris Romani partes, quam parum Gallica ciuitate donatum sit, ostendam. Duae sunt totius iuris Romani partes, quarum altera ad statum rei Romanae pertinet, altera ad rem Cuiusque priuatam persequendam retinendamque est comparata. Publicum illud ius antiquum nullius hodie esse usus, omnes mecum fatebuntur, qui magistratuum munera & hara una cum ipsa re publica mutari, non ignorant.
Quidquid ergo Romana iuris prudentia de patriciis & plebeiis, de consuliabus, praetoribus, aedilibus, proconsulibus, praesidibus prouinciarum, de Praefectis urbi & praetorio, de iuridico ciuitatis Alexandrinae aliisque diminucii Fundant. Cultior. LMim Gg gnita-
316쪽
gnitatibus praecipit, non magis prosecto Galliae, quam iura Mandarinoarum apud ultimos Seres, conueniunt. De aliis dignitatibus apud nos discepistatur, id est, de iuribus regis, reginae, Delphuri, stat m resis, & eois rum appanagii, principum item, bas lardorum resis, Conne stabili, Parium, Marelchaliorum Franciae, magistri regii cubiculi, Admiratii, di eum, e
mitum, vicemomitum, vicariorum, baronum, item thesaurariorum Frai
ciae , praesectorum fisci dc rationum, cancellarii, magistrorum supplicum lihellorum, Partamenti, Balliviorum, Senesthallorum. Plura huius generis
reserrem, nisi parcerem BR IssoNΙΟ nostro, cuius aures, Romanae adsumtas elefantiae, tot barbara dignitatum nomina vix serre existimo. Iam sci-xe velim, quid Romanis illis cum nostris dignitatibus eommune sit ρ Nihil profecto omnia illa possunt rei publicae nostrae prodesse, quae a Romana illa toto coelo , quod aiunt, distat. Expendamus, quaeso, quid in Codice nostro de iure publico traditum sit: sunt ea profecto ab iis, quae in Pand ctis legimus, diuersissima. Quam ob rem vero , nisi quod migrante Cori stantinopolin imperio, alia subito esse coepit rei publicae facies' Quod si vero Iustinianeo amo in ipso romano imperio ius publicum Romanorum
antiquum obsoleverat: qua fronte illud Galliae obtruderetur, cuius imp xium, a Francis constitutum, nihil ex eo tempore cum Romano illo volere eommune habuit I Pergere volentem interpellauit BR IssoNIvs. Consulturus enim memoriae, qua paullo minus, quam HOTOMANUS, valebat: ad hanc orationis partem 1eorium respondere maluit. Simulata ergo indignatione ISemper ego, inquit, auditor tantum ' numsuamne reponam 'Speciosa sane est oratio tua , Η ΤΟΜANR, sed, quod pace tua dixerim parum solida. Numquam mihi dubium fuit, quin alia sit nostrae, alia olim fuerit Romanae rei publicae facies, nec ego me in rebus ciuilibus tam puto esse hospitem , ut cuique imperio suas dignitates suaque iura publica esse ignorem. Verum cogitanti mihi de Huitatis Romanae facie, obuersari videtur persecta aliqua numerisque omnibus absoluta rei publicae imago, ex qua Galli non minus quam aliae gentes capere possint regnatricis prudentiae exemplum. Multa recensuisti barbara dignitatum nostrarum nominae sed quid prohibebat, quo minus Franciae Mareschallos, pr1esectos prael rio ; duces, praesides prouinciarum ; thesaurarios Franciae, quaestores ἔpraefectos fisci, comites sacrarum largitionum ; Pariam tum senatum adpellares, nisi data veluti opera barbarus videri voluisses t Eadem sere sunt veterum illarum nostrarumque dignitatum munera , eadem propemodum i ra, ut, si verum fateri velis, nominibus tantum differre videantur. Quae in orbe Romano imperatoris, eadem regis in Gallia nostra iurisdictio est.
317쪽
Delphinorum iurat Quid porro I an non in Connestabilis & Mareschallia
nostris veteres illos praesectos praetorio renatos intelligis y Idem de reliquis videtur statuendum. Iam Vide. quaeso. HOTOΜANE. Quo pacto C -
a Cio huic persuadere coneris, iuris istius publici Romani nullum apud nos
usum omnino superesse. Ego vero non superesse aliquem usum nego. inquit HoTonANVs, sed nullam umquam fuisse contendo. Totum imporium nostrum non a Romanis, sed a Francis, horum victoribus constitutum est: nec ea in re Romanorum . sed suos mores atque instituta sequuti
sunt. Quum ergo leges illae de officiis dc dignitatibus non Francis, sed ,hi Romano datae suit: qui fieri potest, ut quasdam earum legum, qua numquam in Franciam penetrarunt, reliquias domi nostrae quaeramus ' P rum prosecto ad rem facit, quod inter Romanas nostrasque dignitate similitudinem, quamdam deprehendere tibi videris. Si enim id sufficere arbitramur , quid prohibet, quo minus & Sinensium iura publica in Francia nostra civitate donata statuamus ' Non difficilius saltim fuerit, similitudinem quamdam inter Sinensium blandarinos Paresque Franciae, quos vocamus, quam inter Mareschalios nostros veteresque praefectos praetorio obseruare. V rum perorasse mihi videor caussam , quod ad iuris prudentiam publicam attinet, nec ipsum BR Isso Nivm tam ex animi sui sententia. quam ingenii mei exercendi caussa arbitror haec in medium attulisse. Quare u quidem v his ita videbitur, priuatorum etiam iurium viam expendam. Tum Cu IACI use Ita vero, inquit, mihi videtur, dc quidem maxime. Neque enim res erit
magnorum laterum , ut mihi, quae adhuc dii isti, persuadeas. Diu enim est, ceu ipse nouit BRIsso Nivs, quod publici Romanorum iuris viam in Francia Mullum esse agnoui. Quare si eo me animo adpellauit iudicem, ut eata re secundum se litem darem: vereor, ne eum consilii poeniteat. At de iure priuato quid statuendum sit, nondum liquet. Quare dabis id opinor.
amicitiae nostrae, ut de eo potissimum nobis sententiae tuae rationes ea, qua soles, dexteritate explices. Prosecto ne BRisso Nio quidem id graue futurum, fretus eius humanitate, credere te, HOTOMANE, fide mea iubeo. Ego vero, inquit HoTOHANus, id nec tibi nec huic BRIsso Nio credo, nisi more Quiritium promiseritis. Tune ergo. BRISSONI. aequo animo seres, me ea de re loquentem p Feram, inquit BRISSONIUS. Et tu. C IACI, pergit HOTOMANus, id me credere fide tua iubes' oblectauit cui ACivri viri urbanitas. Protinus ergo respondit: se iubere, conuersusque ad BR sso-hilum et vides, inquit, quo loco simus apud HOTOHAN v N. Quia enim nos iuri R omano haud parum tribuere intelligit, non minus caute nobiscum Mgit. ac si cum rabulis quibusdam, in mectio foro Romano sibi obuiis, res esset. Quasi vero, inquit BR IssoNIus, hoc tempore opus esset istis ambagibus . nec hodie quaevis pacta, nulla )icet interposita stipulatione. rata haberentur. Tura MOTONA vs : video me iam multum laboris hac stipui
318쪽
tione eompendii fecisse. Hac una enim sollemnitate, quam modo BR res Nivs euanuisse fatebatur, viii uersae, quam agendam suscepi, caussae haud parum lucis accessurum spero. Ex verbis nasci obligationem, non primum nos vel leges X ll. tabularum, vel ius illud Flauianum, verum ipsa natura ac sempiterna ratio docuit. At vero, quod obligatio illa inutilis sit, nisi certa quaedam formula stipulandi conceptioque verborum intercesserit, id ero Romanorum patriciorum commentum est. Quare illud apud nos quoque viget, non quia Romanis legibus demum cautum est, ut sua qui quepromimone teneat tu, sed quia id ex ipso naturali iure hausimus. At Romanas illas ambages, aci decipiendam plebem comparatas ideo non recepimus, quia Romana sunt, hoc est, non publici saporis instituta. Iam si per uniuuersam iuris prudentiam Romanam eas, BRlsso NI , idem, quod iam destipulatione obseruauimus, ubique deprehendes. Fere enim nihil, nisi quod ipsis nhturae legibus stabilitur, in sora nostra receptum, reliqua vero omnia, Τuae a Romanis inuenta accepimus, cum ipsa Romana re publica exoleuisie, intelliges. Nosti, BRisso Ni , tria esse summa capita, ad quae uniuersumius Romanum, ipsius Triboniani iudicio , possit reuocari. Omne enim ius aut in statu personarum, aut in rerum qualitatibus , quas vocant, adquirendoque dominio, & obligationibus, aut in actionibus instituendis excipiem disque vorsatur. Personarum prima apud Romanos diuisio in liberos & ser-Mos diducebatur. Hinc innumerae veterum iureconsultorum disputationes de iure libertatis, de ritibus manumis Itonis, de diuersa conditione libertin rum, de iure & auctoritate, quam domini retinebant seruo manumis Io, quam ius Patronatus nominabant, cie colonis, statu liberis, & sexcentis huius generis quaestionibus. Iam cogita, quaeso, quid utilitatis nobis in forum prodeuntibus adlaturus sit ingens S continuus ille labor , qui huic iuris parti addiscendae insumendus est. Apud nos seruilis conditionis hominum aliis pro dominorum arbitrio pensio imperatur, alii certam soluunt, alii ni nus mortuae cilia dicuntur, alii matrimonium libere non contrahunt. Quae Omnia quantum a Romanis institutis rc mota sint, nemo non intelligit.
Quid iam dicam de iuria potestate Romanorum Z Habebant Romae patres liberos paene ipsis mancipiis subiectiores, adeo. ut & vendere eos dc pignori dare,& quidquid adquisuissent, vel suum facere, vel in alios transeterre possent. Quin t si quid contra ossicium adniississent libera, quo supplicio in eos esset animaduertendum , penes patres, tamquam rege S quOSgam domesticos, erat arbitrium. Horum nihil in Gallia nostra auditur. Romanoarum commentum erat illa patria ciuium maiestas r adeoque illud cum ipsa Romana ciuitate exspirauit. Nos eo iure utimur in liberos, quod ius naturae
ac sentium non patribus, sed parentibus, indulsit. Unde & illos emancipationum ritus, quia a Romanis sunt inuenti, non magis a Francis adoptatos reperimus, quam genera illa nuptiarum, adoptionum ac legitimatio
319쪽
num, de quibus tam subtiles exstant in corpore Iustinianeo disputationes. Idem concedendum erit de tutelis, ex lege Atilia & Iulia Titia, nec non parentum, fiduciaria, patronorum. Quis umquam dixerit, tutores apud nos ex istis legibus dari y Pupillis praeesse debere, qui educationis bonorumque
in se curam suscipiant, ipsa docet aeterna illa lex ac ratio, quam e natura ipsa adripuimus, hausimus, expressimus. Quaecumque Vero Romani cauerunt, Veluti, vi certis tantum magistratibus ias esset, tutorcs ex legibus dandi: Vt tutores praesentes certa formula auctores fierent, quoties quid a pupillo agendum esset: ut si parum ex fide gererent, ab unoquoque ciuium
in suspicionem adduci & ad praetorem deserri possent: ea omnia, tamquam Romana instituta, ad nos haud pertiuent. Hinc apud nos quidam sunt custodes, quidam legitimi, de in custodibus quandoque nobilis, quandoque ciuilis est custodia: quae omnia dici non potest, quam longe ablint a triboniani disciplina. Venio ad alteram iuris priuati partem, quae de iure re rum praecipit. Multa hie in legibus Romanis prudenter ac provide esse statuta de adquirendo rerum dominio , de successione ab intestato, de contractibus item ac obligationibus, quis negauerit Z Sed pleraque ita sunt comparata, ut ad sempiternae illius legis normam , tamquam ad Lydium lapidem, compolita videantur. Hinc quod ista in Gallia nostra vigeant, adeo non mirum est, ut, si non viserent, esset quam maxime mirandum. Visentenim etiam pIeraque in Turcia & positis sub alio sole regnis : quo vix iam aquaedam iuris Romani umquam penetrauit. Verum his in rebus multa addiderunt Romani, varia praecipientes de re a mancipi & nec mancipi, de discrimine agnatorum, gentilium, cognatorum, de bonorum possessionibus, de stipulationibus, contractibus bonae fidei & stricti iuris, quae ne audium tur quidem in soris nostris, indicio certissimo , ea in Gallia non magis, quam Turcica iura, esse recepta. Alia sunt, quae in iudiciis nostris crepari audimus, veluti appanagia, vasallagia, herit.iges cottires, oιι surcottiera , desdroiis sturneuriaux, de iustice directe, censitie, recomisusenee, dc his similia. Iam finge, BRlsso Ni , excellent illimum aliquod ingenium, quale in CVIΛ-CIO hoc nostro admiramur, eo diuturna exercitatione peruenisse, ut iura
Romana non minus adcurate teneat, quam aut Cato , aut Scaevola, aut Sulpicius. Si illud hae sola scientia instructum in illud iudiciarium tuum regnum, aut aliud Galliae forum veniret nonne sibi, his auditis, in alio terrarum orbe pedem posuisse videretur Reliquae sunt actiones. Sed de his plura
addere nihil attinet. Uno enim, ut ita dicam, Verbo rem omnem conlin. ii
se videbor, si nihil, quod ad nos faciat, in tota illa iuris prudentiae Romanae parte contineri dixero. Si quis tibi, BRIsso NI, qui supremo G. illiae foro tam diu praefuisti, sormulam actionis e libello tuo sormularum. ta n- quam e praetoris albo, occineret . an tu, sit aeso, cum saucii nactitis crede-xest Sin vero de modo atque ordine iudiciorum quacritur. i, nobiε ne sa
320쪽
tis quidem hodie notus ac per emas est, tantum abest, ut eum in regno nostro sequamur. Quae quum i in sint, nec te, BRISSONI . nec hunc, quem mihi iudicem tulisti, Cui AC ivla dubitaturum arbitror, quin absolvendus sima suspicione illa, in quam tu me, sententia mea non satis intellecta, adduis xcras. His dictis, silentium sequutum est, & BRissoNIus, cui iam fuisset pro se dicendum , de iis potius, quae ab HoToΜANo in medium prolata fu
rant . quam quae ipse esset prolaturus, meditari videbatur. Tandem tamen, pudore ad dicendum adactus: Video, inquit, te. ΗΟTΟΜANE, tanta orationis sententiarumque ubertate caussam dixisse, vi mihi tam diserti aduersarii imgenium non minus, quam Ciceroni olim Hortensia eloquentia, timendum videatur. Verum ut iuris prudentiae nostrae caussam deseram, eamque e s ris nostris exulare existimem , fateor me oratione tua, quantumuis erudita, nondum adduci. Multis verbis possem pleraque, quae ab usu recessisse ais,
temporibus ac foris nostris vindicare: sed paucis selectissimisque exemplis iuris Romani usum hodiernum ostendere malo. Quid tibi videtur, HoTo-ΜANE, de toto testamentorum iuret illudne tibi Romae natum videtur An vero Romae illud notius esse potuit, quam hodie est in Gallia nostril
id dicam de substitutionibus, de legatis . c fideleommissis, de codicilliactiis, quae ex isto iure nascuntur, actionibus Z Quid his in foro nostro auditur frequentius ' Plura omnino iuris Romani capita exoleverunt, sateor, c & quidni exoleuissent, quum iam imperatorum veterum aetate multa vetera Romanorum instituta evanuerint sed omnia tamen recessisse ab usu. id quidem nec ego umquam, nec hic, quem iudicem adpellaui, Cu IACIus concedemus d. Vtriusque iam ora erant in Cur AC ivri conuersa. Sed hie prudenter declinaturus sententiam dicendi ossicium; Si mihi iudici, inquit, adsessores quidam aut decemviri litibus iudicandis adessent: dicerem iam rDIxERvNT, diuiderem tabulas, adsessores mitterem in consilium , diremti
que suffragiis aut absoluerem te, BRISSONI, aut condemnarem. Verum quum ita disseruerit uterque vestrum, ut ex incerto me paene reddideritis incertiorem: viis iure meo, vetusque illud: NONDUM L VET pronunciabo. Adiuvit tergiversantem CV AC IvΜ sortuna. Defecerat enim inter confabulandum dies, accesseratque HOTOMAHI seruulus, optimam hanc eruditissimorum hominum trigam uxoris nomine ad coenam inuitaturus. Quare:
pacti inter se nouam ea de re disputationem , consurrexerunt, & progressim aedes. fiugatique excepti coena, multam noctis partem suauissimis se
monibus exegerunt. ἐγ Epilogus . quae Huara pus dialogorum s lis esse debeat, diximus para. u rap. 4. ε- . I,