장음표시 사용
151쪽
diamur, consueta illa caussarum divisio, in remotas atque propriores, landamenti Ioeo p
Pluribus eomprobatum legimus exemplis,
magnum horum aegrotorum numerum haereditaria quadam labe insectum , eitius, tardius, huic subiectum morbo fuisse. A parentibus pel-l agrosis nati, plerumque ad ultiore aetate , frequentius post. pubertatis annos, quin prima interdum insantia & lactantes adhue , semitis
morbosi intus latentis, externas notas prodid runt. Integras non raro videris familias, quarum singula membra , ut commune gentis suae signum , morbi huius eircumtulerunt indicia r sieparentes , filii , sorores , fratres, nepotes, vel ex contagii communione , eommunem manifestamque originem testatam fecerunt. Unde simul statum, morbi evolutioni inter alia faventem , in fomite per haereditatem propagando recte quaeri concitidimus . Forte aliquis obscuram hanc esse originem statuat, qua eo minus innitendum si , eum aliae manifestiores caussae in promptu sint . Sed experientiam id docere respondeo, qnanquam de via & ratione, qua morbus a patribus ad liberos transferatur . nihil certi nobis eonstat. Neque tamen in ficiamur
fuisse aliquos , qui huius mali gentilitii vim
152쪽
affligerint. Quae quidem quorundam selieitas , vel in eo quaerenda, quod certus morbi status requiratur, ut haereditate communicari possit :vel si iam translatus ad prolem fuerit, selici
ato Measiones morbo ei ieiendo accommodatas
vitando, vel alia ratione aptitudine infirmando, ipsum malum vincatur. Ut vero olim a quibusdam primus morbus in gentes introductus, si enune quoque multi, quorum parentes ab hoc malo immunes fuerunt, primi ex sua genre
Alias vero hic caussas subesse oportet , quae, ut olim gignendo, se recens producendo malo pares sunt. Quam plurimi sane in eruendis caussis, multum laboris, studiique impenderunt , ut diligentius in omnem victus vitaeque
rationem , iis praesertim regionibus usitatam , ubi malum primum caput extulit, maximumque aprieolarum numerum prostravit, inquirerent. Tanta aurem, pro agrorum vicissitudine,
eoelique murationibus in his deprehenditiir dt- versitas , ut hic iudieium experientia Sc ratione laudatum, inferre difficillimum sit. Non per humidiores tantum agros, paludosasque regiones, sed sieeas quoqne aridioresque, per collium ieinias , per montes Brian rinos , disseminatum est hoe malum. Uictus atque vitae ratio, nisi
153쪽
I Iomnis simul spectetur, nimis generalia exhibet
momenta, quae inter eaussas tanti morbi vix recenseri poterunt; omnis vero illa vivendi ratio inter se unita, ut debilitatem totius coris poris infert, sie vitale robur frangit, humorum. que pravorum elaborationi quam maxime savet.
Hi ne longe funestior caussa in illa quaerenda est insigni debilitate, qua maior, eaque utilis. sima populi pars, agricolas , puro , hominesque
rure viventes, in hisce regionibus potissimum prosternuntur. Iste flatus certe deplorabilis ab extrema hominum miseria derivandus, iureque miseriae morbus appellandus erit. Quod quo melius probetur, omnis miserorum vivendi ratio paucis adumbranda est. Puer, si pericula, quae ipsi in utero materno per improbos illos Iab
res, ad quos perferendos mater ad extremum usque graviditatis terminum neeessitate urgetur ,
vel sub ipso momento , quo lucem conspecturus est . imminebant , felici fato evasit - raro illo naturae beneficio, omnibus animalibus concesso, lacte scilitet materno eoque bono & abundanti, ni primo nutrimento fruendi, gaudebit. Aliae
enim matres, ob magnam corporis maciem ,
viriumque defectum vix pares sunt tantae lactis boni copiae in uberibus parandae, quanta in insens, ut probe nutriatur, indiget. Sed si forte
154쪽
rn matre adhuc iuvene primus hie animalis alia menti fons Iargo adhue fluxerit flumine, eadem mox paupertate oppressa, spe quicquam luerandi abrepta: ubera sua alienae marris pusionibus mercede conducta praebet, prolemque suam aliis mento fraudat. Sic unicus ille futuri roboris viriumque integritatis sons, insanti contra naiaturam negatur. Ad samem eius exstinguendam, ad ploratus leniendos, cibus durior, nondum a tenero ventriculo subigendus, putres nempe ex aqua dc frumento ture leo s Zea Μays L. factae vi ingeruntur, quae mox in tenacissimam abeuntes massam innumerabilium morborum semina iaciunt. Hine frequentes illae melinterii obstructiones, varii atrophiae effectus, multique alii morbi , gravissima per omnem vitam i
commoda producen res. sunt interdum nonnulli, qui hae e infantiae pericula ellielati, puerilem consecuti aetatem novas . quibusciam conflictantur, nunc reperitant difficultates. Qitam primumen Im vires corporis quicquam valent , flatim duro , molestissimo labore , cui isthaec aetatula impar est, parentum egestate, subesse coguntur , quibus praematuro sudore infantiae threpteria, parca manu oblata , remunerant . Corpus enim illo ipso tempore, quo viribus ad inerem en ra uterius capienda maxime indiget, labore fia-
155쪽
ctum , multo sudore dissuens, virtutem vegetam sensim amittit, alimentis haud restituendam , quippe quae nec reficiendo eorpori , nee exhilarando animo lassiciunt . Μaxima enim pars horum infelicium pane vescitur male feris mentato , erudo , humido , ponderoso , ex frumento turcico , vel solo, vel cum exigua seealis quantitate iacto ; pultibus ex farina eiusdem seminis, addito leguminum quodam secorum genere, mera aqua coctis, lardoque & oleo conditis , massamque crudam essicientibus. Iusculum porro ex oryza , mistis sabis, vel braiasicae , vel leguminum siccorum tenui particula , avidissime sorbent qui ipse cibus incolis comis munissimus , optimus quidem inter reliqua alimenta , eas adhuc , quibus gaudent, vires largitur . Fructus contra horaei , ova , lac, carnes , tum nutrimentum bonum tum meliorem humorum mistionem praebentia , vix unquam
degulla t. Potus ipsis est in prolandioribus locis aqua , eaque ut plurimum impura ; in ei
lioribus, ubi vites coluntur, vinum secundarium , la posca vulgo dictum . Tali ergo nutrimento, cum nunquam bonus elaboretur chFlas, omnia in massam convertuntur pultaceam; eui ubselli tinni condimentum salis prodesset, nisi illius osus propter maius pretium , vel plane dene. -
156쪽
Isoretiit, vel exigua portione , paucis tantum granulis impuris & sordidis, concederetur. Sed non minor in contuberniis miseria . Habitacula ut plurimum miserrima , angusta , impura , insalubria . Quamdiu eoeli amoenitas permittit, in eolendis agris corpus laboribus fatigant, hyeme ob coeli asperitatem tuguria petunt, per plures menses in stabulis iumentorio vivunt contubernio . Hic ne frigidiusculus aer accedat,ianuam exiguam sedulo occlusam habent. Aeris
adeo, cuius accessus novus impeditur , corruptioni favent quoque immundities habitationis summa , spurcities lectorum teterrima, sterquilinia tu easarum viciniis, ut corpus humanum , nisi ab insantia eiusmodi sordibus assueverit, in tanto squalore , tantoque luctu , vix crederes ,
t esse & servari posse . Quo igitur pacto huiusmodi vivendi genere vires corporis labore ni- mium quantum exhaustae refiei possunt λ Uillicorum improbitas, quo melius Dominorum , reditus sitos quotannis augere studentium , avaritiam expleant, sibique simul prospiciant, graviores , quam exhausta eorpora ferre possunt, imponere labores solent. Corpore ergo debili- raro , operibus durissimis oppresso, omnis machina animalis turbatur. Hinc habitus ille tristis omnium fere per istas regiones agricolarum ,
157쪽
color flavus, eaehecticus , parva eo oris statura, facies vel tumida , vel macilenta , membra rigida; seminarum menstrua irregularia, se quentes abortus , partus difficiles . saburra primarum viarum eontinua, ad quam sub euiusvis morbi, hosce homines invadentis, cura primum
attendendum est ἰ senium praematurum, ut viros quadraginta annos emensos, ad summum quinquaginta annorum , senes decrepitos, non
sine admirationis sensu, putes. His quae hactenus proposui ' in, quanqiram istam colonorum insubrium miseriam pellagrae primariam caussam esse, haud asseram quod illa in aliis regionubus: quarum incolae simili, quin maiore adhue
calamitate opprimuntur , ignoratur; contendere tamen omnino possum, infirmitate illa, quae paupertatis progenies est, aditum morbo , corpus data occasione invasuro, parari. Videmus enim hune ipsum frequentiorem atrocioremque esse agricolarum , praecipue miserrime conditi nis morbum , eumque penuria increscente, latius ') Q iam hie paneis modo mihi adumbrandam sumpsi
infelicem huius gentis sortem: eam vivis verisque coloribus, ut solet, depinxit ili. FRANK in oratione quadam a eademica ' is de populorum miseria is mor rum genitriee habita a. d. 3. Maiia 79α inserta eius Delectui opust. Vol. IX. pag.
158쪽
manare . Sunt inter scriptores, de morbo hoe in Patavino agro referentes , qui nunquam exempla hominum ingenuorum eodem afflictorum , se vidisse , asserunt . quorum . quidem aliqua , quamvis rariora, in Μediolanensi tractu, --
currunt. Maxima vero horum aegrotorum parsini et artifices fuit, vel simili oppressos inopia,
vel in agrii miseram vitam degentes. Rarissima contra aegiOtorum , is melioι i. sortuna co stitutorum, exempla sunt, quorum levior omnino morbus, sola impetigiae, atque universali debilitate distinctus , moestissimam illam faciem nunquam induit. Pluribus porro obsecvationibus comprobatum est , morbum hune , debiliore corpore, post aliam aegrotationem, praecipue post febres intermittentes, in chloroticis, ca-checticis , frequentissime prima vice prodiisse. Ex amicissimo STRAM BIO saepe audivi, pueros abdomine duro , magno , denso , sequenti tempore citius, oeyus morbo semper subiectos esse ; quin ipse in notacontio Mediolanensi huiusmodi puerum , sex circiter annorum , peulagrae . signa manifestissima prae se ferentem , Vidi . Similem morbi impetum mulieres graviditatis, puerperii, lactationis tempore, expertae sunt; ur, cum prodroma eiusdem signa in femina lactante appa luissent, ipse nondum peti c-ctus s
159쪽
Eliis, post novum demum puerperium , lactaactem , impetiginosa eruptione, in vafit. Qui r bustiore firmioreque c0rpore su qt instructi, nisi
haereditate morbum contraxerint, rarius succum bere ; qui imbecilliore facillime mulieres see. quentius viris hac corporis pravitate tenrari, constans medicorum observatio . est. Inter caussas hactenus enarratas haereditaria
dispositio, atque insignis corporis imbecillitas , ex prava vivendi ratione, summaque agricolarum miseria derivanda, non omnem morbi aetiol giam expediunt. Sunt enim, qui haereditatio uiuo minime insecti, morbo, . in quem primi ineidunt, defunguntur . Neque regionum , quas pella gra infestat, insalubritas, quorsum Mediolanensem, finitimasque referre possum , deploranis dum hunc sanitatis si a tum apportat. A loci quidem vitio caussam illius aliquis petere posser, quae tamen, quamvis victos vitaeque rationem, qua incolae harum regionum utuntur, plurimi scriptores diligenter exposierint , certa & indubia reddi non potu it ., Primam . quidem morbi caussam ab eiusmodi peculiari vitio repeti posse , facile largior. At vero nune cum magis commu & vere en demium factum est malum; per vicinas adeo regiones magno augmento dissipatum , Ve actioni cuidam frequentiori auociori ve, val. alii
160쪽
morbificae potentiae tribuendam esse, tristi in luώcimur experientia. Hinc non plane suppii menda est suspicio veneni cuiusdam contagiosi, quod ab eo inde tempore , quo morbus caput suum ex tuis lit, maioraqile coepit incrementa , inferre eundem videtur. Mihi quidem haec asserenti probe eo gnitum est, non raro in caussis morborum paullo hbscurioribus: ad contagia, tanquam ad occultas vires , multos e sugere unde magni nominis viri, ut contagiorum ditionem angnstioribus ciris eum scriberent limitibus , iure permoti fuere. hi tamen haud vanam hoc loco esse principii citiusdam contagiosi suspicionem, ut asseram, argumentis, experientia & ratione nitentibus, adducor. Primo enim analogia, quam pellagra sequi-ru οῦ morbo r cutaneorum , t iam acutorum, tum
thronicorum , 'quibus maxima ex parte contagiosi qui qliani subest, hic multum valet. Exempla communissima vastolarum , morbillorum , tineae ,
scabiei, leprae, hie adduxisse , semesar; in qu
rum classem pellagra, propter constantem utcunque impetiginem, omnino reseremia est. Ad conis et ahendum Iutem contagium quaedam requiritur cespotis convenientia , quam praedispositionem appellant, cium non ad omnes, eidem expositos, eadem labes manet. Sed quid sit, quod hanc 'praedispositionem eme Iat, finire vix - audebo.