[Opera] cum veterum historicorum fragmentis. By C. Sallustius Crispus

21쪽

Descriptionem qua locorum formulam Imaginemque , expressor et ca si liEt veritatis, pene in obtutu dedit Lepore lingua multa rerum junximin, Vibius Sequester Lib. de Fluminibus. Ea Publius auditor certissimu3. M. Victorin in librum Cic. de Invent.

Historia rarerbis esse debet in expositione, O v rti probabilis, ut Sasi livisibi omnia in C

tilina tribuit. Spartian in D. Hadriano. Amavit Madrianus ygenus dicendi vetustum, controversia declamavit, Ciceroni catonem, Virgilio Ennium, a ustium Coelio pratulit eadem quo jactatione de Homero ac Platone judicaυit. Vopiscus in Aureliano. Nemo scriptorum , quantum ad historiam pert net, non est aliquid mentitu , in quo Liviii, in quod si lius, in qu Corneliu Tacitus, in quo deniqua Trogus, manifestis erroribus convincerenturid in Probo.

Et mihi quidem id animifuit, non ut Sallustior,

Livios, Tacitos, rogos, atque omnes disertissimor imitarer viros , sed Marium Maximum . Suet nium Tranquisium, e c. Lactant. Divin. Instit. Lib. I. o XXI. Hanc totam opinionem adustim respuit, υoluitque ingenios interpretari, c. tantum erraveris homo eruditus, Iam res ipsa declarat.

dc Lib. u. c. XIII.

uod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait Sed omnis nostra vis inani mori corpore sita est animi imperio, corporis servatio magis utimur. Recte, si ita vixisset ut locutu est. se vivit enim findi nimis voluptatibus suam quo

Vse sententiam vita praυitate disolvit.

22쪽

Hier in epitapla Nepoti ad Heliod. que enim proposui historiam scribere , sed no-srvi breviter re miseria . alioquin merito ad haec explicandi Thucydides. Sallustius mutisint.b Lib. i. adversitis Iovinianum. cicer rogatus ab Hirtio, ut post repudium Terentia, sororem ejus duceret, omnino hoc faceres persedis,dicens non pesse uxori se philosophia pariter operam dare. illa interim conjux egregia, qua de fontibus Tullianis hauserat sapientiam , nupsit Eallustio inimico Vio, o terti Messala corυino, quasiter quosdam gradu eloquentia devoluta est. Idem de locis Hebraicis, ex eo Isidor is

Orig. Lib. XIII. c. XXI. Eallustius auditor certi mus.

August. de Civit. De Lib. I. c. v. siustius nobilitata eritatis Historicus. Episti, ad Marcellin. Nobilis imus, oricus. Ioann Sarisberiensis Polyc. III. c. XII. Vnde iris o Historicorum inter Latinos potissma, sed O mi Ciceroni placuit, In malis facti nem elle, quod in viris bonis vera amicitia est

Petrarcha.

Cri Sallustius nobitu Historicin veritatis, sic

enim de illo apud uictores verissimos scriptum video quo delius res Africa complecteretur ibros Punicos perqui υit, peregrinamque linguam , per interpretem granti di scrutatus est. qui ct maria transgressus dicitur , ut oculis suis crederet de conditionibus locorum. Bellum Iugurthinum .cου rationema Catilinae, compendioso, ct ad unguem, ut dici olet, castigat olo complexus est. Sed nullo famosior quam Historiarum libres, qui atati quoque nos irae, ne certum ejissileam dedecus, amissus est:

veterum quidem testim ni illustris apud nos ses 'minesuper rei. '

23쪽

Iul Caec caliger in Orat pro Cla. Id quod O Sallu tim omnium scriptorum πα- nuros mus nusquam a Iernatin es.& ibidem. Sallusti autem brevitatem illam peti debere, eum scribis neque quid velis intelligo , neque tam

vulgi animo conceptam , adeo persuasam, adeo decantatam in illo viro brevitatem umquam comprehendi. Nam si, quoniam frequentius abndetis utitur, aut quod non longis periodis ambit argumenta rerum, properare tibi videtur, i i tibi quoque paecto brevibus atque interceptis saltibus centum milliariorum iter minus longum idebitur, quam uniusmodi ladii intervallum, quod nupiritu confeceris. At contra idemus Sallu tium ipsum,cum quidsime dicendum assumsit, adeo tertiare uis enu mero egredi videatur, dcc. ibidem. Neque vero Salluntium politis mum auctorem rejiciunt Ciceroniani, sed anxium illud atque insiritium dicendi genim, sed multasuperstitiosa veria. idem Lib. IV. Poet. c. XXIV. Guasi vero commentarium scripserit ille, non Πί- Doriam pleniorem, qui sit Histori pater appellatus.

J Lib. III. c. XCVI.

Ambitiose igitur fecisse videtur Sallusis quia basdam, quod Poetarum more, cum dicere orsus esset de Catilina, musa ea narratione repetit Historiam ipsi ultim Roma rudimentis. Nos virumsuo in genere praestantem cum recte tum necessariofeci sejudicamus o seuderet corruptam civitatem,

24쪽

ATILINAM luxuria primum, tum hinc conflata egestas rei familiaris, simul occasio , quod in extremis finibus mundi arma Romana peregrinabantur, in nefaria consilia opprimendae patriae suae compti Iere, senatum confodere, consulas trucidare, diastringere incendiis urbem, diripere aerarium , Ο-

tam denique rempublicam funditus tollere , cquid tu id nec Annibal videretur optast. Quibus id nefas sociis aggrestiis est 3 Ipse patricius sed

hoc minus est Curii, Porcii, Sullae, Cethegi, Autronii, Varguntei, atque Longini, quae familiari quae senatus insigni, Lentulus quoque tunc maxime praetor hos omnes immanissimi facinoris satellites habuit. Additum est pignus conjurationis, sangm humanus, quem circumlatum pateris bibiὶre summum nefas, nisi amplius esset, propter quod biberunt. Acium erat de pulcherrimo imperio, ni si illa conjuratio in Ciceronem c Antonium consules incidisset, quorum alter industria rem patefecit, alter manu oppressit. Tanti sceleris indicium per Fulviam emersit, vilissimum scortum, sed parricidii innocens. Tum consul habito senatu in praesentem parricidam, in praesentem reum Cicero peroravit sed non amplius

25쪽

prosectum, quam ut hostis evaderet, seque palam

prosesse incendium suum restincturum ruina minaretur. Et ille quidem ad praeparatum a Manlio in Etruria exercitum proficiscitur, signa illaturus urbi Lentulus destinatum familiae suae Sibyllinis versibus regnum sibi vaticinans, ad praestitutum a Catilina diem urbe tota viros, faces, tela disponit nec civili conspiratione contentus, legatis Allobrogum niti tum forte aderant, in armis licitatis. Et siet ultra Alpes furor, nisi altera proditione Vulturtii, praetoris literae tenerentur. Statim Ciceronis imperio injecta est barbaris manus. Palam praetor in senatu convincitur. De supplicio agentibus, Caesar parcendum dignitati, Cato animadvertendum pro scelere censebat. Quam sententiam secutis omnibus, in carcereparricidae frangulantur. Quamvis parte coniurationis oppressa, tamen ab incepto Catilina non destitit.

sed in sellis ab Etruria signis patriam petens , ob

vio Antonii exercitu opprimitur. Quam atrociter dimicatum sit, exitus docuit. Nemo hostium bello superfuit quem quisque in pugnando ceperat Iocum, eum amissa anima corpore tegebat Catilina longe a suis inter hostium cadavera repertus est pulcherrima morte, si pro patria sic conci . disies.sAL-

26쪽

ex nomisnate aereo Vrsini.

27쪽

BELLUM CATILINARIUM.MNIs homities, qui sese student praestare ceteris animalibus , summa openiti decet, ne vitam silentio transeant, veluti pecora quae natura prona, at- lue ventri obedientia fingit. Sed nostra omnis vis in animo de corpore sita est. Animi imperio corporis servitio magis utimur alterum nobis cum dIs, alterum cum belluis commune est. Quo mihi rectius videtur, ingenii, quam virium opibus gloriam quaerere; quoniam vita ipsa , qua fruimur, brevis est, memoriam nostri quam maxume longam ei acere. Narndivitiarum deforma gloria, fluxa atque fragilis est virtus clara , aeternaque habetur. Sed diu magnum inter mortalis certamen fuit, vi ne corporis, an virtute animi, res militaris magis procederet. Nam cic prius , quam incipias, consulto, , ubi consulueris , mature facto opus est ita utrumque per se indigens, alteium alterius auxilio veget. Igitur initio reges nam interrisia men imperii id primum fuit diversi, pars ingenium, alii corpus exercebant etiam tum vital minum sine cupiditate agitabatur sua cuique fatis placebant postea vero quam in Asia Cyrus, in Graecia Lacedaemonii, Athenienses, coepere urbes, atque nationes subigere lubidinem do- minandi,

28쪽

lia inandi , cauilaia De inlabeces maxumam picriam in maxumo in perio putare : tum demuli

Periculis, atque negotiis comperium est, in beli plurimum ingenium posse. Quod si legum, a

imperatorum animi virtus in pace ita, ut ii bello , valeret, aequabiliu , atoue constantius es. res humanae habetent ne que aliud alio serri, ne que mutari, ac misceri omnia cerneres. Nam im

perium facile iis artibus retinetur, quibus initic Partum est. Verum ibi pro labore desidia, pro continentiari aequitate lubido atque superbia in

vasere fortuna simul cum moribus inannua ius. Ita impetium semper ad optumum quemquc ab minus bono transfertur. Quae homine arant, Iiavigant, aedificant virtuti omnia parent. Sed multi mortales, dediti ventri, atque somno , indocti, incultique, vitam sicini peregrinantes trans Sere quibus profecto , contra naturam , Orpla voluptati, anima oneri fuit eorum ego vitam mollemque juxta aestum, quoniam deutraliue siletur. Verumenimvero is demum mihi vivere, si ui anima videtur, qui aliquo negoti intenius, praecla fi facinciris, aut artis bonae fanaam quaerit. Sed in magna copia rerunt, aliud alii natura iter ostendit. Pulchrum est benefacere rei p.

etiam bene dicere haud absurdum est.' Vel pace, vel bello claruna fieri licet. dc qui fecere, 'ui Iacta aliorum scripsere, multi laudantur. Ac mihi

quidem , tametsi haud quaquam par gloria sequa

tur scriptorem dc utiorem rerum tamen in

primis arduum videtur, res gestas scribere primum , quod facta dictis exae, luanda sunt dein quia plerique, qua delicta reprehenderis, malivolentia, b invidia dicta putant ubi de magna vir. tu e atque gloria bonorum memores quae sibi quis-

29쪽

i I a Noma V M. fusili tacilia a tu putet, aequo animo accipit: pra, veluti ficta pro faliis ducit. Sed ego ado- escentulus initi, sicuti plerique studio ad rem pubi latus sum cibique mihi multa advorsa fuere nam pro pudore, pro abstinentia, pro virtuto, audacia, largitio , avaritia, vigebant quae tam et

si antianus aspernabatur, insolens malarum arti uni tamen inter tanta vitia imbecilla aetas, ambitione corrupta tenebatur. Ac me, cum ab re

liquis malis moribus dissentirem , ni latio minus honoris cupido eadem, quae ceteros, fama, atque invidia vexabat. Igitur, ubi animus ex multis lici iis, atque periculis requievit, mihi reliquam aetatem a rep. procul habendam decrevi, non fuit consilium , socordia , atque desidia bonum otium conterere: neque Vero, agrum colendo, aut venando , servilibus olliciis intentum aetatem agere sed, a quo iacepto , studioque me ambitici mala detinuerat, eodem regiellus latui res gestas populi R. strictim, ut quaeque memoria digna videbantur, persci ibere eo magis, quod mihi a spe, metu, partibus rei p. animus libet erat. Igitur de Catilina con uratione, quam veri ita me potero , paucis absolvam. Nam id facinus in primis ego memorabile existimaO sceleris atque periculi novitate de cuius homiliis motibus pauca prius explananda sunt, quam initi uni narrandi

faciam.

I ILI NI A le genere natus , fuit magna vii animi corporis, sed ingenio malo, pravoque Huic ab adolesce illi bella inci stina caedes, rapinae, dis 3rdia civilis, grata fuere 'bique juventutem suam exercuit, corpus paciens e liae, algoris, vigiliae, supra Quam cuiquam cre-ibile est. iiimus audax, subdolus, varius, cujus

30쪽

l. libet rei imulator ac dili in illator, alieni appetens, siti profusus ardens in cupiditati tuis latis eloquentiae , sapientia partana vastus anan ta ina-na oderata, inci edibilia , nin is alta semper cupiebat hunc, post dominationem L. Sullae lubido maxuma invaserat reip. capiundae neque id quibus modis asse ur, dum sibi regnum pararet, quid tuai I lli habebat agitabatur magis magis ile in dies animus ferox inopia rei familiaris 4 conscientia scelestina quae utraque his

artib is auxerat, quas supra memoravi incitabant praeterea corrupti civitatis mores quos pesti malac diversa inter se mala, luxu ita, atque a vatitia vexabant. Res ipsa hortari videtur, quoniam de moribus civitatis tempus admonuit, supra repetere, ac paucis instituta majorum domi militiaeque , quomodo rempub habuerint, quantamque reliquerint, ut paullatim immutata ex pulcherrunia pessuma ac sagitiosissuma facta sit, dis.

Vim E M Romam , sicut ego accepi, condidere atque habuere initio Trojani qui, A nea luce profugi, sedibus incertis vagabantur cumque his Aborigines, genus hominum agreste , sine legibus sine in serio, liberum, atque solutum. Fit postquam in una moenia convenere, dispari genete dissimili lingua, alius alio more viventes,

iii credibile memoratu est, quam facile coaluerint.

sed poli quam res eorum civibus , moribus , agris aucti, satis prospera, satisque pollens videbatur: sicuti pleiaque o italium habentur, invidia ex opulentia oria est igitur reges, populique finitina besto tentare pauci ex anticis auxilio esse . nam cet ri metu perculsi, a periculis abeiant a RΘ-niani, domi militiaeque intenci, sestinare, para , alias