장음표시 사용
431쪽
populi. quibus teporibus fuerit , quibus σsublata.
lium uisu egregiu Xerxes ocscidit ob hoc us
quam esse quesquam tyranno expediret . au
residebat, lege sublatum esse, decemviris constitutis, textu noster docet . At uero ea decemvirali potestate euersa, legem prouocationis populus non restituit modo, ut ait Liauius, sed etiam in posterum muniuit, nouam sanciendo legem , ne quis ullum magistratum sine prouocatione crearet: qui creasset, eum ius phasque esset occidi . Dictatorcin tamen , si quando necessitas exigeret, hac solutum lege fuisse satis compertum est, ut ab co prouocare non licuisset: de quo post dicam. Philosophus ii ii . P olit. significare uidetur,
omnes dissolui magistratus, ubi prouocatio ad populum sit
q ALi As duas. Quas Decemviri, cum iam potestas eoruin tyrannidem uerti coepta eiici, adiunxerimi, ne nihil fecit se uiderentur. Accurs. hic colligit accidens origini praeualere. I. si eadem. infra de asses r. Lj . g. bestias . infra de posties .as ducit tamen arg . contra l. fin. C. de his qui uen. artat. impct. Instit .derer. diuis. s. pauonum. Eius perplexi, quod barbaribrocardum uocant, diliolutio uulgo est cognita .r HERMODORU M. Cic. lib.v.Tusc. quaest. hunc Hermodorum principem Ephesiorum fuisse scribit:cuius integram uitam, quia Ephesii uitiis corruptissimi, serre non poterant, in exilium egisse traduntur,dicentes neminem apud se uirum frugi uiuere passuros. Quapropter Heraclitus ut est apud Cicer . loco prae dicto uniuersos ait Ephesios esse morte mulctandos, qu3d cum ciuitate expellerent Hermodorum uirum bonum, ita locuti sunt: Nemo de nobis unus excellat, sed si quis extiterit, alio in loco &apud alios sit . quam rem & Aristidi obiectam Probus Aemilius scribit. Cum enim decenna li exilio mulctatus, causam inquireret, responsum dicitur, Displicuisse quod claboraret,ut praeter caricros iustus appellaretur. Tiberius Caesar licet uitia odisset, ominentes tamen uirtutes non sectabatur. testis Cor.Tacitus lib. I .ad fin. 'Heliogabalus turpissimus Rom. Imperator ideo insensus fuisse Alexandro adoptato lcgitur, quod impudicus non esici: qui tyrannus & Vlpianum omicio suo remouit, quod est et uir bonuς autor Lampridius. Cicero ad Lentulum scribens, Roma ni , inquit, in principibus te esse facile passi sunt,euolare altius noluerunt .Et in oratione pro Cor. Balbo, seculi sui labe
esse inquit & maculam, uirtuti inuidere, ipsumq; florem dignitatis infringere : adeo omnis cxcellentia multitudini est insen
432쪽
insensa.Huius Hermodori S trabo lib.xi iii .meminit, qui dicit eum lcges quasdam Romanis uideri scripsisse. Plin. q uoq; lib. xxx mi. statuam Hermodori Ephesii, legum decemuir lium interpretis,in comitio publice dicatam docet. Liuius libri l .Dionys. lib. x.de hoc Hermodoro nihil meminerui: duas tamen legum tabulas, parte sequentis anni trafacta, adiectas fuisse scribunt, in quibus una maritandis ordinibus scripta erat, quae patritios cum plebeis matrimonio coniungi uetuit. Bald. hic cum ignoraret historias, male colligit arg. ab Hero modoro ad bannitos, cum ii iuste excludatur,ille iniuste exulauerit. Idem pari errore labitur in i .cum quae dam. infra detur. om iud. ubi putabat eum qui in ciuitate sua facinus p trasset, si in alium locum peruenisset accusari de crimine non 'posse,exemplo Hermodori: sed errasse eum hoc exemplo si periora probant. Dicebat Apollonius ad I onas lib. iiii. P hilostrati, Bonos uiros quocunq; terrarum peragrarent, praeclaros uideri,essoq; Ioui similes. Et Socrates in Apologia Platonis Viro bono nihil mali accidere posse, neq; uiuenti neque
defuncto,nem res illius a diis negligi.
His legibus latis,coepit ut=naturaliter euenire solet ut interpretatio desideraret prudentum auratoritatem Mecessariam. disputatiouem fori. Hare disputatio , Ec hoc ius quod sine scripto uenit,coni positum a prudentibus spropria parte aliqua non appellatur, ut caeterae partes iuris suis nominibus designantur, udatis propri js nominibus caeteris genda
partibus hsed communi nomine Ius ciuile appe L. b ς μζr
libello contineri ratius & Caecilius docuere. Sed certe sicuti flumina mago uides'paruis de fontibus orta, ita ex modi eissimis origine, lauasta succreuit immesitas, ut Tertullianus A. squalente legu sylva principalibus rescriptis, tanqua seeurib. 'μ' truncata tradiderit.Et erat tame magna eo tuc in legibus scribedis & interpreta dis peritia: siquide omnem prope philoso- Commentariophia Iurecomiti coplexi videtur. Qie per Iouem nune esset rμm coercino utilitas,imo necessitas,essusos istos cometarios coercere, qui mmo sit
433쪽
peAtiae he,an tenebrarum plus habeant, emunctus homo mcile iudicabit, qui eos euoluit. Disputationum enim contra riarum sarcina onerati, far penumero plus ostoniationis praese ferunt, quam doctrinae. Strabo lib.v i. dicebat, eos quibus plurimae leges adessent,uiuedi ritu deprauatos esse recte,sicut quibus plures adsunt medici,cis permultas ades. aegriti o. is , dines. Paria & Socrates ut Plato scribit ius isse dicitur: ue Veii or ' u init enim, ne iudices & medici in ciuitate multiplicarentu tit' opin bibς argumentum eius sententiae nobis res Romana prae μ' stabit', quae initio modicis legibus steterat, post uero legum gliscente copia, defecit. Nutriuntur aduocatorum nequitiM commentariorum petaso, ut dum quisq; scribentium nouaro ex ingenio pergit, aniam saepenumero iuris premendi aduocatis prae stat, qui fora uenenant,iudices ludificantur, quietem turbant rerumpub collegia, statum, ordinem, institutacue tere contcndunt,diis exosi & hominibus b NATvRALITER. suo 'uenque sensu abundare, Apostol. dicebat. Et Persius, Velle suum cuiq; esse. & tot mo res pectoribus,quot in orbe figuras, Ouid. cecinit. Quod ii
cci in omnibus naturaliter eueniat, tamen in legibus xI I .iab. sua etiam condiao exigebat. Necdum cnim manus cis c. trema imposita crat, cum decemviri imagistratu abire iuberentur, ut interpretatio in re parum absoluta, merito deside DEMTu M. Non ociose dicitur, prudentum aut ritatem exigi: ista enim interprctatio non tam desiderabat prudentes licet id maxime quam corum autoritate. Ex quo. nimirum significatur, legum intcrpretandarum ius non esse etiam prudentibus,si dc sit autoritas. F μm d DispvTATIONEM fori. Nota, rum iudiciale sua loci natura disceptationibus exponi: pascua meliorcule uberrio ma aduocatorum, quibus,cum clientum iactura, pinguescat.
Porro arg. habes,forense illud dicedi genus, quod apud Rhetores tractatur,in primis legum stare peritia. Forum aute necitro genere,apud Latinos autores inuenias,ne I sidoro subscribas, qui sub masculino usurpat,quod & Papa male sequitur ini uulg.c.forus. de uerb. signit. e s I N E scripto. Ergo consuetudo crat, quod series tex- tus non patitur . Sed die, sine scripto uenisse ab initio: postea uero memoriae causa,compositam fuisic eam fori dispi tatio
434쪽
Dytatione. Similc cst in testamento nuncupativo, quod licet inscriptura redigatur, nihilominus tame sine scripto uenisse dicitur.ia. l. qui testamento. s.fi. ibi gl infra de testam. f P Rop Ri A parte. Intelligas, sicutius Papyrianum, Flauianum, lex curiata,lex X i i. tab.&postea ius praetorium, plebiscita, propriis appellantur nominibusura haec fori disput tio speciale nomen non induerat, 1ed sub simplici uocabulo 'iuris ciuilis relinquebatur. Vbi colligis, aliud esse ius ciuile, quod iuris partes continet aliud quod solam fori disputationem respicit. D. 'uae uulgo de adoptione,in genere & specie dicuntur.l. , . infra dc adopi. g DAT is propriis. Haec oratio per parenthesim posita citis superfluit, elegantiae q; Iureconsulti consonare non ut
detur: quapropter a primis forte glossatoribus ad spatium
textus adiecta, per librarios temere inscrta est. Ad Pande-ctas tamen me refero. quod si de textu esset, colligi argi mentum potest, non dari uitio, repetere quae 1 et posita sunt,ut plenior accedat lux declarationis. h s E D communi. Habes hic euidens, arg. quaedam sub increto de indeterminato nomine relinqui. Hoc enim ius ciui' is reminatae te de quo hic textus loquitur, nec lex est, nec edictum, nec duaedam iniu- constitutio , nec plebiscitum, nec etiam responsis pruden' seu rotum ut quidam putauerunt adnumeratur, de quibus postea dicam: nec alicui omnino parti iuris applicari poterit, sed simpliciter,&uelut sine specifico nomine ius ciuile dicitur: subest tamen ei iuri ciuili, quod genus est ad iuris partes,deruo fit mentio Institu. detur. nai. gon. &ci. g. scriptum. uti pra in alia glosi. diximus. Sic alias aliqua ultima uoluntas
sine certo nomine inuenitur, quae nec testametum sit,nec codicilli &c.de quo est notabilis gl. in l. licet.in fin. C. depact. licet Alexand. in i .iij. g. fin. infra de acquis posses. aliter in telligat: quod tamen suo loco reprobauimus. Sic & cum seruitutes sint aut reales aut personales,tamen & innominata se uitiis recipitur.l.ut pomum. infra deseruit. Sic &anomalus haeres est, ut docet Accurs. Institui .de eo cui lib. caus cum similibus. Ex praedictis nuper diximus, Doctorem qui scho- Iaribus iudex datur,per authon habita esse innominatum id Cale pirat est, relinqui lub communi uocabulo iudicis. Nam nec arbiter est, quia non electus: nec delegatus, quia propriam habet iviisdictionem: nec ordinarius, quia iure magistratus,
435쪽
quem nullum habet, haec iudicandi potestas no uenit sed specialiter a lege datur, nisi dicas delegatu a lese esse,ut in sim ii colligunt gi.& Doct. in l. iiij. s. duas. intra de da.infect. dc. c. ad abolenda. de haered. Salic. in uulgauth. habita. putat ordinarium esse .sed no uideo quomodo,cum certis tantu pc sonis detur,&non iure magistratus. sed nec delegare potest: igitur si in nominatum putes,sorte non errabis.s Deinde ex his legibus eodem q sere tempore, bactiones copositae sunt,quibus homines inter se disceptarent:quas actiones ne populus prout uellet, institueret, δίς certas lennes esse uoluerunt. Et subdititia appellatur haec pars iuris,legis actiones id est,te sent baec Vers gitimae actiones . Et ita eodem pene tempore rria
ab in bibesia i xc iura nata sutar, leges duodecim tabular.ex hiseesipisti, fis coepit fluere ius ciuilerex iisde legibus actiones cois
tianserta. Positor sunt. Omnium tamen harti, de interpretanα
di scientia,Scfactiones,apud collegiug pontificum
erant,hin quibus constituebatur,quis quoquo an no praeesset priuatis: M scrὸ populus prope annis centum hac consuetudine usus est.
a rERE: Non intelligas actiones feras, id est, crudelex fuisse,ut AccurCopinatur: hoc enim nec cotextus nec clegantia recipit: licet no nege actionii formulas strictas misi e, uestatim dicetur. Sub adverbio igitur lege,fere,id est, quasi eodem tempore, quo fori disputatio emersit, actiones sua solennia induisse: quod certe necesse erat peritorum enim disputatio peperit,ut actionum, seu intentionum morbi quod ii tium rudis ante populus non perpenderat iustificarentur. b Acrio NEs copositae sunt. Non dicit inuentas esse de iure ciuili .Et sic est arg.contra Bar. in i .frater a fratre. infit de condict.indob. in i .ita stipulatus . infra de uerb oblig. & alibi, qui per hunc textum actiones de iure ciuili esse inuentas opinatur. Sicuti enim de iure gentiu iudicia viguere, quod supra ostendi inus,& innumeris posset excplis coprobari,ita dc', actiones esse oportuit.Sed quia ante leges x I I. tab. legitima agedi feries no fuerat, utpote quod pro cuiusque arbitrio ru-
436쪽
diter ageretur,iniectu est frenum,actionesq; antὸ insorines, compositae, ordineq; positae sunt, ne populus, prout uellet 'instituerct.c CE RT A s. Satis costat,quasdam actionii formulas traditas, quaru ductu in iudiciis experiundum fuerat, ut qui extra causam petii siet, lege x l I. tab. causa caderet qui uero formulas no seruaret praescriptas,formula excidisse diceretur.Quintil. lib. v I .i. ex Antonio docuit, periculosum esse, si cum uno forte sit uerbo ornatum,causa caderetur. Proinde in oratione pro Caecinna, cu Ebutius cotrouertcret se non deiecisse Cae- cinnam fundo, sed obstitisse intrati: Cicero ea tota oratione elegantii sima, a uerbis recedendum, d aequitate iuris ute dum docet, nc non in aequitate defensionis, sed in una literatus latuisse uideatur: nec enim sermonem quotidianum co haerere, si uerba inter nos aucupemur. Claudius Impcrator
apud Sueton. iis qui plus petudo formula excidissent, actio nes restituit .Huiusmodi tamen uerborum aucupia constitu t' 'pia Ver; tione Costan tiniana abierunt, uti.j. C. deform. bl. Quam- hq si tit-uis ex aduocatis nonulli calumniari adhuc iura partium persant super formulis, quas uel ex glossis,uci commentis depreenderunt ita disceptantes, ut si etiam de facti ueritate constet, formularia tamen uerba, uis, tenor, iam ab aetate Barioli&lius sub incude aestuant, uelut in Cyclopum officina: quo significatu, qua forma, quo tandem effectu fabricentur. Controuertunt ociosi homipes, qui tonsor uenas in palatio incidat, sanguinemve ex delicto contra statuta fudisse dicatur:& qui super proprietate cxperitur,probauerit auic de uti li dominio, an succumbere debeat: & multa id genus ex uerborum aucupiis procedentia,in quibus non solum bonas horas male collocari, sed & oleum & lucernam perdi uideas. d ετ solennes. Quasi praescripto&instituto quod a rece- e 1ptas, ut solae seruarentur. A' solo enim, ut dicit Sext. Pompo. ,δ' ' solenne uenit,uel a solito unde quae certa sunt obseruatione 'r
constituta, solennia nominamus. Apud Iureco1. solennia munera sunt, quae certo tepore cx moribus mittebantur. l. cuplures. g. cum tutor. infit de admin. tutor. Et Tito Liuio, Idus
Maiae ineundis magistratibus solennes fuere. e M A R. v M. Intelligas duodecim tabulosi, & disputationis fori .Et dic, scientiam interpretandi prae di ctas x I I. tabulas,&disputationes, deniq; & actiones, carue; formandam
437쪽
' autoritatem apud ipsos fuisse pontifices. Cicero in oratione ad pontifices pro domo sua, liuinitus institutu esse testifica . . tur, quod eosdem religionibus deorum immortalia, &sui s*m Ot mae reiptis, praeesse uoluere. Sic OIim Panchaei populi, sacer' sev OM: M dote, eonini constituere omni tu duces, quibus & controuer' hQm ' siarum iudicia, 3 publicarum reruarbitria permissa sunt. Sod& apud Aegyptios, sacerdotes secundu post reges honoris dignitatisq; locum tenet. auror Diodorus Siculus lib. ri . Ac v tr. Galli quoq; Dryidas sic eorum sacerdotes nominant iustiGsimos existii nuut: quorum fidei priuata & publica comisere.
autor Strabo lib. im. Apud ueteres Germanos cu in acie prodissent, nemini nec animaduertere, neq; uincire, nec uCrbcrare,nisi sacerdotibus permissum crat, uelut Iaco imperante,
que adesse bellatibus credebat: fuitq; sacerdotibus iuxta ac regibus & principibus honor habitus. testis Cor.Tacitus in
tib .de morib. German. Dicebat Indus ad Socrate,uix quemquam nouisse res hinnanas, qui diuinas cognitas no habuerit: ut scribit Eusebius Pamphil lib. x i. Laurus triliphalis arbor, Pontificum & C farum domos ornabat. Plinius lib. xv.f Ac Tio NE s. Pontificum enim erat officiam declarare, quae cuiq; negocio actio competeret: fueratq; moribus receptum, ut non ante agere licuistet, quam agendi formula ini tetraretur: quod tamen constitutione Constatilini tam est saubriter abolitum, quam fuit cum iactura litigantium inuentum. l.ij . C. de forin .subl. Cicero in quadaehist. ad Sulpiti si subpungere uidetur, quod candem re diuertis formulis Iureconi illi tractaret. Fuere ex Doct. nostris aliqui, qui putabat praetore suo decreto tribuere actiones, moti ex l .si finita. g. elegater.infra de da. insech. Sed illi tex. iuris no intellexerat. g PONTIFicu M.) Apud T. Liuium lib.I.&Dionysium Pontifesi mus lib. t i. traditur pontifices a Numa Pompilio secundo Romanus. norum rege institutos ,eisq; sacra omnia exscripta, exsignata&attributa, quibus hostiis, ovibus diebus, ad quae templa, facta fierent:fuisse apud eos ad otiantu publicorum & priuatorum sacroru curam, adstrictamq; plebe ab eis consilia petere, ne quid diuini iuris, negligendo patrios ritus, peregrinosq;
constituedo turbaretur.Enarratores enim & prophetas, tinct& iudices fuisse eorum quae ad sacra pertineret. P orro & qui dies fasti, qui nefasti, quando solis & lunae desectus, quae anni teporumve rationes essent, ab eis declarabatur. Hinc certe, euidens
438쪽
euidens argumentum sumi uidetur, quod qui secrarum rerum
enarratores sunt, ut Theologi, humanarum etiam eruditione Theolostibus ornatos esse oportere Quod & Beda uidctur recepisse, in c. mametrum turbat. xxxvis . distinet. Argumento sunt Hieronymus, Augu rum eruditios stinus, Ambrosius, Basilius, Gregorius Nazianzenus, Ch*- ne omati es follonius,&alii uironsignes non pauci. Gbent.
h Ex quibus. Pontificibus, ut Accurs exponit. Vel dic,ex quibus, legibus x i i. tabul.aliisq; suprascriptis. Taenim foecundae sanctionis praedictar x ii. tabulae fuere, ut Phauori 'nus apud Gellium se non minus cupide cas, quam decem Platonis de legibus libros lcgere asseruerit. 1 P R. lv ATi so subaudi,&publicis. Omnia enim ista, quo
uel diuina uel humana concernebant, maxime quae uel ex di diis x i I. tabul. uel ex icmporum, aut dicrum ratione constarent, pontificum iussis expediebatur. Vel verius cxponc, priuatis, icilicet negociis, quae controucrsiis fortasio subiecta fuere. Satis enim credibile est, pontifices succedaneum aliquem praeiecille, qui quoquo anno actionibus moderandiu
prae olet: ne ipsi, quos sacrorum cura mancrct, proph
nis istis impedirentur. Ex quo tex. delegationis iam antiquitus factae, uestigia colligi post c uidentur. Impertinens est prior pars huius gi. cum uerus textus no Privatis, sed Priva- 'tus habeat, ut sitiensus, quis priuatus praeesset, &c. Proinde finis huius gloss. huc fortasse accommodari posset.
s Postea cum Appius Claudius proposuisset, 5 ad sorma redegisset has si actionese Cn. Flauius Vscriba eius,libertini filius, subreptulit u populo
tradidit:& adec; gratum fuit id munus populo, ut stribunus plebis fieret, &gsenator,& aedilis curum lis hinc liber quisi actiones continet,appellatur Ius ciuile Flauianum, sicut S illud ius ciuile Papyriaαnu. Na nec Cn. Flauius de suo quicin adiecit libro .a A p p i v s . Non ille qui deccmuir fuerat, cuius supra in minimus : sed ex descendentibus suis hic posterior Appius fuit, centum& amplius annis post priorem Appium : de quo&pollea suo loco latius dicemus. b Acrio NEs.) Non eas solum, sed legem x . tabular& dierum, temporumve rationes,&fastos: quae omnia iure
439쪽
ciuili continebantur,ut in sequenti glos . patebit. e ces Flauius. Hanc historiam uulgo notamcne credo,demia sic loquitur Valerius libro ii . lasciuile per multa sincula ter sacra caeremoniasq; deorum immortalium abditum, o
ad Cero in oratione pro I Flacco ad
nouo hoc inuento, ueterum eruditionem quae admi x habebatur ignobiliore redditam essu significaret . ut
ni fatum esse dum praetor crearetur, scribit. .
h ishm iidue Eumenex Cardianus scriba Philippi regis, &
' ιι 4 1, dri mastni,tauta creuit honoris eminentia,ut in
post A q*.'ῖ Ahii . . post mortem Alexandri, miς
440쪽
IN L. II. F F. DE ORIG. IVR. 4ox esse, quam fidem . sic & regis Porsenae scribaeo splendore
fuit, ut a rege ipso non admodum differret, imo pro rege a Scae uola interficeretur. Romani tamen scribarum officia noita honorata,sed uelut mercenaria cui docet Aemilius arbitrabantur. Scribarum ordinem immoderatius excedentem,
Cato Vticensis quaestor cocrcuit. Cum enim leges Romana A publicas scripturas in manu haberent, quaestorium magistratum, ut qui plerianque ab adulescentibus gereretur, ita gubernabant, ut ipsi plane magistratus esse uiderentur: quos Cato repressit, miraturorumque locum tenere coegit: quod ample Plutarchus prosequitur. Quaestorum scribae ex boni ciuium publicatis non paruum quae itum secisse traduntur id quod in Cornelio scriba L. Syllae, qui postea Caesaris quaestor erat, crimini datum est. autores Cicero lib. 1 i. Ossic. &Lepidus in oratione quae apud Sallustium legitur. Eam ob rem lex Clodia emersis e putatur, quae eos negociari uetuit, ut est apud Suetonium in Domitiano. Caeterum Cicero in oratione pro domo sua, scribarum integritatem commendat, qui cum in rationibus & monimentis publicis uersarentur, ipsius in rempubli. beneficia eorum iudicio & decreto declarassent. Sed & Dionysius Halicar. lib. I iii. & Capitolinus in Gordianis,scribas eo nomine commendant, quod rerum gestarum summam scite complectatur. Olim Neronis Drusi Imperatoris charissimi corpus, scribarum decuriae ad urbem deuexerunt. testis: Suetonius. Denique Ciceret scriba Sc
pionis Africani, adiuvisse eiusdem Scipionis filium legitur
ad praeturam consequendam, quae cidern Cicereo destinabatur, testis Valerius lib. iii. Catonem Censorium sui scribae Salonii filiam in matrimonium duxisse, Plutarchus testatur. Quos antiquitas scribas, Graeci archigrammateos uocant.
Andreas Alciatus uir doctissimus, iurisq; ciuilis illustrator Andese , Aleia egregius,in rub. C. de primice lib.x Ii . scribam priycipis, pri tu,
micerium nominari docet, iustis resertus autoribus: nostra aetas cancellarios nominat, quod nomen Lapnitate donauit Flauius Vopiscus, cum in Carino Imperatore scribit, unum ex cancellariis ab eo praefectum urbi creatum. Porro & Di
eletianum Imper. scribae s lium fuisse plerique tradiderunt. autor Eutropius. Sed & Iovinianus ex primicerio domestiacorum Imperator factus est, teste Eusebio, ut tradidit Alciat. Et certe, quicquid Romana uetustas statuerit, princi-