장음표시 사용
431쪽
184 DE AS sTIMATIONE ab eo restitui, qualis nunc est non habita vita ratione pretii; sin aliqua culpa mariti id adciderit puta si vineas extirpauit, si arbores frugiferas succidit, tunc pretium aestimandum est; sed cuiu temporis ξ & putem eius temporis, quo ager ab initio et stimatus fuerit; non autem pretium praesens, id est, quanti hodie ager vendi posset, & valeret, ita enim & in d. l. si inter v rum. dc aliis similibus scriptum est, ita res aestimari, ut cognoscatur utrum postea res deteriora marito faeta fuerit, vel non. Alioquin ista aestimatio superuacua esset, si non eo preri O, quo aestimata est sed alio rei deberςt restitui, id est, ibo quanti res est, cum restitui debet. Quartus modus est, s aestimatio facta sit alternatiue hoc modo, ut vel res in dotem datae restituantur, vel pretium earum. Idque sit aut impersen aliter, aut expressia persona viri, vel uxoris, in cinus arbitrio sit eligere virum velit: si impersonaliter, tunc electio est mariti. Lplerumque. g. ali, et mustis E. quas Ad cur- 'sus, & alii citant, quod contra est in ultimi hvoluntatibus & legatis , ubi eleistio non est
bere dis debitoris, sed legatarii. l. dubio. D.delegat. a. Quod si adiectum sit de electione mariti vel mulieris, id seruabitur, & electiqerit eius , cui concessa est. d. l. plerumque. l. quod infundum . D. defund. dotal. Illa differentia est inter virum & vxinem; quod si ita election: mariti positum sit, tunc fundus dotalis poterit ab eo vendi & alienari, utpote
cum per aestimationem istam factus sit plane
432쪽
dominus. Contra est, si in electione Uxoris, d. L quod si, cs l. i. Cod. eod. titui. Hic nobis explicanda est difficilis L interes f. Cod. de Uu- fruct. Cuius est haec quaestio , an maritus iure potuerit rem dotalem oppignorare ' de quo ita Imperator ibi se spondet, multum H teresse, quidnam in dotem datum proponatur, utrum sie viusfructus rei, puta fundi; an vero proprietas data sit, adiecto pacto, ut cadem ponestio soluto matrimonio mulieri r stituatur. Priori casu maritus fructuarius non potuit proprietatem pignori dare ullo modo, id est, nec quatenus maritus , quia fudidus ei in dotem datus non est, & s datus esset, tamen pignori eum dare non posset vetante
ctuarius;nam potest quidem fruetuarius suum usumfructum oppignorare,& vendere,at proprietatem non potestisiisqui. g.wiofrhἐt. Diae pign. IV.in priκαδε v fruct. De posteriori casu maior dubitatio est propter verba d.ι. interess, quae talia sunt, Qui autem proprietatem aestima-
iam in dotem accepit, non ιdeo mmm obligare eam potuit, quoniam soluto matrimonio restituenda
tibi cstimatio eim fuerit: Quibus ex verbis intelligitur quidem decisio quaestionis principalis nimirum qui proprietatem in dotum accepit qstimatam, potuisse eam pignori dare, qui Lex Iulia non pertinet ad fundu et stimatu, cum c stimatione desierit dotalis essed.L-ic. cu i
lib. Sed obscuritas est in illis postremis verbi.,
433쪽
18s DE AEsTIMATIONE proprietatis aestimationem restituendafuisse. coriistrarium enim ex initio legis adparet,id est, non
aestimationem, sed proprietatis ipsam possessionem ex pacto restituendam esse Qua de cauΩsa alii finem legis ex principio emendandum pusant,ut pro aestimatio, legatur, possesso, ut Anton. Rher lib6.coniect.c. χo. Alii contra principium ex fine, ut pro duobus illis verbis, eadem phsessu,reponatur unicum,astimatio, ut C macitractatu 1. ad Africanum in L maritum. D. defunddot. Sed retenta scriptura vulgata obseruandum cst, quod Imp.in sine legis proprieta-Na vos't it stimatam . id autem fecit propter illud pactum quo couenerat,id est, ut eade possessio restitueretur. Quo casu legi Iuli et locum non esse antea dixi & ipsis fundus restituendus non in sed eius aestimatio, quae sola est in obligatione tanquam pretium fundi,unde& maritus dicitur etiam pretii debitor. t. quoties. C. detur.dot. potuit igitur maritus proprietatem aestimatam pignori dare,ut rem suam. Sed hic alia dissicultas est, nam verum quidem est, fundum qstimatum fieri mariti emptionis iure,excepto tamen illocas quoties mulieris arbitrio relictum est, utrum aestimationem vel fundum sibi restitui velit: hoc enim casu perinde est, ac si fundus in stimatus datus esset, ideoque nec alienari nec oppignorari a viro potest d. l.pl rumque.in sine. da. I. c.de fund. dotat. Tale autem pactum in specie d. l. interest, interuenisse videtur,ut ad paret ex ipsis verbis pactionis initio legis postg. Vnde sequitur, male&contra
434쪽
regulam iuris Imp. respondisse potuisse proprietatem a marito oppignorari. male etiam illud, aestimationem restituendam fuisse. cum in electione mulieris sit virum velit d Lplerumque. infimidemque comprobatur ex I. aestimatis. D. Folat.matrim. Si vis. D.depact.dotal. Qu)d ergo dicendum ' dc puto,non incommode responderi posse, idcirco aestimationem restitu cudam fuisse in d. l. dici: quia volente muliere fundus ille aestimatus a marito pignori datus est; quo calu debet esse in arbitrio mariti, utrum rem , an a stimationem siue pretium mulieri reddat,d. Laestim-sinec obstat interdictum legis Iuliς, quae fundum dotalcm oppignorari muliere etiam consentiente vetuit,idcmque dc ab aliis ab omnibus&a Iustiniano ipso confirmatum est: ita L,. Scum lex nam hic casus cum scilicet fundus aestimatus in dotem datus est, quamuis adiecto pacto de eo restituendo, a legis Iuliae interdicto excipiendus est; quoniam ea lex plane nihil de fundo aestimato loquuta est, 'ualiscunque a limatio esset sue qualis .cunque conuentio aestimationi adiiceretur. que hanc etiam esse communem Dd. sontentiam svra ex Couarruvio monui. Quae diximus de electione mariti, ut possit vel res aestimatas restituere,vel earum pretium,idem dicendum est in pluribus rebus non aestimatis, si asternatiue,hanc scilicet vel illam maritus pro dote debeat,puta domum vel fundum. Pone uxorem
marito ita cauisse. Doti tibi erit, quod mihi debes.nam&nomina& iura, bc ususfructus in
435쪽
i 88 DE .psit M TIONE . dotem dari potest & dos per accepti lationern constitui Ldebitor. , icet.Lcsi infundo. D.de fur dot Si igitur maritus uxori debebat alternatim fundu Cornelianu vel Sempronianu, ut funda alique vel decem, aut fundu vel Stictu, ut sunt exempla Africani in Umarito. D. de fund.autat in tali obligatione maritus electionem habet, fundu qualem velit, dotalem esse. Cornelianaan Sempronianum. sed haec voluntas eius est ambulatoria; potest enim sepe eam mutare, δίnunc illu fundum velle dotale esse, nunc alter u Semper,inqua, dum uterq; fundus extat, vel v-traq; res promissa. nam si altera res ex pristitissis perierix; tu ea quae superest, sola est in obligatione sola est dotalis d. lsi marito.l in emptione 9.vit. Diae contrah. empnidemq; ius est, si altera res ex promissis acquisita fuerit mulieri.Lcuroc., si Stichm.D.deleg. i. Exceptis his duobus calibus potest maritus interim donec mulieri soluat,semper variare. Quare si fundu Cornelianu alienaverit. recte alienavit, & Sempronianus incipiet e sse dotalis.& rursus si Cornelianta
redimat poterit Sempronianu alienare,& Coenelianus incipiet in dote esse. Quare ut voluntas mariti & obfg tio ista dotalis ambulatoriae state etia legis i ullae potestas ambulatoria erit,
ut Paulus ait in Lerit.seq. D. eod.tit. Amplius dicit Paulus, uno sendo alienato, & nondum redempto, posse etia alterum fundu alienari; sed haec posterior alienatio in pendenti est, utrum valeat, nec ne. Na si alter u fundum redemerit, valebit,& confirmabitur posterioris alienatio; si non
436쪽
ii non redemerit,irrita erit quia dotalis fundus
fuit, qui alienari non potest. ex post facto igitur confirmatur quid vel infirmatur, quod alias siet-pe in iure nostro alcidit d Ierit. proinde. o seq.D.dereb.cred Kou de non alienand.6 . hoc autem prorifexeram tu. Dixi aute interim, donec altera soluat variare maritum posse; quia si iam unum soluit, tota obligatio est extincta non solum electio .Lese qui certaru .s .vlim. de verb. obh l.f. D.deve .obis ibi Donellus; quatenus scit. o-
lectio in legatis vel co trambus perimatur. hed quod diximus electibiae mariti esse, quidnam velit in dote esse; et obstare videtur, L quemadisodia. D. detur.dot Ibi scriptu est, si mulier Titio nuptura dote ita promiserit, imihi debes, aut fundus Sempronianus tibi doti erit, esectione mulieris esse utru velit in dote elle, n5 mariti. Sed respondendu est. in priori specieici trachiuiimus,maritu fuisse debitore id es .hoc vel illud debuisse alternative. non miria igitur si eius fuit electio; congruit id enim regul iuris. l. flerum D detur. At. At in posteriori hac specie maritus unum fundum debebat, cui mulier adiecit pro dote fundum Semproniansi, atq; ita hoc loco muli et ipsia debit lix est, ni mirii dotis. Ergo & regulς ei de co gruit, ut mulieris sit electio. Veniat aus nunc ad quςstione de iniqua et stimatione reria doat liv. q maxime nec ci-faria, & dissicilis est;in primis propter L c. C.'Lmatr. qua merito doctissimus Cula eius crucciningeniorum adpellat. nos aute, ut tota haec res
clarius explicetur, hanc quςstione in duas partes diuidemus; Aut enim vir mulieri vel mulier
437쪽
iso DE AESTIMATIONE in aestimatione decepta est: aut sciens&volens dotem vilius vel carius aestimauit, donationis cauilla. Et primu de muliere decepta dicamus. Qua in rc multum interest, utrum dolo malo
circumscripta sis, an sine ullo dolo re ipsa sit fraudata, damnumq; passa fuerit. Prius autem quam distinctionis propositς partes explicem, intelligendum est nihil referre, vir u sit modica fraus siue tasio. an vero immodica quam mulier in a stimatione passa est, in quo dotis a
stimatio quae alias vera venditio est. 9lerum 9.s . D. de inridot. differt a vulsari venditione 1 nqua, fi venditor deceptus sit, quod minoris Iem vendiderit, venditio non rescinditur nisi
ultra dimidiam iussi pretii deceptus sit: si ultra
eam deceptus est, datur electio emptori. ut vel rem restituat, vel quod iusto pretio deest , suppleat. l. 2. C. der ia. niui.decepto igitur infra dimidiam venditio valet; nisi dolus aliquis emptoris interuenerit. l. cymsue. 2 l. voluntate. coeod. iit. Olim autem. id est . ante d.l. 2.etiamsi inax una&immodicas ille ita fio hoc est longe vitra dimidium iusti pretii , tamen venditio dum sine dolo contractae flet non rescindebatur. quia naturaliter licet se in pretio circumuenire Lin caussa. 2 9.idemque Pomponius D. dem. 2. ort,m. hoc est, quod pluris est, licet minoris cmere; vel e contra, quod minoris fisi plu- iis vendere. I. idem si pretio. 9. vlum. D. Locat. dum, ut dixi, nullus dolus aduersarii probari ro rit,ut ait L csrdeo. D. Locat. Vbi idem, quod i. emptione, dicitur, etiam in locatione obtinere, ut &in d. l. sdem si pretio. at mulier licet multo
438쪽
hiulto infra iustum pretium sit decepta, id est,
etiam si modice viliori pretio rem aestimauerit; modicaque & exigua fuerit laesio,tamen rescissoni locus est. Hi m. g. i I. iuresuccurau. 9 . al. D.detur.rit. Quam ut, enim aestimatio rerum dotalium vera sit venditio, ut iam dixi; tamen non simplex venditio, sed dotis caussa facta, ut loquitur, quoties. D.detur.dot ideoq; & in aliis
quibusdam rebus h qc venditio separatur ab illa vulgari,ut initio exposui. perperam igitur illi faciunt, qui aestimatione iniqua ita rescindi probant si dolus interuenerit, vel si laesio appareatvltra dimidia iusti pretii iuxta d. l. 2. de rescis.
vend. perperam, inqua, ut recte docet praeter alios Arius Pinellus add. l. 2 l. I. r. 18. N. nam
generaliter,& indistincte, de quavis quantitate,& laesone dici leges, id est. l. ires d. l.
iuresuccursum, loquuntur , dc di i circuscripta: neq; hoc ius, quod multo est antiquius remedio d. l. a. ad illud remediu trahi debet. Nec reis fert, quod utantur vocabulis, circumuenta, Sccircumsicripta, vel decepta. Nam iis utuntur etiam, ubi nullus dolus est aduersarii, sed fraus ta- tum & damnum in ipsa re versatur in quod imprudentia sua aliquis incidit sine ullo dolo aduersarii. Magna igitur haec cst differentia inter
vulgarem vcnditionem & dotis ς stimationem. Cuius differentiae ratio non est fauor solus do tis ex parte uxoris, cum idem viro decepto tribuatur, quod uxori dd. d. Sed illa. quς indicatur in d.Guresuccurseum. quia bono & aequo no co- ueniat, lucrari aliqvcm ex damno alterius, aut damnum sentire per alterius lucrum . quae ratio
439쪽
iρ1 DE TITIMATIONE licet ad omnes personas&contractus, impii mis bonae fides, pertineat; tamen potissimum in dote re inter coniuges locis habet. Dotis enim actio ex aequitate tota es ideoq; in bonum deaeqtiam coecpta esse dicitur l. 8. D.de cap. dimin. ire in formula rci uxoriae ita scriptum fuit, quod aequivi melitu, teste Cic. III. Ostic.eius': rei
in D. multa eae tant vestigia ut in d. l. rure. pen. iis
.D sel. mair. sicum Cornestium .desolui. Eleis gantissime igitur Rosatus in d. si circumscripta. scribit, ea quae inter coniuges aguntur, non esse habenda pro negotiatione; hoc est, non ita ς stimanda est e,N c tera negotia, atq, contractu S,
qui soluto lucri caussa instituuntur. l. actionu lenera. I. ta D. de obl. V act. Dotis cotractus est appendix contractus matrimonii. neq; enim e sibdos potest ne matrimonio. ι 3. D. de fur. dot. At contractus matrimonii potius est per narum & corporum, quam pecuniae de rerum Lia D. derit.nuptInst. eod. sicut & contractus se ais dorii n , ae foederum magis ad personas quam
ad res pertinet. L conirentionum. D. do pact. l. 'in copsitandiue. C.denupt. ut perperam quidam matrimonium negent esse contractu, quia non lucti caussa, vel rei familiaris contrahatur. Tantus autem est fauor dotis etia hac in re, de qua
agimus vitantum valeat etiam In maiore XXV
armis, quantum valet caussa aetatis in minore,d.
lim. g. l. qui minores, si laesi captive lint facilitate, ae lubrico aetatis, in integru restituuntur. etia in p1ruis rebit satq; damnis L 3.s scio. D. domino. His ita expolitis. li dolus mariti nullus in cruei; et, pruno distinguia bet, an turrim modo
440쪽
modo ae stimationis mulier circumuenta sit, an etiam in eo. quod talem rem, vel talem seruum in dote dedit' Nam hoc posteriori casu mulier agere potest, ut seruus vel alia res sibi omnino restituatur, d. lim. g. I . C.de iuridot.Uuod si res non extet, tunc iusta aestimatio praestetur, non quanti res aestimata fuit. ut bene Adcurs docet ind.L si circumscripta. insin. Hic obiter notanda est imperite quosdam, ut Robertum Aureliensem uti hoc exemplo ex d. ras. g. I. ut probent contractus bonς fidei quibus dolus causam dedit non esse ipso iure nullos, contra Leleganter. D.dedo dc alias similes. que refutat Cu facius Δ. 3. Animaaenot. c. I. S2. Priori aute illo casu, in arbitrio mariti est utru rem inique, id est, vilius s stimata. mulieri reddat, an iustam ς stimatione praestet' . i. Idemq; est, si donationis caussa pretium reru dotali u minutu fuerit. l. quod a tem. 9 se mariti AD. de donat. inrivis. ω vx. Hoc igitur remedium simillimu est remedio illi nobilissimo d. l. 1. C de rescin. vend. videturq; ei legi caussam dedisse, ut nimirum . quod in aestimatione rerum dotali uiniqua semper obtinuit, idem S ad caeteras venditiones vulgares porrigeretur: licet non per omnia, ut supra docui. At que haec ita fiunt, si res aestimata extet: quod si eat perierit, puta si seruus decessit, tuc aestimatio ipsa rei prς standa est; n6 tamen iusta aestimatio, , id est quati valebat seruus vel res que periit, sedi ea 'stimatio q initio facta est inter coniuges, licet iniqua fuerit, utpote viliori pretio facta. Atque hoc est, q, ait d. circumpta. I n. pretiQgb dotali instrumeto inditu est,co derabitur. quali α- N i