Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

611쪽

sale ita abundantes , ut absque aeris opera statim , excoqui possin L N. ster a salmarum Burgundi carum et Lotharingi carum curatore inuitatus, harum Aquarum omnium naturam tum inter se, tum etiam

cum aliis aquis salsis comparauit, eiusque laboris si immam hoc loco exposuit. Faeces salinarum Sthloti se lenite, sale marino communi et terreo, mirabili sale, terraque libera, constant. Ex aquis sal

sis, sub destillatione nil nisi pura aqua in retapulum

transit. Eaedem tarnen dum in aere aperto CDqUUntur, Odorem acidum spargunt, qualem ex acido salis percipere solemus. Quid Z quod idem vapor campanis vitreis exceptus et sub aquae forma nun C compatiens, syruptam violarum et heliotropii tincti iram rubello colore inficere, argentumque non minus ac mercurium ex nitrosa solutioine deturbare visus

est. Ex hac aqua calore ad siccitatem redacta, solidi quid relinquitur, ex sale terrestri et communi mixtum. Ut copiam salis terret, communi sali admixti p. S 7. cognoscere possis solutioni mixti utriusque salis crystallos sodae adiicere oportet. Hac ratione enim destructo sale terreo, pura terra deiicitur, qUae, Cum

semper salis illius dimidiam partem Constatuat, facile, quantum huius fuerit, definiri poteriti Adiecit CL Auessor huic tractationi fabulam, qua salis ex variis Galliae salinis petiti ratio partiumque illud

constituentium mutua proportio declaratur. Magnesiam salis communis terram calcaream p. S 8.esse Noster opinatur: qua tamen in re egregie fallitur, cum certioribus Cl. MARGGRARII Obseruationibus iam duduim demonstratum sit, peculiare quoddam hoc terrae genus esse. Non minus in definienda salis Epso mensis natura labitur. Illud enim, non , t vult Noster, ex sale mirabili, sale communi et terrestri paucoque selenite mixtum est sed potius acido vitriolico et terra magnesia constat. Paratur

612쪽

enim, quod taceri mirati sumus, adiecto ad muriam salis coico stare vitrioli. s68. Sequitur artificiorum et adminiculorum contemplatio, quibus et dulces aquae a corruptione et putrilagine defendi, et aquae marinae suo sale pruvari potabilesque reddi possunt. In aquas puras sontium fluviorumque putredo non cadit, dummodo in vasis conseruentur nulla putredine solubilibus. Dolia lignea eo citius aquam Corrumpunt, quo recentius lignum est. Quod damnum, ut ex aliqua certe parte evitetur, Cl. Auitor vasa intus vernice quodam obducere suadet. Aqua marina nulla unquam fit tratione edulcorari potuit. Congelata omni quidem salis orbatur : verum huius 7S. aquae nOD Vbique nauigantibus copia datur. Destillatio huic fini accommodatissima est. Cum verodestillatio ista facile turbetur nauium in alto mari iactationibus, quibus quippe ex alembico aqua marina saepenumero in recipulum proiicitur, adeoque opera omnis perditur, neglecta per aliquod tempus fuit omnis aquae marinae destillatio; donec anno I 763. Cl. Pol SSON NIKR, medicus Parisinus, duplex machinarum genus proposuit, quibus destibutio sub ipsis nauium vehementissimis succussibus commode institui peragique potest. Machinam utramque Noster hoc loco describit iconibusque

illustrat. Altera magnum alembi cum refert, in cu'ius Cauo medio furnus reconditus est, sic ut aqua marina destillatione edulcoranda omnem eiuS ambitum circumfluat. Alembici collum in capitulum Oblongum rotundum desinit, laminaque duplici se rea Clauditur, per quam tubuli plures ita transeunt, ut ab inferiori et maiori lamina adscendant et conuergendo in superiorem eandemque minorem hient. Hac ratione Vapores aquae destillatae per tubulos istos ad rostrum alembici, serpentino modo flexum, transire

613쪽

te transire coguntur, simulque hoc esticitur , ne aqua in alembico contenta unquam ad recipulum defluat, sed simul ac nauis iamrione concussa fuerit, statim a lamina illa, ad quam allidit, resilias. Altera machina ita comparata est, ut furnus extra alembicum, qui duplex hic est, exstructus sit, aestuarium vero undique vasi circumdus uni haud parum calore suo destillationem iuuet atque acceleren Caeterum collis alembicorum laminae eiusmodi, quales paullo ante descripsimus, impositae surit. His inuentis, maxima utilitate sese commenduntibus

magnam PoISSONNE RIVS promeruit gloriam, ita, ut ab exteris quoque inuideretur, et I RV 1 N VS Angliis, in su premo suae gentis concilio machinas illas tanquam a se excogitatas proponeret. Cuius

arrogantiam tamen refutauit Cl. Dv TENS inuentorique sua iura vindicauit. Nitrum neque ex aere nascitur, neque a vitrioli, p. 6oo.co arido, quod inulti contenderunt, producitur; sed potius ex ipsis corporibus animalibus, putredine resolutis, terraque calcarea, generatur, ita, ut simul humiditate aerisque accessu opus sit ad illius formationem sustinendam. Videtur adeo acidum, quod nitro in est, multum ignis liberi uerneique naturam suam salinam debere. Adumbrata sic nitri origine, ratio a Nostro describitur, qua vulgo in colligendo et elixi vando nitro uti solent. Sal commune.quod ex nitrosis lixiviis depuratione secedit, ut inutile plerumque rerlicitur. Proposuit itaque Cl. BAv Μκ illud aqua solutum ad extinguenda incendia plurimum praestaro posse, quippe cum ignem sussocet celerrime, et, nurursuS accendatur, impediat.

In fine huius libri Cl. Auctor de lapide sic p. 6 r

dicto philosophorum suam sententiam exposuit, atque, Ut Chymicum rationalem decet, nugas Alchen eorum jpernendas ridendasque essu declaraui

614쪽

meditae Fraudes impostorum perinde ac rationem illas detegendi accurate simul en utra erat it..

p. Post indicem huius libri , oppendicis loco tractatio breuis de aere fixo adiecta est. Corporum, ex quibus euoli litur aer fixus, particulis Omnes virtutes et facultates tribuit, quas recentiores Physici huic substantiae proprias esse voluerunt, adeo 'ille non OPUS esse arbitratur, ut nouae quaedam aeris species eZcogitentur. Dissertationem istana non posse omnibus mina eris' esse absolutam facile intelligitur, chim ex eo demum tempore, quo scripta

est i 3) locus iste de aere factitio innumeris inventorum accessionibus ornatus atque locupletatusi fuerit, quae tunc maxima ex parte prorsuS ignorabantur. IV.

Di 1 putatio de sale sedativo HOMBERGII, qUam

P. P. O. pro doctoris gradu defendit A iactor Ch Reusi, Tubingae, CI IDCCLXXVIII. q. plagg. 6. uo dissicilior cognitu cli emi cis semper vis est

sedatiui salis natura, et quo Pliares ea propter de hac re prostant opiniones, eo magis laudandam esse operam eorum censem a S, qui experimentis, iisque caute institutis, lucis quicquam affundere huic disputationi studuerint. Quare commemorationi huiust Cl. Rκ vssii libelli in nostris commentariis lubenter locum relinquimuS, praesertim cum tentaminibus suis ea, quae alii de hac re tradiderint, mox confirmare, mox eri endare Cl. Auctor allubo rauerit. Dabimus nos huius rei quaedam specim, nai nam omnium experimentorum, quae Cl. Auctor

instituit,

615쪽

instistiit, recensum quo minus tradamus, instituti nostri ratione impedimur. Boria cis depurationem a Belgis ea persci ratione Noster arbitratur, ut Tineat repetitis vicibus in feruida aqua soluatur, et pinguedo eidem adhaerens aquae calcis vivae admixtione absorbe tur, tandem vero, addita haud dubie ad augendum pondus et ad saturandum sedatiuum sal quadam salis so-da e portione, evaporetur et crystallisetur Vere crystal linum sal sedatiuum, quale C s xv ΜΕ se o h-ti nui si e refert, nec sublimatione, neque crystallisatione unquam producere CL Auctor potuit, sed lamellarum subpellucidamina forma semper conspicuum fuit. Crotonis ti n diori i infusum aeque ac violarum syriapus salis huius admixtione n anifesto rubri redduntur, hic famen liquor ruborem, quem Crotonis lini lorii in usum diu retinuit, post viginti horas rursus amisse visus est. Aquosam huius salis

solutionem cum minerali non minus , qVana Clim

vegetabili et volatili alcati eiierbuisse dicit; at vero

metuendum est, ne vel strepitu, a commixtione horum liquorum orto, vel alia ratione Auctor fuerit deceptus, nobis enim adeo felicibus nunquam esse contigit, ut fixum aerem ex alcatinis salibus hoc modo expelleremus. Contra Cl. B A V ΜΚ

monet Noster, sedatiuum sal sublimatione paratum

dand, Mictau Ι778. pag. 334. curii MODULI O defendit, hoc opus a Belgis absque ullo additamento Peragi, parum tamen abest, quin CL REVAArvΜ ad verum propius accessisse stati iamus; nam Titical solutione, licet repetita ea fuerit, atque e Iaporatione nunquam albas, sed suscas profert crystallos. ConfA. MICHELIΤZ Disp. hi hens systematicam salium diuisionem, Viennae 1776. Pag. 2I-

616쪽

intonsori semper virore flammam alcoholis tingere, quam praecipit3tione et crystallisatione obtentum. Ex tentaminibus, quae producendi sedatiui salis causa Cl. Auctor instituit, patet, et axungiam po

cinam, et peti oleum cum terris variis mixtum atque digestum salia exhibuisse, quae essent sedatitio valde similia; nam et lamellosa splendente gaud bant forma, et alco holis flammam reddebant virudem. Ceterum iudicat, hoc sat Use acidum fune naturae, qu9d cum ad terrarum, tum ad inflammabilium naturam g dummodo inclinet.

ANTONII BRUGΜANS magneti simus, seu de atanitatibus magneti Cis obseruationes academi-Cae. Lugduni Batauorum, apud LuZac et vota Dam me, CII DCCLXXVIII, 6. Plagg 'cum tabula aenea. Nou m, eamque aptissimam Ct. Auctor hoc in libro Lectoribus cognitam reddit methodum, qua facillime possit cognoici, utrum quoddam Corpus, siue minerale sit siue ex alio naturae regno Petitum, ab admoto magnete attrahatur, atque adeo ferreaq particulas admixtas habeat, nec ne Z Nimbrum etsi hactenus a variis naturae scrutatoribus reperta erant corpora, quae cum chemica analysi, tum sua aduersus magneticam acum assinitate de serro admixto persuasos reddebant physicos; saepenumero tamen Occurrerunt alia, quae, etsi chemicum examen martiale principium in iisdem haerens extra omne dubium posuerat, tamen ne mobilissimae

quidem acus sedem mutabant. Quare hoc sibi sumsit CL Auffor, de cuius in indagandis, explicandisque naturae phaenomenis peritia iam alio tempore

617쪽

pore ad Lectores nostros refulimus ' , ut huius euentus causam intelligeret, eamque, si fieri poste studeret remouere. Neque hoc ipsi male cessit; namque eo in suis examinibus progressus est, ut varia corpora, quae omni ferro viderentur destituta, velut cyprinum vitriorum, suber, nuces auellanae, et plura alia Iacile ab admoto magnete attraherentur. Versatur autem in eo Brugmannianae methodi summa, Vt corpora, de quorum martiali principio certus fieri cupias, quam mobilissima reddantur. Quam ob rem conuenit, ut vel brachio alterutriacus non magneticae, eiusque facillime mobilis ' ), Vel, quod praestat, puri mi hydrargyri, aut si Ddissimae aquae superficiei eadem imponantur, atque cum generoso magia die, eoque vel naturali, vel a

tefacto, parallelepipedi sormam habente, disqui

rantur.

Ac primum quidem fluidum folidis praesertim p

corporibus, velut signis, lapidibus, iisque mineris et metallis, quae cum eo haud facile in anaalgama ab eunt, examinandis praeclare inseruit; fuitia vero p. g. coryctra, prout et ea mineralia, quae hydrargyrum sibi facile viaiunt, atque adeo mobilitatem eiuSdem tollunt, Vel soli aquae, vel, si hoc humore sint specifice grauiora, aut mixtionem cum eo ineant, es cello chartaceo, aut exiguae concauae lenti vitreae, purissimae aquae innatanti, committenda sunt, quo facto admotus generosus magnes assinitatem, si quid serri corpus examini subiectum continet, non

v. comm. nostr Vol. XIV. P. 438. In hac acu describenda quo minus prolixiores simus, iconis desed tu impedimur. Ceterum ipse Cl. Auctor fatetur, eam expectationi suae saepenumero non re spondisse, quare iis corporibuS, quae exiguam ferri e Piam continent, velut lignis, corti cibus etc. disqui rendis hydrargyrum, vel aquam adhibeamuS, necesse est.

618쪽

solum claram atque perspicuam facies, Verum etiam polos constantes in eo haud raro eXcitabit. Atque haec quidem magnetismi detegendi ratio quo est simplicior, hoc quoque aptiorem eam

esse multa, eaque sui ima cum cura instituta tentamina, quorum euentus breuiter annotabimus, Chp. 2 o. Auctorem docuerunti Et ex mineralium quidem regno humum atram, ochram sauant rubram et viri- p. 26. dem, umbram, cimoleam rubram, moi bifaenam nigricantem fabrilem tripetam, terram coeruleam in Drenthiae tractu collectam, argillam Istulariam, terram fullonitam Nnglisam, argillam porcellanam De ensem, ex eaque parata opera Mutina, holas, terrasque sigi

omnes, aliaque terrae et arenae genera, quae colore aliquo, siue is m, siue coeruleus, aUt cibid- reus fuerit, tinctae deprehenduntur, generos magnetis actioni haudquaquam resistere animaduertit. p. 22. Eodem Cum euentu eam non sol a argillae r centis speciem, quae rubris lateribus parandis materiem praebet, Verum etiam cunctas reliquas, siue flatium, siue Coeruleum, aliumue colorem ex igne adipiscantur, examini se subiecisse, ipsos vero rubros lateres polos constantes hac operatione recepisse latetur. P. Utrum autem ea albae, purissimaeque argillae species, ex qUa vaf ' porcellana Saxonisa et Inponensa parantur, eundem editura sit essee iam, definire certi sit me non audet; quanquaria enim ipsa haec vasa attrahuntur, saepenumero tamen expertum se esse

ait, nonnulla corpora, nisi ignis actionem fuerint passa, omni magnetica vi destitui. p. 27. Tui fra recens insignem quoque exserit erga magnetem assinitatem; quo diutius vero hoc fossile libero steri fuerit expositum, eo magis haec vi Sp. 3 o. decreuisse visa est; caementum induratum in vel iam p. 3a magnetem polis distinctis instructum abiit. Hii molam album, illudque ei naturale et arte factum, prolatetiam

619쪽

etiam viri se et cyprinum; porro lapis atramentarius, p. 76. Oleotolia ossicinarum, marm0ra eskrata, lapis c0ticu' p. 87.

Iaris, molaris, pumicis et Ia Ei; ardessa, laua, senticiet serpentini lapides, turmalinus, fuccinum; Varii lapi- p. Io I. des pretiosi vel ut Rubinus, 'orinthus Oeridentalis et Orientalis, Chrysolithus, Smaragdus, Uranatus, lapis nephritieus, γ reois, Iaspides et thati nonnulli, prout et mirae, cybesique variae species, et ferri, sanni, cupri, zinei, robasti atque hydrargyri minerae, pro p. Io 8.

diuersa ferri immixti copia, mox maiori, in OX mi- 'ori vi a magnete in motum ducebantur, atque adeo clarissima dabant festimonia, falsam omnino es comi ni tem illam opinionem, qua nullas ferri, ali O-rumque metallorum mineras, neque ullos lapides, aliaue naturalia corpora, in quibus ferri quicquam insit, a m*gnete trahi statuitur, nisi antea vel sola, vel cum inflammabili quadam materie fuerint calci nata. In dubitatis duoque, iisque fidissimae experientiae superstructis argumentis evicit Noster, varia vegetabilia et animalia corpora, quorum martialis principium multis hactenus dubiis fuerit obnoxium, a magnete lubenter attrahi, etsi nulla vel calcinatione, vel alia enchiresi ad hanc assinitatem demonstrandam fuerint apta reddita. Sic 0ngis, suber, p. 3 .cortex Per imimus, nuces auellanae, amygdalar, cortices

arborum antiqui, ossa cera frum, lignum Ra0dium, p. 3 S. rh0ni, ebenum, quercus, etc. infecλn que varia satis conspicua huius amnitatis signa prodiderunt, cum exiguam horum corporum partem, piperis grano circiter similem, nam rotunda figura reliqui S praestas hydrargyri superficiei imposuisset, generosum liae magnetem admouisset Alia vero tunc demum hanc vim exseruerunt, cum vel calci nata, vel in Cineres, aut, Boerha auiana methodo, in terram

sic dictam simplicem mutata e sient. Atque huc

Qq s quidem

620쪽

p. quidem spectκnt silices pyromatat, charta scriptoria,P- 77- ligo, lana ciba, herbae et fructus varii, auium plinmor, spinae piscium, conchae marinae, ali0rum an P. ' 8 - malimn ossa et crines, sanguis, eiusque fer mi pingue' si et inro animalium etc. metanorum qu9runtam V. C. P zy plumbi et zinci calces, antimonium di horeticum, me curius praeciseitatus ruber, turpe hum minerale etc. quippe in quibus mox maiorem, mox minorem partium, quae magneti adhaeserunt, copiam insuisse, e pertus est. Quo magis vero horum experimentorum euentus, quos laudaui naus, recedunt ab iis, quos alii naturae scrutatores cognitos nobis reddiderunt, hoc quoque aptiores aliorum opinionibus de magnetismo mox producendo, mox destruendo, emendam dis, nouisque condendis nostro Cl. Auctori visi sunt, quarum nonnullas ut adiung mus, vel ipsa earundem excellentia inuitamur. P. a . Et primum quidem mirandum nulla ratione

gilla ferrum artificiate produxisse, cuius quippe insignis quantitas in terrea illa materie latuerit, atque P. 26. adeo chemicis artificiis tantum fuerit separata. Color terrarum determinatus, V. C. cinereuS aut OChraseus necessarium haudquaquam est magneticae assinitatis signum; namque illas species, quae luteo, alioue colore gaudent, maiori nonnunquam vi ad magnetem accedere animaduertit, atque illas, quarum externus habitus maioris assinitatis indicia prodere videbatur; attamen repetita experientia edostiis est, hanc ipsam vim eo magis decrescere, quo propius huiusmodi corporum color ad persectam albedinem accedit, ita, ut nonnullae terrae, aliaque ex iis nata corpora reperian ur, quae assinitatem p. 32. Pr0d ni omnino nullam. Caementum induratum Propter