Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

441쪽

nis sueto visitationis tempore, adire licet. Modii

quibus aegri, adstante professere examinantur, morbo nomen imponitur, medendi via statuitur, praecipitur, doctissitne enarrantur. Aegri semel per diem visitari solent, urgente casu aliquotiUS, Praesente etiam profestare. - Recipiuntur tantum in nos oconatum acutis morbis las Orantes. Si moritur aeger, is, qui curam eius gessit, cadauer viplurimum incidit. Idem negotium etiam a chirurgis noso comit clinici peragitur, sed praeeunte et sectionem moderanto studioso, qui aegri curam gesserat. - Diarium exactu in de morbi initiis, progressit, decursu, caet. diligenter curam aegri gerentes conscribere actaque notare debent. DP nj0t0misyraxe, clinicete con struendo. Quuim,p 13 srestaurata academia, nossecomium etiam renouarO-tur et nouiter instauraretur, non omnia, sed quaedam tantum mutari poterant. - Necessaria in omnibus nos oconatis conclauia in usum conualescentium Ruit; tarde enim in omnibus nos conatis aegri conualescunt, quod peculiari domicilio conualescentibus dato efficacissime praecauetur. Tale etiam conclaue in feminarum usum necessarium est, et quidem magis spatiosum, ob maiorem feminarum, quam Virorum, aegrotantium numerum. NO-

cessarius etiam hortus es , in quo aegri et conuals-scenteS, aut eundo, aut variis laboribus viribus suis accommodatiS, Corpus exercere possint Ut autem talis clinica schola utilitatem plurimam tyronibus adserat, opus est, ut annorum duorum academicorum spatio, quo nossecomium ad eunt, satis magnam aegrorum copiam videant, ut

iustam de plurimis saltem morbis ideam aequi-Tant. Hinc aegrorum numerus continuo a XXIV ad XXX esse, ultimum vero numerum non me

dere debet, ne studiosi, nimia obiectorum copia, E e 4 animo

442쪽

animo perturbentur. Particularia conclauia plura unico lecto instructa necessaria in nos conato sunt, in quibus hi aegri decumbant, qui aut singularem

in medendo attentionem requirunt, aut alios aegros, ob morbum suum, perturbant' opus etiam est loco singulari ad cadauerum incisioneS, aut potius amphitheatro anatomico in clinicae scholae Usuin, nec non alio conclaui ab aegris omnibus Vacuo, in quo aegrorum cura in gerentes colloqui secum, professor morbum quendam studiosis enodare, medendi methodum statuere, errores corrigere possit. Idem conclaue et aegris ex urbe et vicinis regionibus aduentitiis, qui in nos oconato non decumbunt, a nos comit medicis vero curan-tUr, examinandis, medicinis iis praescribendis, caet. inseruire posset. In eodem locus forte et machinae electricae esset. Spatiosa conclauia aegrorum esse debent. Quo viri decumbunt, superficiein I ssa, altitudinem I 8 pedum habet, aerisque pedes cubicos 24336 continet. Feminarum generale conclauo ambitum 96 pedibus minorem habet. Sed feminae munditiei magis student. -- in obseruationibus in noso comi osactis conscribendis et in publicos usus edendis methoduS ANTON II DE HA EN, qui plurimas obseruationes simul collegit variasque lites parum utiles operi suo immiscuit, noRRHA AVIANAE post 'O'nenda est, qui ad ea tantum, quae in aegris suis euehere, respexit. P. I a. De chirurgis, qui in aegris medicinam exercere debent, in siluendis. Patria lingua chirurgi in anatOmes et chirurgiae disciplinis institi tendi sunt Quum

autem morbos internos curare, medicina S praeparare, exhiberh of externas m horum chirurgicorum Curationes suscipere debeant, Opus est, ut essectus regiminis, morbos in terris, in quibus degunt,

443쪽

gunt, acutos frequentes, medicinaS, quibus violentae morborum accidentiae leuantur, exacte cognoscant, quaenam in chronicis morbis vitanda sint sciant, denique de omnibus exacte referre POL sint. Erunt quidem acuti etiam morbi ingenium eorum superantes, sed non nocebunt, dum naturaunon repugnant. Spectatores quidem morborum chronicorum erunt, verum hi morbi non adeo frequentes euadent, tractatis melius acuti S morbis, ex quibus chronici saepe nascuntur. Chirurgiam quod attinet, omnium, quaO Dequenter OCCurrunt, exactam cognitionem habere debent. Grauiores morbos Cognoscent, alio S magis expertos doctosque in consilium, auxilium vo

cabunt.

Ut autem in multisariis his studiorum generibus rite imbuantur, institutione opus es t. . Latina lingua necessaria iis non est. Sussicit, si bene lege-xe, icito scribere possint, in religionis principiis rito imbuti sitas, bonum ingenium, bonOS more S et bonam corporis valetudinem habeant. Physicae principia simplicia ingenio suo accommodata primum ediscere debent, nee non generalia agriculturae principia et chemiae. chemiae pharmaceuticae, iis inprimis necessariae Θ Imbuendi sunt in usualium plantarum necessaria Cognitio'no, nee non venenorum. Materia medieta simplicium et virtutum medicinarum cognitionem iis

su p pedi tat. In anatomicis demonstrationibus ad utilia potius, quam ad subtilia, neruorum, Vasorum subtilem decursum respiciendum est. Chirurgicae Operati0neS coram iis in cwdaueribus, si possibilo est, etiam in vivis instituendae sunt. Physi0logiae et pathologiae necessaria cognitio anatomi eas demonstrationes excipere , Cum eaque

444쪽

hygienes aliquid coniunctum esse debet. Summa

tandem est ad summam simplicitatem redacta morborum acutorum et diuturnorum maxime frequentium pertract8tio, quorum historia, distinctiua symptomata, Caet. exacte tradenda sunt. - In diuturnis morbis inprimis de scrophialis, morbo rusticis admodum frequente, tractandurn est, nosseComiumque in chirurgorum usum instruendum, ut internorum et externorum morborum curationes ex usu discant.

Huic institutioni duo prosessores, chirurgus et apothecarius nos comit susscient. Ipsi Rutem chirurgi non in uniuersitatibus litorariis, sed in qua-uis terra arti suae studere debent. -- Tandem de bibliotheca tali chirurgo maxime conueniente agitur librique praecipiuntur. VIII.

Tractatus de aquis mineralibus, Auctore NIC. ANDRIA, editio altera reuisa et aucta. P. I. quae de aquis mineralibus in genere agiti P. II. quae aquas minerales regni Neapolitani recenset. Dignus certe est iste liber, cuius hic mentionem

iniiciamus; quamuis enim non pauca continear, et nota iamdudum, et melius dicta, certiusque definita ab aliis, alia tamen continet egregia. P. I. Primo capite examinat Cl. Auctor caussas in P. I, terrae visceribus latentes, quae aquam mineralem

reddunt

445쪽

reddunt; distinguit inter partes minerales vere s Iutas in hisce aquis, et inter partes solummodo suspensas; inter illas primo refert salia; persuasum est Ipsi, acida simplicissima non constare, nis1 ex terra et aqua; as , quod ipse allegas, calcis vivae exemplum Contrarium probat, quae videlicet non nisi ignis principio accedente salis indolem induit: haec igitur salia, ubicunque in simi terrae decurrens deprehendit aqua, soli ita secum abripit; ex metallis solum ferrum mixtionem aquarum mineralium ingredi posse quidni etiam cuprum audi plumbum, quae certe ab aqua aere fixo impraegnata perinde soluuntur, si quidem talis aqua in suo decursu alterutri horum metallorum occurrat Zutique ex iis noxia fieret aqua, sed mineralis nomine semper adhuc digna. Tabula, qua aliorum atque aliorum salium in aqua solubilitas definitur, omnino satis imperfecta, quum gradus caloris, qu experimenta illa ad hanc determinandam instituta sunt, non sit additus. Nitrum aquis mineralibus in esse negat Cl. Auctor eo, quod non in visceribus, sed in superficie telluris occurrat; scaturiunt tamen aquae minerales plurimae in superficie, licet prima origo profundiuS lateat, et nitrum a natura ipsa interdum gigni, quale ad usus humanos adhibetur, exemplum nuper a Clar. FORTIS in regia

Neapolitano ipso detectum satis superque euincit. Materiae in aquis mineralibus solummodo susperisae, quiescente aqua, sponte sua subsidunt; qualia, ex regno praesertim Neapolitano petita exempla plura hic leguntur; recte tamen monet Clar. Auctor, in plurimis aquis huc relatis subtilissimi principii interuentu solutas esse hasce materias. Phlogiston non esse, nisi materiam ignis, quasi vinctam, et exercitio facultatis suae calefacientis, rarefacien

iis etc. priuatam, id autem profi ci a defectu aggrega

446쪽

gregationis; motu vario vinculis suis liberari phlogiston, eiusque particulas aggregari, sic nasci calorem , lucem etc. Aqua ad effervescentias subterra, adeoque ad calorem aquarum generandum opus es e. Ad principia aquarum mineralium refertur tandem aer in ephiticus, quem aerem fixum

alii appellans; aeris nomine dignissimum esse, recte monet Cl. Auctor, et historiam eius, praesentiam in aquis mineralibus, virtutes, quas iis tribuit, an, plius explicat: Alcali nullatenus, nisi aere fixo foetum) aquae inhaerens lana sufficere, ut aqua haec aquam calcis turbidam reddati Acidum ingredi mixtionem aeris fixi, persuasum est CL Auctori, totum quantum esse acidae indolis, non credibile. Quando sulphur eiusdem aeris adminiculo

aquis solutum nonnunquam occurrere do Cet, Π niseste aerem fixum cum hepatico confundit. Undenam oriatur magna illa aeris aquis in nidulantis copia, porro sollicite inquirit: Copia aquarum calidarum in vicinia montium ignivomorum, maior etiam partium in aquis frigidis earum regionum haerentium varietas, quae alias, nisi aer fixus in,

tercedat, ad alcati minerale, sal Glauberi, et sal

gemmae redoant.

6 . Secundum caput systema aquarum mineralium exponit, quod, quantum cum natura ipsa Coniaeonias, aut ab ipsa recedat, lectores nostri ex sequentelahemate iudicabunt, quod Clar. Auctor in tabulam quoque adornauit. AE Aquae minerales frigidae; a) spirituosae i. e. aere fixo laetae; I) simplices; 2 vitriolicae, i. e. ferro grauidae; α) salutares ; S venenosae; manifesto hic confundit Cl. Auctor aquam ipsana qum aura ex plurimis istarum aquarum assurgente, et in nonnullis cryptas subterraneas vicinas opplente; 3 alcalinae; α) volatiles vrinosiae, perquam dubitamus, an t lis rexi eradetur;

447쪽

detur, certe nec Faulbruun Francostarten sitirri, nε-

que aquae Lauciis adienses huc spectant; β) volatiles simplices; differre nobis quidem altera ab altera non videtur. inflammabiles; eo nomine indigitat Clar Auctor aquas aerem inflammabilem erui fantes. b) salinae: I) vitriolica; α cupri, sῖ ferri, γ Zinci: ab aluminosae: 3 muriaticae , α)aqua marina; β) aqua salsa Antium: η alcatinae: s) sale Glauberi Deiae: 6 I salem ammoniacum continentes. Deficit inter has aqua sale te dativo Hombergii foeta, qualis in montis rotundi lacu Hetruriae reperitur. c phlogisticae: ij bituminosae; α peti oleo; β ais halto grauidae: et i sulphu

Tertio capite Cl. Auctor modum tradit aquas mi- p. 13anerales examinandi. Ad fontem Uxplorandas esse, alio atque alio diei, anni tempore, Coelo sereno, nubilo et pluuio, primo visu, olfactu, gustu: Cau telae in transmittendis aquis illis siue scrutinio chemico, siue usui salutari destinatis summopere necessariae : Cuiuis terrae datam esse ab alma matre natura suam aquam salutarem. Atramenti scriptorii

448쪽

ptorii originem a nemine adhuc explicatam esse; esse tamen nihil aliud, nisi ferrum metallica facis per austerum gallarum principium praecipitatum, quae sane explicatio noui nihil habet. Mutato intelluris sinu cursu, sontem noua posse imbibere principia, quae habuit olim, amittere, hinc saepius repetendum examen. I77. Quartum Caput versatur circa usum medicatum aquarum istarum mineralium: Rectissime potiorem ess cacitatis partem ab aqua ipsa deducit Cl. Auitor frigoris etiam et caloris ratio habenda est.)Aquas tenuem ferri ochram in se continentes reserare neutiquam, Certissime non ochrae vi, nisi a relaxatione pendeat obstructio.) Sic Clar. Auctor porro reliqua aquarum mineralium principia pe currit, et ex iis virtutes earum explicare tentat. P. II. Prima sectio alterius partis considerationes ge- p. I. neraleS, historiam naturalem insulae Ischiae spe stantes offert. Omnem, qua nunC Cernitur, faciem, ignis subterranei violentiae saepius repullulanti debere, FERBERI aliorumque tum Veterum, tum recentiorum naturae scrutatorum sde constat;

huic funestae ceterum violentiae suas etiam debet tam aquas calidas, quam frequentia balnea natiua

sicca suo vaporaria. Nunquam cum terra Continente cohaesisse Ischiam et Pronitam, sed repetito saepius ignis violentissimi impulsu protrusas

ex mari surrexisse. Fundamentum reliquis situ. xisse videtur mons Epopeus, S. Nicolai hodienum dictus; qui eum circumstant, minoreS Conici montes, singuli fere nouo ignis impetu emersisse videntur; multo magis ideo etiam immutata et detrita est illius montis externa superficies, quam Omnium reliquorum; violentissime grassatus esse videtur ignis in oris meridiem et orientem spectantibus; r es

449쪽

tu pes ignis vi exstructae, quae africano mari al-luuntur, ab eius undis vehementer raduntur; aliquos memoratu magis digna recentiora incendia, quorum mentionem iniiciunt annales, cum eorum

effectu hic recensentur, quorum bina penultima

tertio a Roma condita seculo, alterum vix 3O aΠ-

noxium spatio elapso post alterum, euenisse ex historiae eius temporis scriptoribus ostendere conatur CL Auctor. Quae bina haec incendia, ante haecas secula insulam deuastantia, produxere, TeCentius adhuc a Vesuuio eructatis materiis simillima sunt, ut, si tam diu aeris iniuriis resi stere videas, non possis non eorum montium, eadem vi natorum, quorum superficies nunc fatiscere incipit, adeoque totius insulae aetatem tibi fingere quam remotissimam; dissicillimum certe de numero et aetate incendiorum ex iis, quae reliquero, iudicium; priora posterioribus semper esse violentiora, quibus ea pabuli copia non suppetat: vetustiorum cineres nouis semper insequentium ruinis obtectos diutius ab aeris vi manere intemeratos. Incendium montis corvi mox praecessisse flammas, in Rotara et Caecavella erumpentes. Retro hoc de reliquis

insulae vetustioribus incendiis definiri certi nihil potest. Materiam, ex qua insula fabrefacta est, in tres diuidit classes Cl. Auctor, in lauas proprie sic dictas,

ex qua mons S. Nicolai, promontorium Imperatoris, it Pedale, aliquae adlius partes littoris meridionalis, et maior pars orientalis conflata sunt, in tophum, ut audit, vulcanium, et in pumiceS, are' nam vulcanicam, aliosque eiusmodi lapides segregatos, quales potissimum occurrunt in Rotaro. Haec producta, quibus, quemadmodum aliorum montium ignivomorum productis, immensa varietate iote eersa sunt schoerium et mica, immixtaeustin

450쪽

etiam hinc inde testacea, ubique ferrum, ulterius nune describit Cl. Aufhor. Aurum verum non produci, neque unquam productum a natura fuisse in hae insula. Aluminis fodinarum ne vestigium quidem superet se amplius; fuerunt eae in aridissima insulae parte, ex qua nulli scaturiunt sentes; hos igitur alumine Metos esse, ex hac sola iam caussa improbabit e est. Argillae species calcarea, Olim

iam celebrata, multa adhuc et cruda exportatur,

et in vasa terrea omnis generis ossingitur. Sulphur et sal ammoniacum nullum; ast multum alculi mineralis in insula essio rescit; alcati phlogisticatum

natiuum in aquis Olmitello, quae tamen et argentum caeruleo Colore ex acido praeci itant, ut ita

que serrum simul continere probabile sit. Ceterum fontes littori propinquiores sal culinare, qui media potius in insula surgunt, alcati minerale Continent, praeter haec utrique alia quoque salia ;plurimi occurrunt in parte Orientali. Io . Altera sectio balnea sicca eius insulae, eorumque usum salutarem describit: Cryptas has subtemraneas non est e repletas, nisi in sonte vapore aqua

rum illarum calidarum, non aere fixo, nec sulphureo, neque hepatico, diuersissimas igitur a balneis sud sitoriis S. Germani, egregie demonstrat Cl. Auctor. Aer, qui in sundo cryptarum haeret, nisi melior, certe aequalis est bonitate atmosphaerico. Cominmemorantur hic balnea sicca S. Laurentii, Casti-glione, Caeci otii, Cittara, et Testaccio, et alterum

Cum altero comparatur. Balneum in territorio Castigiione situm quatuor gradibus, ad thermo me trum Restum urianum mensuratis, calidius est illo, quod a S. Lllurentio denominant incolae, scilicet OS', magis etiam scatet vapore aqueo; balneum a Testaccio nuncupatum posteriori penitus CarCt. Porsequitur nunc Clar. Auctor usui medieatum horum