Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

141쪽

XVIII.

mam. i. e.

Medico- chirurgica aduersaria, historiis morborum illustrata, Auctore. I. A. ΗΕΜΜAN.

I urationes magneticae additamentum ex Operi- bus THEOPHRASTI PARACELSI. Monstrat Noster PARAcEL sv Μ quoque de viribus magnetis istannotas , quod recentiores animaduerterunti Irascitur Noster iis, qui PARACELSI scripta contemnunt et demonstrat multas utiles res iis ineste,

adeoque dignas est 'uti nuper in diario quodam '')suadebatur, ut in epitomen redigerentur. M Retentio debiti lunaris ob unginam consitam seu pinternum orificium uteri clausum. Variis huius casus

exemplis ex veteribuS ARISTOTELA cet. nominatiS,

et Cum suis comparatis, suadet Noster sedulam harum partium explorationem, si menses non rite ap-Pardant, quippe qua multarum sanitas, quid quod vita possit defendi atque seruari, cum alias, Vitio m chanico praesente; praesertim si utuntur medici nimis pellentibus remediis, de sanitate saepiusque do vita etiam periclitentur feminae. Uteri collum vel hymen facili negotio dissecatur; quod si vero collum

142쪽

lum uteri ita comparatum est, ut nulla intelligi queat mutatio, dissicilior fit discissio; non tam ob altitudinem colli, cui Auctores a Nostro laudasi hanc dissicultatem adscripserunt, sed quoniam dubium est,

utrum sanguis in utero extrauasatus sit, nee ne, numne ille, si extrauasatus est, per tubas Fallopianas in abdomen transierit, et vltimo loco dissicultas cernitur in magnitudine vulneris, quod inflammatio aliaque molesta et periculosa sempi0mata sequi possunt, id quod etiam ARISTOTELEs notauit. Atque si bene sese habebaevieri collum, uti in casu, a Cl. Auctore memorato, suasit Noster per id ope specilli tenuis in uteri cauitatem penetrare: atque ita ex profunditate speeilli intelligi potest, utrum orificia sint clausa. Quo reperto, Operationem Cl. Auchor commendat, sine qua plerisque, Vti et duorum exemplorum hica Nostro facta est mentio, est occumbendum. Incisione facta collapsum vulneris arcet et impedit Noster per canalem ex resina elastica, qui vulneri immittitur et effluxui sanguinis apte seruit. 8 - 3) Haemorrhoidalia, quae videbantur, symytomata a rara quadam causa. Laborabat vir quadraginta annorum voluptati deditus mucoso profluuio perurethram, qu0d pro gon Orrhoea habebatur, et, uti tum solet, tractabatur, absque tamen fructu. Non diu post dolores vehementes ventris et dorsi, urinae dissicultatem et tenesmum sensit, atque lotium

guttatim emanauit. Calculosa causa a Nostro non detecta, complicatas esse haemorrhoides hunc mo bum, nempe haemorrhoides coecas et mucosas vesicae urinariae, arbitrabatur. Sed omnia omnino huic indicationi satisfacientia remedia ne paululum quidum, si balnea et clysteres emollientes excipiuntur, iuuabant. Atque ita sub vehementibus

143쪽

hus doloribus per annum durantibus aeger Oec buit. Sectio autem cadaueris longe aliam monstrabat huius morbi sedem, quae spectabatur in vesiculis seminalibus admodum paruis atque Contra His utrinque alba csticulosa sabulosaue materia in pletis. Non plane quidem, interim tamen quo

dammodo similem casum Cl. Auctor alibi ' reperiti in Annotatio super paracentes: thoracis. Cl. Au- P. 93.ctor hic potissimum in quasdam inutiles cautela S,

hanc operationem attinentes, inquirit. Incisio sine noxa diaphragmatis, uti nonnulli sunt rati,

secundum no ERHAAV11 voluntatem instituitur.

Calor admotus per foculum prunis impletum, vulnere aperto, plane non est necessarius. Nullum Noster adhibuit calorem ad aerem eXternum mutandum, et sanatio vulneris optimum habuit euentum. Omnis abscessuum pectoris sanitas restituitur non diu dilata incisione, vulneris amplitudine, puris euocatione et vulneris depuratione per anti septicorum remediorum iniectiones. Quan- P. IIS, do vero eiusmodi abscessus a febribus inflammatoriis siue externis laesionibus oriuntur, tunc sanatu sunt dissiciliores, quoniam nee in cauitatem thoracis

sese effundunt, nec per asperam arteriam euacuant.

Atque praesente eiusmodi abscessu latente Noster incisionem longo et acuto scalpello in

pulmonem non ab SqUO Omni metu audaciae suadet, quoniam experientia d0Quit, similes aegros per accidentalia pulmonum vulnera esse a morte, iis

ipsis aegris praeterea ineuitabili,liberatos,et quoninmanceps remedium melius est nullo. Quod attinet ad sedem horum abscessuum incertam haec Noster respondes: Inter viginti et quod excurrit cadauera, in

144쪽

in quibus a Nostro ulcera pulmonum reperiebam tur, fere semper animaduertit Cl. Auctor vomicas, si lobus pulmonis secundum eius longitudinem inquatuox aequales partes diuidebatur, plerumque in secunda diuisione a sup Hriore parte lobi. et potiuS versus exteriorem, quam interiorem superficiem spectari. Sic quoque erat inter has vomicas, si pleraeque aderant, connexio per canales. Semel modo vidit Noster inter sex exempla nullam inter vomi-CaS Communionem per canales. Atque ita sedes

harum vomicarum posset forsan definiri. p. Izz. s) Hsoria medicinae infusoriae et certa eius o plicatio. Non prorsus superuacaneum Cl. Auctor iudicas, in causas inquirere, cur haec operatio. famsso tamen euentu non semper destituta, male audiat et obliuioni sit tradita; item obiectiones, contra eam structas, perscrutari et rationes, quil, is eius incommoda demonstrarentur, persequi . Atque hoc Cl. Auctor egregie praestitit optans, ut haeeipsa res e tenebris in lucem prolata, iterum dis lubratur a medicis, atque eius utilitas manifestetur.

Quod si itaque hoc Cl. Auchoris studium prosecto

assiduum, ad hanc rem in memoriam rursus

reus Candam , aliquid conferret, nihil habes quod desideret atque spectet. Ab antiquissimis temporibus hanc methodum sanandi repetentes

ante I 6 IS annum in nullo aut fore claro ce tam et indubitatam huius operationis descriptionem quandam repererunt. Quo anno ANDREAS Liu Avius 'in eius operationis sat curiose mentionem fecit, quem dein alii atque alii sunt secuti a Nostro diligentissime collelli. Inuentionis liuitis gloriam etiamsi nonnulli Angli,

Ger Defensio syntagmatis arcanorum contra HENNINGSCHEVMANNUM Francos I 6I S. sol. C. IV. P. I. 8

145쪽

Germani, Franco-Galli, Italique voluerunt, ideoque de ea certarunt; tamen certum est, uti Nostro placet, Germanos et Anglos primos sui sie, qui tentamina super hac re instituta palam communicstuerint. Fausto atque innus o chirurgiae infusorio eventu a Nostro narrato, ad transfusoriam chirurgiam progreditur Cl. Aucl0r, quippe quae per infusoriam exorta est. Omittit vero hic omnia tentaminat in usum physiologiae atquo

pathologiae instituta, cum ALBERTUS DE MAL

LER haec iamiam exhauserit. Ex omnibus hic a Nostro magna cum studii ap p. 17s siduitate collectis exemplis facile apparet, hanc op rationem minime esse vitae periculu lam, et errores, qui infaustum eiuS successum effecerunt, et quorum quosdam Noster enarrauit, non dissiculter posse intelligi.

Item hic nonnulla communicantur pericula, ex quibus hoc saltem apparere Noster arbitratur: permulta remedia omnem omnino suam indolem. atque virtutem perdere, priusquam sanguinem pe p netrent, et fortasse hoc cadere in plurima remedia: nam, praeter mercurium et nonnulla graveolentia remedia, forsan admodum pauca sanguinem intrant prorsus immutata. Nihilominus tamen magnasessiciunt haec remedia mutationes, quas soliudae partes experiuntur, et postea effectus per ner-

ulterius progredi debent. Sed sussiciunt haec Nostro pro instituti ratione, quam sequitur. Pleraque remedia cum per concoctionem ita p. 19 ' mutantur, ut ne quidquam de eorum prima indole, natura et proprietate remaneat, tum Nostro, si sedes morbi in sanguine est, nec quidquam ab eiusmodi remediis ibidem exspectari potest, insularia medibcin Elem. Physiolog. Tom. II. lib. V. g. 24 sqq. Tom

I. Lib. III. S. S sqq. v. eomm. nostri vol. VII. F. 646

146쪽

cina praeserenda est. Atque huc potissimum reseri, Noster febres putridas, cum digestio ita laesa hic

sit. ut cum alimenta, tum medicamenta solui atque assimilari nequeant. Quapropter Cl. ALEXAΝDER in his morbis sues ionem antis epticorum remedi

rum per cutem Offert.

P. 2οῖ -Epilepticae cum suppressione mensium exemplum Noster commemorat, quam ita sanauit. Dimidia drachma moschi cum sex unciis aquae destillatae per octo horas, continuo in mortario vitreo terebatur et dein fit frabatur per chartam. Colatura per duos dies loco quieto moranS iterum iterumque silirabatur, ut OmlaeS Omnino Crudae partes separarentur. Quo facto aperiebas more solito, ligatura supra et infra applicata, venam medianam et, quatuor Vnciis sanguinis euocatis, immittebat uncistin unum huius solutionis, cui caloris sanguinis gradum ope thermometri conciliauerat. Operatio haec erat facilis, nec ullas antea et postea experimbatur aegra molestias, praeter lenem titillationem duabus horis post infusionem per omnes corporis musculos. De industria erat haec operatio a Nostro peracta breui ante novilunium, ubi paroxysmus apparere solebat, qui valde debilis accidebat cum debiti lunaris satis largo fluxu. Ab hinc paroxysmoepit eptico prorsus cessante, Catamenta rite fluebant.

Breui post: nupsit viro et vivit feliciter sine prole. P. aio. Sequitur hic e emplum aegri putrida febre I borantis, qui sanatus est per medicinam infusoriam.

Sopore et summa debilitate affectus aeger cum nullum experiretur auxilium et reS conclamata esset, Noster conabatur medicinam infusoriam. Cο- quatur corticis Peruviani uncia una cum aquae mensura, quae dicitur Quart, colaturae addantur duae drachmae salis cornu cerui v0latilis et ter per

chartam bibulam sitiretur. Quo deco Sta compositiu

147쪽

sto, vena mediana secabatur et propter summam imbecillitatem sine praemissa sanguinis euacuatione tres unciae decocti superioris iniiciebantur eo gradu caloris, quo sanguis gaudet. Aeger interea ni hil sentiens horae dimidia parte praeterita faciem aliquo modo rubram nanciscebatur et frons ei sudabat cum pulsu elati t. Non diu post cutis omnis madebat, male olens sudor sequebatur et post tres horas euigilabat aeger. Sumtis nonnullis nutrimentis, bene sese habebat aegrotus usque ad meridiem, ubi deliria, anxietates, inquietudines, cutis siccitas et pulsus debilis apparuerunt. Ergo solvebatur drachma una salis essentialis corticis Peruviani in quatuor unciis aquae destillatae, colabatur aliquoties per chartam bibulam, et addebatur quindecim granis salis cornu cerui volatilis. Cum vires subinde magis magisque decrescerent, aperiebat Noster venam iamiam sectam et, emissis sorte quatuor unciis sanguinis, immisit tres uncias solutionis non diu ante dictae. Hora praeterita pulsus sortis es virium incrementum obseruabantur cum largo sudore et diarrhoea foetida. Resectione aegri in dies increscente, abscessus non multum post operationem sub axilla dextra generabatur, quo emollito et tum aperto, prorsus sanitati hic aeger est restitutus.

Ex hac historia non solum patet secura et utilis papplicatio infusoriae medicinae, sed demonstra. tur etiam disserentia effectus corticis, qui multo

celerior erat, ac si per os cortex exhibetur.

6ὶ Obseruationes de utero absente. Veriis exem-pplis a Nostro collectis, ubi partim uterus plane de fuit, partim exstirpata est et utrinque sine vitae incommodis et periculo. Cl. Auctor casum enarrat, ubi uterus prorsus deficiebat. Virgo nondum meu-

148쪽

strua passa nupserat viro, qui non poterat, uti ex sequentibus patebit, concubitum Celebrare. Cl. THΚ-DΕΝ idcirco consulebatur, et partes genitaleS explorans reperiebat crassam, rugosam et carnis colore similem cutem, quae supra urethram erat et omnem omnino vaginam circumdabat. Plures chirurgi hunc casum perscrutati sunt et cum omnes operationem suaderent, Cl. ΥHRDEN eam instituebat. Incisione longa facta ab osse pubis versus intestinum rectum, quoniam per han C aperturam nequibat collum uteri detegere, totam illam cutem circa vaginam circumsecabat. Neqlae tamen collum a teri reperiebatur, etiamsi multum cellulosae substantias exemptum fuit, sed vesicam urinariam, marginem superiorem ossium pubis et seces induratas in intes inis digitis sentiebat. Vterus itaque vere aberat et operatio finiebatur. Nulla Catamen in apparuerunt; maritus autem nun C meliuS poterat coire sine omni tamen grato sensu uxori S. Vagina per incisionem nunc prolongata interne per cellulosam membranam

similem illi, quae exempta fuit, est clausa.

Tractatus mineralogicus de minera stanni, A

dtore THEODORo ΜΟISJEENKO D gnus est hic, quem protinus indicemus, libbellus , quum non solum scriptionis genero Germani CO concinno et eleganti. quod CL Au tori, Rusio, qui per aliquot annos rebus monticolarum

149쪽

et metallurgorum Fribergae et litteris elegantioribus Lipsiste, ut nouimus, maximam dedit operam, eo maiorem Conciliat plausum; sed etiam rerum fractatariam ordine, Ut DOUitate . tum quoque m Odes ire, qua aliorum erroreS Carpsit, Commendandus sit. Praeter enumerationem igitur Mineralogorum praeeipuorum, in quorum 'criptis stanni mentio fit, atque in genu uni iudicium de iis; descriptio

omnibus numeris et signis, quae etiamnum detegi potuerunt i absoluta characterum ellternorum minerae stanni, et denique locorum natalium, ubi stannum inueniatur, fossilium, quae ivxsa illud et Cum eo effodiuntur, et eorum, quibuscum a nonnullis confunditur, recensio utilis traditur. Signa essentialia minerae stanneae, quam stanni lapidem dicere mauult, et cuius unam speciem tantum esse demonstriit, quum neque stannum natiuular, neque calx aut spatum stanni, ut sertur, in Terum natura reperiantur, haez sunt: Color nigeret rubro brumis raro flavescens et albo gliseus; crystallus vel tetraedra prismati ea, quatuor plani S, quae angulis prismatis baseoS alternis nituntur, mucronata lateribus prismatis angulo truncatis; vel tetra edi a dupliciter pyramidalis, angulis leuiter

truncatis: splendor externe maximuS, interiae CommuniS, rasura grasea, durities ea, qua ad chalybem scintillas, atque grauitas summa, Summa iuga mon- ptium primaeuorum et simplicium lapidi sistianeo lo-Cum natalem Praebent, quae ex grRDite, porphyro, gneus o et mi caceo schisto componuntur. Potissimum tamen in montibus, ex grani te compositis, invenitur, et quidem vel in venis cumulatis, Sto wersi , stratis montium, venis propriis et impropriis siue in fissuris. Quas quidem omnia exemplis locorum

150쪽

Insignem quoque Cl. Auctoris in omni remineralogica cognitionem demonstrant passim in- p. 1 S. spersae ingeniosae obseruationes. Ita recte reiicit vulgarem istam metallorum partitionem, in vera et Ourio s. semineta se, perfecisa et i merfecta. Ε enim omnia metalla ex iisdem constant principiis, neque, nisi armori aut minori nexu principiorum, eorumque vel subtilioribus vel rudioribus particulis, et maiori vel minori singulorum quantitate, differunt; attributis autem essentialibus conueniunt, neque Vnquan Quid natura imperfecti vel spurii, sed omnia integra et persesta fabricata est. Datum Stanni, qu0d alii mineram stanni spatosam dicunt,

a Cl. i UsΥ 1 introductum nihil. nisi Syotum ponderosum est, atque in granati S, quos idem et CRONSTED-Υ1 S stanni feros putant, nemo Stannum inuenit, nisi incaute disquisitis. Calx stanni, quam CHONSTED-ΥIVS et SCOPOLI habent, non datur: semper enim stannum ex mineris iusione eliciendum est, neque unquam, addito solo phlogisto exinde obtinetur. Reliciendae omnino et fictitiae sunt species, quas Cl. SAGK recenset. Ex his patet etiam plures a LaNNEo aut WALLURIo assumtas species, aut non reperiri, aut vari tates unius speciei est e; aut alia sessilia perperam his indicari. Sic Mannum Potofum LINN. aut quarium est, aut spatum ponderosum. VALLERII minera sanni frinta videtur Seso si species. P. 26. De naturali ordine metallorum disputans, ostendis ex fusibilitate eum definiri non posse, neque rationem eorum ad ignem et durationem in eo magis esse essentialem: sed certius probabiliter ex grauitate specifica in ordinem redigi posse. Omdinem itaque ex grauitate specifica hunc proponit: I. Aurum. 2. Platina dei Pinto. 3. Hydrargyrum. 4. Plumbum. S. Argentum. 6. Wismu

tums