장음표시 사용
451쪽
fidem requirunt. quae est communis Iurisperitorum domina.Bald. l. princeps. infra delegi. Cyn. Bald. Doctor. in I. digna vox. C. Codem tit.fa. cap., . de probat. Aluar. Praepos in cap. uno. intit . de nat. seu .in usibus stud. pro quo niuaria
Doctor. consilia. Unde nimis improuidd, ne quid durius di cam nuper quidam ex doctoribus aulicis contrarium respou'derat. Nec porro tutum mihi uidetur, quod Iacobus de la Eho Georgio in pnastica seudorum, in princ.asseruit, princi pem Romanum auferre uasallo studii posse. Cum eniin uitrimim ebtractus contractus seuda habeant,starc cottactui princeps tenebitur, femia babere. ut iam diximus.Et licet Bald.allcgctur in s .ad haec. de allod. in usibus stud. is tamen hoc non dicit. Deniq; princeps absentem non citatum sua sententia condemnare non posset, cum
defensio sit iuris naturalis cui ut diximus subiectus est prin
ceps. Bald. dict. l. fin. C. de imit. Aegid. Bellanter. cosil. xv j nisi forte talis cilci negocii natura, ut inuito eo,cuius res uertitur, princeps definiret,& de hoc constaret: quod uoluit domis inuis uir Soetinus consit . clxiij . Et in uniuersum,princeps nihil admittet, quod rationi obviet & aequitati, ut est elegara' tissimus text. in l. digna vox. C.delegi b. Licet cnim absoluta potestate legibus non ligctur,ut supra diximus, ca tamen potestate abuti non debet: quanto enim est sua potestas immensior, tanto magis aequitatem exigit & iustitiam, quam in primis colere, & colendam prςscribere debet. Hoc in quod Bas consit.xvj . secunda parte scribit,tam in principe summam ia-stitiam requiri, quam summa ipsi potostas resederit, quando 1 capite sit exigenda ratio. Adde quod cum princeps, ea quae Princeps ea facit ut Deus tacere censeatur, Bald. dich. capi.j. de nou.toriqμη furit, fid. s.fin. a uia iustitiae, quae Deus est, perperam non dGIE- D fucere ce nabit. Et cum principis nodum iussus, sca uel nutus alicu-k- - 1 oleat, uidendum est ei magna diligentia quid iubeat, ne sub eius praetextu quod Cornelius Tacitus libro x Ir. praemonet honesti conatus prohibeantur .Graue enim esse praeiudicium, Publius Mimus, teste Erasino, diccbat, quod non haberet iudicem. quasi dicerct, principis iussum esse grauem, si ita praeiudicet, ut iudicare i uper eo nemo possit. Insi-r .rrai Nilu- gnis extat D.Traiani sentcntia, qui dum praefectum praeto fontia. rio ense cingeret, Hanc, inquit, onium si iuste imperauero,
pro me: sin autem male contra me utaris. testis Dion. in uua
eius. Denique optimus rex Agesilaus no aliter promissa praestare
452쪽
IN L. II. FF. DE ORIG. IV R. 413
stare uoluit, quam si iusta ossent: quod & Imperator Anastasius salubriter sanciuit in l. final. C. si quid contra ius. quem textum utinam Doctores pro suo quis quo uel commodo, uel ingenio non ita distorquerent. Sicut enim per principe,cum benefacit, plurimorum uitae &saluti consulitur: ita & error principis. pro Nazianzeni sentcntia,ad multorum perniciem pertinet. quam totam rem Claudianus ad Honorium elegantissimo,imo aureo carmine complexus cst sic enim inter alia
Imperatorem hortatur: Tu licet extremos late dominere per Indos, Te Meduste mollis Arabs,te Seres adorent, Si metuis,sipraua cupis, i duceris ira, Servitii patiere iugum tot rabis iniquas Interim leges tunc omnia inre tenebis,
Quum poteris rex esse tui. Et paulo post: Nec tibi,quid liceat, sed quid fecisse decebit,
Occurrat mentems domet resperias honesti. Tu cιuem,patrems gerin,tu consule cunctis, Nec tilι .nec tua te moueantsed publica uota. In commune iubes si qui censesue tenendum, Primus iussa subM.tunc obseruantior qui Fit populus iecferre uetat,quum uider i lsum Autorem parere sibM.componitur orbis
Regis ad exemplum mee sic insectere sensus
Humanos edicta ualent,quam uita regentis.
Et quae 1 equuntur. Quam se bene habcret, si celeberrima hi iusmodi carmina diuino scripta ingenio, principibus Romanis, tam operole ingereretur, quam solet frequenter e rum potestas laxatis aliquando modestiae habenis per blandimenta fortasse, uel supra immensum efferri & extolli. Supremam enim esse quis nesciat, scd intra fines iustitiae con- elusam3 Per praedicta facile cuincitur, quod princeps nec rem alterius propriam auferre, nec testamentum rite factum rescindere,aut causas transactione finitas resuscitare: quin etianee spurios post mortem patris, in neccm, in damnum haeredum, quibus iam ius quaesitum cssct, legitimare,participhsue aut capaces haereditatis facere possit: nisi ea in re uel publicae utilitatis commodum, uel alia iusta causa cuidenter ob uersaretur, quam nec praestimcndam in dubio puto: quod fortasse suo loco latius tractabitur. Ita Claudiani
453쪽
i. V DAL RICHvs ZAsIWs I Ita in ciuitate nostra,aut iure, id est lege coiistituitur aut est propriti ius ciuile, quod sine seriri
pto, in sola, prudentu interpretatione consistit aut sunt legis adtiones, quae sorma agendi continetraut plebiscitum quod sine au toritate patrum constitutum est aut est magistratuit edictum, unde ius horinorarium nascitur:aut Senatustonsultum, quod talum senatu constituente induciturgsine lege aut est
principalis constitutio, id est, quod ipse princeps
. constituit,pro lege seruetur.
Rφm ' IUV a iii civitate nostra. Imperii Romani fines intelligo. Cic. rivi μου i i i epist In publico orbis terrarum consilio fieri, quae imperiis' ' Romae in senatu fierent. & in oratione pro P.Sylla, urbo
prclim μ' η ' I ornanam statum orbis terrae, arcem regum & nationu, ex terarum lumen gentium, domicilium imperii nominabat.b L E G E. Scilicet xii. tabul. ut Accurflaic bone exponit.c PROPR. Iv M ius ciuile. De hoc supra diximus, ανωνυμμ, id est, sine nomine, sub determinatione relictum. d PRvDEN TvM interpretatione. Non intelligas responsa prudentum, de quibus Instit. dc iur .nat .gen. dc ciui . . responsa. Haec enim a Iureconsultis dabantur, quibus potestas a Caesare erat de iure resipodendi: quae in scriptis redigebantur, ut postea dicit. Illa autem interpretatio prudentum, mox post deceuiros, multa aetate ante Caesares sine scripto emcr- sit.Error ergo est, sub alteris alteros intelligere.
e P A TR v M. Senatorum, quorum autoritas essective non
is interuenerat mec enim plebiscitis praesentes erant, sed permi- Lex HortU censentur plebiscita eis quod lege Hortensia factu fuit, ut huiusmodi scita omnes ligarent misi quando tribunitii co natus per patritios bono publico impediretur. Argum. quod non dicitur autoritate mea fieri, cui non interfui, licet statuto generali potestatem faciendi concesserim. f MAGisTRAT v v M.) Per antonomasiam praetores in telligit. Sic alibi per excellentiam dicitur iurisdictio ubi praetoris tribunalia intelliguntur. l. stipalationum .ij. s. praetoriae .infra de uerb. oblig.
g si NE lege. Sine rogatione, quae ad populu fit pro lege
454쪽
ferenda, ut Accur bene sensit. Nam & senatusconsultum lexerat, sed quia in cono interrogabatur populus, unde hic sine 'Iege factum dicitur, Instit.de iur. nai. gon.& ciuil. s. lex. Et est tota haec scries epilogus corum quae ante tradita sunt.
I Post origine iuris, tu processum cognitia,cora seqvsis est ut de magistratuu nominibus Ec origine cognoscamus quia,ut exposuimuS,per eos qui iuriri dicedo praesunt effectus rei accipitur:parti enim
est,ius in ciuitate essse, nisi sint qui iura reddere pos sint. Post hec deinde de autorii successione dicemus, qudd costare non possit ius,nisi sit aliquishiurisipeta ritus, per quem possit quotidie in melius produci.
a EFFECTvs. Nota rem politica no alio uigere effectu, quam prae sidetibus qui iura sequantur, hoc est quod dicitur, legis uirtute osse,imperar uetare,&c. l.logis i. tit.j .Et quod lex dicti parsi esse si sint iura in ciuitate,nisi cxistat qui reddant: cocordat Philosophus v . Polit . qui dicit, nihil prodesse se de rebus iustis iudicia dare aut sentetias, nisi est ent qui eas
cxecutioni mandarent. Argum. quod adrcipublicae regentes maxime pertinet iura de priuilegia adserere. Quo cnim cum priuilegiis & iuribus, in quibus reipubl. medulla residet, si magistratus ea subterere patiatur b IvRIS PER I Tvs. Quae peritia ex multam rerum in- Iuris teritia uestigatione producitur. Si quidem Iurisperitus non solum quibus constitu niuersuin ius ciuile hoc enim necesse iii primis est uerum disciplinis. etia philosophia, praesertim morale,artes dialecticas, Orato riam,& uel maxime Latinae linguae proprietate, perspecta habere debet & cognita, quod cum in plurimis, & pristina&nostra aetate uiris, alioqui non indoctis desideretur, uiderint ipsi, si forte parum ex iusto, Iuris periti sint appellati. c iN melius.) Arg. cst contra uerbosos quorudam commentarios, in quibus plurima inuenias, per quae tantum abest ut 'ira in melius pro tueantur, ut etiam periculum fit,nopurissi maturis ciuilis sanctitas plerisq; in locis perniciose protera tur. Siquide dum tuos quisq; doctores defendere pergit, clegantes i uris textus uel relinquuntur, uel non probe intellia suntur. Saepe enim fit, ut non tam satagatur, quae uis texti bustissideat, quam quid crebrior senserit opinio. In melius crSQ
455쪽
ergo iura producit, qui plurima rerum cognitione diues,ex
Sanior textuς textuum ueritate, scita legalia adactus humanos accomino- inte2gena unu dat, securus eorum quae nulla utilitate per commentariorum
depereuda. sylvas disceptantur
s Quod ad magistratus attinet, in initio ciuitatatis huius constat reges omnem potestate habuisse. Iisdem teporibus destribunu Celerum fuisse conmstatAs autem erat,qui equitibus praeerat, Sc ueluti secundum locu a regibus obtinebat:quo in num 'Tex. Non ro fuit Iunius Brutus,qui autor suit reges e aciei regis di .Exactis desiade regibus ς consules constituti sunt duo:penes quos summu iussiti esset,lege g rogatu est.Dicti sunt aute ab eo, qudd plurimu reipubliin cae cosulerent. Qui tamenb ne per omnia regia P testatem sibi uendicaret, lege lata factum est, ut ab eis prouocatio esset, neue possent in caput ciuis Tex. Nor. Romani animaduertere nisi iussu popuIi: solum iniussu relictum est eis, ut coercere possent, Ec in uincula publica duci iuberent.
a OMNEM potestatem o Quod ueram cst autoritate. Nam& reipublicae cura apud patres crat, ut testatur LIulus, Dionysius Eutropius,& alii: quod & supra attigimus. b TRIBvNVM Celerum. Treccntos equites Romulum ad custodiam corporis elegisse, satis constat ex supradictis, aliisq; autoribus, qui a celeritate, quia prompti crant, & pro belli necelsitate ut dicit Halicar.) iam equites, nunc pedites c k ouenarent, Celeres dicti sunt. Valerius tamen Antias a C lere primo eorum duce, qui Remum occidis te dicitur,ita appellatos esse autumat. Numa Pompilius secundus rex, Celerum custodiam deposuit' - . e 3 -a ce A' REGI R. Id est, post reges,est enim signata loquedifigura,ut ea pric positio pro post usurpetur. Plin. lib. xxv MI.Εuuarii uirus a coitu in lychnis accentum: id est, poli coitu.d i v N I v s Brutus. Ex Tarquinii Superbi cognatione fuisse Liu.lib. r.& Halicar. lib. II i tradunt. qui TarquinIus, cum patrem Bruti Iuniit,fratremq; intcnecisset, Brutu quod
456쪽
IN L. II. FF. DE ORIG. IVR. stultitiam simularet) uita donauit, eiq; ut fatuo quod ipse
idem Brutus apud Halic. de se enarrat magistratum dedit, ut praesectus Cellarum esset, forte ne nullo diceretur honore a
cognato rege affectus .Hic Brutus cum & ingenio excelleret M prudentia,autor crat regiae tyrannidis citctedae:&cumsupra a principio. s.exactis deinde.tribunitia lege regias leges
exoleuisse scribatur, huc Brutum tribunum Celerum ibidem intellexim ac iac CON svLEs. Mutatam est Florus regiam dominatione in consularem potestate,eamq; pro per tua annua, pro singulari duplicem costitui placuisse ne potestas solitudine uel
mora corrumperetur: cosulesq; pro regibus apicitatos, ut co Consiles isti δε fulcre se ciuibus debere meminisset. Hic magistratus a Iunio δύ 'Bruto, & Valerio P ublicola, in Pansam & Ηirciu, per annos C C C CLX v I I. ut Sextus Ruffus docet productus est: post quos licet non cessavcrit prorsus, sub Impuratorum tame manum subiectus, uix umbram pristinae autoritatis retinuit.C5suliiq; tu insigne,infulae fuerat, ut ex Hieronymo in epistola ad Praesidiu colligitur. Aemilius Probus scribit, sicuti Romet
coluies, ita Carthagine quotanis binos reges creari solitos.s vri. Ut. Nam lege rogabatur, ut summum ius apud co sules resider t.
g ROGAT v M. Rogatio, ut ait Pompeius, est cum popum R oratiolus consulitur de rebus discemendis. Siquidem in lege feren 'da populum a magistratu rogari, id est,interrogari, necesse erat,an id placeret quod statuissent. Leges enim quae magistratui utiles uiderentur, trinis nundinis populo propoli maturi quod promulgari dicitur. Tertio foro rogabatur populus, ut sciscere trunde trinundino ferri leges dicebatur, id est, tribus nundinis.Et minus crat promulgare quam rogare: illic enim intercedere licuit,hic non licuit: quod Cicer. in prima Philipp. pulchre significat. Parum igitur Latine rogationes pro litaniis ulurpari uideas, quae Latinius supplicationes appellarentur. Sed nec uis uerbi promulgare, uulgo fatis cst cognita. Ioue tonante nulla lex ferebatur, nec comitia haberi
N A per omnia. Liuius lib. r i. in principio ait, primos costiles omnia iura, omnia insignia ex regia potestate retinuisse, nisi quod annusi ex Perpetuo imperium haberet,&fascesip lis non utrisq; simul,led alteri per uices praeferrentur. D LEGE
457쪽
Leges Valerii i LAGE lata. Hane legem a Valerio Publicola altero ex Publicola. primis consulibus, collega suo Bruto mortuo latamene, Liuius lib. I i. Halic. lib. ii. tcstantur: qui Valerius cum in suspicionem regni, quod altam domum in Velia haberet, peru nisset,amolitus suspitionem domum diruit,& non solii hane legem de prouocatione, sed & caeteras tulit: ut scilicetis qui occupandi regni consilium iniisset,aut aliter quam a populo Sacer, magistratu acciperet, sacer,id est, execratus & capitalis esset: neue interficere,aut uerberibus caedere, seu mulctare magistratui quempiam ciuem liceret, qui ad populi suffragia coofugisset, nisi ex sententia populi: quibus logibus regia potestas ut tex. noster docet imminuta fuit.
k t es caput. Consulibus a principio plenam fuisse animaduertendi potestatem, quae regibus,ex historiis liquet: nam Msecures ante eos praesercbantur. Sed & uulgo cognitum est, alterum ex consulibus Brutum,filios protrios,aliosq; nobi Iesadolescentes securi concidi fecisse, quod de regibus Tarquiniis reducendis conspirassent. Valerius cum prouocationem ad populum indulsisset, secures costilibus ademit, ut a tor est Dionysius lib.x.adfin. quas tamen postea Largius dictator restituisse dicitum hoc prouiso,ut in caput Romani ciuis iniussu populi non adhiberentur: uerum si senatus eo sulibus mandasset, ut prouiderent ne quid detrimeti resputi. pateretur, omnem cis animaduersionem, capitalem ctiam, ii euisse,Plutarch. in uita Ciceronis significat. Sic enim Cicero ipse cum consul esset,ca potestate fictus, Lentula, Cethega,& alios Catilinae socios necari in Carccre iussit: quamuis ea animaduersio factione Clodiana ei no impune cesserit. Praeterea & C.Gracchus M. Fulvius, L. Saturninus, per consules, iniussu populi,caesi sunt: sed sua cos natio excu1auit, quod ex oratione Ciceronis contra Catilinam discas. Caeterum cosuli pleniorem potcstatem fuisse Liuius lib. 1 ti. scribit, ii ad mille passus extra urbem profectus suillet. quod Dionys. lib.x. ad finem latius prosequitur.
sPdst u deinde,cum V census iam maiori temporare ς a endus esset, & consules non sufficerent, huic quota ossicio censores constituti sunt.
a D E i N D E. Superfluit, sed textum Ornat . .
Ct' b c E N s v s. Aestimatio rerum & bonorum, census dicD. Consuli is eas
458쪽
tur,ut infra de censibus per discursum. Et quoties census agoratur,numerus ciuium recognoscebatur. Servius Tullius i xtus post Romulum rex Romanorum ut testes sunt Liuius, Dionys.&caeteri Romanos omnes describere & aestimarerem sua iuratos iussit, primusq; censum egit, &inuenti sunt ut Halicar. lib. i ii i. scribit octogintaquatuor millia, septin Pgentiq; Romani ciues. Secundus census sub Valerio Publicola,&T. Lucretio:& ita deinceps ad plures annos, per consi Ies census acti sunt. Postea cum ob multa & uaria bella ut Fenestella ait obq; ciuiles seditiones, populus inccnsus remansisset,id est capita & patrimonia ciuilium non essent professa uel descripta,agendusq; ut hic I. C. dicit censum esset,nec tamen definiri per consules bellis implicitos posset, circiter annum trecentesimum decimum, post urbem conditam, ce scires costituti sunt,ideo ita nominati, quod arbitratores erat Cmores eurrerum & bonorum, prout quisque ciuis profiteretur. Primiq; dicti. censores Papyrius & Sempronius deputati leguntur, adiecta Primi censores lege,ut quinto quoq; anno noui recrearent in annuum ta- qui. men tompus hic magistratus postea mutatus, a Fenestella seri μbitur. Censores ingresso magistratu, primum omnium sacris anseribus alimenta locabant, ut Plutarchus in Problematis:
quod bello Gallico, uigilibus Capitolii anserum clangore
excitatis, arx ea seruata esset.Defuncto uitam censore,superstes se abdicare magistratu cogebaturnitpote quod altu substitui non liceret. Is magistratus & ultimus est, &perfectus, teste Plutarcho in uita Titi Flaminii. Sub eius potestate morum & disciplinae censura decoris & dedecoris discrimen positu est, ut a senatu movere indignos, Equites ignominia uel ob leuissimas causas notare, eis ius esset: quapropter Cicero in oratione pro Cluentio,censores dicit esse praefectos moribus,magistros ueteris disciplinae & seueritatis. Asconius mafistratum pudoris censuram nominat: de qua re apud Gelliti, enestellam, & alios autores compluria pulchra traduntur
Negat tamen Cice . indicta oratione censoria decreta uel rei iudicatae uim habere, uel infamiam irrogare: reprehensionis notam putat, quae tamen ultra ignominiam non procedat. Poeni praefectum morum nominabant, qui pudoris disciplianam moderaretur. autor Aemilius Probus. Credimus censo rum uestigia, quo ad morum castigationem, uel a remotis relucere in cis, quos uulgus Heroldos nominat, si tamen uere D i utantur
459쪽
utantur suo munere: qui & Decialium officio funguntur, dum bella solennibus uerbis indicunt. Vocabulo centus,pa
rum Latine multitudo utitur pro reditibus annuis, cum patrimonia nomine census ueniant,ut infra de censibus,per totum. Inde census equestris. m...is c AGENDvs lcgidcbet,non augendus nam licarchetypus
' habet. Et est peculiare uerbum historiis, Censiim agere, id pst,recensere uel capi ta, uel patrimonia profiteri.T. Liuius libro u is . scribit, Papyrium & Sempronium censui agendo a populo praefectos. Censere Brudaeus intra . ante lin. de iust.& iur.pro aestimari,in precio esse, laudari, eleganter interpretatur. Sicq; intelligendum putat Iureconlul. cum dicit, feras bestiaes istius iuris peritia censeri, id est, admirationi nobis sunt. Nam & Cice. pro Archia poeta ut eum Budaeus vird di issimus allegat dicendi facultatem cx poetarum lectione censeri diccbat.
ς Populo deinde auem, cum crebra orirentur hella, δέ quaedam si acriora a finitimis inserrentur,
interdum re exigere,placuit maioris potestatis magistratum constitui.Itaq3ς dictatores proditi sunt, a quibus nec prouoc ndi ius fuit, Sc quibus etiacapitis animaduersio data est. Hunc magistratum, quonia summa potestate habebat, no erat fas ulta tra sextum mesem retineri .EX his dictatoribus magistri equitu iungebatur,sic quo modo regib. g tribuni Celerit quod ossiciti tale erat,quale hodie prs sectorii praetorio:magistratus tame habebaturb legitimi Iisdem teporibus O plebs a patribus seces' sisset,anno serὸ septimodecimo post reges exactosi tribunos sibi in monte sacro creauit,qui essent plebeii magistratus: dicti tribuni, quod OIim in tres Partes populus diuisiis erat, dc ex singulis singuli creabantur:uel quia tribuum ' suffragio creabantatur. Item p ut essent,qui 'sdibus praeelsent. in qui
busqomnia scita sua plebs deserebat,duos eX plebe
460쪽
1NL. II. F p. D E ORIG. 1V i constituerunt, qui etiam aediles appellati sunt.
a cκεκα A. Nota, non facile fieri ut sine bellis regna προ RE- ὸ ιὰ standi siue quia fines noui cudamno uicinorii propagari con tanῖ uelle ausueuerut sicuti enim sua retinere ad priuatos pertinet, ita de 'alienis certare,regia laus dicitur,apud Cor. Tacitu lib.x v. in Pp in. siue quia alioqui inuisa est,quae in molem surgit regni nouitas. quod & Dido Vergiliana prouiderat,du ad Ilioneudixit: Et regni nouitas me talia cogunt Moliri, & late fines
eustode tueri. Addimus usu uenire, ut nouitatis gloriam sequatur inuidia comes, ut dicit Probus.
b Ac Ri R A. Seinper enim quae a uicinis bella emergui, plus habent periculi. arg. l. cu oportet. g. sin aute . in fi . C. de 'bon. quae lib. n. l. si cui in fin. infra deleg .ij. Quapropter dicebat Hesiodus, damnii esse malos uicinos.& apud Verg. Vicini pecoris cotagia laediit. Deniq; uel mali uel boni uicini ratione haberi no tacuit gi. c. super specula. de priuil. Card.Cle. j . in uer. terra. de poe . qui alleg. c.clerici. de exces . praela. cnd& continuo. de poeni. dist. j .Sed dc I. C. contra uicinos agris nostris adhibendam iussit esse custodiam.l. si ita. g. fin .inita defund. instrv.fa .l. si ita. g. j. infra de usu&habit.
c D I C T A T O R. E s. Hic magistratus no aliter creari eosueuit, ut Fenestella docet, quam cu uis aliqua maior de improuiso oborta, ingente urbi clade minaretur.T. Liuius lib. I r. in quadraginta Latinoru populi contra Romanos coiurassent,
T. Largium dictatore primu ,&Cassiu magistru equitu, creatos scribitiincertu quo anno, quibus cosulibus: quod & Fene vi tor Astella subsequitur. dictado aute dictatore appellari,M.Vat m 'ro testis est, quod potestate sua finita, futuros solus ipse dictaret magistratus. Mos uetustus habuit dictatorem nocte sub silenti diei id est eligi, ut autor est Liuius. Dictatore porro aliquado claui figendi causa electu fuisse annales tradunt: rui alienatis discordia metibus, si clauu postibus fixisset me eri ei morbo credebaturi de quo Liuias lib.v ii. pulchra seribit post principium. d Nac prouocandi. Terribilis is magistratus fuit,& proximus regiae dominationi: quapropter Cicero dictatoriu gladium,eside magistratu nominabat,cui parere, quicquid iube
e so N erat fas. Dicebat apud T.Liuium Mamercus,maximam libertatis custodia esse,si magna imperia diuturna non