장음표시 사용
51쪽
tim distribuis diems tribus ronibus mihi redditas minime esse paresaei I.Cicero inorone ppus uitio
eum exposuisset quid coueniret de sid in controuersia esset: statim subiunxit distributionem his uerbis ne eamus te bona.P. uintii sexie neul possedisse e x edicto praetoris:i eo ipsisto saeta e osteda primuno fuisse:cur a praetore postulares:ut bona. P.Quintii possideres et deinde ex edicto te possedille potuisse. postremo no possedisset:sed i Abus causis se parari couenies ab icduenieti no eotingitat implici uumur distributioers qua totius cD: mebra aperimus: ut in uerinis quadripartita distributione totius accusato is suae: Tullius dixit ee de quaestura:de legati :de plura urbana: de praetura sicilicsi sed cotingit uspartitio de ipsa ea no sumas:di ea membra ponat orat Orrq ipse ingenio inuenit: Δ: sibi diccda eos inuit. no ex negocii factis ad cam sumptis sed argumctalide oratoris in ea collocatis:ut i diuinati oecu de pucumis repetundis qstio c:α nome cuiuspia defert:na haec duo praecipite spectari oportet: quem accina torem uelint.1i. qui iniurias passi sunt:& que minime uelint.ii. qui iniurias secisse accusans:in oratione Plexio roscio cu unu sit crimen paricidii ac Propterea unu negociumaton causam partitur Cicero sed orationem: dicendo in crimen audacia dipotentiam crimitus confectionem:aeculator erutius suscepit.r Audatiar partes roscii sibi depoposerunt:Chrysogonus autem potentia pugnat. De eausarum diuisione .Tit.xxy. CANTO.Caularu diuisio: Causa est negocium Oibus suis partibus spectans ad quaestionem: Aut ea est negociu: ius finis est cotrouersia.sic finit apollodorus:ut scribit Fabius ti .fii.Diuisiotidem Cicero liba. rhe. de inuentione fabius ti .ilii .Partitioncm uocant .atrui labius se: Partitio est nostiarum ut aduersiam propositionum aut utrarum ν ordine collata enumeratio: Hae quidem utendum semper putant: φ α ea fiat causa lucidior & iudex intentior ac docilior si scierit cie de quo dicimus.& dlauo dicturi postea sim . Turpissimum uero non eodem ordine exequi .quo qui proposueris Haec ille. y Diuisio.Victorinus De ait libro primo the. Partitio est totius causae per partes Constitutio. Diuisio est rerum subpartitione iacetium.Perorata absoluta finita. In controuersiis.in quaestionibus. Dicit. n.Cicero.libro.l. de inuenti Onero quantio est ea quae ex conflictione causarum gignitur controuersia .hoe modo. Non iure feci'. iure feci .causarum autem est conflictio in qua constitutio constat. Ex ea igitur nascitur cotrouersia: qua qu*stionem dicimus. hoc modo. I ure ne fecerit haec Cicero. Relictum est.scilicet debemus aperire. I fecerit.secundum iura st leges scriptas. Licuerit ne sacere.secudum fas. quod est ius diuinum.ltem eco. trario id est si ea quae utilia sunt nobis non conuenient cum aduersariis. Me ulcisci parentem neg/nx oportuisse.I Id quidem utile erat Oresti partem scilieci oportuisse ulcisci. quod aduersarii negabant. Deinde quum hoc fecerimus.idest postu uiderimus quid nobis conueniat cum aduersariis. Adno conuenia CFRAN. Enumeratione utemur: ut enumeren tur singulae res de Abus futura e oratio: qa Cicero Enumeratione utemur.cu dicemus numero: magnitudine. tu de impatore deligedo ee dice du parcium numeri coracineri non oportet . nam
expositio ipsa simplex sine enuerat M. TPiuβ ae petieulosum est: ne quando plus minusue uteremur. piculum esset ene uel aliqua dediceremus'tationis re artificu:quae res tidem abrogat ora adderemus ue dicentes uel suspitione artificii audi toti. Exposito est eum res quibus de rebus ditoribus saceremus:Oui crederet nimiu apparatos - .
ad dicendum nos uenire:& magis arti si ueritati c6 sumus breuiter exponimus arunc ad c fider: ideo γ fide nobis minime adhiberetased illos firmationem transeamus.
Ouintilianus approbare seno dicit:uuetae Ptitio , .nem ultra tres prepositiones extendi. quae sine dubio ut idem ait: si nimium sit multipIex fugiet memoiudicis cic turbabit attentione:hoc tamen numero.uelut lege non esse alligandam:ciam pollit mina desiderareripse autem.Cicero plus trium partium usus est enumerationcitum in alias orationi rium in sextiana cum attraseam ego deoi statu. p.sexti .de genere uitae: de natura:de moribus:de incredibili anire in bonos: te studio seruandae sali itis communiis otii praeceptorum: cum haec scripsit oc scolarium consuetudinem secutum esse apparet. Plus minusue eLe.Quintilianus pleravi gratiora esse dixit si inuenta subito sint:nce domo allata: sed interdicendum e re ipsa nata uideanturici illa non in iocunda schematomone excidit mihi:& fugerat merci: recte admones.idem ait fallendum iudicem eue: e uariis artibus Iu
eundum. Meditationis cie artificii r ergo meditari causam prius 4: artificiose illamraeparare non licet: respondetur licere qdem cu presertim id fieri debere libro de oratore ipse Dipiat Cicero:& lium de Iembus sic dicat:ad causae dictionem ni nil nisi paratus do s meditatus accedo:led occultandu es fieri potest artificium:& id agendii ut impremeditatu poene ad dicedu te uenire iudices credant et d unc. n.fide tibi habebunt cucaae tuae bonitate confidere te arbitrabunt: r Abrogat:minuit derogare est toti:abrogare parti. Exposito: haee est eu simpliciter exponimus.Quibus de reuus dicturi sumus exempli gratiaragedum est iii dices in line ea de paticidio: uel agedum e de furto uno.n. prope ueris exponitur ' d di ri rimus. Breuiter re absolute: ut n5 plus dicamus aut minus il oportet.Cicero in rhetoricis de iueti tria dicit expositione habere debere:ut breuis sit:ut absoluta: ut pauca:& breuitas inat ercu nullu nisi necessarium uerbum assumitur. Absolutio e qua omnia genera q incidunt in cam amplectimur: paucitas seria ae
52쪽
tur:est etiampaucitatis ne plura quem satis eu:dcmonstraturos nos esse dicamus. CANTO. uu dicemus numero.Exemplum erit Ciceronis pro murena ubi alt.intelligo iudices tres totius accusationis partes fuisse:& earum unam in reprehensione uitae. Altera in contentione dignitatis Tatiam in criminibus ambitus esse uersatam.Plula trium paritu. Fabius lib.lii .lcribit se non proba re illosapticione uetat ultra tres rpostiora extedere. Quae sine dubio s nomiu si multiplex fugiet nazoria iudicis:de turbabit intentione noc in numero uelut lege no est alligata.cu possit ca plures deiiderare.. ineuiter exponimus: utputa d:ca no tale esse huc que tueor reu.ut in eo credibile uideri possit homicidiu. Dica occidedi cam huic no fuisse.Dica huc eo ine quo vi occisus est trasmare suisse. Id est in fabio b.liii. ut apud T Gentiu in and.Sino sosia: liberto ait.Ureuiter Ac comode re oem a pricipio audies: Eo pacto:denati de consili um meum cogitosces:& quid sacere in hac re te usim; to in ptitione expotuit ita*primum narrauit enati uitam aec.
'De confirmatione dc confutatione. CERAN.Tota spes uincedi.De Dibus orationis
partibus is scipit: oxordio: narrati : diuisione:de tertia:& quarta et nuc praecepta se traditura pollice ta spes uincendi ratiot peruiade tur: confirmatione.Lα edsutatione.attentum autedi posita est in confirmatione occoi, redit auditore a rei magnitudine cd oem uincedi &psuadendi spem in his duabus otibus repositam tutatione. Nam cuna argui in ano dicit esse: nacu nra argumera cofirmauerimas Gid
stra cxposuerimuS: cotrariasp dissol uersarior i dissoluerim':nihil supeisse videbit nisi uerimus absolute nimirumunus orator con ut uictoria cosequzur uel
' . . . m':caeterae partes absin iis paru:ues nihil oino age
Iecerimus. V trunci; igitur facere poterimus: re uidentur exordiu siparat. narratio docet. diuitios costitutionem causae cognouerimus. ahqd eertu destinat: in quo auditoris alum teneat Q occupatu probatio de relutatio fine i pice oratoris
ri ge uicere: aut psuadere: uicim' in iudiciali genere:
CDe cautarum conlututionibus. quod omnia misimu ε:de difficillimu rsuademus in relictuis duobus:ldeo γ ait spes Ois uincedi duro Ausarum costitutiones alii qua pluadedi posita in cofirmati .FAdiumenta lararritoriserunt: noster doctor. Hermestes tres putauit :non cte ni id absolutu e cui ni Ilii deest. Mun' oratoriu
' uti illi ut de illorum quicq detraheret eius o qui dicessi artem pfites:quem oratorem
notamus.Vtrunm sed no prius inquit de cofirma, 41 Minuentionc:sed ut olland ςxid eonfutatione dicedum est:a causarum esiouod oportuis et silmpliciter re singulari mo stitutione, osidae quibus oti oratoris eonfirmati docerit illos destribuisse dupliciter α biotito re consutatio inititur. T Gulatu cfstitutiones:coς stitutione Ada statum:quida quaestiones.alii caput quod ex quaestioe appareat nominauersit:zriecto Oeteiu uocat quod nome ab Eucrate i socratis discipulo uri a Taphyro Clazomenio primu manavit qu1st hoc uerbo prius in oratoe cotta C tesiphote Aeschines usus dicatur: quae appellatio inde ducta est o ibi prius sit eausa: esieressus uel quod in eo causa consistat et Magna aut inter scriptores artis de costitutionibus dissenso sult:alii duastalii trestalii quatuor seceriat: fuerat qui.ad octo perueneret:item alii alias principales esse uoluersit:Cice.in rhetoricis libris de inuentione quatuor status posuit eoiecturae finis qualitatis ractionis .plurimi in tres generales secerunt: quos in oratore secutus ide est:& oia quae aut in edtrouersia: aut i cdietione ueniatullis eotineri putauit:sic ne:qu id stria quale sit sed hos alii aperti ut appellauersit: eoi Galerlegale:& iuridicialem: legati: Ditione: trastationemrambiguum:ratiocinatione: scriptum di sentem amrae contrarias leges subiecerui.Cic.hermetis pra: Keptoris sui: ut ipse ait auctoritate secutus tres immodo:quos praediximus: status secit:sed eos et ipla nastura nobis siscribit.N1 quoties subest aliqd de quo ambigimus:an sit:ad sit:aut quale sit:non potest existimarimisi prius esse costiterit.Exepli ea ab quis in spreula constitutus a Ionge pipitiens:cernere aliquid si hi in mari G:id nauis:est: sed fit ut aliqd ide dubitat postea petrediente ulterius nauis aliqdesse intelligi erid in sit adhue ignorat:Maetis magi sil appropinquate tandem nouirmani seste nauem esse coprehedit sed qualis ea sie triremis ne an oneraria parua an maena.no discernit: de modo ois cost5. sic est ut aspectus aut enim an si aliud querie Ae est eoniecturalis: aut q sit disceptae.& e legalis:aut sile stra: uocat iuridi iatis.Constitutio. Mii quatuor laeet sititit Cusicut an diximus i rhetoricis suis de inuetione quos ipse no Phauit:coiecturae: finitionis:generis: actionis. lde enale const5ne in duas pies diuisit.iuridiciale de negocialem: iuridiciale esse ait: in il & recti natura aut praemii aut poene ro quaerie. Negociale uero in qua adluris ex civili mare &eatate sit eJaderet:& huic diligetiae iuris casultos sesse: legitimuero pies q iu t. quino scriptu de filia eontrariae leges ambigusi: d. ffinitio rocinatio: leparatas a constonibus censuit esse
qui uero quatuor constitutiones esse uolunt hau tone ducuntur. quoties abad e de quo dubitam'prim a
53쪽
Depraecari , R hetorices Nouaeq i aerimus an sici& est e5s 5 coiecturalis. ut cu dξ oecidisti Iuctu nJ oecidi q5 est an Melderit. deinde adite petit de finitio e: cu seni me ab aduersario cocedit:sed alio note dP appellari debere rut si As.a re lacra de loco priuato sustulerit & re sacra se subripuisse n eget sacrilestii accusas:q furci secu dicat agi dcre ncisaerilegii: gravi'. n. delictu furto sacrilegiu e:grauiore poena mulctae.ulteri' edis:& qte sit qritis iusta an in iista utile an inutile: estui generalita costo postico illud et accidit:utqtafran is agat aliad que agere oportctran cu eo quo oporte τἀn apud quos. quo toerq lege:quo criciq poena oportet: ae hic actiois siue crassatiois status notae: Multi quos Cie.in rhetoricis libris quos dixim' secutus er sttuor fecerut costones sed hermes syceptor que nuc scatur tres tin esse uoluit: nsi ut alioru uoritatis cupid' ei: iuidia ductus in ride quiest auferret:sed ut frustra pluribus illud fieri oliderer:qd pauciorib' absolui posset: id dii Bs dicit Aristoteles.simplici igil se singulari tuo docuit:qd illi an docuerat biptito:a diffinitione principale fecerut esistitutione: qui ipse legitime subiecit. Gitale pierea qua ii de i negociale re iuridietate diuiserunt:ω
trusationem minime omisit. na ct eas sub ligitima compraehendit conlisine:ergo de prioru nihil hermes do quoniam diffinitivam et e
γ quam illi partem generalis esse detraxit inuentione:sed breuius re absolutius partius est. Singulari modo quoniam diffinitiuam ne ratem ac transtativam uel actionis uni subiecit legitime:iuridicialem uero quam illi partem neneralis euoluerunt:principalem secit. Tipartito: ad id respicit quod ait sile utari. IDe confirmatione de eonfutatione.Titu.xxvi. TANTO.Tota spes uiccduratio. Psuadendi Se.sabius.ct. i. y ait: hoe in opriss arii scipuu eredare opus sua cofirmare:& q ab aducriario a ponerene rcsutare. Vincedi id ad gen' iudiciale attinet. Persuadddi:Id uero ad genus deliberatiuptiet &demdstratiuu. lncdfirmatide. Cofirmatio est: p qua argumen tando nostrae causae fide de auctoritate de firmametu adsvit opo ita scribit Ci.ls.i .rh. de Inuentione.C5sutatione hac cice. freto l: b.appellat. Rephesione: ait. n.Reprehcsio est per qua argumclado aduersario. ru eosrmatio diluis raut infirmat :aut alleuiat. Fabius uero lib. v. Resutatione uocat:ast .n.refutatio dupliciter accipi pot: Na pars defensoris tota est posita i refutatione. Et ri dicta sunt ex diuerso debet utrincidi tui. Adimeta nostra exp.quod munus est eonfirmationis. Dissoluerimus id mon'ῆ confutatois. TAbsolute placte nihil .n .necessariu fitermittes. Mun' oratoriu colacerimus. Supi' de Verisimili narratione d xit. Nunc quod reliram est:quoniam de rerum inuentione disputandu eli in qua singulare cosum: tur oratoris officium die. oster doctor Hermeres .Et hermetes de hermes in alatius inuenio. tremterea negantes rhctoricen hane ad herentum Ciceronis esse inter alia quoq; puerilia asserui hoc diceres: Nuses legi hermente Ciceronis doctore:Non aduerteres in scribeta dicedi arte Cicerone plures seclusi. Quod quide in plogo.li .ii .rbe. de inuentione sic edocet. sed olbus unu locu coactis scriptorib' qd stet comodistini e praecipere uidebatur exeerpsimus 4: exuuiis ingeniis excellentissima queo libauimus recisCER AN Constitiitio est priuatis. Diffinit prius
C De constitutione. Onstitutio e prinia depcittaribdelinis is cum accusatoris in si
ruid sit constitutio:Deinde quot sint exponit. qui a ut tace.in rhetoricis suis de inuentione:prima consti ctione causarii statum dixerui ec:quos aut tilianus recte putat sensisse,sed paru elocutos esse: in no prima cdflictio status est:sed quod ex prima conflictione nascitur:ut non duoru inter se corporum cossictio diei recte son' fit. sed qd ex c6fiictio
ne remittis: exepli ea:occidisti homine:nd occidi di
. mulatione coniuncta. Constitu
tioneS itatrui ante dixini' tres sunt conite mirati s :legitima: iu/sed surtu status erit quod ex hoe nasciet ga secerit uersia est hoc modo: Aiax t silua poli q res ciuite ex his au te apparet:illud coniectura. Hoc finitioe u sedisset insania gladio incubuit Ulyxes iterrus: at in Ofone r rabirio postumo.sed unus pote educit. teucer interuenit ubi occilum Iratacintissimus est in quo res uertie maxie: adam stata dc inimicum fratris cum illadio cruciato uidet: capti, accersit. Hic coniecturamam crediderunt eius esset quc aceretur depulsio rum it rhur: dcfacto crit controuersia:&exnem sed non sempqui respondet statum facit sed eo constitutio usae coniecturalis nominaturrimositione suam eonfirmat uarius igitur
est:pro cd sitione caulas βe modo is q agitis : modo is o qno agitis:ipsum elicit: Nil si aceusator se intedat holam occidisti: si negat reus: statu saciet qui negat:quod si iure a se m adultus ectrdicat oecisum.quoniam lex permittit adulteriu domi olae in adulterio deprehesum occidere:nisi aliquid accusator res deenullanis est:sed si non suit iquit adultis:quia depulsio icipit actoris esse:i te stati iaciet: ita erit stat' exprima depulsione: sed ea fiet ab accusatore no a reo. Depra eatio: Depulsio depraecari mi yprie es de pellere quod obiicitur. significet re simpliciter recusare Uirg. Mereor mortem:nec desi r nquit: Ouidius
tapePraecor morae:Morte quoin deprecor ideme mea sarmatiau otegat ossa solu:graecae depraeotis
54쪽
Ooφ uocatur Intentio aute intre dist notae. TCumaeeusatoris insimulationerga nisi ae sator intenderet nemo depellee i simulatio aceuatallo est: in simulare at aeeusare: aecusator.ut dixini' sic itedit occidisti homi nerdefensor sic depellit.no occidi:coiecturalis q5estran oeciderit.ite occidisti. cidissed ciuile hae suridiciat absoluta: si pona aliqd extrisec'rdas:utoeelditsed iure ille.n. occidere me uolebat: efficie iuridicialis assumptiva:Na rone assumit extrinsecus qre id feceriti eodem modo fecisti laei sed melius fuit: st non latere:& e c6parativa constitutio: ut de illo q cumsic ab hostibus obsideretur:ut effugere nullo modo posset: ita eonuenit cum illis ut arma omnia relinqueret:& egredi permitteretur. Aeculatus enim deinde quod arma reliquisset:reliqui inquit sed melius sui tequam famae perirera: exercitu amittere. Coniecturalis constitutio:quod esset c6stitutiones ostendit:nunc euiusmodi sint tu diffinitioe tu exemplo cie coniecturalem primum Q a eoni ei tu hoc est directione quadam ronis ad ueritatem dicta est:undere somniorum at* omnium interpretes eoniectores vocamus Graece Soκctorix I voeae Soκατὰ enim colector est. trouersia lis de certame qa alter instat iactu ee:alter negat:& esitrouersia nascit hie itetione illinc depulsiM.De facto sacere.est me uerbu ta ad Da A ad deano p de feo ait:&no addidit deo. Naex dicto cotrouersia nascit:ut si sis alisi acculetrq, aliad cotra libertate dixerit: tk istet dixisti eotra libertate:n d xi eotrouersia e an dixerit. Aiax ex tu e ex sophodis tragoedia sistu ri aiax HSαiYopoNoo iseribit .ca Achille paris in appollinis templo ipso fauete apolline sa reis occidisset:certame inter principes graecora de eius armis cuiusnam deberet esse exortum est.ea aute V ulcanus thetidi egregie fabricauerat:ctim responsum ab oraeulo esset ppi mori ac sortiori adiudicari dere:duo insurrexerat Aiax Taelamonius: β: Ulysses: ui ea sibi arma dari eotederent: magnis apud agamenone studiis acta res c:lapior in ea ulysses suit.* adeo indietne tulit Aiax:ut in insania uerterer:&furens da in VIyssis trapere credit ictorium:stabula irressus est:ubi graeeorum praeda seruabatis laetem illic sue caeso oi serme armento ac grazge captum depauimento suspendit:& uirgis casum prius trucidauit: Ulyssem ee arbitratus: postea uerocu ad sese rediisse demum cognouisset: pudore simul de desperatoe quadam e6pulsustin desertu locu se e5 tulit:& gladio superincubuit. sed illuc casu Vlysias platus alace intuefraecurritur gladium e uulnere educit:Eccecte Teucer qui fratre occisum uidens de iuxta fratris inimieum cruentatu in manu gladium tenentem: Ulissem statim eaedis fraterne reum facit:dicens occidisti statre mesi aut Ulvsses no occidi: quaesti est an occiderit agendum est disputatione quae sumitur ex coniectiaris. Tauae per insaniam sectilet:qm Vlyssem de illius famulos occidisse erediderat.Conspicae a con Ac spicio conspicor descendit: qd uerbum
genus mutat st declinationersignificationem uero retinet.quaedam sunt uerba quae in chositione mutat
stulatur repetundaruinccusatur peculatus. Hic in hae causa. constitutione Tit.xxyii.
CANTO.Constitutio est:constituere e proponere ' diecte quid in controuersia sit: ut scribit Victori
conssctionemrquos recte sensisse parum elocutos puto: inquit labius Non mi est status prima comedio secisti non Del:sed quod exprima conflictione nascitur: idest genus qstionis Dei stimon feei: an fecerit:hoc fecisti: non hoc fecitquid fecerit. Cicero autem libro.l.rhe.de inuentione sie: Eam quaestione ex qua causa nascitur constitutionem appellamus.Constitutio est prima conflictio causas ex depulsione interionis Plaeta hoc modo fecisti:non Dei aut iure secl.Cum facti eontrouersia est quonia coniecturis causa cOfirmatur.Constitutio coniecturalis appelllatur &c.Depraecatio:Cic.lib.l.rhe la inuentione ait:Depraecatio est quum di pecca sis reus consulto peccasse confitetur.Et in ut ignoscatur postulariquod genus per raro potest accidere:Vbi Uictorinus ait Φ hare depramatio non nisi apud Ueratore aut apud populsi ualet: apud iudices uacat.Idem Cic.libro.u.eiusdem operis ait.Depra eatio est in qua no defensio sacri sed ignoscen ei postulatio continetur.hoe genus uix in iudicio obari pol.ictoin concesso peccato dissicile est ab eo I catorum uindex esse debet ut ignos eat impetrare &c. Fabius etiam libro vii. sie.Vltima est depraecatio: quod genus causae plerim negarunt i iudiciu unu uenire. Quin Cie.quoo pro ligario idem testari uides: quum dicit. usas aegi caesar multas equidem tecumrdum in foro tenuit ratio honord tuoru.Certe nunqsoe modo: Ignoscite iudices errauit lapsus est non putauit:si unet pol hac M.In Senatu uero de apud popula 2 apud principem de ubi nili iuris clementia est. Insimulatione aceusatione. CERAN. Leeitima constitutio voriret Ru graece
Legit ma conssitutis est cum ex scripto aue diri Phuiux partes sex sunt: singulas adiectis rati
I ι . . . cat exeptis.Prima autem pars e cum ex scripto ae lenex scriptis aliqd controuertiae nascitur. Ea di tentia controuersia nascitur:quoniam uoluntas eius
inditur ua partea sex:scriptum de sentctiam: qui scripsit ab eo quod seriptum est dissentire uide contrarias legcs ambiguum:dissinitionem: Exseris uallationem:ratiocinationem. Ex scriptota potestata est:&tenipestate coactus quispiam nauci
55쪽
Casus fortalia Ex eontiar. lal legibus De pe
Rhetorices Novaeresi querit. mn scriptorin eo quod scriptum est. Si am sententia nascitur controuersia: cum uictu
Dipuum fuerit in dupli et ter inteluili potest ut tom P . . . . . r 3 re
uolcri quod exemplum inferius est. ζ Aut ex seripto uoluntas cu Icripto iplo dillentire ex eo quod scriptum est: cum uoluntas scribentis di. hoc modo. Si lex sit quae iubeat eos:qtu: prouersa a scripto fuisse uidetur: ut paulo post dei ui et' prer tempestatem naui mi eliquerul:omitia
serunt hoc modo qui nauem timore tempestatis reli. perdere eorum navim caterat eue ii nauis querit:nauem de quae in ea bona habet:amittito: eius conseruata sit:quae remanserinti naui magna scapham coniecerunt de intutum locum receperunt: querur: Sin scapham coni derunt praTer unus remansit aegrotus qui fuisset si ei per aegritudine unum aegrotum. Is propicr morbu exire talicuisset: vis sorte fortuna incolumis in portum dela . RIra ςst aegrotus qui remansit in nauti lege alit & naue t g Ino potuit: Casu dc fortuitu tiauis in
ac bona quae in ea sunt possidere uult zsed is cuius nas portu icolumis delata est.Illa aegrotus pos uis erat mon patitur suam esse dicens:Cumili legis uer sidet. Nauim petit ille:cuius fuerat. H. coha negare non possit: sententiam ae uoluntatem scri n ς - σνς - Π αPxoris aliam fuisse asserit. N ee simpliciter irit elictisse S seia. Exco eos qui in naui remanerent qui cui ui essent sed eos du trariis legib' cotrouersia constat: alia lex taxat qui defendendi gratia remanerent: Tu autem iubet aut pnuttit. Alia uetat quippiam fieri:
non defendisti nee defendere potuisti: quoniam aestro
us:tibi igitur nauis adiudicari non debet hoe locota ' O leX uetat exict de peculis repetutum ostendit Cicero quomodo ex scripto Ae sententia dis danatus sit:m cochi te oratione habere.
controuersia oriatur: libro secundo quibus utra* pars argumentis uti possit doeebiti Tin scapham:parua est nauicula scapha quam trahunt nautae maiori alliogata naui ruet in navim sublatam suersit:illincui in aqua deliciunt ea autem ad usus plurimos ututur:& necessarios. Casu Ae sortuito: casu di fortuna differunt in.quicquid.n nobis praeter opinione nostram ac cidit casus diei tutia eadendo:cadere.n.accidere est:& est cuius ratio st causa in rebus tecreta est: Auctor est Aurelius Augustinus.Boetius libro quinto de consolatione inopinarum dicit esse euentum ex confluentibus in his quae ob aliquid geruntur ab effectu causam noti fleatem: fortuna uero erit: quae ne ab effectu quidam causam notificat:& cuius ratio penitus ignoratis.Ex contrariis legibus:secunda Ars est legitimae constitutionis quae aurino ala graece uocas di est quoticiis controuersia nascitur:qQ cOtrariae inter se leges sunt: uel una lex quae duo diuersa comprehedit:ut lex est quae iubet si quis uirgine uitiauerit:illius uia go uel matrimoniu uel morte eligere possit. Et quidam forte eadem nocte duas uitia i uirgines: quarum altera mortem petit: altera matrimoniur hic um eadem lege uirgo utra P agit:quonia duo contraria capita coprehelidit: item due sunt contrariae leges:altera ut qui tyranum occiderit. petere praemiu possit:altera:ut tyrano occiso sin P ex proximioribus eius occidant uixor interficit Tyranum: petit simium uita filii:quem uult lex occidi:nascitur ex legum contrarietate controuersia.Athenis ambae hae leges fuerunt.
TANTO.Legitima constitutio:est quae in legibus 1 scriptis uersae. Ex scriptor ex lege aliq: uel te stramento lues pacto:uel stipulatione. Ex scriptis:ex legibus testamctisue aut pactis aut stipulationibus Rc. Ex scripto ae sententia nascitur controuersia: Fabius lib.yii .au scripti ci uolutatis frequetissime inter consultos qstio est:& pars magna cotrouersae iuris hic pendet.Eius genus unu est i quo di descripto & de uoluntate quati itur: la tum accidit: quum est in lege aliqua obseuritas aut utereti suam interpretationem confirmat taut aduersarii subuertit:ut hic fur quadruplum soluarouo surripuerunt pariter. x.miliarpetutur abiit in quadragena: illi nostulant ut uicena conserant.Na 2 actor dicit hoc esse quadruplu qdpetat. Et res hoc quod offerant. Voluntas quoui utrinm defenditur. aut quum de altero itellectu certu est de altero dubium .Ex meretrice natusve concionetur.Quae filium habebat pro stare coepit.prohibetur adolescens cGcione.Nam de eius filio quae ante partum meretrix fuit cerid est. ciuum ut scriptoris uoluntas cum scripto ipso dissentire est. Et allud: exemptu: quod ponit Fab. li. vii.tit.n .cu ipsis uerbis legis reperimus aliga per quod ubemus aliud legumlatorem uoluisse ut in hac edtrouersia..ui nocte cum ferro deprehens fuerit alligetur. Cum anulo ferreo inuentum magistratus alligauit.hic quia est uerbuin lege dcprehesum satis etiam significatum uider no cotineri:lege nisi noxium serrum.Sed re a uolutate nitetur scriptu quo tiens poterit infirmare debebit. Qui scriptu tuebit adiuuare se et uolutate letabit. Ex cotrariis legibiis Oibus aute manifestum e inuit fabius li.yii.Nunu esse lege Iegi contraria iure ipso:qa si diuersum uidisset alterii altero abrogaretur.led eas casu collidi ci eventu:Id aut pluribus uerbis illie re exeptis aperit.m e pecuniis repetudis danatus haec accusatio rprie eadit in eos qui cu forent magistratus suincialibus aueui aut dolo eripuerunt pretanias:aut uasa preciosa:ueste frumctu: nautilia nu stiriuratur aute e in v. In concione: Aulus Gelius libro.xyii. scribit contionem tria significare locum suggestum p unde uerba fide Item significare caelum populi assistentis. t tem orationem ipsam quae ad populum diceretur.
EFRAN. Cum alia lex iubet: Modestus iurecon
on legis uirtutem hanc esse ait. Tisipare uetare; Altera lex iubet augurem uidemortui lacii
56쪽
d utinatus de pecuniis repetudis indet riui dum est quod petivituti tua potestate est:ut iaci locu ciui potat nominauit: petitur ab eo multa. uel non faciastidio diligenter ituedum est. .uo
Constitutio haec est lem ima ex cotrariis legia ni sit pmuteret e quid ficti no fieri:&2
. - i. e. I coeat luerat ni huius comparatione quae perbus .Ex misi oconaouersa nascitur VCF uultu parum ualetullud praeterea consideranda invi unam sentetiam stapta duas aut plures sςn q, legum aliae aliis donat aut abrogant oero etentias significat hoc modo. paterfamilias cu eit cliquid tollere . A reuero prius reae
A' relut lupuu quouissimi est. Gubetctuet t.Simi filium hau edem testam taceret: la argon hi suntleees quae iubem ci uetant quantum ad ulmtea uxori legauit.tullius limes meus terentia attinet: quantam enim ille iubendo uim habent.ran
lata ni timisce illa petit:tullius se q ipse uoleti iubstitui indemortui loco querit. ex ambiguo. Ex ainini toc costat in cu i cotro natus de pecuniis repetundis indemortui locum auersa e Quo note facta appellat:ea est hinoi. peteret nominauerit. Accusatur non licet tibi in ed. .. --- tione indemortui locum qui petat notare na lex eliquae prohibet qui de pecuniis repetundis damnas rari sit: hoe sacere tu de pecuniis repetundis danatus suisti ergo Glaton licet.Tum ille immo uero liceri Nam lex est duae iubet augurem indemortui. locum notareEgo augur sum:ideo idet nul loc petita concione nominaui iaccusator de defensor suam uterin legemiabet. .ira eam iam defendat. De pecumis repetundis:repetundarum&de pecuniis repetu dicie. nec habet alios casumae repetundarum cum dicitur subintellieitur pecuniarum.auo nomine pecuniae omnia stras diuitiae constant cotinentur. HMaccusatio proprie cadit in eos qui eum magistratus essetaprouinciali fautui a dolo eripuerunt: oecuniastaui uasa ficiosa ueste frumentum naui illa: numos. lndemortui suppla submiuuindemortuus durebatur:qui animempus magistratus peracti morabatur: ut consul qui magistratus anms erat:si an anni finem amrtuus esset.indemortuus itam est in ipso magistratu mortuus: i a substitue f. sum. notanabatur Contio eongregatam. Multitudine populi significet & orationem: quae habetur. Ex ambiguo aertia pars est legitimae constonis Oig,iaoλlagraece dissit est quando eoni aersa nauitur in scripto
cum in duas plures ne sentetias trahi pol multis modis aliquid miguu cie e tum ponit ciccto 1 plana propria facta habuit enim ex terentia uxore filiv.Tem ire eo is 1 ullius inqt haeres meus ter tiae uxori meae. xxx.pondo uasorum argenteorum dato q uolet. Dato pro detiVmetrad ictentia referri potcst: 1 ad iteraede: quae uolet heres meus uel teretia . di huic nascit ambiguitas. Teiae ut n5 solum pondus ea lacoet praeciosa:sed etiam artificia. Triginta podo hoe est libellas sex terti' inquit Varro est dupodius α semis.i.duorum pondo de semiri addit po' auteni est & libellu dicit p5do esse & non libram quonia ueteres: queadmodum nuc nos libram habuerut & libellammam librasciosiores res uenduntur libella uero uiliores. Ex distinitione opos sme dicit diffinitio ea non de sacto ambieitur sed de facti nomine cotrouersa nascitur: diffinitionis costitutio appellatur:ut si acestur quispiam aeritetit: qui rem sacra substulit de loco n5 saero:&satratur se resurripuiri sed furtuno Iaeri Dei si Dei se disi is sacrilegia faciat et re sacra de loco sacro auferat Exemptu ipse adueit eicero: O hmoi c. WANTO Altera lex iubet.Ordo est. Altera Ire iubet augurem in cocione nominare supple eum qui perae locum indemortui. Indemortui indemortuus dicet qui in magistratu nondiam finito nione ta uicta: Ulpianus de uerborum significatione seribitam' iam generalem nome esse otiani deli pet
ohertione: Mulctam uero specialis pisti reuius animaduersio hodie pecuniaria est. Poena aute non tantuoreuniaria: si eapitis die.Plautus in in amph.ait. Nunqd eam dici sequin te hoe multem matrimonior Et Ci.li. . tuseu .ait.Ouae est igitur eius oratio.quasaeit eum plato usum apud iudiera iam mo-
Petilautam biguo pondi Ex dissinitione Inde
mortus' ctatum. x ambieis e5trouersia irascitur.V t laesus v.yuacribit Amphiboloetiae species sint inum bilestaut.n .uocibus aecidit singuli staut coluctis.Singula afferum errorem quum pluribus rebus aut holhus eadem appellatio est Mnvma dicunctui gallia Mummi enim gentem an nomen auis signifera incerta est. Et aiax an thelamonius an olliri filius uota quom qda diuersos itellectus ha-: ut Cerno. Quae am
tissime quum quidem quod medium est utrinet possit trahi .ut de Troilo Ver lius. Iera tenes Hie utrum m teneat tantum lora: an quamuis teneat tantum trahatur quaeri potNndemntrouersia illa testamento tam iussit ponistinuam mitem hastam tenente. Quaeritur an statin hasta tene rea
57쪽
Rliciolices Novae esse debeat: An hasta esset aut ea in statua:Saepe utri duorum antecedentium sermo labiectus fit i dubitasti est unde est controuersia:haeres meus uxori ni eae dari damnatus esto argenti quod elegerit pondo celsi. Vter eligae quaeritur. uolet:hic consistit amphibologia utrum enim ad Tulliu uel ad Tercti ure referendum sit dubiu est. Ex diffinitione. Uictorinus lib.i. rhet.sie ait.Definitio talis est.Homo est animal rati te bipes risus capax.Descriptio uero talis. Homo est:il rectum uerticem rotudo capitis attollit cuius sunt sub collo humeri brachiso demissa:&extera in hunc modum. Diomedes autem sic diffinio est oratior quae id de quo quaeritur aperte describit ci determinat.Cicero sic eam dissinit. Dissinitio est ora sid sit de quo q iaeritur ostendit a bratarissimae. TER AN. L. Apuleius Saturninus tribu.pIe.lsereni. tulit ut frumetum populo diuideret:iem in Cum lueius Satistiunus litem frumentaria de
existimas latam largitionem pati repub.no por semis IsbuSd trientibus laturus esset. uintus seruauersus Saturninum Gelond habuit: sed id sa Capio: qui per id repotis quaillor urbanus erat: docuit senatum aerarium pati non posse largitio
Pronunciaturus cupulpitu ascendisset expiopo ὰ
ra disturbauit:Cistellas disiecit: in quibρ tabellae ncm talitatu.ΣcnatuS dccrcuit: si eam lcgem ad contineban .caepione saturninus maiestatis acer populum serat aduersus remp. uiderit eum face/Drre uolente impedimeto fuisti cille no laesisse ma ille nihilomulus curesam detulit. Vio ut illum lcstatem diei rised poti 'laedere uolctem rhibuis contra senatusconsilium intaccdciatibus csi conuenit sed quid si maiestatem laedere diffinien ris bonis impetum fecit pontes di Iturbat:
dra est:& propterea demitiua dicte costitutio. stas deiecit: impedimento est quo secius sera
hus ae trietibus.uolebat enim ut frumetu semissi . Accersitur Cinio malcstatis . Coid bus& trictibus populo diuideret 6 distribuere . tutio est lcgiti cx distinitione: uocabulu cium Nola quae ad pondus pertinent numerum 2 me diffinitur ipsum .cum quaeritur quid lit minuere
numerus pro pondere: χ pro sis mensura ota maiestatem.Ex translationc controuersia nescise tamen ad partem integra referri coueni uel ponitur:cum aut tempus disserendunt:aut accusatode truci m surae uel num. uod ut .ptiuin i rem mutandu:aut iudices mutandos rcus dicitatelligat as est Itbra unciam duodeci:cu semissem disordimidiam parte assis intestigo: si de podere sermo est.Dimidiu libellae aeeipio.si de agris loquimura illam dimidiu iugeris esse interpretorsi de me surar ut frumenti:utrumlei:Semissem modiu diuudiu intelligo. Trlente uero quartam partem:cum igitur semissibus ait de frumeto loquens dimidium modium signiscetacum trientibus inquit tertiam partem ex Primitas aluminus.n. testem frumentaria de semissibus di trientibus ferebat:ut iis qui de semis dare e frumetia.dimidius modiustillis uero qui minus pauperes essent innes hoc est quarta modii pars donarer exterum maiores nostri. m summam per panes assis diuidebant: ut hereditatem: agros ordines. Assem p lis bella Mecipiebant: in duodecim partes distinguebataquaru .singulae unciae dicebant ab imo:sextans: as uncias:quadrans trestarines quatuomquincunx quinui semis:sex uncias continebant runde de se dicitur quod sit dinudium assis cie a graxo des dita quibus το iniel uocatur mutata in s aspiratione qd fieri in multis consueuit septunx septem a septem 5e uncia bes octo.olim autem des dicebaturiquasi dempto triere: dodrans nouem quasi dempto quadrat et dextans.x.quasi depto sextante deunx: undecim: quasi una de asse dempta uncia:inde uncia quasi una nam ab uno dicit. Quaestor Urbanus questoru alii urbani erat: qui cieratii uocabanturtii autem publicae pecuniae curam gerebant: lii ad exigeda uectigalui inruincias mittebantur. Alii maleficia conquirebant a quom quaestionibus exercendis qxiaestores uocati sunt rauctoruarro sed qui pecuniae praeerant quaestores nominabant:Φ inquirendα pecuniae:& conseruadae causa crearentur:& quia de capite ciuis romani in iussu populi no erat lege permitium consulibus ius dicere:quae res constituebantur a populo qui capitalibus rebus praeessent:& ii parricidii appellabans quom 5e lax.ii. tabularum meminerat quaestor ergo urbanus qui idem de curatius uocabatur: β: publicae praeerat pec nix.TAerariumloeus in quo publicae reponebantur pecuniae:κrarium uocabatur ab aere:cuius nomine omnis pecuniae continebantur:artentum etiam de aurum siue graue esset siue signatum aerarisi suum i aede saturni somani esse uoluerunt:quonia tempore quo saturnus italiam incoluit fertur in eius finibus furtunullum esse e is um Aut quia sub illo nihil erat cuiusu priuatum:ut apud eum locaretur populi pecunia communis sub quo fulsis e cunctis uniuersa communia. Senatus decreuit. Cum de hac lcge frumentaria quam saturninus ferre uolebatica pio in senatu retulisset in hanc sentctiam senatusconsultum factum Gr
58쪽
Saturninus qui senatusconsultu contenebat. Potes disturbat: ues scalas intelligiςgradusu per quos in suggestum ascendebatur ut per transuersum posita tigna cum tabulis instar potis emines autem extrueba tur pulpitum. unde lex reeitaretur di ab omnib' qui circilius erant malidiretur:caeterum pons est y qite super prohibitum ambulamus elemetu:uel aer: sit uel aqua cistellam:eapsula nam cimi eapsa est cuivis di minutivum est cistellaegraecum autem uocabulum Accersit maiestatis.lex lulla maiestatis in eos a ectera republi.aut imperatorem aliquid moliti essent suu exicdcbat uigorem: cu:us poena animae amissionem sustinent:& memoria rei etiam pos morte damnatur. Ex transatione.quinta pars est legitimae constitionis:quae aliis quo p noibus appellatur:Νa comutatio transumptio ae transpositio dicitur. Hermago Mras primus principalem fecit constitutionem αεταλmpi v graeci uocant tran nativa nominatur quonia'ale Cicero in rhetoricis de inuentione aerio transationis &comutationis idigere uideturrest ut actio lusrersequendi in iudicio quod tibi debee:Vtimur hac constitutione quotiens ex eo pedet causa: ut ab alio nos accusari debere dicamus aut no nos sed alios accusari aut non apud hos sed apud illos mon hae lege sed illamsi hoc crimine sed illor no hae poena sed illa. Aut tempus: ut si cum aliquo conueneris: te illi daturam inter Anquenium centum:& ille ante tempus postulet: no negas te centum debere sed ante tempus reti dicis ideoo differendum expectandum p ut quiquentum praetereat. ut accusatoremnat si ignominiosus sit aut infamis accusator qui actionem taliare n6 possit fatebimur obieetum erimen sed mutanda esse accusatorem dicemus. TMutandu iudices ut si dictum olim fuisset no debes apud praetorem peteresdeieomissumi sed apud consules maior enim praetoria cognitione summa est item si saccrdos tempoξ nostro apud praetorem accusatus ad Episcopum quem iudicem suum este dicat rem deferri postulet. CANTO. Lucius saturninus.Lu. Apuleius saturninus trib.ple. seditiosus fuit de quo plura Pli. de uiris illustribus ubi etiam ait:q, aurum dolo aut scelere expionis partum ad emptione Uroru cduenerit:aqua ct igni interdixit ei qui in leges suas non iurasset. Meminit ae Liuius li.Ixix.r Lege mimetaria: ad frumetum p tinentem. De semissibus 5 trictibus idcst de sexta parte & quarta. Semis enim sexta pars assis ereries uero quarta: erant autem 5e pondera ri: mensurae. Qua stor urbanus aisit quaestores appellatonis ιν publicae quaerῆdae pecuniae praepositi essent .Erat aurem quaestoru aliquisequi aerarii: Ae urbanae peculae curam gerebat. Aliquis uero puincias exigendis uectigalibus sortiebatur. Alii quis nialeficia coquerebat. Varro autem sic ait auaestores a ciuaerendo: P eonquirerenr publicas pecunias 5e maleficia. TAeraria dr loeus publicus: ubi reponuntur inesauri uel pecuniae ab aere. Unde orius pecunia suit. margitionem sareitas rationab: lis dieitur largitio uero uitium. quu ob iniustam causam alicui largiuntur aliouid:refere
quaret tanta cero enim in oratione p Coin legere
datur u sitelam ipsam esi ipso inrercessore desurre: Pontes: gradus quibus pulpitum ascendebant.Quo se cdux ut aliter. 'Maiestatis Cice. lib. ii .rhe.de inuen. e au.Maiestatem minuere est de dignitate alit ampli'tudino a it plate populi: aut hoN Abus populus potes ate dedit aliquid derogare Ii.autem. 1.rhe.adhelm 'niu ide Oeisie Malestate is minuit:qui ea tollit:ex quibus rebus ciuitatis amplitudo edstat: haee sunt ea eariunt suffragia populi & magistratus consitu: Nepe igitur tu re populu suffragio re magistratu consilior iliastitnuti pontes d. sturbasti. Item ex contrario maiestatem is minui tralui amplitudinem ciuitatis detrio mento assicit: Ego non affeci: seda hibui detrimenta: aerarium conseruaui libidini malorum restiti.Malais stimii sem interire non passus sum 5 c. yx transsatione: idest trasmiirationernum alio modoratio tepoteratio loco num alia legernum alio quaercte: tui agente. Tempus disserendu ut si quis ab aliquo comodatum frumentu peteret mcla aprilis:debitor uero d icerer se debere in iunio post messem scilicet. Aeetisatorem mutidum: ut si dominus accusaretur a liberto 5: scruo iam manumi Graiat patronus a clicteraiit paltera filio.Cauent. n.leges:neqtiis liorumpi dictos accusent. Iudices mutados:ut si quis aceti arce epo eum esset accusandus praetoria eus.Laccusatus is enim est reus:qui defendit 2 propulsat accusationem. Vt autem festus ait: reus dictus est ab re quam promist ae debet. -o' . . . . . . . CER AN Hac parte graeci Transsatione graeci in Psic parte colli tutois grac in iudiciis nos in causis iudicialibus di criminalibus utebantur cum dis
iure ciuili plerunm utimura in hac parte nos ςςb nx danandum hac poena: n&hoc ire n6. - . t . apud hunc magistratu nostri mastis in petitionibus
. iuris ciuilis latentia iuvabitnn iudicus in non &rire pecuniaria usi sunt item grycis praetorix excet nihil utimur: ut hoc modo. Siquis peculatus peiones certe non erant:nec a causa cadebat qui non
. accusatur: quod uasa arperea publica de loco 'ςa pQstulabat. In iure ciuilit quotiens
priuato dicat suu utille: IIit dicere cu disti paratas exceptiones defendendorum eorum gratia .nhioestusus qd sistinisqd peculat' seeu cum quibus agis saepe enim accidit: ut licet ipse perse surti agi no pGulatus oportere: haae phirtio , qΠ: experitur iusta sit tamen iniqua
. . , S sit aduectus eum cum citro agitur: uerbistratia:si metu
lagi collonis his de crus raro ucit Muci ς eoactus aut dolo inductus uel errore lapsus stipuland iiii Maiestatem dis minues
59쪽
ti tito pro mi sisti quod non debueras premittere palam est te sure ciuili obbratum esse & actio qua steditur dare te oportere cfficax est:sed iniquum est te condemnari ideoque datur tibi exceptio causa metus aut doli mali aut in factum composita ad impugnandam actionem plurima ad hoc ac diuersi generia exerti ex libris iuris ciuilis:ubi de actionibus tractae:sumex studiosis licebit. Tin iudiciis tame:more gra comm:auis in iure ciuili di pecuniariis tantum causis transatione uti soleam'in ludiciis quoque uti nos coript ira in ut ad eam o diffinitioneraccedae:ut prius rerum uocabula diffiniantur. Quintilianus uita in ulla est controuersia translationis statum reperiri:ut non de alius in eadem recte dici possit: ideo* a quibusdam eum esse exclusum:idem dicit translationem non habere questionem de qua cotendit oratorsed propter quam eontendit nam si dicitur occidisti hominem non oceidi quaestio est an occiderit di status con
iectura no est tale habeo ius almonis no habes:ut sit quaestio an habeat stide status.habeat enim actione nec ne ad euentum pertinet: non ad causam: Et ad id quod pronuciat iudex non ad id propter quod pronunciat:hoe illi simile est puniedus es: no sum uidebit iudex an puniedus sit: sed nunc hie erit quaestio nec status:sed illic puniendus &e. hominem occidisti non occidi: an occiderit. Si qui speculatus: emplum est quo translatione in iudiciis utamur accusatur aliquis φ uasa publica de loco priuato iustulerit:qui ac Cusat peculatus accusat.non surti maiore enim poena peculatus quam furti crimen punitur 'accusator au tem sic instat damnari debes peculatus quoniam uasa publica surripuisti: contra defensor non peculatus sed furti danari debeorquoniam de loco priuato substuli: utero uero per suae causae commodo diffinit: qaccillat peculatus inquit est publicae rei subtractio. Tu republi subtraxisti peculatus igitur danari debes eontra qui defendit: furtum inquit est cum de loco priuato aliquid subripitur.hic de loco priuato sustulit surti ergo damnari debet per finitionem itam ut dictum est:ad translationem deuenitur:& dicitur furti agi Oportere non peeulatus:ae si causa transiertur a crimine peculatus ad erimen surti:& peculatus autem furtum publicum fgnificat a pecore autem dicitur:eo φ ueteres romani nihil praeter pecora sabebant.Et peculator is erat qui furto pecora subducebat:& qui populum fraudat peculatus: poena tenetur unde dependari uerbum: sed quoniam in diffinitiva constitutione quaeritur: quid sur: quid sacrilegus: quid surtum: quid peculatus idem esse cum ea uidetur Transatio: led differt quoniam indiffinitiva crimina utraci iuniuntur.Non enim cum sacrilegum dico: furem nego:ln translatione uero uno est accusandus erimine:siuelo ad quod intendimus:siue issio ad quod reus tria seni postulat actionem. Haec portio:rationem subucit cur translativa constitutio raro ueniat in iudicium. CANTO. Hae parte constitutionis scilicet legitimae.Nam dictu est esse sex partes eostitutionis legitimae. In iudiciis:idest in rebus criminalibus. in abus est accusatio de defensio.In iure et uili .i rebus pecuutrius:& in quibus agis de cive. Iuris ciuilis scietia.Cicero in topicis scribit hisciuile id em:qd in legibus senatus cosultis re iudicatis iuris peritorum auctoritate edictis magistratuum more aequitate constat Pauloν superius dixerat.ius ciuile est aequitas constituta iis:qui eiusdem civitatis sunt:ad res suas obtinedas ide quom libro primo de oratore scribit φ tenenda est oratori omnis antiquitas: exeplorcin uis:nem ius legum:aut ciuilis iuris scientia neglizenda est. Peculatus idest furtumbpublicum:& dici coepit a pe/COre tunc quum romani praeter preudes nihil haberent. Auctor est festus. urtu idest occulta surreptio ut ait Nonius. Ut aut in digestis scribitur aurium est contractio uel cotractatio haudi leta rei alienae mobilis corporalis quae fit inuito domino euius res suit: aio luerandi. Tin priuata acti Ue.i .eluis ad cive. personae ad psonam est at actio ius p eouedi Praetoriae excepti des.stor urbanus dictus a praeiret iureaia praetor dictus qui piret exercitui.ut Varro scribitet
CFRAN. Quod in priuata actione praetoria: σε quod ut priuata actione piorue sunt ex ptio
ceptiora fiunt quod ut intelligat sciendu est: Actio De . . . - - a 3 -
nu alias Publicas alias priuatas ee i priuata:lex nuis ' cadit: is ct de no queadmodu opor Ia e de publicis no lege sancitu e ut sius repetuitast tet egerit: dc in publicis quaestonibus cauae legibus ante si reo comodum sit:iudicium
cae actiones sunt: certis legibus eaeria Psequi hcet si e r νε - - .
ssuero credita pecunia: aut quo uismo alteri tradi. acculatore fiat utrum illi liceat accusarerram petat restitui priuata actio est nullain lex ad ea necne cx ratiocinatione cotrouerita constat: actione scripta est sed reddere oportet nili creditor ita c6uenerit nec olo repetere. uod si est exceptiositoria succurrit ne reddat is a quo petie . Exeeptiones uero aut in re sunt aut I personi.Item alia: rpeti unt:& peremptoriae:aliae temporales:& dilatoriae: perpetuae de peremptoriae sunt quae sempiagetibus obstant:& semp re de qua astitur perimunt:qualis est exceptio doli mali & quod metus caula lactum est:& pacti conuenti culta couenerit ne omnino pecunia peteretur. Temporales atm dilatoriaesunt quae ad rem pus nocent cie temporis dilationem obtinent equales sunt pacti conuenti cum taconuenit ut intra certum tepus agatur ueluti intra quinquentu. Na finito eo tepore no impeditur actior rem exequi:ergo u gbus intra tepus certum agere uoiatibus obiicitur exceptio aut pacta couenti aut alia fimilis differre diat actionere post lepus agere ideo & dilatori actiones appellantur. Alioqui si intra tepus egerint obiectam sit exegptio nem eo iudicio quicu consequent: propter exceptionEmee post tempus olim agere poterant:cum tmere rem in iudicivili deducebamulodie aut qui non egerint quiadmoda oporte leuius puniuntur de P
60쪽
mlnianae subsacent eonstitutioni: qive qiralis sit:& in libri, de nouarsi constitutionsi:& In institutionibus:
ubi de exceptioni M agitur cognosci pol praetoria autem exceptio sic diffinitur exceptio est alleuius actionis uel diffinitionis alicuius ei uilia iura scribentis est qua de ca per prouidentia praetoris exclusio. μωriae actiones &c.ut quacad uendideris ne redibito: praetoria ad hoc exceptio est O dolo malo fit ratu non estor ut si equil uendideris de uitia occultaueris.aequu redibito penes praetorem uero omnis publici priua tim iuris apud romanos potestas sulci ut nulli praeter a illi ius codere de uetera abrogare facultas eri: adeo aut praetoris creuit auctoritas: ut G ipse dixivet ob ipsius honore ius honorariu uocares. A causa cadit. Nihil est'aliud a causa cadereril ius persequendi quod tibi debet amittere. Queadmodum oportet a c. ut qui non petierit debito teporeraut apud eos apud quos debuit aut no quomodo debuit a causa cadat in publicis quaestionibus: in criminibus quoru cognitio ad senatu uel populit pertinet saepe eotingebat apud maiores nostros et ut cum publici criminis quispiam accusatae prius ageretur uter aecusare de et si duo essen&ωse translatio in iudiciu non ueniebat:Vt in causa uerris prius de suturo accusatore actum est na. u.Gelius niger siculus uenis quaestor 5e ut ipse dicebat inimicus:quonia ab eo lesus fuerat se non Ciceronem constitui accusatore debere contedebat. tra Ci.le accusare debere ostedebat:&rbabatrui in ea cognoscitis orationem quae divinatio inscribitur:quonia no de laeto quaerit illic c5iectura: sed de suturom est diuinatio uter debeat accus N.Alii tamen ideo putant dicta diuinatione.m iniuriati iudices ea sederEt de qd uellet statuere de utris possent. Alii P res ageres sine testibus: de sine tabulisin: his remotis argumenta sola sequerene iudices:& quasi diuinarent auctor asconius. TSi reo comodu sit: no si reo placuerit exponas,sed potius si utile fuerit:qm is qui non idoneus esse dicatur:& infestus iratus. nimium uideatur esse de uehementissimus esse cognoscatur accusator qualis in uerre futurus ab aduersariis Cicero timebas. lceat quoniam si futurus crederetur. praeuaricator ee accusator non pol nec deberet.TEx ratiocinatione λe Vltima pars est legitimae costitutionis:quae collectiva de ratiocinatiua aliquado appellatur:no nusi etiam syllogismus graeco uocabulo nominatur.Est autem sullogismus persecti argumenti species ex opositione: pr ositionis ratione de assumptione constans:ut si homo est animal homo est substantia:atqui homo est animal ergo est substantia: e de R hetoricus color de quo praecepta inferius dabuntur libro quartotrati inatione autem utimur cum res sine certa lege in iudicium uenitanam ex legibus quae sunt: similitudinem ad rem cui certa lex scripta non est:aucupamur: longe autem plures casus uni:qui accidunt 'scriptae leges:& emergentes cas reges fecerunt: faciunt. quotidie.Ideo* legum interpretes qui iure eo sulti appellantur: si forte aliquid de iure cautum non sit: sumpra ad id utuntur ab eo de quo emtu est simis litudinerues a pari argumentantes:uel a maiori ad minus uel contra. CANTO. Praetorae exceptiones.Institutiones adeo quidem aucta est praetoris auctoritas: ut qd praetor ipse dixiveta ob ipsius honorem lus honorarium uocaretur. Ex ratiocinatione labius libro septimosyli Omum appellatzrubi ait m svllogismus habet aliquid simile scripto Ae uoluntati: auia semper pars in eo altera seripto nititur.Et postea inquit.Ergo hic status ducit ex eo quod scriptum est ad id quod incertum est quod quoniam ratione colligiturarationatiuus dicitur.Vt autem cicero li.i.rhe. de inuentavit. Est oratio ex ipsa reprobabile aliquid eliciens:quod expositum Oe per se cognitum sua se ut de rone cJfirmet.
CER AN .auae tamen ab aliis legibus e .exepla. ipse subiicit Cic.leges aut oes q Donune nihil oino
quae tamen ab altis legibus similitudinc quR , Ripitatus est auctor e Liuius li. Lm aucupatur. Ea est huiusmodi lex.Si tu lanii. ab urbe eodita Capeus at post mricidiu accusare mal eius potestas esto et Ni qui pae defensores haeredes istituunt ii postst Malleo'rcntem necesse iudicatus etit ut his obuolu Supplicio affectus e: haaeditate adest testamento ste Ex lex paterfamilias uti luper familia pecu mricida testametu facere:diuersae in Hermer ex qMniaue sua ieetauerit:ita sus esto:&lex. Sipe psi litudine hie saces potuisse.illienpotiusseosidie
lamilias intestatus moritur familia pecunia fiuctonuici:a
que eius agnatorum gentilium p esto: mal tii sit Grilex eadeasnati Je iratis sit: ut si ex eodem leolus iudicatus est matrem necasse:eo da/ pie stilis filius iuueui nepos paulus at ner agna nato statim tolliculo lupino Os obuolutum eo used no agnati i cognatis excpli ca staterest e dc sol ex ligneae pedibus induelae sunt: piis.l. patruus ide cognatus e de agnat' at si copnati in carcer inductus est:qui defendebant n 3gnauulsr miis.f. auuculus:& fi mei'eognati sunt
eum tabulas incar reasserunt:teitam xv nonii Meetuis coe Iint ut scipiones marceas. Ex