M. Terentii Varronis Pars librorum quattuor et viginti De lingua Latina. M. Vertranius Maurus recensuit. Additis indicibus fidissimis & amplissimis

201쪽

v I PIA. 33 par . idem illi bonorificis Acadae selibra qui peis inre, perhibuit testimonium: dixit, em,quae ibi uersistis , ostinetonem se habes pe cum M. none, bonane omni licite acutigmo, ex sine uila disitione doctissimo Non aut eloquenti, imo, uel sicund jsimo: quoniam' re uera in bac laculiare millim impar erat Ued omnium, inquit,sicile acuto .Et in qs bhru, usi cuncta dubitan, da ebe contendis,addidit,sine ulla dubitatione Oct imo. Procto de hae re sic erat certM, ut aut erret dubitatione, tu quam solet in omnibin adhibere remum in hoc uno. etiam pro Academicorum dubitatione distulaturus, se Academicum fuisset oblitus. Quod minime mirwm uideri debet, eis lili tantrum cicero tribuerit, ut ex uultrum iulius in sua scriptis quid amplirus quaerenus ibi uidere uia ,s deretur, er iudicum varronis imprimis pertisseret: quod erus ut isse dicit, Δεινος ἀi-ταχα κεν ά μ έτιοιίω, uir Prauis, erior te insontem accusaturus. Q uerba,pro ea quae fuit inter istos amicitia, non vararatu culpando calumniae dicta uideri debent, sed potius αο prostru ab animo admiratione capto, qui unius ex omnia

bustius censistam maxime uerebat . Erat autem etiam

im is M. Tussius multus in varronianusiriptis euo, uenda, quod epistola quadam ad Atticin iniscat Atticus. enim in libraria sua Varronis libros habebat, ita ut Fbiis pateret,ab Attico absente per uteris cicero peihi cum ei utendum in libris quibotim in rebus est,ad eos quos inmaturas habebat. cineram quod Atticus ad ciceroni

scripsit ,β ini siexis vrerelim illius libras desiderare, Cr magni aestimare,illos, ei dari periculo tu ut suo, stritio ut cicerost uinci, non sine cibi cultate pateretur. Aliquarum cum in eo substitu cicero, quod illum i non ε

202쪽

desiderio tenebatur. Ad haec, de Varrone uiro Roman rum eruditi simo M. Fabris in risi a libro x. inquit,

Plurimos hic libros er doctinimos composuit; peritissis

ni linguae Latinae, ex omnis antiquitatu, er rem Grae' scarum,nostro j plus tinenscientiae conturia, quum loquenlita. Idenis de eodem dixit libro xii. Quis multu, imo pane omnia tradidit Varro Praeterea concinit his Plut chus,apud quem legitur in Romulo, Varro phialosophus uir Romanus, ta historiarum monimentis p 'ioris imus. Eodem1pectat de isto L. Gel Lactant tessirimoniam cὰm libro primo Institution- ait, M. rrone neminem unquam doctiorem, ne apud Graecos quidem, ne apud Latinos uixisse. Oct imorum homi, num de illo testimonia bonorificentiora uti quam ut qua is debeat O . Rhemm Padaemonis oblocutione comoueri. Is enim arrogantia luit mira, ut M. Varronem porcum appellarecbeci er natus er moriturM Eterus iactaret. sed uir uiti s omnibus in Sinu male dicere sicile peccesοαrum consuetudine potuit, benefacere,non is em neque et o

quod de Ae possicebatur, praestitit, neque se, quin per in

uidiam proicipes uiros insectaretur,absiavit.-e mera risisitab literatoris eius memoria deleta est,id.Varronis, qui Latinasluctus Latiniores cir literatiores ejecit,uirtus, nec obliuione eorum, qui clim eo uixere, nec postea xsriorum reticentiu poterit aboleri. Sacrosancta uero huius autoris recordatio, cereas reuerentia, quam eiuε memorariae prae timus uadet,ut si non corpu4 scriptoru quead odam uellemud,at certe eorum reliquis qua ratione posisumus, ub iniuria obliuionis ascrui .ltus quisequuntur a libri Voronis,ex 24.Tussy, A. sic , S .Pomni,Non

203쪽

qui TAT V M libri quadraginta Cr unus, opere tavis men in duo uolumina di cristo. Licet enim irae Terenistivi de lingua Latina libro quinto libros Antiqui si, n mero nullo addim,recensicut, Cr PopeiuK Festia libro unis decimo, id breuita ita Paria ictum est,cam sit aliter apud alios. Fuit igitur opus illud in res h unas diuinus1; diuisio simul refert Augustinas ciuiduis librosexto,cap. 3. ADterum uolumen inscriptu fuit titido RERvM H M A N A R V M, quod Plinivi libro decimotertio nimis cupa IIumanarum antiquitatam. De ijs fuere libri x x v. quor senos Varro quatuor dedit partibus. Sex primuis ex hominibus,siecundissim de locis, terlijs senti tempoαribus psit:s quartos e denis postremos de rebus absoluit. Unus autem singularis ante illos omnes in capite positus erat, qui prius communiter de omnibuε loquereatur. sed amplius de Us ex Macrobis obseruatium baseo,ao vii quenque de sena Ebra issis proprio nomine inscriptura uisse: O Varronis rerum h anarum Issi a deis

ei notertio ad decim non titscriptus, DE D iEn v s: item alier a decimonono ad uicesim quintam, fuit inscriptus DE BELLO ET P A CE. Alteram v I en c. caesuri Potu.Maximo dedicam,titulum habuit

RERUM DI v IN ARVM: quod post scriptionem de rebus humanis autor an essus est, de industria: quonia cui prior est, inquit, pictor quani tabula picta,prior I er quam edimire,ita priores sunt ciuises, qua ea quae o a ciuitatibus sunt instituta. inrare in iis Varro,at aliquid ι dom de eiuου pietaste dicam, scire se pro Lyca est, deo-

204쪽

ιοι M. TEREM VARRONI srum colendorin superstularim Ronianos inue ,seuob iudiciosiuo cultum illor minime secuti , Ied e ciuilis moribM ac legibus oppressum fuisse.Deum urbistrabatur animam esse mundi ed er hunc ipsin miandum esse deum: illum uero nominis asterim penuria Iotum et, s. pellabat, nesciens,inquit Anelius,quid laqueretur crea, tum preterra mundiam, cr ratione seculorum a fide mostra, litem, diuina non abhorrente , existimabat, ut est apud illum, ciuitatu libro decimooctauo , cap. 4o. Id cum di sicilliet antiquos Romanos plusquam annos cum

scptuaginta deos sine simulachro coluisse , id si adhuc

transiiset,inquit,ca dij obseruaretitur: er pomare lato Iudaeorum exemplo, inquit, Qui primi simυluchra

deorum populis posuerunt, ciuicuibus suu er metum dempserunt,er errorcm addiderunt. In quo quis non utidea quantum propinquo it vertatis ait Augustima.

Idem Abulis er sigmentis aduersus deos fidem non actiabebat, ne de eorum maiestae indignum aliquid sentiret.

consilium tamen Romanorum nescio an opera confluita

prodidit, ubi loquens de religione dixit, muta esse uera, quae non modo stire uulgo non fit utile, hed etiam ines hi sint, aliteraexistimare populum expediat. Sinulueruliquando ausius est vGro ponoribus exprobrare, esse in ahs ac religionibus complura, quae idos laterent,qu omnia ipse aperuisset er declarasset. Amplius quos cis utimeret, ne d Romanorum non hostium incursu ,hd cis iam negligemiaperirent,d ea uelut ruina liberari illos

a se dixit, er in memoria bonorum per huiusmodi libros recondi atque seruari, illud,st ciuibus suis pro ingenti beneficio prae re. cum autem de dijs uprurielaperuiret, io homine quiddam esse tretiam ex corpore cr animo cos

205쪽

in ipsa uiniueo senti retruro cerneretur. Idem extris G uua generibias,inlabo, actuoso, er misto tertium boo

s in prioritas compositum bi incere a Burabat: de

bonorum ex tetrarorum sinoM mao mcio dubim e se dicebat , ut restri Augustim cruria libro decim

notis,cap., Evilicauit aure varro thcologium Mimino ciuimuιiluxvi. libra. Nivntorias opem inuis unico raro postio, quidae omnibM tractaret,s Penus ires priorisfripii ou DE HOMi Ninus, aeseri tres DE Lo cis, tertij DE T EM P o Ria v s, Parti DE s Ac Ris, ut sciretur qui,ubi, quando, er sacra Dist exhiberent. scd quia dicere oportebat quibus eriisas berem, de Diis itere ires extremi libri rivi opera: anteis

c T is, ut est apud illum in v I i. ciuitatu.Erat item ercaeteroru librorum quisque proprio donarus nomine, ut a. indicia Macrobius, ubi Rerum Liturum librumbextum pro is eruppella DE SACRIs AEDI avs .Q-bius quidem libris ea tracta in Terentius, quae curiλι nemo quaesiuit inuenm doctis considerauit attentius, dis tinxit acutius, diligentius plenias ue conscripsis, inquis 1 AOP timu libro de ciuiue V i. Praeterea exfra uoli men Aruiquitatu scripsit Varro DECVLTY,DEo-R v M loestum n quo uersus quosdam α. Soram ea posuit,ides refert libro VII. cap '. DE VITA POPULI ROMA N a libri quatuor apud Nonium proin Arunsum, quil in mendosis codicibus de uua patrum arx pellisaamr. DE TR ia v. irrcripti quosve um

206쪽

o M. TEREN. VARRO Nissc ne quot uero, non salsistis eorum ipse vorio libro quarto de lingua Latina meminis. Item D E A v o v R I-B v s, scdsine numero libri Varronis commemorantur a

B v s quoque eiusdem fuere, distinctae in libros adigisti scr nisi fissior, scptem, eorum, primus recitatur apud A. Gelli .In quilvis Μ.Terentius benignipimo sane in xcnto,ustuminum suor secundidati inserui non licet M tantum septingentorum laustrium, sed er eorum alio quo modo imagines ne pateretur intercidere figuras, aut vetustis cui contra homines ualere. Qua immeris iam ventione 1' etiam inuidiosiu dicitur Oe,quemadmo sit libro xxxv. c.Plinius scribit, quoniam immortainsem non solis dedit, uer etiam in omnes terras misit, ut prae cures csse ubiq; cr claudi posscnt inde est quod ro Hebdomadum, sub imagine Demetrij laudatum, nullius

libri iacta mentione. Addo DE PROPRIETATE SCRIPTORUM, item DE COMOEDII sPLAUTIN Is libros a Macrobio cr A. Gessis sine nurmero citari. Item ab isto AD LIBONEM libros,quos nescias ut inscripst, quise de re scripti fuerint. D EGENTE POPULI ROM AN I eiusdem pragae

memororum diφθίm,in quibus quid a quas gente lucris uiductum, scripsit, fabulasque eas,quae ad beau usis Troia

rum celabrutae fuerunt, ab operis initio ad extremum tabrum secundura tractaui ut retalis Augustinus de civi te Dei libro decimooctauo,cap. i 3. Cr libro vicesimoprima, cap. 8. Ad haec Serum meuου ter ad Vergilium usus est horam librorum testimonis. Praetereasunt apud Fulvi Eum libello de obscuris voraniani libri DE PONTI- .s Fic Avisus, tum G libri MYset A cociori 'RUM:

207쪽

quorum alterum pro eri sext. Pompesta libro x V Ii r. citatur quos varro ab A. Gellio ex libro tertio P L AV

primo DA POST is, quem quot libri sequerentur, non possimus diuitiare. Amplius mentanis A. Ger commenta ij ad cn. Pompeium DE OFFICIO SENATvs HABEN Oi: Iedis libersuperastite Terentio excidit, quemadmodum ipse ad Oppiani-c scribit, libro, ut iste re' et EpisTOLICARUM su AESTIONUM quarto: buta timen genera limbrim quintum producit Sext. Pompeius. sed cr alij voraronis libri ab A. Gellis adducuntur,tres DE s C AE N I- . C I s o RIGINI B v s. Apud Nonium mentio est G bri octaui D I s c t p t r N A R v M : in quisus ne a tiores tractat.u putem disciplisias, quis ueteres Graeci μαθήμα S appellauerunt, ycit quod issae folae fiunt qua tuor, Geometria, Musica,Arithmetica, Astrologia: Mao vero DE GEOMETRI A liber Varronis ad M. celium Rulum, ab opere disciplinarum separatuis extitit, quem FrontinKs de limitibus agrori producitatem , it ARITHMETIc A libellus eiusdem est hodie quoque superstes, diuinitus a M.Varronescriptus, uti sunt omnia ab illo prolecta em nos Romae cum P. Fabro,AugeriolFerrumis uiris doctis a ciss nostris ex bibliotheca R do bi cardinalis asseruatum apud urentem strosiit cardinalem uidimus. Fuerunt autem nosti i Parronis etialibri ΠΕΡΙΠΛΟΥΤΟΥ: quorum primus a Nonis citatur, item c secundus: et bis loco de avito in libra suos hami iciis r cormplisitae vi πλους an tamet sa

208쪽

DE RERUM NATvRA Marcia quinque sit r. tertium recin/,-m uersu 'iptis,ut totum illud opus. Lactantio credere deben s. uenim Mn o ii. Instituti rum, cap. 13. testis est, Lucretium er varronem apud sRomanos uersibin de rem narura, ut Empedoclem apud

Graecosscrip se. Ite int apud illum Varrona prolati libri xx. REipvs Licae, in quo exemplarium estupui me ita suspectastis ruter quo loco producitur

'decmMnonM RH ET O Ri co RuM, At nunque malim legere THEOLoci eo RVM r euiust dicommemrios Diovsim Halicarn eis cient Antiquis tum libro quarto iam qui libro primo Varronem aetatus Od si appellavit. Accedis ad praedictos libros Mulum DE PH rLosor Hi Α, cuius epigrapta .alus Graeca est,sed Augustinus Latinam prostri libro doc omno clauatis, cap. r. Item accedis Epis ToLA-RvM, ut ego arbitror, συνούογῶ, qua nescio quot in iis bras distributa fuerit. NLTerentiis ad Atticum,Tullium, Turramum requentes siuras migceuatur autem a Nonis

s fueris ignor usilli quod inuolumine Epistolari Uari tyranu eris ineris cuiusdam ad hune nostrum interposio ea epistola: qualiter accipi debet apud Marcellum, quod

s A Rr s. Et quidem a Nonis pro retur ex libro secta s s TOLA L AT IN A , ita uerό ipse autor ad 3φ

209쪽

o opere trullaueris,haristat minime possum. Dixis a tem dese in Nurcipore, se scri se epistolas a doctrina,

de peregrinando er uigilia. Super baec ab illo pro retur, sine addito Varronis Epis T OLA, quae interseri deos buisse sessu, en merulo, quibus usete uidebitura sed me puto uisse torrum illum TitinJ Varronisquem

ex Epistola Pompeius Festia libro x v I a. autorem bobet. Eidem quoque existimo tribuendam Setinam apud Marcella, ubi Ggo legitur,varro libro primo Hui coro dira Sane Festus notis et Titinij setina producit,ut illi quod est corruptum in Nonianis Isin, eo libentius addita eas.Uerion σ praediato loco, cir in adis usi legitur,Va ra Mopte fuere, ex uitio scripturae nata difficultas itumihi scribenti manuum iniecit, ut de eorum restitutioneis nitit ibi βι reliquum. Viderint qui Micios ingenium, O

libros emendusiores habent. montana aute enumeratu

li u addosingularem,que DE AE s T V A R i i s sic est idem Varro libro ocis de lingua Latina scripsit. Ad hune ordinem cicero libro xv. ad Asticum, robezo ΗΡΑΚΛΕΙΔΙON, quod ait probarest, . Attiacus ita tantopere delectaretur: dej eodem ad eundem imbro xvi. ait negotia falsa. Illud uero Heraclideum quore fueris opus, incompertum est. Nec amplius quicquam habeo quia dicum de ΠΕΠΛΟTPΑΦΙΑ Varronis, nisi quod eum Pomponio probari, cicero scripsitse non moleste ferre. subuereor tamen ne sub Graeca appetiratione M. Turius libros Terentij de gente populi Roniani intellexerit, in quibus quid esset a quaque gente inoventum fictum ue exponebat Varro. Eodem enim tituloso Aristotelis commentarius olim extabat,in quo ducum g naser tiariam es Troiam curalogum exequebatur.Qnod

si al

210쪽

M. TEREM VARRO Nissi ad libros de Gente no respexit,sedisse iri Voro arrare inscripsit librum ex Historicis suis,ni filor, o E ip AM1LIIS TROI AN Is: sol e etenim idi crcompluribus fuit dupliciter, etiam Latine, vel Graece CrLatine libros suos inscribere. Hunc Demo de ili' li. sbrum seruius noster ad Vergilium Varroni asscribit. Huic addo ex A. Gellij testimonio Historicum alium, cui titulus erat, C A T v s. Eiusdem fuisse generis arbitror,

libellum DE ADMIRANDIs REBUS, cpzern ser uius appellat MIRABILiv M. Nonius babet relata quaedam ex PRO GALLO vel FvNDANIO Dy

Hi Ris, quasiuna fuerit inscriptio. Sed nec utriusque nomine liber inscriptiu,neque utrique pariter dicatus in deri potest: quare potius in hoc baeserim, an non st locus Norij deprauatus sit. Apud ictum autem in librorum Episv apbmer alijs etiam partibios, frequenter peccatum est, ut minime nos debeant menda huiuscemodi pertur bare. Fuerunt autem tres proxime enuinerati libri cum alijs compluribus, uno uolumine inclusi er generali no mine inscripti His Tonici. Diuersi ab itis alij sane fuere ex A. Gς2j tessimonio m L o G I s Τ o R I C I: , cuius generis est liber superscriptus apud idum c A P Y S

uel DE LIBERIS EDv c AN D I s: licet apud Nooniu)n pro Varroniano adducatur. CATO uel DE L I B.

E D v c. opere in duos libros diiuncto. Ab hoc praeterea Mi datur autor Varro libelli inscripti II E Ρ 1 ΠΑΙ- Δ O II o I s A Σ, argumenti a supradicto non disiis nulla, er eiusdem uolumini fuisse uidetu rinempe Iogistoriricus cum hic emi recte de liberis procreandis tractauerari qua ille de procreatst educanda. intibus nonsulascis 3 ora ducant connumerari hi quoque libri, PAPPV.,