장음표시 사용
311쪽
CONVALESCENTIUM CONDITIONE, AC PROSPERITATE TUENDA
Si praecipitas vitae animalis conditiones antismo in res proprias attento rimemur, RECTOR
MAGNIFICE, PATRES SAPIENTISSIMI , COMMILITONES SPECTATISSIMI l quatuor illas esse, non difficulter eruemus: quarum prima , fauitatem , - morbum , secunda, - ic ' ei a vero & quarta, intermedia his rei ora quibus nec nomen quidem in Arte concessum. fuit, concernunt. Omnes scilicet quoad vitalem hanc auram trahimus, reddimusque vicissim, aut recte valemus ' aut salutem inter & moris hum incerti vacillamus; aut hoc ipso iam prehensi, angimur atque languemus ; aut demviri amissam valetudinem recuperamus, eonvalescimus. Sed quae mutationes humana in machina , vix a prima eatissarum , a quibus morbus induincitur , actiove, priusquam hic se ipsum evol. vat , oecurrant; - quae in corporis penetrari
312쪽
libus , a devicta iam aegritudine , eontingant ;haec certe, quamvis legum phylic-rum , qui biis regimur, partem non, ςxiguam constituant , ignoramus. Est quidem , ubi , vix admot1 coropori morborum caussa, s yctionum mox una vel altera labescat, aut celerrima sanitatis inconditionem peiorem conversio succedat; sed multa sane morborum semina, non secus, ae illa plantarum iaciunt, quemadmodum sub certis modo coeli solique recipientis eo aditionibus j νuntur: sic praescriptum quoquς temporis, quo foveantur, germinare incipiam, radiculamque figant , intervallum sibi exigunt ἔ nec, priuia quam paulisper adoleverim, sanitatem sub veristunt ac suffocant. Magna quidem mox horuna principia inter ac semina , quibus vegetabilium continuatur creatio, diversitas in eo intercedit: quod illa, non organicum, ac certam modo evolutionem exspectans, ut ista, germen exhi. beant; sed, si sorte sola contagia quae eoiadem, quibus suam originem debuerunt, motus in corpore animali excitando, semetipsa rege. nerant in excipiam; aut solo stimulo, aut viis rium naturalium inversione, prostratione, in corpus operantur: quod scilieet solum animale Ionge aliam cum rebus sinu proprio susceptis , tuam semina plantatum cum agro inerte se
313쪽
suque . destitiito rationem agnoscit' -- ast vero, qtiaecunque demum furiiri caussa morbi piae cesisse sit c ea , nunc cerrum per ecmpus, quali sepuuta, in corpore delitescit , nune sine ordine, vel breviore, vel longiore intervallo sub ei. neribus gliscens inducias agit, ac tandem a peratas in flammas prorumpit. Utriusque rei exemis plum rum variolarum, morbillorum, tum leprae, syphilidis , caninaeque rabiei contaria
prae caeteris, nobis offerunt: ut quorum prima, tempore sat fixo, -- altera , incerto ac interdum remotissimo , in conspectum rapiuntur , ac morbi iam diutius suscepti indolem non prius, quam sumto iam maiori incremento , manifestant.
Quod si vero signa, quae profundius iatri carnibus infixa haec tela satis indicent, nos fugiant ; an ideo minus interna sauciantur λ de an subdolus ille inimicae potentiae labor , quo partes ad desectionem sollicitantur, disponuntur , sanitatis , aut morbi confiniis includitur λ . . . Sunt quidem aliqua hinc inde futurimo ibi , quae prodroma vocantur, atque ab ipsa aegritudine distincta incedunt , indicia ; sed quam egena, quamque in completa istorum est semeiatica, & quam parum de primo morborum ingressu . sub quo toties securus artem
314쪽
triumphus exspectaret, pernoscimus t Febrium non pauca interdum phoenomena adventum praenunciant: quae, si morbum constituere di. eantur, vix tamen, an ad illum magis, qui futurus est, an ad alium quemcunque spectent, sat clare dillinguimus: ac saepe iunctiones non tam impediunr, suspendunt ; quam certa modo inertia, quae vel sanissimis hominibus , sub variis athmosphaerae mutationibus insolita non est, circumdant. Sed vel crionicos affectus hine inde quasi nubem opacam per aera volitanistem, umbra ellurem celeriter pereurrens ) suas gna praecedunt: quae suturarum aegritudinum indicia in tempore & tectius animadversa, non appropinquantem modo ex sua fulgure tempe statem, sed & locum, in quem fulmina cadent, di quo filo averti, abduci haec possent, aliquando sat certe indicarent. Quae menstruam excretionem iam saepius experta est, Demina, baec, licet temporis elapsi calculum non ponat, instantia tamen urerinae purgationis .indicia scite ab aliis distinguit: nee minus sua & alios, tum fluxus periodicos, tum morbos diuturnos ,
quae medicorum oculos communiter haud seriunt, signa praecedunt. Podagrici , distantes in pedibus accessus, ex ventriculi inertia, fastidios iborum, ac flatibus molestis apposite praς Α
315쪽
giunt. Mulierem, ast lima, ex qui, iam tribus a mensibus liberata. videbatur, spasmodicum, sibi alteram in diem , dum vel minime suspicarer, cum certitudine praedixisse audivi; ae plura sane exiliunt, quae medicos hucustitie ne. quidquam moverunt, morborum auearia. Vix opus est AUDITORES , ut tantae dignitatis , ac tantae simul vastitatis 3c obscuritatis argumentum angultis Academicae orati nis eaneellis circumscribi non posse , VOS mo. neam. Hinc servato mihi in alteram oecasio. nem eorum , quae hominis, sanitatem interae morbum instantem trepidantis, eonditionem respiciant, examine; ad vitae, modo paucas an. te horas ab aegritudine concussae, & ad pristianam integritatem redeuntis, seu hominis eoir vir, Iescentis conditionem, & quam haec a medicis curam generalem sibi exigat, eons deranda m.
hodie aecingam; & VESTRAM, quam mihi
alias hoc ipso in loeo concessiibs, qua, lure tam ardua , vel maxime indigeo, benevo leni iam imploro ιParadoxum haud paucis, a primo iam orationis ingressu proferre videbor ; sed tamen proferam l Ad perfectam sanitatem vix natum
es animai I sed illi ipsi , quam felicem ac imitaram vocamus , valetudini , necessarii quidam
316쪽
ncm ae Ordinem naturalem contribuunt. - Noum inus scilicet vitae, tum animali, tum Vege
bili, ae ipsi , quam haurimus, athmosphaerae svroprii ae sere periodici sunt turbines.' qui ,
ordinem rerumque harmoniam in ista non urbant; sed ad magnificentiora naturae, totius MDo servationi operantis . pertinent phoenomena :M- α eorporum viventium elementa , non ubi- subvertere, sed iisdem evolvendis, ordina inservire comperio. Quae materno in sinu , atque ipso eo ς' pyi nis ab opere, sub tam rapida corpusculi φη ensione, embrionem pessiimdent, licet mor. n n raro detentum hoc in alveo homuncio.
v m conflictari satis eonstet , ignoramu ; sed
8ς itricis a gremio pendet, iam vagit, vatstium hune in othem adventum deplo.
': quos in fletus , si primae ac violen pirationis potius, quam ingratae sensatio metu prorumpere dicatis; non tamen V ltam nauseae, quam dolorum 'φης deeri, hisis ex communissimo
317쪽
3 Iteliquiis, specie suppurationis ab umbilico, non sine quadam ad hunc ipsum phologosi, separandis coniicimus. Quod si res istas nasce utibus
tam communes, quamvis ingratas ac, molestas, ad morbos igitur referre non liceat ' non magis certe ad istos revocabimus aut continuos caispitis capillati, densoribus a squamis mox pruinis a mensibus obtecti pruritus, -- aut succedentes a quinto vel sexto iam mense gingivarum ardores, tensionem, dolores, ac phlogosin, atque sub illis vel sugaces iaciei rubores, vel salivationem , vel di arrhoeam continuam, aut secundae dentitionis molestias, urinae in.
continentias, - aut singularem, a celeriori corporis incremento, maciem , - aut frequentes glandularum inguinalium dolentesque sub incipiente pubertate apud pueros tum Oses, aut somnia, vel molesti & anxia, vel inop portunae ac saepe debilitanti liquoris genitalis
iacturae coniuncta , aut virginum tenerarum , quibus menstrua parantur, languores, morositates, pallores, aut lumborum, mamma. rum, apud Geminas, redeuntes hac sub periodo tensiones, - aut molestias gravidarum, ut nauseas, vomitus, pallores, maculas, pedum Oede mata, varices; haemorrhoidalium vasorum in farctus , &c., - aut consuetos a partu dolo ies, debi-
318쪽
litatem, febrem lacteam , - aut den que ees- santis, ob aetatis rationem, fluxus uterini inis commoda: quae singula s: de caeteris ut sileam ,& ne animalium plurimorum , quae aut culicuis Iam, aut plumas, crinesque, aut cornua, aut testas quotannis , sub manifesto languore, moerore, deponunt, - Vel illorum, quae, praeviae quasi mollis sub imagine , meramorphoses subire, ac habitum sormamque pristinam cum novi animalis conditione commutare, - vel saltem, hiberni frigoris redeuntis , non tam effectu , quam providentia , angustas sibi spe luit cas, quasi annua sepuli hia , parare , ae in istis aut Protinus obrigescere , aut prosundo sub lethargo vitam inter mertemque solis reditum anhelara coguntur, periodicas molestias adducam et ) pe sectam quidem sanitatem excludunt ; nec in isterim ad morbos, nisi ipsam , quam . natura concessit, vitam , pro morbo ingrati declare.
Atque hoc fere rerum sub statu, qui nec morbus dici , nec sanitas apte nominari potest , versantur illi: qui , sub caussae , quae valetis
dinem subverterat, gravioris fuga , mortis inter vitaeque confinia vacillantes incedunt , ac superato licet aegritudinis discrimine , istius potius reliquias, & ptistinae valetudinis magis rudera,
319쪽
quam vitae renascentis primordia, sollicito adique anxio amicorum oculo pallentes ae tremuli
Sed quodnam demum principium, hae ipsa
sub vitae redeuntis conditione , vegetabilium non minuS , quam animalium conservationi inis vigilat λ . . . . quid partes vulnere , fractura disiunctas coagmentat; exesas, consumtas redintegrat ; seis ione ablatas in multis animalibus reploducit , regenerat Τ . . . . quid noxia vel expellit , vel immutat, vel muco, membranis aut erus is , ne obsint, oblinit, investit, involvit , nascondit λ . . . Est illud ipsum , dieetis, quod vitam in sanis hominibus conlii titit, acui mulis admotis respondet , irritabilitatis sensibilitatis , vel unum idemque, principium . . . Sed , si facile hoc ipsum functioni partium cuique in animalibus praesidete intelligam ; eli tamen non minor & singulis in plantis , quae
nec fibrae irritabili, nec nervo inniti videtur, - non modo actionis indesinitae ae mecha. nicae , sed regerminationis organicae , potentia: quam, si a stimulis in animalibus excitari atisque regi concedamus; oportet tamen eandem a lege ineognita , tam corpori universo communi , quam parii cuivis propita , sic dirigi :ut hic non informis modo nec finibus respon-
320쪽
dens massa, sed pars organica, vastique suis, quin interdum articulis , in illucta , Sc formaeptis inae aequalis re pro tueatur; illic vero, ut effectus ad pariis, vel ad totius conservationem directus, ex solius modo lege simuli nequa is quam exspectandus , impetretur. A stimulo qui .dem partis irritabilis contractionem , & senisti emis principii perceptionem a priori diversam ,
atque nunc de pruritu, titillatione, Voluptate, minc de dolore, aut quavis alia in sensibus mutatione, testantem, - sed minime, quae alia ab eadem in partibus contingunt, phoenomena, id est affluxum humorum , vel sine cordis conissentientis auxilio, adauctum , aut eorum, quae in his ipsis detrita , mutata , destructa saerunt . reparationem organicam , exspectare valemus . Quae in parte vel ista , vel illa, ex incognita hac lege, contingunt: ea sub machinae animalis totius affectibus in fine morborum ab eodem principio praestantur , arque eum crisium perfectarum , tum miro metas asium exemplo confit. mantur : quae singula tam parum a simuli s lius imperio reguntur e ut vel in parte eiusdem experte quam plurimum obveniant; vel tempore , quo ille iam infractus est, dc quo vires
quam maxime languent, nune ad epidemiae Iegnantis , nunc ad morbi praecedentis praescri-