장음표시 사용
11쪽
Est quati praἀre trem I non Mare distra. hiprinciris , se postea avaret. Ipse Aristote. Talis est adolescens. Et quidem studia no- Ies filio suo Nicomacho Doctrinam morum stra Coenis Platonicis, qvi sequenti die iu- inscripsit, & Ckero suos de ossicijs Iibi trant potius, quam praesenti, simillima sene. filio dedicauit. AElianus lib. a. vat. Hist. Nu eorum utilitia '
An ubi desinit Ethicus, ibi incipiat Iurisconsillius
NEma legi tor bonus esse potest, qui Marum Doctrinam ignorast. Nemo
IώHlprudentiam commodὸ discet,qui in Ethica non prius laborarit.stis ρὸ non duodecim tabuia . non Praetorum edictum Iurisprudentiam tris ' Pant,sed ex ipsa hominis natura penittis est reptienda. Aliter qui Cisiti 1Minue I triarire praesumunt, litigandi modum,non iustitia viam ostenάunt.ui enim uxristrudes summa ratio, insita in natura quae iubet ea qua facienda sunt in prohibet ram iam raria. Errant Dia qui Isrisprudentiae operam priu1 navant, quam, qua ad φω est virentes pertineant, a Phili pho Misali perdiscant. Negliguntfontem, re in th et occupantiar; pergunt re quo eant demum, ignorant. 2Ei sunt enim legum fontes, nisi recta ratio, iustitia trudentiayhos Doctrina Moralis aperit
dum nos omnia ad cirilem beatitudinem dirigere docet, em ac metam action bus omni, stringit. Additamentum. T rvigarim iam hoe dictum est, &ex lex est summarinis Uta a rura, qua IHerec-V uno Ciceronis Ioeo Iib. I. de finibus Pae facienda sunt, is obibet contraria. Quem constat. Iuristisdemia musa pratoris Edicto, Ciceronis loeum hoc emite expressimus. Eea πὸ is erimi is, sta penitus ex ipsa PM- hactenus de Doctrinae Moralis Natura, in subia hauriendas ct ex hominis naurare tex- qua tradenda earum nobis methodum pro ia,qui aliter Ius Curio tradunt, non tam ponemus & sinuemur,quam capite riuenti Iustitia, quam litigandi tradans vias, ρο iam declarauimus.
Epilogus prooemij, & harum Institutionum partitio.
Isitur eum nihil gloriosin aut utilius essetasM. quam in huius nobili aedisciplinae studium conatus omnes in neruos intendere,conmrtere si insanὸ sit sartium bono cum Deo Hur elementa omnia Iuventutis pra nere, ut salubribus doeumentis instructi omnes humanae beatitudinis Q facilius compotessant, quὸ ad honesistis regulam diligentiὼs in rectius vitam component. cum autem summus ae praecipuus Domina Moralis Missis summum bonum, ita Doctrinam hane partiemur,ut Institutisna- cluae quatuo ni libri. Nprimo, de Sono, summo Sono, re inmoribuae ad istud aequirendum necessarise age- πω. In seciando de Assectionibus seu animi perturbationi s disseremus, quae
cum ad rationem reuolantur,plurimum adjummum bonum adipiscendum conferunt.In tertio de Vistiatibus in Vitiis. Jn quarto de Virtuti ructu, regulis vitae componenda, ciuilitate,ν alsi qua Virtutem ipsam consequuntur.Si me audiat suuentur nostra. hoc dico. raput esse vera philosophiae benὶ vivere. Psedeat eos, qui miniata re forte inutilia docendo animum demittunt conteruntέ ν rem magnificenti mam ad votulin auis Dbαν vocant. mirum Orpbis Abia potitues discitis. quam magna viriatur. Age quisquis esprefectionis infelicitatis tui-,audi Sapienti consul inmum. Ad silosophiam totam men- . um conuerte, huic inde ἰ ἐπ hanc cole, ἐπ tunc ingens interuastum Ui interno hominu. omnes mortales tu antecedes, ἐπ Dii non malium v antecedes t.
12쪽
De sono, Summo Bono, cor AElionibus Hu anis.
o v v M. definiente Philosopho libro et Ethicorum, est id, quod omnia appetunt. Ideo voluntatis huminae & actionunostrarum est scopus ac finis. Et ut Plato in Gorgia ait, ain mandum est , optandum .& per se sitaque natura expetem dum. Hoc veris bonum vel verum est, vel duntaxat appa- , rens. Verum est . quod non alterius. sed sui ipsius gratia est expetendum. Apparens est , quod non natura sua . sed hominum non recta opinione est tale. Vn se fit, ut multi ad malum seramur, quod illis bonum appareat. Huius eausa est deprauata & corrupta in hominibus natura, cuius ea vis est , ut in vitia proniores , quam in virtutes simus, & in voluptatem, quam in laborem . si sensum & appetitum nostrum spectemus. Quod vorum est bonum , sua pulehritudine voluntatem mouet, in qua tamen cum
libertas innata sit, etsi tale cognoscatur, teijci adhuc potest & negligi, ut ilia apud Ovidium Medea . - meo melioris probo
Recte Marcus Tullius, nihil bonum, nisi quod honesum, nihil malum, nisi quod turpe. Hoc ut cognoscitur. audiendus est Philos lius quM ra inquit, contrarium es, quod furiendumst, quia fugiendum es macis , id omnes bonum, lib. I. Et hic.
ra sit. lib. I ΦΑ. c Aristotelis Boni definitio a posteriore est , ut loquu-tur,neque bonum est bonum, quia a nobis appetitur, sed quid tale est, a nobis appetitur. Cic. s. Tuscul. qq:u uid est, quod bonum est, hi expuendum, quo Huem expetendum est, idcerte approbandam; induer, approbandam,
est. Diogenes Stoicus ait Bonum esse quod natura est absolutam. Quam descriptionem Cic. lib. 3. defin. Ac Seneca Epist . III. amplectuntur. Eandem approbare utiletur Simplicius in Epictetum cap II .dum ait Bouum esse, quod secundum naturam cui tibet est , quateras suam habet perfectionem. Dcatque Picolominus gradu S. cap. 14 A Bonum a
13쪽
Zonum, inquit, ese persectionem natam m seu diffisuum , quoque magis est tale,
pretivelgratiam tantuni,vel gratia alterius, Eo magis est bonum. Altera , Congretati vel utriusive. Atque hae omnes tantum quam res conciliat, Samicitiam sunt boni descriptiones ; nam quoniam coire facit. Pletinus Ennead. 6. lib. .v. unum non est, unam habere & exactam I9. Emum esse ait participationem primi definitionem non potest. Eius duae sunt ex se De bonis creato proprietates. a, loquitur.
omnia bonum appetant. IT omnis Philosophorum schola assirmat. Omnes enim res ad finem
sunt ordinatae, finis autem boni rationem induit , ut ad illum voluntas contendat. Deinde cum Naturam artifices imitentur, ac semper sic ius causa operentur, talem esse Naturam ipsam certissimum est inditium. Et quemadmodum falso assentiri intellectus non potest , ita nee malum amare voluntas. Qin hi re experientiam magistram habemus. Quis enim est, qui amandum aliquid iudicet, quod malum esse non ignoret At vero ut appetenti conueniat bonum necesse est quam ob causam multa ab limmine non expetuntur, etsi bona, quod illi nequaquam conueniatat. Quan- ouam autem multi sint, qui ad scelera serantur, imo etiam qui sui interitum desiderent, ea tamen scelera atque adeo mortem ipsam sub boni r tione concupiscunt, dum melius esse sibi persuadent, non esse, quam male esset seu vitam sibi abrumpere,quam male sibi conscium vivere. Si quidem abesse a malo,'malum euitare, non parum es bonum , ut in Rhetoricis ait Aristoteles. Ita dum febri correptus in xitia ipso frigidam aquam appetit, sensui iudicat bonum, quod illi sit conueniens, etsi non sit vere
si duo aque bona proponantur φ Ea si homini proponantur, pro suo arbitrio ac voluntate, quod volet , eliget: si bruto , aut neutrum arripiet, aut Natura . quae deesie non solet , da alterum impellet..Additamentum. ARistoteles i. Eth. cap. I. Ars omηuor omnis doctrina, si iure actιo ct GIGιο bonum aliquod appetere videntur ;que probe bonum definierunt, id , quod expetunt omnia. Probat his rationibus r. quia omnia finem expetunt, finis autem& bonum inter se conuertuntur. 2. quia sui conseruationem, quae bonum quoddam est. 3. quia sui perfectionem, quae biter bona quoque est. Denique a malis
naturam abhorremus, eaque fugimus, &ad bonum fertur voluntas.Cicero 6.Tu Dcul. qq. Natura omnes, inquit, qua bona videntstrsequuntur,fugiunt contraria. Quamobrem simul atque ollecta est aliqua steries cui 'iam , qtιο bonum videatur, ad id adipiis scendum impet it ipsa Natura.Sen. lib. . T.
Nemo est a natura lege adeo alienu , Ut malum nisi sub stecie aliqua sint, post appetere.
Obseruandum autem non omnia quodlibet bonum appetere, sed bonum sibi conis Ueniens Sic equus carnes non appetit, sed foenum, leo autem non scenum , sed in nes.Deinde augeri appetitum boni in nobis, cum bonum antea expetitum persectius esse postea cognoscitur. Praeter cum voluntas lit appetitus boni eum ratione, ut definit λristoteles I. Rhetoricorum cap. Io. fieri non potest, ut ii mo voluntatis libertate praeditus, malum
qua tale, seu formaliter malum , ut Phialosophi loquuntur, appetat. Ita sentit Dionysus Areopagita tib. . de Diuinis Nominibus. Diuus Thomas I. a. q. 8. Cicero ψ.Tuscul.qq. Neque libertati h minis obest, quod appetere malum, ut tale , non possit; satis enim ad libertatem est, quod positis duobus bonis, utrumliabet amplecti possit, alterum respuere. Est quidem malum obiectum aliquod voluntatis, sed fugae, ut illud caueat. Nequet etiam obi jei hic de Phoenice potest, qui
appetere interitum suum videtur, quem sibi procurat, quippe eum non intendit, nisi admodum per aetcidens. Nam cum
ipse lignis aridis congregatis superimp Diuitiam by Coo li
14쪽
M o R A L I V M Lib. I. Tit. I. . 3
sitis aerem alis artando flammam excitat instinctus naturalis est, eoque refertur, ex eiusmodi lignis , totus hic conatus & ut Phoenix sibi simile procreet.
CV Μ res omnes a casu & sertuna esse non possint, siquidem tam con
stanti ordine tenoreque procedunt & agunt, sed ab aliqua mente sapi- Reisi emisente , cuius proprium est . nihil nisi fine proposito, operari, certissi-- --mum est rebus omnibus costitutum esse a Deo finem, ae propter illum agm D t tm uniuersas. Etenim eum omnis Natura ad bonum aliquod tendat, in quo 'ρ posita est ratio finis, manifestum est, non minus res omnes propter finem ρ qμε agere, quam omnes suo appetitu ad bonum contendere. Videmus in rerum generatione prius esse semen, deinde arborem, at ubi ordo is seruatur, ut unum necessario post alterum fiat. Ei operatio est propter finem. Ipsa quoque bruta naturae quodam instinctu propter finem agunt. Sic araneae telas conficiunt, ut muscas capianti sermicae grana colligunt, Vt hyeme vivant, hirundines nidos parant, ut in ijs pullos suos alant. Et quanquam bruta veram finis rationem non litelligant.eodem tamen illo Naturae instinctu. quod sibi bonum est, non ignorant.
Additamentum. Ε terrent nonnulli olim Philosophi, ad quod reliqua reserantur, & in quo
qui e tota rerum natura fines sustule- quietem habent. obseruandum autem Tunt,ut Democritus, Leucippus ,& Epi- non omnia eodem modo propter finem cror . de quibus Aristoteles a. Physico- agere. Homo ita agit propter finem, utrum. Nee defuerunt, qui Dei prouiden- finem cognoscat,&hunc quatenus bo etiam negarent, quod impium est. Omnia num in quoddam. Muta propter finem propter finem agere docet Aristoteles r. operantur, quem non cognoscimi, sed Eth. cap. I. optime Cic lib. 3. de Natu- rebus quibusdam praesentibus ad illu ac
ra Deorum. Omnia pmpter aliorum cau- quirendum mouentur. Sic aranea ad te-
sas fiant generata, ut fruges atque fructus, iam fabricandam mouetur lumine Solis , quos terra giguit, animantium causa, ipse calore , fame , vel re simili. Inanimata ad autem homo ortus est ad mundum con- fines suos feruntur naturae quodam impe- templandum de imitandum. Idem lib. a. tu, quem suprema mens,id est Deus, diride finibus. Vt adcursina eq-s , ad Modum git; atque hinc fit, ut sepius homines abra, ad indagandum caras ; sic iam ad D.u fine suo aberrent, quam res istae nat m , inessumdo ct agemum est ristin, quasi rates, quod homines suarum actionum nimiailis Dem. Valet hic commune illud domini sunt, pro arbitrio suci quod vo- axioma. Deus o M ara nihil faciunt sestra. lunt aggrediuntur, res naturales a Deo Ipsa elementa naturaliter ad sua loca se- derigantur. matur, proprium autem est finis, esse id
an necessariumst finem aliquem esse actionibus humariis prepostum.
No u sine ratione Biantis illud consilium est . Tespice ςm. Finis enim Netos
actionum humanarum est scopus, primus in intentione, ut dici selet. rivi est laeta ultimus in excutione. Et sane dene vivendi causa motrix est bo- νηπ.nae vitae finis. Nam eum segnis & otiosa se humana vita, praemijs moueri debet. & stimulis quibusdam incitari. Debet autem hic fini; cognosci. admodum enim cognita via citius conficitur iter , ita hoc fine velut memtis luminibus perspecto melius vita ad summum bonum dirigitur. Nemo recte iaculatur, qui scopum non videt, nemo rectd pingit, qui exemplum non cognoscit; nemo caste integreque viuit ', qui praemium aliquod non
sperat. Adeo propter palmam virtuti id est propter beatitudinem, quae &
15쪽
bonum est inimum , de s s noster, omnia in vita cursu suseipiuntiar. St. cui autem in Olympicis olim ludis, is corona solum donabatur, qui emta bat & vincebati ita reserre is virtutis olivam dinaxat meretur, qui in Virtutis stadio decurrens victoriam reportat. Omnino igitur necessarium est,ut Amonum humanarum aliquis in finis, qui si tollatur , Otiosa erit omnis rerum optimarum electio, ibalis virtutis amo, insana tot laborum suste tio, vana, quae instituitur, de bonis moribus consultatio. Caetera animaim tia . Xenophonte teste, tribus potissimum rebus ad obtemperandum adducuntur , abiectit cibo, generola delinimento, contumacia plagis; at homo cum animal sit omnium generosi unum, praemijs ad o tum inustatur.
Auditamentum. Honor non solum sit artes, ut pr
uerbium habet, verum etiam virtutem ; adeoque nece latium est, ut homines ad virtutum actiones excitentur, iis
propositum esse finem aliquem seu pra mium. χppe ut ait Salus ius in fagm. his . mad IacileqQ-nigrarasto est bo .
citantur: ut ait Arnobius Fer. lib. I. Casin dorus vero lib. 8. Epct. aa. Cmores, inquit, stadior mero re coro glorificar,
o Olympi i cursis palma frequens nobilitat: sic vel in Diaru risus glori re satur, cia=Witenter premia referimm .ita enim comparatum vi,quemadmodum ait Livius,
videamus, Eo mii tri rem M peruriam, uniae eata unam atque MDrstiatur. Nihil non aggressuros Mannes, si magnis conatibus magna praemia proponantur a magnos animos magnis honoratas fieri. Accedit quod-ue opae trauseris eat, salsa pra-m cogitatur θμι prae 3s aris stlaboris, ut ait D. Hieronymus. Inisus triint privimoin re pia, inquit cassi orus, in Epistolis. nee quisquam est, qui
non ad munerum summa nitati raste dere, quando irremuneratum non relin
quitur, quod conscientia teste laudatur. Tantam horum praemiorum necessitatem existimauit Cicero, ut lib.3. de Nat. Deorum afficimuerit, NeqM domum, πινα Remp. stare pose, si in ea recte factispraemia extera nulla. Hac de re iterum alibi.
Variae Boni Diuisiones. INpirmis quidem bonum aliud est honestum. aliud utile. aliud incundiae
Honestum est. quod eum rectae rationis iudicio congruit. Vtile est,quoa Naturam dc Vitam iuuat Iucundum, quod naturale reficit ac recreat appetitum .Ex his tribus quasi sontibus actiones omnes oriuntur. Mentis ac rectae intelligentiae est dijudicare. voluntatis exequi,& actiones suscipere. In honesto subsistit rectus appetitus, ut in virtute ae scientia. Vtile velut gradus quidam est ad Honestum, ut sunt diuitiae. Iucundum in ipsa Boni possinionesiuitioneque consistit, ut honores obtenti. a. Diuisio. Triplex deinde constitui Bonum solet. Animi , Corporis . Fortuna Bonum animi, quod iii animo est , ut Virtus dc Scientia. Bonum corporis. quod in corpore est. vi sanitas, robur, valetudo, pulchritudo. Bonum sortunae, quod a fortuna est, εc illi obnoxium manet, ut divitiae.thesaurus, posisessiones, honores, amaei.
3. Diώμ. 3Onum Vel Intemum est, Vel Extemum. Intemum est, quod in ' nobis consistit, ut animi vel corporis bonum. Extemum est, quod aliunde dc foris aduenit, ut a fortuna quicquid est. Ex omnibus his de illis aliqua per se expetenda suA, dc laudanda, alia expetenda tantum. Illa animi sunt,haec corporis ec fortunae 4 P si , Marcus Tullius aliqua ponit Bona, quae sua vi nos mouent. dc ad se trahunt, non propter fructiam , sed propter excellentiam ac pulchritudinem suam,ut sunt Virtus,Scientia,Veritas. Alia utilitate sua animum percellune, ut opes .c quaς que Fortunae commoda. Denique alia di dignitate sua
16쪽
εe eommodo voluntatem impellunt, ut Amicilla , bona6ue fama. Pytha- moras rerum omnium viginti classes seu series quasdam instituebat, Bonaruticem, itidem Malarum decem.
Malum. Vuadratum. oblongum. Dextrum.
Sinistrum. Caeterae hic omitti possint diuisiones.
Editamentum. Quatuor hie potissimum Boni diui- nee aliis referuntur, ut Deus. Laudabiliasiones reseruntur cum duabus illis quae alio referuntur, ut virtutes ad beati Uytha reis bonorum & malorum chamin ludinem. Natura,quae per se nec lau daniabus. Plato bona omnia vel diuina, veI da sunt, nec vituperanda, ut diuitiae, ve- humana ponit. Eadem in quatuor genera huthas corpor , arret, scientiae, iotar, fledistribuit. In bonum morale, quod situm his similia, de quibusillud Terentij aeetia est in virtute. In Physicum , quod rerum piendum in Heaut . actu T. Scen. a. Qui naturalium persectio est. In Metaphysi- Miscis, ei boa: quin utitur recte, mia. eam, quod est Entium communis affe- Et quia ijs uti tanquam instrumentis &ctio. In diuinum, quo diuinae mentes h adiumentis qui Mam in utramque parnainumque piorum animae Dei munere tem possumus, potentiae dicuntur. Pertia fruuntur. Ita refert Picolominus gradu patetici itria bonorum genera constituunt, 3. Cap. 3. Aristoteles I. Magn. morat. c. Animi, Corporis Fortunae , de quibus α. Bona facit triplicia, Honorabilia, Lau- Cic. lib. I. Acad.qq de 3. Tuscul. Aliae dabilia,Nqutra Honorabilia,quae in stipis donorum diuisiones huic instituto non sis finem & perfectionem suxin habent, inscrin qnt.
'V M M v M Bonum est ultimus actionum humanuum sinis, qui propter se expetitur, omnia propter ipsum. Adeo-6ue est ipsa selicitas seu beatitudo. Cum plurimae autem Boni. sint eius proprietates, tum quinque praecipuae existunt, quae quale sit demonstrant. Prima est, quod sit optimum. Cum s enim finis omnis sit bonus, necessarium est, ut id, quod finis vltimriationem habet, & ad quod omnia reseruntur,riptimum sit. Secunda quod sit perfectissimum. Nam cum optimumst, ninitque addi illi possit, consequitur & persectissmum esse , ein id. cum addi nihil ad excellentiam potest: sit persectissimum. Tertia quod si pulcherrimum. Qui p-
17쪽
pe summae persectionis comes est summa pulchritudo. Quarta quod sit per se seruientissimum. Quia ita omnem persectonem & excellentiam complectitur, ut addi nihil possit, nihil demi.& quo contentus es qui illud est adeptus. Qia inta quod sit hic dissimum. Manifestum siquidem est, id
esse vel maxime delectabile.& surriliatrrex se voluptatem effundere, quod Optimum, peries issimum , pulcherrimum , .aς buffcientissimum est, Mquod omne desiderium explet,ac satiat appetitum. nde cum quis ad summum Bonum pertingit, bonitas cius animum sistit,perfectio absoluit, pulchritudo condecorat , sussicientia explet, iuFnditas racreat
. adita iratum RIsTOTELEs I. Eth. cap. 2. S-mum bonum est Inis rerum agraviarum , quem propter seipsum vestimus, alia veria in Plato in omnium actionu, cuiusgratia alia careerasacere osorter, non autem ipsum aliorum causa. Stoici definiunt esse illas, cuius gratu omnia ostia orent efacta sunt, ipsem autera nutrius gratia. Alij si1mmum bonum id es dicunt, quoumma bene vivendi rectet facieruli insilia νε- feruntur. Et ita sere loquit3r Cicero x. liabro de finibus. Qis descriptiones omnes inter se conueniunt,declarantque id summum bonum esse censendu, quod quando homo adeptus est, beatus est, in illo acquiescit, nec quicquam ulteriug desi . derat. unde fit, ut dicatur Vltimum ap
petendorum , Item extremum, summum.
Latini beatitudinem , felicitatem , finem his, finem bonorum, summum Bonum appellant, cuius cognitionem ita necessiis nam Plato censiit, ut existimarit inutilem omnem Hemiam, imo noxiam, sine notitia optima Mis. Ita ille in Theaet. Et
Aristotelec T. Eth. cap. a. Enimvero ad viatam etiam utilis, , ct magnam in
mentum habet cunitis finii ; atque ut sagitta-νij, qui scopum habent, magis quod oportet asesequamur. Cicero autem I . finibus est id vita tantopere quaerendam, quem quis M s, quod exetremum, quod ultimum, quo simi omnia lane vivendi recteis tendi cou ιia reserendu p Proprietates summi Boni, his enumeratae sub singulis rationibus aia
Summum Hominis. CV M omnia propter finem agant, tum ultimum aliquem dari finem
dubitari certe non potest. Acquiiscunt in eo Bruta quod comm ex , t Lappetitum ι & res Quae sensu carent, suo in loco . quem Natura praescripsit, consistunt. Quod eum lia sit nefas esset hominem animain bilissimum vitimo suo fine ac summo Bono destitui, propter quem condita sunt omnia. Non frustra illi summi Boni innatum est desiderium, se stra vero conditae essent res aliae uniuersae . si qui omnium 4rbiter & D minus est homo finem ultimum nullum sibi pradixum haberet. Ipse miraculum est in Natura, & omnium omnino finis, ut aequum proinde sit,certum aliquod propositum esse Bonum, quod praestantissimae eius respondeat
Eneca Epist. 's. Properamus vanetf- ilice. Illi enim crasmrire debet, mininagia omm si mini , ad quem nitamur, ad mm ; non distoneis uia, nisi cisi iam vitas quem omne factnm nostrum Elimg resticiat, siιmm yro 'a est. Nemo quamuis parnos velisi nati rant dis a si in Ai Od dirigendus habeant colores, similitudinem reddet, nisi iam est curis. Idem Epist. II. ofundit causam constet, quid velis pingere. Meopereamus, qui nostrae stultitiae & malitiae esse, quod de partibus vita omnes delibera lues, de tota ignoremus, Uti non assidue meditemur nemo. Scire debet quid petu iste, qui sagittam silmmum bon im , his verbis. Quoties quid viat mittere, o tam dirigera, ct moderari fugiendum sit , aut quid petendum vales scire ; mana tetur 1. Hactenus Seneca. Huc r
ad summum Bonum Opropositu totius vitare- fini possunt, quae diximus ad caput q. gle
18쪽
Titulo I. Aristoteles lib. I. Rhet. cap. I. Perme autem tum priuatim cuique, tum communiter omnibus scopus quidam est,
quem sperantes de eligunt & fugiunt, isque est, ut summatim dicam, tum felici eas, tum quae ipsius.
An si mi Boni solus homo sit capax.
Solus sane,si Angelos excipiamus Neque enim appetere illud Briata pos.
sunt, cum eius in ijsese appetitus non possit, in quibus rationis nulla vis est, aut intellectius. Natus ad imperandum est homo, reliqua ad seruiendum omnia.Seruiunt homini vel ad victum vestitumque,vel ad conseruandam valetudinem, vel ad oblectatione. Adgo quicquid est caeterarum omnium rerum ultimum suum in homine finem habet, hor suum in Deo, nec propter Dei commodu,sed suum. Et quanqua subditus sit Deoilixe tamen iubiectio regnum eius est. Dominatus.& imperiu; Ab ea te ι .cedere.
nisi rei sese alteri creatae sabmittat, non potest, ψ vhRde m eii vilissi
Additamentum. Ovidius x. Metamorphoseon nam,& Rat Ioadest, Democritus apud Sto
Pronaque cum stecinit animalia caetera baeum. Felicitas non in omentis, inquit, vel terram auro multo habitat 3 Mima est domicilium Os hominisublime hiat, caelum videre, Damonis, r. 'DA.Et Plato in Phileto cum Lust, ct erectos ad Mera tollere vultus. definiat felicitatem esse Dei a limitati Cicero lib. I. de Legibus. Cum Natura nem, satis indicat solum hominem esse cateria animantes abiecisset a/pestam, solum eius capacem, qui soli assimulari Deo p hominem ererit, o ad caeli quasi cognatio- test, quatenus potest. Inde Iamblichus, Gmicili primni constectum excitauit. Idem Beatus est, φι Deo pro virili sua est milis, 4. de finibus. Summum Bonum est in In- ferfectus, simplex, -xs., a sita hac humana genij praestantia, quam , virtutem voca- abiurictia. Sacrae Scripturae de nulla, nisimus. Socrates olim interrogatus, Quinam de hominis, felicitate loquuntur. felices cseu Irespondit, Quibis animus pra- ' u
Au in hac, An here in futura γita, . . muni illud si Bonum.
PR 1 s c o κ v M Philosophorum nonnulli, cum antisaduerterent omium hominis initium esse lachrymarum vitam miseriarum longam negauerili seriem . finem nihil aliud, quam dolorem dc horrorem , negauerunt vllam esse in huius vitae decursu selicitatem. Aliqui alij vero, quos Athaeis
accensere licet, cum homini': animum una cum corpore interire iudicarent , ac nullum aliud superesse Bonum extincta vita ulla ratione assequerentur, omnem in vitae voluptate selicitatem constituerunt. Solon ter interrogatus a Cra so Lydorum Rege, qui tam esse felix Videretur, cum pri- να .is., maresponsione Telli sortitudineat commendasset, secunda Cleobis & Bitonis pietatem extulisset, quod iugo suppositi matrem infirmam ad Iun linis. nis templum traxissent. tandem tertia . ut Croeso periculose in diuitiarum Oceano exultanti, cautelam sapienter daret, neminem ante obitum dicendum esse selicem assirmauit. Et sane id testatum Polycratis Samiorum Regis exemplo videtur. Hic enim cum nullum unquarn vel leuissimum a sortuna damnum accepisset, abiectiumque etiam in mare summi pretii ann tum in piscis exenterati ventre reperisset, tandem tamen summo cum ludibrio ae hostis victoris iussu laqueo vitam finiuit. Ex his opinionibus ita ac- ονέι sicipienda prima est, ut nullam in hae vita felicitatem, quae quidem periecta explicatis sit, esse intellis M. Secunda omni ratione destituta est. Crediderim ve
19쪽
to nihil aliud solonem voluisse. quam de hominis in hac vita felicitate ante vitae occasum serri iudicium non posse , quod obnoxij fortunae turbini-ι bus semper homines vivant. Caeterum cum duplex sit vita,praesens haec, de quae post hanc altera, dicendum est summum liquod huius vitae Bonum esse,& aliquod a ternae: adeo ut felix etia quis dici in hac vita possit.Si enim omnis ex hac vita selicitas tollatur otiosa erit lesum constitutio, qis: tamen ad effciendos ciues beatos est introducta , frustra erit omnis tin hae vita labor. & appetitus selicitatis , imo misera vita , tanquam nauis variis db;,b;e fluctibus agitata, si nulla sit virtutis anchora nullusque portus- Qui ergo in si risi . hac vita stabilis ae quas perpetuus in virtutum actionibus, suamque vitam rectae rationis eonstantia dirigit, & eam habet mentis excellentia mulDtis vis utum omibiis confirasitam , ut corumpi facile non possit . is felix est hie dicendus. Mon negandum tamen . quin qui ita felix est fortunae telis confisatur. mobias affigatur, extremis malis saliquando vulneretur . inque animo assectri haben & perturbationes, sed quia non labascit, ac po tius tum maxime lucet de triumphat,adhuc felix est dicendus.
ARistoteles liv. T. Eudem. cap. a. pit. fit in hominibus, qui vinctia
i t mnibus con quendam recte cant sibi, & asserunt virtutςm , & veram viventii propositum est, qui modo, ex elictio- Philos phiam. Ipsae Scripturae Sacrae ali- ne uiuere iam queant. Item, alii autem iam quam in hac vita felicitatem .admittunt ab initio M tuudinem non redhe quaerui, D. Paulus I .ad Corinth. cap. I 3. Videmus, quamuis eius 'bi tuendae facultatem ha- mnc persteculum in anumis, trac-em μ' heant. Supponit igitiir Aristoteles dari, cis ad faciem. Ibidem. Ex parte tavissimus, in hac vita quandam selicitatem. Plato' er ex parte prophetamus , cum autem venerit vero Duplicein finem es le ait, Unum co- quod perfectum est , euacuabitur, quod par municadlem de primatium, qui est in ir te est. Sic indicat huius vitae felicitatem , sis Idaejs. Alteiu qui ab eo participat eiq; tantum esse inchoatam; futurae autem via communicat ,& similitudinem aveo ca- tae absolutam &pcrfectam.
Anera elix esse miser nonpositi.
CVm is vere ac proprie tantum sit miser . qui sceleribus est mancipa..tus dici miser non potest, quem felicem hic appellamus. Qu pet
lix virtutis semper est studiosus, sapiens, sortis; miser vetis ingenio carens animo abiectus, & flagit ijs coinquinatus. Vincit animo sori nae procellas, & inuictus ea perseri selix , quae illa adfert. Equidem vulgo, qui opibus destitutus egestate aliqua premitur , appellari miser solet; at vero quae aspera Sc iniucunda sunt, vitam reddunt longe beatiorem, & animo triumphi materiam apportant. Stoicorum ea constans Olim opinio.
Sapientem esse Aiserum non poste, Et nemo potest non beatissimin esse. in quit Cicero in paradoxis, qui est totus aptus ex sese, quique inst uno μ
FElice hic virtutis studiosum ac sapieo
tam appellamus , S hunc miserum esse posse negamus, etsi in egestate sit,aut dolore. . Hoc consignat Diuus Ambrosius lib. I. de Iacob. cap.7. Monstogitur suom doloribus corporis, nec vexatar in commodis, sedet iam in Erumnis beasas inanet. Quia amin delectatione corporis vita bratitudo est, sed in conficientia ρκra ab om i lise, peccati. M Mea dς Vita beata cap. 23. Totumforametaret in sapiens destiat. Quare. Quia, ut ait
Cato apud Poetam :' . Gaudet patientia duris
Milas est,pιoties magno sibi constat Honestum . Potest quidem pati aliquid , qui felix est,
Sensium enim hominis nulla exuit virtus, in
quit M.Epist.8s. sed ης timet, ct inuictas eaealty dolores suos stinat. Epicurus voluptatisi Magister apud Ciceronem lib. a. qq Tui. Si uratur Sapires, ait, si cractetur, in Prusi
20쪽
M o R A L 1 V M. Lib. I. Tst. II. 9
riss tauros eris, dicet, piam ne estis y lanas imperat ridem Epist. 7r. Non Muco etiam hoc non cura ' Et vere morti vicinus Sapiraim ex binitium m-reo, nec dolores asim fecit ipse Epicurus.vnde de illo Sene- in as rupen stumsensium admis- 'Epist. 9a. Qui parro ' incredibile vide- tentesismore. Memmi ex ri inpartum il-tur, aliquem insummu criniaribiti politaris Iam de compositum. Atera est irrationalis: iucere , beatus simn y Atqui bac nox mi ars, hac mσrdetur , urit in , dolet. Altera rationarina voluptatis est audita, Beatissimum, inquit, lis, hac incomisti opinisnes habet, intrepida hinc θ Utimum diem .eo, Epicuri cam illum est e r in ita. Ex quibus patet sapientem hiauinina discestiat rqueret , hinc las abi- seu virtute praeditum non esse plane sineta exacterati dolor veruris. Quare e hure assectibus seu perturbationibus, sed messibilia has sunt apud eos, qui virtutem colint, eas non labi, verum inter eas in sua selicia cum adeos quoque reperiamur, a ad quosv tate stabilem manete.
Variae Heterim de felicitate Sententi
OVae datur in hoc vitae curriculo felicitas, non ea est sane, quae vulgo videtur, aegfoto sanitas, pauperi pecunia, ignaro domina. Ueterum Sapientum testimonia responsaque magna sunt hae in re documenta. Interrogatus Socrates , apud Stobaeum, quid esset felicitas, Voluptas sententia inquit, quam n apstritu sesuitur. Quinam selices λ isti inquit qώi sinarii. mentem bonam is patio pomisnt. Ab eodem cum quispiam sciscitaretur, num potentissimus Persarum Rex selix esset, 'Nestire se . responditio eruditione itistitia set instructus : in hoc autem hominis esse felicitatem offerum istum esse, qui fit iniustin. Satyricus Iuvenalis.
Hos quo4 elices qui ferre incommoda vita. Y re iactare iugum vita didicere magistra. Diogenes, eodem Stobaeo teste, veram esse felicitatem illam dicebat, quae essicit, ut mens & anima perpetua in tranquillitate hilaritatini eollocentur est ut heremur semper nunquam tristemur Eodem pene Mu Demoer tus felicem illum asserebat . qui eum exiguis pecuniis hilaris esset: infelicem autem , qui magnas inter opes tristis esset. Thaleti is felix dieitur, qui compore sanus es de animo erugitus. Ab Anaxagora cum quidem male sanus quinam essent felices quaereret. 26mosane ex iis , inquit, quos tu felices existim- ; sedis , quem tu miseru- credis. Ita Valerius Maximus refert, Horatianae Lyrae pulcherrimus hic est sonus.
Non possidi item multa vocaveris. MIe beatum : remara occupat. Nomen beati,qui Deorum. Muneribus sapienter uti, Duranetque castet pauperiem pati:
'iusque letho flagitium timet. Sapienter vero Iamblicus felicem illum appellabat, qui Deo , quatenus fie- τε Mici. ri potest , .similis saerit, persectus , simplex, purus. & ab humana vita separatus. Diuinus Plato, ut testis est Cicero, eum demum in vita beatum pronunciari volebat, cui in senectute contigit, ut sapientiam verasque opiniones assequeretur. Plures non produco , neque enim de ea disserunt isticitate, quam inquirimus. Vulgus laetitia felicitatem . tristi ia miseriam aestimat. Non pauci ab euentu visamque censent, & ab animorum con