Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

661쪽

Crescit in iugis, ut plurimum excelsissimis, montium. Transimus ad ea, quae PALLAS loco nomi-p. IS.

nato, de planta dixit. Pars assecta inquit, ab viri decocti prurire incipit, multa quoque siti cruciantur, qui decoctum suinserunt, aqua frigida ad hane supprinendam pota e mesin excitat, i ebrietas, quasti producere solet, cephalalgia destituitur, moxque sinitur. Tartari infusum dilutum loco theae bibunt. Cerui aliaque animalia herba lubenter ves

cuntur.

Descriptio CL DALLA A bofanica haec sere est. P. I 8. Caulis ipsius est sesquipedalis, erectus, ramos US,

unum pollicem crassus, badius. Folia ramos termi- minantia, ouata, petiolata, Venosa, si peritis scabra,

inferius pallida, margine reflexa, rigida; Rami floriferi squamosi; Squamis fuscis, exterioribus ovatis, interioribus sublinearibus; Pedunculi 6- Io. inum- bellam digesti; Flores magni, lutei, penduli, Campanulati, patentes, quinquefidi, incisuris rotundatis, superioribns paullo maioribus, versus tubum lineis coeruleis distinctis. F lamenta decem, inaequalia, inferius sexa; Antherae oblongae, pallidae; Styrus sili formis, simplex, flamentis longior; Stigma capitatum , leuiter quinquefidum; Germen superiura, quinquangulum, quod in C fulum abit oblongam, p. 23. quinquangulam, apice dehiscentem; Semina parua, grysea. Odor plantae est nullus, cortex et folia

subadstringentia, amara. Ex hac uberiori formae descriptione, desinitionem fecit Cl. Ko ELPIN hanc, RHODO DENDRON Chrysanthum, foliis nitidis, ouato

lanceolatis, venosissmis, margine reflexo, soribus sub-vmbellatis. Chemicas super partibus consituentibus disquisitiones instituit nullas, cum sussciente ad hanarem herbae quantitate destitueretur. Uerum potius eius in arthritico morbo esticaciam experiri studuit. Tt a Recen-

662쪽

P. et . Recensuit ea de causa quindecim morborum historias, in quibus non sine omni sanitatis redeuntis spe, aegrotis huius remedii usum suasit. Etsi vero fatendum est, plurium aegrotorum dolores leniores esse factos, tamen non deesse nobis videntur exempla, in quibus parum vel omnino nihil contra morbum Phododendri profuerit usus; in aliis porro arduum erit dicere, Vtrum ab hoc, an ab aliis simul datis anti arthritucis sanitas fuerit restituta, huc illi pertinent aegroti, qui extracto a coniti, decocto quasilae vesicatoriis aliisque eodem tempore sunt tractati; tandem tempus, quod morborum sanationem, atque libelli huius editionem intercedit, nobis histo breuius esie videtur, ut quam de reditu morbi adeo pertinacis, qualis a thritis est, tutus quis esse possit. Videamus vero formam ac quantitatem, in qua Noster remedium exhibuit, atque ex morbis

unum alterumque notatu maxime dignum notemus.

Digerit nimirum H b. Rhodotiniuri drachmas duas, cum aquae fontanae unciis nouem, in vase bene obdurato per XXIV. horas ad ebullitionem usque. Hac digestione uncia fluidi una perit, de residuo autem quouis die matutino tempore unciae duae cim citer sumuntur. Si dosis haec augetur, non infrequenter vomitus, ebrietas, praecordiorum anxietas aliaque molesta symptomata oriuntur. Nequo eadem herbae quantitate omnes egent, alii enim, his octo unciis semel sumtis, dolores am i serunt, alii per menses eodem remedio sunt usi. Crises, vulgo excitatae, sunt pruritus partis affectae, sudores, somnus, aluus laxa, atque materiei corruptae emesis. Aeger per tres circiter menses hoc remedio

usus, vid. historia I. arthriticos insultus quidem p. 3 . amisit, tandem tamen hydrope periit. Alius a ma

tus, liberabatur ab arthritide insequente, aphthis critice

663쪽

critice ortis. Venerea, octo unciis sumtis, somno p. 42. indulgebat frequenter, et sanitati restituebatur, febre putrida aliquando post moriebatur. Phthisica, p. 9. cuius morbus arthritidi causam debebat, huius de. com calefasti quotidie cochlear unum, cum apparente sanitatis redeuntis specie, sumebat, discessit tamen, medigamento seposito, e vita ipsi molestissima. Aliu S morbus ira exasperabatur. Senem 73. p. 62. annorum remedii usus nimium debilitabat. Alius et 66. extracto Aconiti temere tentatus, a malo suo suisset p- 72.

liberatus, si remedium diutius sumsisset. Ischiade p. 7 .

neruosa affectus Rhododendri decocti, temere usuS, venaesectionibus, vesicatoriis, pitulis saponaceis tandemque aquis Pyrmontanis prorsus restituebatur.

Alius inter Rhododendri usum arthriti de vaga, diar, p. 8 rhoea, spasmis bdominalibus, sudoribusque assiciebatur, sanitati tamen per topica reliquis morbis

opposita reddebatur. Ultima aegrota, cuius morbi p. IOLnarrationem Noster adiunxit, sternutatione multa vomituquo vexabstur.

Transit dein ad generaliores quasdam cautio p. IIo-neS TeCensendas, quarum praecipue sunt hae: In arthritide febre coniuncta abstineatur a Rhododen-dri usu, hic enim febrem exasperaret; vomituS et alui deiectiones sponte ortae, sedem arthritidis inprimis viis esse suadent, ipsa arthritis venerea r medio hoc tollitur; anginae, illacrumatio OCul Ovum, pruritus nasi ac sternutatio, ab acrimonia remedii volatili excitantur; corporibus robustis facile medetur ; senibus contra ac debilibus infestum i unimi affectus sanationis progressum retardanti alui ductiones interponendae; ischiadi neruosae non medetur; externe applicatum doloribus leuioribus ut odontalgiae conuenit; dosis secundum corpo-xis vires definiatur.

664쪽

XII. ALBERTI VON HALLER bibliotheca medicinae practicae. T. l. ad ann. MD XXXIII. Bernae

Egregium istud immortalis Cl. HALLERI opuS Le-όb ribus commendaturi, in dubitationem adducimur utrum lectionis ubertatem stupendam et fero incredibilem, an vero iudicii subtilitatem et sapientiam, an denique ordinis, quo omnia disposita sunt, elegantiam, primo loco commemorare debeam US. At enim uero vix opus esse videtur, haec omnia singulari studio collaudare, cum nemo sit, quin ab uALI . Eno nil nisi eximium ingenioque sublimi dignum expectari posse sciat. Accedit amabilis modestia, qua iudicium suum de libris singulis profert, aliorumque sententias examini subiicit. Praelatio huic primo volumini quod Pni Nomo dicauit Auctor praemissa rationem et ordinem exponit, qUem HAL Lκnus in adornanda ista bibliotheca practica secutus est. Congessit nempe non librorum saltem Auctorumque pleniorum Operum nomina; verum etiam sedulo dedit operam, ut, quantum fieri p0sset, dissertationes academicas, quaecunque sibi innotuissent, imo adeo indicia morborum singula huc illuc per diaria librosque alios dispersa breuiter re-c-seret, ex singulis, tum libris tum dissertationibus notia et bene dicta decerperet, ac denique suam sententiam adiiceret. Si quod in multis contigi sis fatetur, nec in immensi operis labore aliter fieri poterat libros quosdam vel ipse non legerat, vel prorsus nunquam viderat, in his diiudicandis alio-

665쪽

rum auctoritate usus est, ex editionibus vero singi lorum primas plerumque et legitimas indicauit. Sestio prima, cui, utpote a potioribus illius p. r. aeui medicis, Gra corum nomen praepositum est, medicinae primordia temporaque fabulosa et heroica primo loco exponit. Enumerantur deincepS medicinae Aegyptiae sata, et quae de scholis medicis in Graecia virisque in hoc genere ante HIPPOCRA ΥΕΜ claris apud scriptores veteres passim leguntur. SperamuS neminem fore, qui nobis vitio vertat, si tum in horum temporum historia, tum in reliquis operis istius pulcherrimi partibus recensendis brevitati studeamus, cum non tam ampla rerUm ena ratione quenquam ab ipsa libri lectione abducere, quam potius contracto summorum capitum indicio ad fruitus uberiores ex pleno opere CarpendOS Lectores inuitare animus sit. Ad genuina H1PPOCRATis scripta Ill. Auctor p. 3 r.

GALEN , ERO TI ANI , MERCURIAL 1s auctoritate,

suoque iudicio nisus, haec refert: i) 'idemicorum L. Ι. et III. Tertio tamen additamenta serioris medici adspersa esse suspicio est.

censitis annumerantur:

1 Liber de aere aquis et locis - etsi forte mirum videri possit, quod Auctor ubique se Europaeum dicat. et De naturet hominis. Huius libri prima parsa GALENO, Vt spuria, reiicitur; posterior libro de victu in morbis acutis adiungitur.

666쪽

3 De locis in homine. RVFvs EROTIANVS et CLER Cus Hippocraticum es e censenta, contradicente ΜERCURIALI, qui et M Librum de humoribus reiicit a GALEso PALLA- Dio et ER OTIA No genuiniS annumeratum. s alimentis . Genuinus secundum GALENT

De diana in morbis acutis. Eius ultimam partem a discipulis adsutam esse GALENVS a bitratur. p. 6 . Reliquos libros, HIPPOCRAT 1s operibus alias annumerari solitos, ex plerorumque Commentato rum auctoritate vel dubiae prosapiae, vel prorsus spurios esse Noster asserit. Iusiurandum, etsi a GA

NERO HIPPOCRATI tributum fuerit, ad supposititios libellos ablegandum esse censet, MERCURIA Lis sententiam amplexuS. Neque enim, cum HlΡ-POCRATIS Retate chirurgia nondum a medicina discreta fuerit, verosimile est, medicorum parentem

discipulos suos a calculi sectione prohibuisse, quasi illa propius ad chirurgiae magistros pertineret. Reliquos huius classis lifros partim Cnidia e sch ilae

placita redolere, partim ex pugillaribuS HIPPOCR

BO, HIPPOCRATE iuniore aliisque serioris aeui Auctoribus conscriptos esse, et veterum de illis sententia et dictionis genus ac placita ab Hippocraticis nonnullibi prorsus abhorrentia suadent. p. 9o. Tum singulis Hi P poc RAT 1s libris, tum Omnium operum collectioni adiecit Ill. Auctor, brevem placitorum et obseruationum in illis occurrentium, Codicum Manu scriptorum, qui in Bibliothecis variis asseruantur, editionum et Commentatorum indicem. Eadem ratione per totum hoc OPUS Auctores Graecos Latinos et Arabicos, disiunxit, at- quo

667쪽

que recensuit. Desiderantur, quaS GEO. SE GENUS, CLIFTONVS et Ill. TRILLERVS promiserant, Hippocraticorum operum editiones: Illud SKGKR1 iam absolutum opus intercidit. RRNAVDo Tivs Syriacas versiones dudum periisse, Arabicas vero MA-MovΝ1 Aegypti Kalilae tempore exarataS, et ex his Ebraicas natas esse docuit. Ex eodem Auctore primas versiones Latinas ad Arabica exemplaria comcinnatas su i sie discimus. Medici 111ΡΡoen ΑΥ Is aetate et post eum Ce- p. Ioa.

medicus suit, sed nomen Libri a DIOCLE conscripti, in quo de oleosis exposuit. GALEN. f ι fac. I L. S. 6. cet Ex philosophis PLATO laudatur in pri

lus ad ANΥIGONVΜ regem datus in Cod. Μ s. superes: in Bibliotheca Augusta Vindob. in Bauarica item, Medicea et Taurinensi. Epistola de morborum praesagiis etc. prodiit cura Μ1ZAL ni PariS.IS 72- IOO7. 8.PRAXAGORAS, eiusdemque disgipuli, PLI-p. LII

STONICVS, PHILOTIΜVS CHRYSIPpvs Cnidius

cet. Ex his, quem posta emo loco nominauimuS, venae sectionem aluique purgationem fere prorsus ex medicina exturbare conatus, illius loco artuum ligaturas laudauit, hanc vomitoriis compensavit. PHAΝIAE EREXII liber medicus in HERCULANI ruderibus nuper detectus fuit. ERASISTRATVS nouae scholae medicae Cl. p. II 7. Auctor, in multis CHRYSIPPVM secutus est. Cum in venis solum sanguinem, in arteriis autem spiritum contineri opinaretur, plerorumqUe morborum naturam et curationes ex hac sententia depromsit. Sic inflammationem effuso ex venis in arterias sanguine fieri existimabat. Venaesectionem damna-

668쪽

bat, usus de reliquo mitibus simplicibusque remo

piricorum partes in morborum curatione haud parum propendisse videtur; causas tamen sedulo disquisiuit. Pulsuum doctrinam nimis subtiliter excoluit. Commentariorum ab ipso in HPPOCRAT is apho risinos scriptorum Codex superesse dicitur in Bibliotheca Ambrosiana Mediolani Schola HEROPHIL 1 prius quam Erasistratea defecit. Ex eadem prodierunt Empirici, quibus omnium primus sacem praetutae fertur PHIL 1NVs Cous. Inter antiquissimos certe Empiricos vulgo. habetur. Alius celebris huius scholae assecla fuit RE RAPION AleXan

drinus. Inprimis vero HERACLIDES TARENT 1-

Nus magnam laudem promeruit quippe cum non eo usque partium studio teneretur ut cui Chis ratio.

ciniis prorsus negleius soli usui nimium fidereti

rundemque coaeui. Scholae medicae Alexandriae

constitutae a PTOLEMAEO PHYS CONE, Ae

gypti rege.

p 1 o ASCLEPIADES BitlaynUS MITHRiDAT 1s C aeuus, nolaam scholam medicam aperuit, in uniuersa propemodum medicina mechanica praecepta secutus iisdemque remedia ita ut plurimum a Ccommodare consuetus, ut vel spissum discutere, vel tenues humores condensare, angustias idem reserare, et nimis laxa contrahere in quovis morbo maxime allaboraret. Ex huius discipulis: ΥΠΕΜ iso N potissimum inclaruit, methodicae scholae, ut putatur, auctor. Erat autem haec Methodicorum sententia, ut caussarum abditarum scrutinio medicum supersedere et ad communia potius morborum respicere debere statuerent. In omni autem morbo vel adstri-

669쪽

adstrictionem, vel fluxionem, vel mixtum quoddam

et complexum vitii genus nocere autumabant Inter reliquos AsCLEPIADIS sectatores, Noster p. Iso.

dicum. Hunc tamen non esse vult, CuiUS quaestioncs ad nostram aetatem peruenissent, sed nuperiorem. HERopH E I posteriores; APOLLONIVS MVS, p. IS . a GALExo et aliis laudatus DIO ACORI DE A PHA CACum ui Pso CRAT is illis interprete et materiae medicae Auctore non confundendus. Alii. A. CORN. CELSVΜ Ill. HALLE Rus ad finem p. 162. regni CAEsARIS AVIVS Τ1 refert, Vtpote THEΜISO-Nκ aliquanto nuperiorem et a COLUMELLA passim

allegatum. Librorum IV. priorum, elenchus hic proponitur. Reliquoi Um argUmenta, Vtpote maxima ex parte Chirurgici argumenti noster in Bibl. Chirurg. attigit.

SCRIBOΝIVS LARGUS CLAUDII tempore Cla- p. I 66.

rus empiricae scholae fauit in plurimis. Praeter medicamentorum compositiones a TI. quibUS accedunt alia ipsi a G A La No tributa, pertinent quoque ad illuna epistolae duae quibus vulgo CELSI nomen praefigitur. Ex medicis ante ANDROMACHVM commemo p. I 67. randus est XENOCRAΥΕs, cuius liber de alimento ex aquatilibus hodie superest. DIOS CORIDES A NAZARA AEus librorum de materia medita auctor. Num Euporyta ipsi iure

merito tribuantur, dubium est. RVFVS EPHEA IVA Perperam a AVIDA ad TRAIANI tempora refertur. Citatur enim ab ANDROMACHO apUd GALENUM.

Scripsit multa quorum fragmenta supersunt. Ultima horum editio est 17 4. 4. c. GVIL. CLINCH.

670쪽

THESSALus sub NERONκ medicinam metho. diCam a THEΜyso ΝΕ ornatam instaurauit ed variis commentis auxit. Huc pertinet Meto mcristis h. e. Pororum praeter naturam affectorum ad sanitatem restitutio longo medicamentorum usu obtinenda. ANDROΜACHI, NERONIS medici; pater et filius. Illi debetur theriacas antidotus ANDROMACHI. Car. mine Graeco illud medicamentum descripsit, quod apud GALEΝVΜ et Asiae iv M legitur. Caeterum norandum est, ANDROMACHOS fuisse primos, qui Archi utrorum nomine insignirentur; eo quidem sensu, ut hoc nomen praefectum medicorum denotaret, quo munere in singulis ciuitatibus viri prae stantissimi fungebantur. Neque enim putandum est, Archiatrum Caesaris medicum significare, quae certe denominatio, ut et Archiatrorum Comitis munuS, sub CONSTANTINO M. primum in Consuetudinem abiit. 188. Medici liberti et serui. Resutantur hic paucis

dicorum Romanorum seruili conditione Sectae pneumaticae Auctor ATHENAEus Cilix fuisse vulgo dicitur. Is elementis in artem receptis spiritum addidit, a cuius expansione, pulsus, a per versa conditione autem morbi omnes proficiscerentur. Ex huius discipulis notatu dignissimus est HKRono TvS, CuiuS locos nonnullos GALENVS et OR, BASI Us asservarunt. ARET A EI aetas vix definiri potest, cum praeter DIOSCOR IDEM, AETIVM et PAVLVM nulla eius apud veteres mentio iniiciatur. Si DIOS CORIDIS Eus oristis fides habenda est, sub TITO Caesare ARETAEvS vixit. Precario WiGGANVS existimauit ARCHIGRNIS nomine ARETAEi opera veteribus innotuisse. Distinguitur enim uterque apud AETIUM