Commentatio cui inscribitur: Les humanistes polonais

71쪽

se Vocare a SSet enim hoc non tantuna genium tuum sed publicum bonum defraudare. Nunc religionem erga te meam et Sanctitatem

otii tui perfregit Jacobus obiescius ex cuius litteris intellexi non solum consilium et assatum, sed operam etiam et Vocem ad XOrnandam indolem eius te illi indulsisse. O mi Casau bone, nunquam ego tanti facerem vel hunc vel alium iuvenem, ut tibi eius causa minimum negotii facesserem imo abstraherem et iuberem te hoc agere, quod agis. Quantus enim si in litteris et quantum nos in istis usque remotis regionibus immortalibus scriptis tuis iuves, exhonore et veneratione omnium erga te hominum conicere potes.

Verum ita de te iudio incredibili quodam amore excolendi

humani generis te efferri hinc te tam pronum esse et ad minutias etiam operis descendere atque ex quolibet ligno velle excitare Mercurium . Macte isto animo. Si te necessitas summa et ruina imminens bonarum litterarum eo provocat, noStrarum regionum eae rationes sunt, ut nisi per primores viros atque eiusmodi iuvenes qualis iste est Sobi escius sustententur innata barbaries iam iam nos obruat Volo, quae vis at nisi tibi molestum est et hunc et alios nostros pro tuis habe immortalitas nominis tui D 2 ocio, Dio, filia floreat. Bene vale. Zam oscit Augusti 2 . Anno Dor.

Isaactis Casau bonus Simoni Simonidi viro clari simo S. D. Quantopere me amares clarissime Simonida non poteras illustriore documento probare ac secisti nuper cum nobilissimae et praestantissimae spei adolescenti D. Jacobo obiescio, qui novissimas tuas mihi reddidit in Galliam venienti auctor suisti, ut meis potissimum consiliis dum hic futurus est in studiorum

ratione rege Tetur.

Equidem simul ac tui nominis fieri mentionem audivi prius etiam quam epistolam legerem, nulla interposita mora onmio illlinea studia atque ilicia i , - , om ess a obtuli mo quoque tuis lectis quid et quantum tua commendatio ponderis apud me haberet,

72쪽

opinor praeceptor uni nemo parum habuit quod optimos ipsi disciplinarum magistros indicaveram, quorum opera uteretur nisi ipse quoque pro mea Virili to es hi suci io, ipsius ingenium suscipiam excolendum. Expugnavit constantiam propositi mei, qui privatim neminem ad hanc diem unquam docui et occupationes meas, quae maximae Sunt, vicit tui respectus primum, deinde indoles ipsa et illa ingens discendi cupiditas, quam in nobilissimo adolescente animadvertebam. Cuius causa quid mihi imperaverim, quid quotidie una agamus, malo te e ipsius litteris κιὼ Disi Uso 'sedi cognoscere, quam meis. Me certe rara virtus huius adolescentis et illa incre di bilis in tam illustri fortuna si, is , ic re 9, 3 ut re ita capit in dies magis magi Sque Ut quem ex tua commendatione amare primum coepi nunc merito ipsius mirari satis non queam. Nam apud nos qui eius ordinis sunt ii longe aliter in simili aetate vitam instituunt. Ceterum dedi huic pusillum libellum magni caligeri ad te mittendum e cuius praefatione intelliges quam mala referatur a nonnullis sceleratis hominibus gratia ingentibus illis herois erga rempublicam litterariam meritis et mediocribus laboribus meis. Volui semel respondendi labore deiungi si respondere est hoc profiteri, me nunquam furiosis canibus esse responsurum. Satis mihi erit, si bonis probavero meum in litteras amorem. Quod si assequi hactenus non potuimus, exprimet fortasse hanc confessionem ab aequis iudicibus Polybius noster, quem ab aliquot mensibus sub prelo habemus Scis praestantissime Simonida, quanti vetustas illum auctorem fecerit, ad cuius illustrationem nihil a nobis praetermissum in hac mediocritate ingenii, quod desiderari a quoquam posset. Nam et Latinum fecimus h rio δας 1 κε φαλλῆς et ii commentariis illustravimus, qui λὶς πυλιτι κῖς καὶ πυλε/ Ωκλῆς εχινης praximiuventuti sint ostensuri. Sed opus longum est et a cuius meta procul adhuc absumus. Si dabit Deus finem videre et fuerit certa occasio, mittam exemplar ad te. Vale et me ama. Lut Par Kal. Sept. 6ΟT. Salutat te medullitus vir amplissimus, praeses diu an US, qui Vehementer ea cupit videre, quae vel tu vel alii docti istic edidistis ad ornandam memoriam herois vestri incomparabilis

73쪽

Doctis sinae Vir.

Conqueri saepe soleo de mea Graecae linguae in peritia quae ut nunc ideo apprime necessaria est viro solide litteras tractanti sed quia et temporis angustia et graviores in re publica nostra occupationes non permittent ut huic nobilissimo studio operam meam impendam, omnino cogor privari praestantissimo fructu quem Graeca lingua litteratis aifert. In vita Julii explicas differentias inter epulas, Viscerationem et prandium; sed quia ibi plura Graeca quam Latina misces videor mihi in alieno et peregrino solo Vel Sari itaque pro nostra amicitia peto a te ut mihi inter hac tria verum discrimen Veli assignare. Tui cultor et admirator Ja Sobi escytis Palat.

Burn. 366. Ol. 9 I. V. C. Suetonii Tranquilli de XII. Caesaribus libri III. Isaacus Casau bonus recensuit. Excudebat Stephanus Gamonetus, MDCV. Animadversiones, P. 32.

Jacobus obiescius Isaaco Casau bono S. D. Permoleste equidem sero ac nonnumquam mecum tomachor quod a multo iam tempore non sit mihi data acultas suavissimo tuo conspectu frui. In praestando ossicio negligentiam culpare non possum cum enim saepius adire te cogitarem, vel tua absentia vel meae occupationes mentem alio diverterunt. Quidquid sit propediem tamen ex studiis meis aliquam horam Subripiam, quam lubens tibi dedicabo dierumque praeteritorum Suram resarciam. Unum est quod nunc a te peto et, si impetro, in magna felicitatis meae parte coli ocabo Crebro ex te accepi regem vesti una aliquoties publice perorasse ac ibi characterem dicendi regium expressisse

74쪽

has tamen orationes V pis mandata non esse, Sed a quibusdam ceu praecipua bibliothecarum ornamenta asservari. Ego cum divinas incomparabilis vestri principis res gesta Veneror, Velim quoque et dictis debitum praestare honorena ac illius admirare breviloquentiam, quae regum debet esse comes saepius imperantium quam persuadentium ac non in orensibus cancellis tempus agentium sed ex solio regali iura dantium Placet plerumque nummu parvae figurae a magni ponderis multo certe magis laudatur regia eloquentia, quae paucitate verborum res multa et graves continet atque quadam dicendi maiestate deprimit garrulorum sophistarum

redundantes ac Spumosa Orntione S.

Id doctissimi quique observarunt, viros facti 144 agno rudes esse ad certamina Verborum. Hinc re vester non Vulgarem laudem consequitur, quod dicendo non oratorem sed dominum ac regem

agit ac ut in omnibus negotiis celeritati ita studet in dicendo brevitati, dignitati suae competenti. Sed non mearum est partium divinas summi principis laudes recensere, aut de charactere dicendi regio aliquid tibi scribere, quem ceu doctorum hominum lumen Europa veneratur Satis mihi a te fiet, si cura ac opera tua

nanciscar unicum orationum regiarum Xemplar, quod tanquam maXimum tuae erga me benevolentiae testimonium multi aestimabo. Vale vir clarissime et me ut Sole a mn.

XIII

Doctissime Vir, S. P.

Animus quidem mihi erat te hodie adeundi, sed istud hiemale

ac pluviosum tempus continet me intra hospitii limen. Itaque ignosces, si desiderium tibi me una non ore tenus ut volui et debui enarro. Prinatim ac in Galliam veni, unam Una me cepit Studium historiae vestrae cognoscendae, tum ob gentis celebritatem, qua merito gloriamini tum ob casuum exemplorumque arietatem, quam annales Gallici complectuntur. Hactenus usus Sum P. Aemilio Veronensi qui ibi cessat ubi ampli simum scribendi

75쪽

campum praebent illi varia Galliae sata. Ne qDie tamen hanc ob

causam ignarus esse Omnino vellem posterioris vestrae historiae.

quae et ob recentem factorum memoriam et ob variam imperii huius ortunam lectorem plur imum potest detinere ideoque dili gentissime cognoscenda est, quod oculis subicit intestini incen diica imitatem et bellorum civilium furorem qui nunc in hac saeculi senectu te ubique fere Grassatur adeo clauitis ma rabies bellicosissimos populos vexat ut nos iuniores legentes sanctam veteris aevi simplicitatem tu datam iidem, Veram Sinceritatem, praesentisque aetatis malevolentiam invidiam, ambitionem, fraudem do los, conqueri de infortunio nostro cogamur, quod natisimus ad deplorandam huius temporis calamitatem Tales querelas saepe in animos hominum excitare possunt Hen rici 2-i Caroli 0-i, Henrici 3-ii vitae. Optarem aequidem Nas pernoscere si aliquem idelem et veritatis amantem historiam nanciscerer. Non me latet Thuanum virum doctissimum, multa praeclare de his regibus scripsisse et quaedam aulae arcana et secretiora consilia sine odio et gratia posteritati tradidisse. sed rerum orbe toto gestarum descriptio ordinem historiae Gallicae interrumpere videtur. Quare obnixe te

oro, ut mihi aliquem Latinum historicum suppedites qui deliter et sincere ab initio dominationis Francisci primi usque ad huius

regis tempora res Gallicas narret. Hoc si mihi singularis tua humanita praestiterit, non exiguus inde cumulus ad maxima tua in me merita accedet Vale. Observantissimus tui cultor

Ibid. fol. 93'. Pauli emylii Neronensis historici clarissi iiii, de rebus gestis Francorum

Claris i me Domine S. P. Festinanti mihi e Gallia in Poloniam inter caetera itineris impedimenta accidit aliquot diebus in Germania ori m-bergae immorari ibidemque non nulli bono quodam genio meo Clar' Viro Scipioni Gentili proses ori ordinari Academiae

76쪽

Altorfingensis innotescere. Cumque mil)i multu ac Varius cum eo ad mensam de viris celeberrimis ac doctissimis Galliae sermo intercessisset, tu ipsa occasione ipsiusmet petitionis non postremus suisti. Homo tam avidus ac amans nomini tui, ut non desisteret prius Sermonem de te perficere, quam breves idque repentinas litteras ad te perscriberet, quarum tantum abeSt, ut recusarem transmissionem ut etiam ipse gravis ac necessarius expostulator fuerim. Quocirca acceptis ac adiunctis litteris Ili 'in' mei prima quaque occasione eas ad te transferendas curavi. Velim itaque, ut hoc praesens ac minimum meum in te studium sit pignus suturi longe maioris ac praestantioris non enim nescio, quantum humanitati, quantum benevolentiae in me tuae debeam. Non plus in adventum Cracovia copiosiorem de omnibus materiam subministrabit. Vtile et vel sic devinctum redama. Junii morimbergae ' 6o8. Filium tuum Joannem Unice. Saltato. Tuus totus a servitiis Rhadianus CZolhan Shi, p.

Durn. 363 sol. au verso Monsi eur, Monsi eur Isaac Casaubonina isti e se a bibliothece et Consei iter dumoy, deme irant out evant e Cordei tersen Universite de aris A aris.

Claris imo Domino, D' Isaaco Casau bono Regio Consiliario et archi biblioth. amico plurimum honorando. Clarissime atque excellentissime Domine et amice colendissime. Volebam quidem silium meum diutius retinere in Gallia praesertim in urbe ubi hactenus vixit Parisiorum, quae primum

pro studiis tenet locum et est alumna doctoriam Viroriam ac Speculum morum meum disciplinis ornatum praeceptis instructum conspiciam. Expressi ad ilium in litteris ui ipse quoque pro sua Sorte Stendat

77쪽

omnem animi sui gratitudinem et obliget se semper memorem fore beneficii accepti, ego vero libenter inserviam commodis suis et si aliqua in re cupit, ut in serviatur sibi curet, ut sciam promptissimum et paratissimum cognoscet. His itaque praemissis commendo me diligenter Suae gratiae. Data Craco viae 2 Septembris Anno GoΝ.

Clar atque Excell/0 Vestrae promptissimus amicusLeo Sapiet a Cancellarius Magni Duc Lithuaniae Mohilo vie n.

Capitaneus manu TOPri l.

Isaacus Casau bonus Leoni Sapie hae. Illustrissime amplissime Domine. Cum mihi litterae illae redditae sunt quas pro insignita humanitate tua dare ad me e dignatus et vidi nomen illustre amplitudinis tuae, ut erubui. Pudebat me et merito quidem quod commisissem, ut scriptione litterarum prius a te provocarer, quam uicio meo essem ipsestinctu quem ante Vertisse et mea dudum obsequia tibi detulisse Veriam erat. Non enim possum negare eius praestandi datam mihi tum fuisse occasionem quando generosus dominus, filius tuus, certum isthuc hominem misit. Sed me nimirum ingenita verecundia et pudor quidam subrusticus sic Noram fortunae tuae celsitudinem noram meam tenuitatem. Cur igitur seria tua meis frivolis interpellarem et in publica commoda peccarem : Haec cogitatio, vir illustrissime cupientem litteris te assari hactenus inhibuit. Nam alioquin optasse me persaepe, e quo filii tui familiaritate sum usus dari mihi aliqua ad tuam praestantiam aditum scit ille, quem ne intimae quidem mortalium curae fallunt. Postquam enim gnatus tuus iuvenis ad exemplum probitatis modestiae atque

omnis virtutis natura comparatus, Studiorum suorum rationem

78쪽

- i nobiscum coepit communicareri quum eius indole mirandum innaodum caperer Volui persaepe fortunam tuam tibi gratulari qui tantae spei adolescentem haud dubie Spem alteram patriae genuisses. Nihil dabo auribus tuis; sed plane ex animi sententia quod videor mihi certis indiciis cognovisse dicem Nam, aut me omnia fallunt aut eo ingenio, iis moribus ea virtute filium habes ut gaudendi ipse luculentam in eo materiam habeas amici gratulandi. Equidem illum diem albo notavi lapillo qui eum mihi

conciliavit. Itaque eius caussa et alterius nobilissimi praestantissimique adolescentis Poloni, studia mea vita ipsa mihi chariora lubens intermisi ; et ad civilis doctrinae notitiam comparandam ipsorum conatus honestissimos pro mea virili sublevavi. Eius operae nostrae si quis ad filium tuum, ut spero et opto, fructus rediit feci quod volui. Tibi certe amplissime domine atque illi, quae Vestra est benignitas potius Satisfecero quam ipse mihi. Quod Superest Deum pl. a X. veneror, ut et tibi filium et illi parentem suum incolumes quam diutissime servet vestrisque coeptis propitius semper et favoris sui auram aspiret Vale illustrissime Domine et felix vive. Lutetiae Parisiorum, a. d. XV Kalend. o Venabr. 16ΟΝ.

J. Casauboni Epistolae, curante Th. . ab Almelox cen, Rotcrodanii To i, sol. 324. Ep. DCXV. ' 'edit eur a imprime a tori Joanni Stant Slao. Cette et tre et a sui vante soni re imprimees ici parce u elles clatrent les

Isaacus Casau bonus Joanni Stanisla Sapie hae Juveni Nobilissimo. Etsi gratissima mihi est tuae adversum me benevolentiae Significatio, cuius tot simul tam luculenta dedisti testimonia in

Summa tamen, quam ea mihi res affert voluptate hunc ego dolorem ne utiquam sane leyem capio quod tua, genero Se domine repentina in patriam reversio omnem mihi in praesens an et inpoSterum, a cultatem eripit grati ammi testandi. Jam primum, qUOd

79쪽

mei serves memoriam et humanissime scriptis tuis me lacessas, nisi eo ipso nomine multum me tibi debere sentiam plane eo sum honore indignus Tu vero munus insuper addidisti idque excellens. Supra omnia est illustri mi domini parentis tui epistola, auro contra non chara in qua tuam pariter atque illius humanitatem adverti. Nam quod vir tantus nos scriptione provocare su Stinuerit comitati et caeterae illius virtuti hoc acceptum fero. Sed quod nostra in te merita vir illustrissimus litteris suis praedicat totum id generose domine, muneris est tui. Quid enim ipse ad parentem scripseris epistola parenti arguit. Quo igitur me Vertam, aut quam rationem inibo consilii, ut aliquid faciam, quo gratum animum

tibi probem Z Nempe hoc unum superest ut qui nihil aliud

possim, grata Saltem praedicatione et constanti memoria tui et tuorum meritorum, ilicio meo satisfaciam. Hic ego mihi non

deero facileque uti spero, perficiam, ut te eius iudicii, quod de me secisti dudum, nunquam poeniteat. go vero tibi, nobilissime domine, pro tuo lane re p. o grates gratissimas. Erit hoc mihi

posthac gratissimum ci melium, ut tui erga me animi pignus certissimum quod non priu quiescere me patietur, quam ipse vicissim aliquot se rid usui misero. Sed hoc inter tuum et meum intererit munuS, quod pro auro et gemmi S, quibus ipse abundas verba rependem US quorum aliquam nobi e S Se copiam, ipse quoque videris existimasse. Quicquid huius erit, minus tamen erit eo affectu et cultu quem tibi mente et Voluntate proli Xa Xhibeo, quum aliter nequeam. Velim hoc tibi de me certo persuadeas et litteris tuis aliquando nos bees. Ego si semel nactus fuero viam certam litteras in Poloniam curandi, ne inter publicas curas oblivio nostri nominis tuo obrepat sorte animo, Sedulo a Vebo. Hortarer te nobilissime adolescens, ut in studiis, quae feliciter incepisti diligenter pergeres, nisi certo scirem reno, freno potius egere te quam calcaribus. Id quoniam mihi est satis Superque compertum, non committam, ut dissidere virtuti tuae ac constantiae possim videri Opto tibi omnia laeta ac sausta Vale, et me ama. Lutetiae Parisiorum, a. d. XV Kalend. o Vemb. 16 38.

Casau boni Epistolae . c. p. ob, O6.

80쪽

Domino Isaac Casau bono regio consiliario et amico plurinium observando Lutetiis Parisiorum. larissime Domine. Quoniam praeter spem et opinionem meam accidit ut qui Parisios brevi rediturus eram, in Poloniam iter meum iussu Ilim' D' parentis converterem nolui committere quin tibi praesentibus litteris si quidem coram non datur valedicerem, gratia quantas maximas possum pro ea sollicitudine et cura quam in me fideliter

erudiendo suscepisti referem id a te Summopere petens Ut me consueta benevolentia absentem licet corpore animo certe praesentem prosequi Veli S. Me vero quem semel beneficio doctrinae tuae obligatum reddidisti paratissimum semper ad omnia grati animi stacia tibi exhibenda reperies. Ne in hac peregrinatione mea oblitus tuis videar mitto tibi e partibus hisce munusculum quod rogo grato velis suscipere animo considerans non eius exiguitatem sed i sectus in te mei magnitudinem. Quod reliqhum est Deum Opt. MaX. oro, ut te magno rei litterariae commodo quam diutis- Si me Salvum et incolumem conservet. Dat Lovanti di 8 Octobris Anno 6o8. Clarissimae Dominationis Vestrae

addictissimus in icti Joannes Stanislatis S apieliu

Sioni men . . .