장음표시 사용
361쪽
adeo pro Sibyllae soliis habere coeperunt, ut non philosophus,
sed rerum omnium ignarus , videretur, qui mentem in glandula pineali delitescere, Cartesiumque solum sapere, negare autuSessiet. Mirabatur tum orbis litterarius, se ex Aristotelico tam cito factum
este Canesi unum: sed multo magis paullo pol l mirabatur, quum alibi philosophiam corpuscularem & atomillicam, alibi novum genus philolophandi ex K abbatae, scholae Pythagoricae & Platontiami principiis conflatum, invalescere animadverteret. Quo obscurior, magitque a sensti communi remota erat haec philosophia, quo plura, eaque horribilia mylteria promittere videbatur: co magis aliquamdiu placebat ingeniis novaturientibus, donec alii occuparent cathedias, qui vel in nullius verba magistri jurantes genus philosophandi λεαταον commendarent, vel juvenes a pulvere &radio excitatos ad profundiorem metaphysicam & philosophiam mathematicam revocarent, & non nisi sublimiores illas speculati neS, quas LElBNITlo , NEWTONo, aliisque magnis ingeniis debemus , philosophematum nomine dignas arbitrarentur. Ita semper evenit philosophiae, scientiarum pulcherrimae , quod solet formae vcstimentorum, quae singulis non dicam saeculis, sed lustris immutatur. Quemadmodum enim iam longiores tunicae placent, iam breviores: modo angustiores manicae, mox prolixiores oculis blandiuntur , nihil ut nobis magis ridiculum videatur emgie , homunem pro superioris saeculi genio quam splendidissime vestitum oci lis nostris subjicienter ita & philosophia alio tempore alia ad p latum est, ut viro , philosophorum recentissimorum imbuto principiis, non minus ridiculae videantur veterum meditationes, quam nobis majorum nostrorum habitus videtur. Et erit tamen, nisi faulimur , tempus, quando & horum luminibus ossicient alii, nota multo post mτα πολλης in hoc theatrum prodituri. R rum enim omnium, heus, quaedam vicissitudo eli, nec ita proinsecto se habent studia mortalium, ut una eademque res diu ata modum placere possit. Quod adolescens ex praeceptore me audire memini, veteranis philosophis idem plerumque fatum incumbere, quod sartoribus, novissimae vestimentorum formae ignaris:
362쪽
id verum esse plerique cum taedio ac dolore experti sunt. Haegitaque omnia quo saepius mecum, adhibita in consilium ratione, agitavi, Lector candide, eo beatiores semper illos credidi, qui, alio honesto vitae genere delecto, Deo reique publicae serviunt,& naufragia ista ex littore speetantes, sibi, non aliis, philosbpha tur. Ac proinde ex eo tempore, quo docere iuris prudentiam, ianegotiosum istud de jure respondendi munus pro virili sui tui omnare, eam mihi ipse legem dixeram, ut mihi philosopharer, nec
tam aliorum, quam meis usibus, meditationes meas destinarem , tantoque magis hoc instituto meo delectatum fateor, quanto i cundius erat, extra horrida ista, nullosque triumphos habitura,
philosophorum bella, ac veluti extra teli iactum positum, Elida
tamen , quae ex sapientiae studio, percipitur, voluptate quotidie perfrui. Enimvero philosophantem ita, & secum habitantem in cath dram philosophicam me iterum retraxit rerum omnium arbiter , DeuS , Voluitque, ut, quemadmodum olim Halae; ita iam in hacili uitri Viadrina, halce diiciplinas una cum juris prudentia traderem , & eas quidem potissimum, quae intellectum ad investigandam diiudicandamque veritatem; voluntatem ad virtutem atque honestatem instituunt, & quas omnium primas ac praecipuas olim judicabat Socrates, dum & disserendo homines ad comprehendendam veritatem perducere conabatur, & philosophiam ipsam, a monstris & ociosis speculationibus perpurgatam, devocabat e coelo , collocabat in urbibus, & in domos etiam introducebat, jub batque de bonis & malis, justis injustisque, quaerere. Quamvis a
tem huc evocatus nescio qua futuri praesensione ominarer, non aeque omnibus gratam fore hanc muneris utriusque Coniunctionem , idque augurium me non per omnia sesellisse videatur: divinae tamen voluntati parere nihilo minus decrevi, nec animum,
invidiam veritus, despondi, sed novam mihi hanc palaestram s re statui, in qua, quantum in philosophia profecerim , quantum invidia & bile flavescentium hominum voculas contemnere, ser cissimulta quemque humanitate, modestia, officiis, emollire, ami
363쪽
eos veros sde atque obsequio retinere, moresque pro virili o nibus probare bona fide didicerim, periculum fieri oporteat. Hinc divino fretus auxilio, quod mihi a tot annis numquam demit, pra lassiones meas, non juridicas tantum, sed & philosophicas, no a sine quadam fiducia auspicatus, luculenter intellexi, me spe mea non esse deceptum. Vidi enim, quod praefiscini dixerim, crectioris indolis juvenes, qui antea philosophiam tamquam infructu sum & inamoenum studium adsipernabantur, Catervatim ad has acroases confluere, & jam persentiscere paullatim, quam praeclarum sit, rectam rationem perficere, & in investiganda dijudica daque veritate exercere ingenium. Ne autem studiosae juventutis utilitati ulla in re deesse viderer, essentque, quae in praelectionia
bus meis ob oculos haberent: ELEMENTA haec PHILOSOPHIAE RATI
NALE & MORALis typis exscribi passus sum, in quibus, quid pra
stiterim, paucis, si operam deaeris, monebo. In PMiLOSOPHIA RATiONALI , seu logica, id egi, ut praecepta omnia ad finem , quem in invenienda, dijudicanda, communicandaque cum aliis veritate consistere, omnes omnino fatentur, unice referrem. Itaque non solam artem syllogisticam, non solam diu
rendi disputandique facultatem , ad quam plerique libelli logicorum comparati sunt, mihi tradendam credidi, sed praecipue, quo
ordine , quaque methodo progrediendum sit omnibus, qui veritatem reperire, eamque a falso discemere cupiunt, perspicue monstravi. Hinc, explicatis intellectus operationibus, perutilem de idcis doctrinam accurate exposui, ostendique, quomodo quilibet, comparatis sibi claris, distinctis, atque adaequatis ideis, definitiones
ac divisiones rite formare, ex earum comparatione varias propOstiones, axiomata, postulata, theoremata, problemata, corollaria Hicere, ratiocinationes sine erroris periculo nectere, experienda
denique , meditando, legendo, disiputando, docendoque verit rem tum reperire, tum cum aliis Communicare quam facillime pos. sit. Non displicebunt, uti opinor, quae de his omnibus, nec non de veritatis certae ac probabilis discrimine, de variis verisimilitu
364쪽
disputationibus observando, de interpretatione porro, aliisque capitibus scitu necessiariis, non minus, quam iucundis, passim disierui. Quos aliquando duces sequutus sina, neque enim me puduit, ab aliis bene animadverta in systema meum recipere,) ii genue fassus sum in scholiis, quae paragraphis plerisque subjunxi. in iisdem praecepta ipsa non paucis, iisque perspicuis , & petitis ex universa philolophia exemplis illustravi. Quid enim absurdius aut taediosius est, quam perpetuo ingeminare illa vulgaria: P rrus currit, homo. est animai, & similia, sine quibus haec sacra sibi non Constare, existimarunt veteres IIn pHiLosopHi A MORALI mentis humanae naturam, hominum m
res ac vitia, horumque signa & characteres, naturam item boni, tum generatim, tum in specie summi illius ac praestantissimi, cujus in possessione vera posita est felicitas, itemque ejus effecta, in quibus virtus & tranquillitas animi eminent, denique cognitionem sui ipsius, & reliqua, quae recta ratio commonstrat, media ad veram beatitudinem adspirandi, ita explicavimus, ut, quod quidem hanc disciplinam pulcherrimam imbibituro necellarium sit, nihil
omnino praetermitisse nobis videamur. Fatemur, nobis doctrinas plurcs communes esse cum aliis, inprimis etiam cum theologo venerabili , N. FRAM. BUDDEo, cuius olim philosophica praecepta
Halae vice plus simplici interpretati sumus. Neque tamen ullius scrinia expilavimus, & plenaque ejus generis praecepta vel ex principiis nostris sua sponte fluunt, vel plane aliis superstruuntur fui damentis. Hujus mori vices non est, quod hujus vel Elius est ,-ἀces : mbosae sunt. Omae fieri in senatu solet, faciundum ego in il st bis quoque exi limo, quum censuis aliquis , quod ex pararmibi placeat, jubeo illum dividere sententiam, ct sequor , inquit strue A Dia. XXI. Ex quibus principiis singulas conclusiones lia serim, statim iis incurret in oculos, quos citatas in parenthesibus paragraphos evolvere haud piguerit. Operam enim in utraque disciplira ded mas, ut doctrinas, quoad ejus fieri posset, accurate inter sie co ecteremus. in scholiis saepe demastrationem proposcio iam uberiorem; aliquando explicationem earum perspicuam;
365쪽
non raro etiam veterum ac recentiorum testimonia reperies. N
lim vero existimes, ideo me haec ex adversariis huc transtulisse , quasi illa aliquid probare credam, observabis enim, nisi me animus fallit, me alia plane demonstrandi ratione usum,) sed adjeci
haec, ut doctrinas nostras ne veteribus quidem , rectam rationem sequutis , ignotas fuisse, intelligeres. Veritas tantum una est, ca-que hominem, qui rectam rationem in consilium adhibet, non magis potest sugere, quam solis splendor oculum bene adsectum. Quemadmodum itaque animalia quaedam oculis conniventibus , alia apertis, incomparabile illud orbis lumen intuentur, & omnia tamen, modo caecitate non laborent, aut intra terrae viscera d litescant, solem vident: ita qui illam mentis aciem, quam rationem adpellamus, umquam intenderunt, ii sane veritatem persipexisse videntur, quamvis alii eam veluti per nebulam, alii multo accur lius viderint. Quam iucundum vero est videre illum consensium in
doctrinis plerisque, & iis quidem quam maxime sublimibus Z Quam
ad excitandum virtutis studium utile, audire philos phos, quantumlibet verae Dei cognitionis ignaros, tam multa pie ac sapiet ter de virtute aliisque rebus moralibus disterentes t Quam praeclarum denique, horum dictorum elegantiam atque acumen expendere t Accedit, quod hac mundi lenescentis ac paene desipientis aetate plerique eo philosophandi genere delectantur, quod aliquid profani, vel saltim πι sapit, & quale vel Spinoram &Tolandum, vel Hobbesium, Baesium, ac illos praecipue , quos novorum vocabulorum architecti es iis foras salutant, excoluisse
constat. Si quis ergo hodie sese ab his sciungit, si philosephiam
sobriam, & cum Dei, entis perfectissimi, cognitione conjunctam, sectatur: non desunt omnino, qui vel nimis, uti aiunt, theologiaca , vel vulgaria, vel plus justo ad pietatem, quae tam pravis it geniis pro superstitione est, composita illius praecepta clament. At opinione sua illos falli, non mesius constabit, quam si talia ab ipsis paganis, duce recta ratione, agnita esse ostenderimus. Id igitur minucii Elam. Philos
366쪽
igitur voluimus praestare, ubicumque ejusimodi doctrinas proponi animadvcrtimus, quae profanis ingeniis theologica magis, quam . philosophica , solent videri. Quemadmodum vero jucundum p
riter ac utile putavimus, harmoniam doctrinarum nostrarum cum aliorum philolophorum placitis Oilendisse: ita non minus nos delectatos fatemur, quoties ex principiis nostris ejusmodi doctrinassuere vidimus, quae concordiam rationis & revelationis, quam
Eustgius in Praeparatione evangelica, CLEMENS ALEXANDRimus in Dr
maribus , DANiEL HU ius in Guasisnibus A eianis, aliique viri docti justis voluminibus ostendere anniti sinat, evidenter demo 1 rarent. Quid enim religioni nostrae honorificentius, quid ad agnos.cendam scripturarum divinitatem magis idoneum cit, quam quod in tanta mysteriorum & doctrinarum lublimitate nullam docti inam moralem, rectae rationi adversam, inculcet, nihilque praecipiat, quod non & ipsa ratio sanctum, honestum , Deoque agnoscat dignissimum Z Et hinc et , quod in iisdem scholiis & scripturae sacrae tellimonia, quae doctrinis meis suffragantur, addidi, eum tamen adhibens modum , ut non temere notarem, quae jam tum stiis nota, seque sua sponte Omnibus quam facillime oblatura vid
Tametsi autem id praecipue consilium cepissem, ut philosophiae
rationatis ac moralis prima elementa adornarem: Praemittendam tamen putavi epitomen HismRiAE PHRosopHiCAE brevissimam, quia
illius plane ignaros esse non debere censeo , qui philosophiae sedare conitituerint. Et qui fieri quaeso posset, ut quis methodo philosophandi e lectica recte utatur , qui, quid a philoibphis tr ventum praeceptumque sit, prorsus ignorat I Et quo pacto is doctrinas philosophorum cum rectae rationis pricipiis contendet , qui, quid illi statuerint, & cur eas sententias adoptarint, scit ta cum ignarissimist Ut iam non dicam, quam admirabilis utit ras ex hujus historiae intelligentia cum ad alias disciplinas, tuin ad iuris prudentiam, quae ex Stoicorum principiis paene tota cor nata est, redundet I Quantumvis autem in adornanda hac hvic
367쪽
ria brevitati studuerim: non tamen reliqui quidquam putavi fi Ciendum, ut, quae in ea tradidi, omnia ex genuinis sontibus probarem, ipsosque auctorum libros, eorumque capita diligenter adseriberem. Ceterum i&DEx , quem opusculo siubjunctum vides, doctrinas, quas tradidimus, omnes, earumque sedem facile tibi ii dicabit. Ejus conficiendi curam in se suscepit amicus quidam consultissimus, quem omnem adhibuisse diligentiam, eo minus dubito , quo magis mihi comperta est illius indullita. Unum addo, me, quamvis doctrinas, in hoc opusculo explia
catas, non nisi matura praevia cogitatione animo conceperim, noutamen iis elaborandis tantum vel temporis, vel diligentiae, impendere potuisse, quantum vel optabam ego, vel res ipsa a me flagitabat. Quum enim haec elementa praelectionibus meis servire vellem, contigit saepe numero, ut vix quaedam in schedulas conjecerim , quum ea sibi ilatim submittenda esse urgerent operae, ceu fieri solet in vita hac negotiosa, quam in academiis vivimus. Elegantiora itaque atque uberiora omnia haberes, si limam adhibere , & singula semel iterumque expolire licuisset. Sed id quidem mihi iam non licuit per temporis angustiam, molemque Occupationum , quae haec scribenti quotidie incubuit. Si quid igitur a curatius dicendum sui me judicaveris: facile me tibi adsentientem habebis , at ages tamen , quod aequitate tua erit dignissimum, si
in opusculo paene extemporario non omnia ad vivum resecaris.
Non haec scripsi, ut ulli mortalium inserrem injuriam. Neminem, quod quidem sciam , momordi, nemini bellum indixi, cum nullo omnino viro docto contendi immodestius, etiam ubi me dis . sentire ipsa veritas coegit. Quare nullam virtutis atque aequitatis rationem habuisse videretur, quisquis mecum in arenam descen&re, & de doctrinis meis mecum digladiari vellet. Si cui tantum ocii fuerit, ut calamum stringat: at mihi non erit, ut respondeam iis , qui in mustaceo laureolam quaerunt, aliorumque famam a rodendo sibi famam comparare student. Non horum hominum j
elicio stat caditque existimatio boni viri, nec multum gloriae sibi
368쪽
parare solent, qui maledicendo docent, se nec sentIre bene, nee dicere didicisse. Tu vale, lector candide, &, si tibi hoc studium meum non plane displicuerit, alteram quoque horum philoisphe
matum partem, quae IUS NATURALE & PRUDENTIAM CIVILEM Compi
ctetur , a me exspecta. Framfurti juxta Hadrum, usis Diab. Mart.
369쪽
re, quod recis animadvertit orsor. Poster. anat . i. x, 1. sit eaus - , Pr Per quam res es, eamdem esse rei ratis
HILOSOPHIA, cujus praecipuas partes veluti iri nu- -;aeseo exhibere constituimus, est cognitis veri s io' hi, ibi ni, ex recta ratione derivata, o ad veram hominis phia'
elicitatem comparata. fam, nee pose eam asitor se habere, cognoscere; facile patet, non hic intelligi sesentiam vis rem, sed me ina μἀπικὸν di. Dcidam.
Recta ratio nobis est fatuitar ratiocinandi, id est , verit tex Quid te- alias ex aliis per uorsariam eoneliadend ratio m eliciendi. cta ratio
Quamvis autem semper bene eatae opiniones ipsi veluti tenebrastadocinetur recta ratio , nisi praejudit ouund ut e non tamon semper ratio νομισῶ Elem. Philas Pus I. A cinatur
370쪽
cinarur ex principiis certas atque evidentibus , sia saepius hypothesin adlvinere cogitur. Quia itaque pνDie pιum certae atque apodicticae , Dp
thesis probabilis eognitionis sundame tum est: utriusque cognitionis specisa in philoseptita occurrere omnino criportet.
f. III. Philos, Ex quo facile patet, philosophiam SCEPTICAM, quia ni-phia ast hil cognosci posse prostetur, philosophiae nomen haud mere- dogniati- ei seό DOGMATICAM. ea, non ' s iv
N44'M . Nec obscurum est, id vocabulum attribuendum non esse seuditiona- entiae veri & boni, quam Vel a majoribus per manus traditamia, si L accepimus, vel ex scriptura sacra hausimus , vel ex docti cu-P i ν jusdam praeceptis repetimus. Unde exsulat philosophia TRA-
iret DITIONARIA , SCRIPTURARIA . SECTARIA , quum
nulla harum ex recta ratione derivetur. S. II. ')
) Omnium enim harum princia Io. AΜos coramus aliique re emio pium eognoscendi est at floritas vel ris aevi scriptores philosophari co . malorum, qM praecipue barbari ni tm perunt, vel unius imminis , quae lentantur, vel scripturae saei ae, ex qua ctariis pro oraculo est. Ο . . S. V.
Talao Hine divisiones philosophiae, quas vulgo adserunt, plerae- philotin que absonae sunt ac minus accuratae. Quamvis enim aliam dicant
phiae di' VERAM, aliam FALSAΜ; aliam SCEPTICAM, aliam DO- mψηφ GMATICAM : aliam denique ECLECTICAM , aliam SE
TARIAM : falsam tamen nee non scepticam & sectariam non magis accurate dixeris philosophiam , quam statuam hominem
Finis Quum porro ad veram hominis felicitatem comparata sit phi-pliliolo' Iosophia, S. I. talisque sit finis, qualia sunt media e conse-- quens est, i ut ultra peram philosophentur, qui de sempiterna felicitate consequenda praecepta, ex recta ratione deprompta, pollicentur. a Ut subtiliores speculationes tanto minus ad sapientiae studium pertineant, quanto minus conjunctae sunt cum vera hominis felicitate. )
3 Hinc merito eordatioribus vapu- tiunt ad generis humani selicitatem. lant scholastici doctores ob speculationes Vissi aD. TRIEBECMov. eti Doctor. 9M- de rebus, quae vel humana ratione in- L . Cip. IR P. cf. sept. dagari nequeunt, vel tatim nillil f
Di ilia Quia denique philosophia In veri & boni cognitione consistit et' ' V f. I. ea philosophiae pars. quae mentem ad veri cognitionem Prae