Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

161쪽

gis aucto, contractioni si asticae sbrarum adscribit,l quae animae eam dem sensationern , quam cons Ti, P. 3 a. Rio a frigore externo impertiat; eamdemque Caus

sana iii besse existimat in horrore hysterico, in eo qui ab affectibus animi excitatur, in ,ltimis urinae guttis reddendis cet. In parte prima fractationis ipsus de methodo

refrigerante agit, et primo quidem loco remedia refrigerantia, prout particulae igneae vel nimis abundant, vel motu infestino nimis euoluuntur, Vel p. motu progressivo nimis agitantur, in tres clas es diuidis : antiphu isticore , an septicorum, et retardantium. Antiphlogistica ves nimiam copiam particularum ignearum subducunt, vel reparationem earurndem impediunt: priora vel materiam igneam solam scintiphi frigida proprie dicta ), vel una

cum humoribus eu acuant improprie dicto ; posteriora dicit privativa, Quae vel diaetet ira sunt, vel pharmaeeutica; et haec rursus vel mutilaginosa, Vel falli a. Refrigerantia anti septica vel progrestum putredinis arcent, vel eam ipsam corrigunt; priora improprie dictu) sunt vel e tuantia vel adfringentia ; posteriora proprie dicta) vel diaetetica vel pharmacetifica, uti alexipharmaea, amara, febrifuga, ceti Refrigerantia retardantia dentulae vel actionem solidorum in fluida vel horum resistentiam imminuunt: prius praestant temperantia, quae Velelasticitatem imminuunt relaxantia) vel motum neruorum nimis auctum sopiunt sedomita ; posterius attenuantia seu improprie dictu, quorsum variae artificiales aeque ac naturales eu citationes sanguinis pertinent, seu proprie dicta. Hoc loco p. etiam nonnullorum experimentorum in gelatina animali captorum meminit CL Auctor, ex quibus didicit, eam aqua, inprimis cum saccharo mixta,

162쪽

vi et sero lactis perseita solui, praegressa sermemtatione et ad putredinem propensione; commode etiam solui ab aqua salibus neutris seu alcati fixo impraegnata; impersecta ab aceto, superuenienteacore caloris gradum aliquem multum conferre ad solutionem. Ex quibus varia confestaria elicit, imprimisque de usu acidorum mineralium largiori, quem nonnulli adeo commendant, dehortatur, eaque nonnisi cum maxima circumspectione et maxime diluta in usum trahi iubet. Iam ad morbos ipsos progreditur, in quibus his remediis locus est: morbos eos, in genere μθι - p; S7. gificos diises, in Nicer, putridos et inflammatorios diuidit. Praecipuum signum, hos inter se invicem distinguens, in ensere eosdem plerumque comit inte ponit, qui vel gratws est, vel mordens, vel urens. Quae distinctiones licet vix nisi ipso tam clarae reddi possint, addit famen, calorem gΓatum nonnisi caloris naturalis maiorem gradum sit stere mordentem in neruis manus explorantis excitare sensationem aerem, a sensu caloris ipsius diuersam et urentem eumdem sensum inducere, qllam ignem ordinarium. Horum diuersoriam generum caloris caussas ex hypothesi prius stabilita repetit. Ad constituendum vero modum explorandi augmenti caloris in morbis, thermometrum minus sufficiens iudicgi, sed omnia ad sensationem aegroti, tactum medici exercitati, siccitatem cutis, linguae et faucium, et demum mutatum in genere statum aegri resert.

p. 6 . Morbi psilogistici Iimplices vel fine febre sunt,

quoS morbor incalescentiae echau fement dicit, vel febriles. In prioribus praeter alias haemorrhagias mulium leuaminis accedit a tumentibus haemorrhoidibus. Non immorabimur explicationi morborum istorum ad hypothesin Cl. Auctoris ac

163쪽

eommodatae, ad quam etiam delectus remedio. rum in iisdem se refert. Inter morbos phlagylieor putridor primo se' brem ardentem enumeras, quam satis eopiose, colla tis optimis Aue oribus, pertractat. Potum frigi dum non nisi apparentibus signis coctionis suadet iidena quoque iudicium de acidis mineralibus fert. Reformidat etiam 1,alnea uniuersalia; et horum loco pediluuist, clysmata vel tepida vel frigida, fomen istiiones capitis et abdominis, et potum abundantem commendat. E contrario autem sententiam veterum, omnia evacuantia prorsus proscribemtium, limitat, et, ubi iisdem locus est, vel tartaro stibilito multum diluto, vel cassia, manna et sinat libus utendum praecipit,

Simili modo febremi putridam malignam per. p t y

fractat , et obseruationibus praeceptisque Optimorum seriptorum nonnumquam , quad Ipse expertus est, iris pergit. Sie, ubi de cautionibus in 1 Is sanguine mittendo disierit, memorat, in morbo epudemico ante aliquot annus grassato copiosiores sanguinis missiones nec dolorem capisis ae laseris, nee

calorem minuisse, sed post paucos dies petechias atque haemorrhagias funestas aegros sustulisse, et post mortem sectione sid ministrata plura viscera

superficiem rubram monstrasse, non ab inflamma tione, sed a resolutione partis rubras 1 angminis et relaxatione vasorum. In epidemia regionis p. I o, Forensis multos aegros solis naturae viribus se Vatos vidit, qui sub initium morbi vomitu bilioso et verminoso, et per totum eius decursum diarrhoea affecti sueranti et huius ope grauiora ad eo symptomata superaueranti Alliatinorurn vo- P. 1 6-latiliuiti usum multum limitat, et laudabiles esse-inis eorum sorte ab effervescentist cum acidis, simul,

Iom. XXIII. Pars I. I. vel

164쪽

vel coniunctim vel separatim, adhibitis, proma nare suspicatur. Vesicatoriorum usum summum P. I S. praedicat. Aecidit aliquando Cl. Auctori, ut, hoc remedio etiam incassum adhibito, metastasi materiae morbosae ad cerebrum facta, duae cucurbitaosccae nuchae applicatae aegrum restituerent. In fine morbi cortex Peruvianus omnibus indicationi-hus sere solus sufficit. In genere monet, methodum refrigerantem in his morbis tempore cris eos et conualescentiae nimis debilitare, calefacientem contra itidem nocere, et deliria Cet. excitare.

P. I 2. Tertio denique loco inter morbos hos febrem hecticam refert, quam, causarum ratione habita, in stuplicem et purulentam distinguit: in utraque tamen putredinem lymphae caussam proximam ponit. Balneis, ad modum veterum cum frictionibus et unctionibus institutis, multum laudis in hoc modibo tribuit. Lac licet etiam in primis viis rite digeratur, tamen a suspicione putridae corruptionis, si sanguini reliquisque humoribus calore iam depravatis admistum fuerit, liberum non existimat: hinc vel paullo ante illud, vel Vna cum illo proportionatam corticis Peruviani quantitatem porrigit, idque a duabus ad quatuor de die vicibus; interdum etiam, si res postulauerint, absorbentibus adiunctis. p. 176. morbi H ogistici in flammatorii rursus in puror et impuros dispescuntur. In prioribus describendis

inter alia Cl. Auctor meditationes quasdam de ori gine crustae inflammatoriae profert, et quantumii errent, qui in illis sanguinis detractione eousquo instent, donec haec crusta disparuerit, doces. Ad

posteriores resert morbos inflammatorios conta-

'giosos, Ox quibus variolas et pestem nominat, et

165쪽

non contagiosos, seu inflammationes internas in corporibus, quae non plena et firma gaudent sanitate, enatas: quos quidem Omnes Una pertractat. Vomitorium in principio imo ineunte secundo adhuc stadio variolarum exhibitum mirificos et sal berrimos esset fus, totum systema corporis Cone tiendo motusque a centro peripheriam versus dete minando, edidisse conspexit: laxantia contra saeponocuisse, motus versus interiora dirigendo et de bilitatem relinquendo. Progrediendum nunc est ad partem secun- p. 2 ridam, quae de methodo calefaciente exponiti Ρrimo de causiis frigoris in corpore nati agitur, cuius sensatio seu a defectu vel imminuta actione particularum ignearum in fibras nerueas, seu a minoro

harum fibrarum dispositione ad suscipiendas impressiones ab istis particulis communicataS Oritur: in priori casu frigoris veri, in altero frigoris πρα-rentis sensatio existiti Utriusque autem caussas plures e sse, ultro apparet; neque in iisdem recensendis morabimur. Porro frigus est vel generale vel locale. Deinde de effectibus generalioribus frigoris. Tunc differentia remediorum calefacien- P a C. tium: haec siue quantitatem particularum ignearum augent scalefacientia phlagifica , siue earum euolutionem adiuuant ca facientia septiea seu emtricantia , siue denique motum ipsarum accelerant calefacientia accelerantia .

Calefacientia ρῆbogistica vel iacturam particularum ignearum impediunt improprie sc dicta , vel ipsarum copiam augent pro rie fit dicta , siue istae

particulae recens aduenientes in sorma es ementari ex aliis corporibus educantur, siue iis ipsis adhuc

inhaereant; in priori casu dicuntur actualia, in se-L 1 cundo

166쪽

eundo potentialia, quae rursus vel diaetetica sunt vel pharmst etallas, Calefacientia seption seu extrienniin triplici modo motum intestinum augent: vel succos iam in animalem indolem mutatos suggerendo, vel causias hanc mutationem praestantes magis incitando, vel humores crudos et serosos, hanc mutationem im pedituros, euacuando. Ex quibus iterum tres ho-xum remediorum species patent, quas Noster animali fata, on alii sentia, et euacuantia dicit. Calefacientia accelerantia motum et solidorum et fluidorum augent, ideoque actionem molecularum ignearum in neruos intendundi Quae potissimum in solidis esticaciam suam ex serunt, ad

ceterantia proprie se dicta quae statum fluidorum

corrigunt, incrtisantia siue accelernu in improprie fledicta constituunt. Haec sanguini maiorem consustentiam conciliant, dum vel deficientem eius partem gelatinosam re farciunt, quod analeptica, gelatinae animalium et vegetabilium praestant; vel

eamdem nimis attenuatam imminuunt, quorsum et euacuantia et animalisantia ex superiore classe

pertinent; vel putredine dissolutam condensane, quorsum antiseptica tam diaetetica, quam pharin ceutica spectant. Acceleruntia proprie sie dicta vel elasti ei fatem vel irritabilitatem fibrarum augent tPrius praestant tonica, Posterius irritantia seu simu

lantis, eaque vel externa vel interus.

Morbos, in quibus haec remedia locum habent, in genere fretaeor vocat Noster, et in tres classes diuidit in morbos ub inanitioni d' uiseement , in quibus quantitas molecularum ignearum insigniter imminuta est; in serosos seu cachecticor, in quibus humores serosi abundant, deficiense parte rubra eorum, et solidis relaxatis; et in nryna micor seu a defectu motus cum vitalis, tum muscu

167쪽

laris, qui vel paralsin vel limotis inice varios gradus sistunt.

In morbis ab inanitione, praemissis e lacuan p. tibus necessariis, purgantia tonica, ut rheum et aloen, cum amaris et stomachicis iuncta, commodissime protinus post pastum exhibuit Saepe etiam, Vrgentibus obstructionibus, clysmata frigida vel subfrigida, per longum tempus continuata, insignis emolumenti deprehendit. Elcctricitatem in paralysi nunquam quidem p. persectam curationem, semper tamen leuamen yraestitis e expertus est; potissimum ea Nostro

rheumaticae et metallicae conuenire videtur. Addit inprimis exemplum hominis, qui in infum theae loco sacellari ex infortunio arsenicum sumserat, et licet protinus omnia vomitu reiiceret, tamen primo doloribus colicis violentis, ac postea Paralysi assiciebatur, ita ut artubus inferioribus nullus omnino, superioribus parcus tantum et molestus motus superesset; huic electricitas liberum artuum superiorum motum, et aliquem inferiorum, restituebat, et adhibitis deinde thermis Aquarum Subaudicarum, et iterato postea electricitatis usu sanitas perfecta redibat. Sub finem omnia omnino, quae in tota tracta' p. 3 . 2.ti0ne proposuerat, contrahit, et Lectoribus uno quasi intuitu conspicienda sinit. Ex epito me dissertationis Cl. GODART tantum p. bos. Ordinem, quo hos argumentum pertractauit, I 'cto-xibus nostris communicabimus. In duas partes eam dispescuis, in quarum prima tempora morbo rum et circumstantias, in quibus alterutram meqthodum sequi conueniat, et in secunda species, naturam et modum agendi horum remediorum tradit. Pars prima tria capita complectitur, quorum Primum temp0ra morborum, nempe initium, pro'

L 3 gressum,

168쪽

gressum, statum, declinationem et finem, siue is in

conualescentiam siue in agoniam vergat, complectitur: alterum ea momenta exponit, in quibus character singularis morborum consistit, quae adstrictum et laxum in systemate vasorum et neruorum redeunt; in priori tensio inuoluit inflammationem, relaxatio putredinem; in posteriori tenso spasmum, relaxatio afoniam, quarum mutationum quaelibet ulteriores sub diuisiones admittit: tertium caput methodum temporibus et characteri morborum accommodatam tradit. Pars secunda iterum duobus capitibus absoluitur, quorum primum naturam et species remediorum refrigerantium et calefacientium, alterum eorum agendi modum complectitur. Caussas calorem animalem augentes vel imminuentes ad tres classes refert Cl. Auctor, mechanicas, chemicas et organi Cas, iiSdemque remedia dicta accommodat. Refrigerantia mechanica sunt vel moderantia, vel relaxantia, vel humectantia, quibus ex calefacientibus opponuntur excitantia, crispantia roidissenis et exsiccantia. Eadem diuisio in remediis chemicis locum habet, quibus adhuc accedunt refrigerantia tonica et Condensantia, iisque opposita calefacientia, relaxantia et rarefacientia. Remedia organum vel euaeuam do agunt, et prout vel fortius vel leniuS agunt, aut ad calefacientia aut refrigerantia pertinent: vel sine euacuatione Pictionem internam et externam amgent vel minuunt; inde vel irritant et adstringunt, vel demulcent et relaxant, et caloris interni putridi ratione habita vel condensant, vel rarefaciunt. Ex his iam modum agendi horum remediorum satis cognosci arbitramur, qui speciminis loco in remediis chemicis restigerantibus et calefacientibus exponituri

169쪽

XXII. C. PLINII SECUNDI Naturalis Historiae cum inaterpretatione et notis integriS IO. FIARDUINi, itemque cum Commentarii S et adnotationibus HERMOLAI BARBARI, PINTIANI, RHENANI, GELENil, DALE CAMPlI, SCALIGERI, IS. VOSSII, f. F. GRONOVII et Variorum, Vol. I.

recensuit, varietatemque lectionis adiecit I. G. E. FRAN ZiVS, Lips. impensis Guil. Gotti. Somineri A. C. MDCCLXXVIII. 8 maj. pagg- γῆ 6 praeter Praessi. et Uitam. Vol. I l. pagg. 788. praeter C IGALINI lectiones huic voluismini praemissaS.uper duo priora Volumina Historiae Naturalis,1 PLysii , quae sex priores continent libros, Cl. FRANT Ius edenda curauit, atque omnes libro sex voluminibus comprehensos successive prodire

iubebit. Quod quidem consilium non displicebit,

cum Optimas, quas hucusque habuimus PLINIT editiones, hac ratione coniunctim exhibitas intelligamUS. Ne autem Lectores consilium latere Editoris, quo arduum illud aggressus est opus hoc, pauci S plicare iuvabit. Textus ipse ad exemplum HARD visi ita submissus est prelo, ut reliquarum editionum labes a librariis, operis, et male feriatis hominibus C. DLiNxo inductae, eo melius cognosci, atque ex varietate lectionis, ex codicibus manu ex aratis et Collatione editionum principum orta, ea

stigari emendarique queant. Varias tessiones quid in omnes enumerauit, sed do paulo dissicilioribbus tantum, aliorum suumque non immodeste in terposuit iudicium. Quasdam quoque de suo anim

aduerae

170쪽

aduersiones addidit, sed eas perpaucas, ne in niurniam excresceret liber molom. Praeterea indicem PLINII ita concinnabit adaptabitque, Ut quam plurima ad systema 1 1NNAEI, quoad quidem in tanta rerum obsciuritate atque ignoratione, quanqta premi C. PLIΝIVM quam plurimis in locis obfuscarique cognouimus, fieri poterit, reuo Centur. I. Ac prim&m quod concernit volumen, illi prae. missae sunt 1 ou. HARO UINI dedicatio ad Serenissi

DEM Aramatis , item praefatio Typogra hi editioni

mum a Libro XX editioni curandas praefuisse, quippe a quo etiam Libro eius animaduersiones incipiunt, iam dudum a doctissimis obseruatum est viris. Excipit hane a AC. DALE CAMPII praefati , quam sequuntur testimonia flebi a veterum de C.

bus de Vita Pr 1Ν11 -unculi fui distorii, additissimul notis ot obseruationibus Io H. HARDUINI. Tandem codicum munuscripto rem aeque a qua Iurirnarum editionum, quarum Collatione HARDU IN I editio emendatior ac correctior prodiit, indicem additum vidimus. Quum autom adhuc plurima huic volumini potuissent praeponi, Editor Lectorum conuenienti prospiciens usui, ea resem vanda spopondit praefationum looo roliquis volu minibus praemittere, ne P LaNII amicis sat iactur et de defectu conquerendi sit materies. Praecipuum autem hoe inuenimus, quod editor indicem omnium librorumi primo Comprehensum libello, it in ordinum redegerit, ut hase editio omnibus reliquis adaptari, locaque ab aliis Au

ctoribus laudata, secili negotio postine xeperiri