[Opera] cum veterum historicorum fragmentis. By C. Sallustius Crispus

31쪽

lus alium hortari hostibus obviam ire liberarem , patriam, parentes Ne armis tegere post, ubi pericula virtute propulerantis Iciis, atque ami-

cis auxilia portabant magi Clue danssis, quam accipiundis beneficiis amicitias parabant: impalum legitimum , nomen imperii regium habebant: delecti, quibus corpus annis infirmum, ingenium sapientia validum erat, reipublicae consultabant. hi vel aetate, vel curae similitudine, patres appellabantur. Post, ubi regium imperium , quod iUtio conservanda libertatis atque augendae rei pubi

fuerat, in superbiam , dominationemque conver' tit immutato more , annua imperia , binos in peratores sibi fecere eo modo minime posse putabant per licentiam insolescere animum unia num. Sed ea tempestate coe per se quisque magis magis iue extollere , ingeniumque in promtu habere nana regibus boni, quam mali, suspectiores sunt semperque his aliena virtus Ormidolosa et Sed civitas incredibile memoratu est,

adepta libertate, quantum brevi creverit tanta cupido gloriae incesserat. Iam primum uVentus, simul ac belli patiens erat, in castris per laborem usu militiam discebat magisque indecoris armis, bc militaribus equis, quam in scortis atque conviviis, lubidinem habebat. Igitur talibus viris non labos insolitus , non locus ullus af er, aut arduus erat, non armatus hostis formidolo susci virtus omnia domuerat sed gloria: maxumum certamen inter ipsos erat quis iue hostem ferire, murum ascendere, conspici, dum tale facinus faceret, properabat . eas divitias, eam bonam fimam, magnamque nobilitatem putabant. laudis avidi, pecuniae liberales erant gloriam ingentem,

divitias honestas volebant. Memorare post mi

32쪽

quibus iii locis maxumas hollium copias popul R. parva maiau suderit, quas urbes natura TviI I-tas pugilancio ceperit ni ea res longius nos ab in-ccpto traheret. Sed profecto fortuna in omni re dominatur ea res cunctas, ex lubidine magquam ex vero, celebrat obscurat rue Athenien

si uti iit ego ei illum o satis amplae,

tamen , quam fama eruntur sed quia provenere ibi magna scriptorum ingenia per terrarum orbem Atheniensium facta pro maxumis celebriatur ita eorum qui ea secere, virtus tanta habetur, quantum verbis ea potuere extollare praeclara ingenia At populo R. num tuam ea copia suit quia prudenti Tumus quisque negotiosus maxume erat. ingenium nem, ne corpore exercebat. Optumus qui tu facere, quam dicere: sua ab aliis benefactae laudari, quam ipse aliorum narrare, malebat. Igr-tur domi militiaeque boni mores colebantur. concordia maxuma, minuma avaritia erat tua bonumque apud eos iton legibus magis, quam ira tura valebat iurgia , discordias iurauitates cum hostibus exercebant cives cum civibus de virtute certabant in suppliciis deorum magnifici, domi parci, in amicos fideles erant duabus his artibus, audacia in bello ubi pax evenerat, aequitate , si que , remque publicam curabant. Quarum rerun ego maxuma documenta haec habeo quod in bello saepius vindicatum est in eos, qui contra inr- perium in hostem pugnaverant, iiique tardius revocati praelio excesserant, quam qui signaci linquere, aut pulsi loco cedere auii erant in pace vero, beneficiis magis , quam metu, imperium agitabant accepta injuria, ignoscere, quam per

stiui, malebant. ded, ubi labore, atque justitia

resp.

33쪽

rsi'. cievit; reges magni bello domiti nationessetae,i populi ingentes, vi subacti Carthago

aemula imperii Romani, ab stirpe interiit cuncta maria, terraeque patebant fortuna saevit ac miscere omnia coepit qui labores, pericula dubias atque asperas te facile toleraverant,iis otium divitiae, optandae aliis, oneri miseriaeque fuere. Igitur prinu pecuniae, dein imperii cupido crevit ea

quasi materies omnium malorum fuere namquaavaritia fidem, probitatem, ceterasque artes bonas subvertit pro his superbiam, crudelitatem, deost legere, omnia venalia habere, docuit: ambitio multos mortalis falsos heri ci egit alma clausum in pectore, aliud promptum in lingua ba bere amicitias, inimicitiasque non ex re, sed ex commodo aestumare magii lue vultum , qualia ingenium, bonum habere harc primo paullatim crescere, interdum vindicari post, ubi contagio, quasi pelii lentia, invasit civitas in maritata, in peruina ex ustillum atque Optum in crudele. intolerandumque factum. Sed primo magis ambitio, quam avaritia, animos hominum eXerce.. t quod tamen vitium propius virtutem erat. nam gloriam, honorem impcitum, bonus, igna

uti aeque sibi exoptant sed ille vera via nititur: huic quia bona artes destuat, dolis atque fallaciis contendit. avaritia pecuniae ludium habet quani nemo sapiena concupivit ea quasi venenis malis imbuta, corpus animumque virilem estem inat: semper inlinita, uasatiabilis est: ne lue copia neque inopia minuitur. Sed, postquam L. Sulla , armis

recepta rep. bonis initiis malos eventus habuit: rapere omnes, traheres domum alius, alius agi oc upere neque modum , neque modestiam vidi

ei habere foeda crudeliaque in civit facinora

34쪽

s SAL Lus T IIcere lurca ccedebat, quod L. Sulla exercitum , luem in Asia ductaverat, quo sibi fidum faceret, contra Orem majorum luxuriose, nimisque liberaliter habuerat loca ama na, voluptaria, facilem otio serocis militum animos molliverant ibi primum insuevit exercitus populi Rom. amare potare, si na, tabulas picias, vasa caelata mirari,

ea privatim ac publice rapere, delubra spoliare, sacra profaraque omnia polluere. Igitur hi milites, postquam victoriam adepti sunt, nihil reliqui victis fecere. Quippe secundae res sapientium ani-naos fatigant ne illi, corruptis moribus, victoriae temperarent. Postquam divitia honori esse coeperunt,i eas gloria, imperium, potentia sequebatur hebescere virtus, paupertas probro haberi, Innocentia pro malivolentia duci coepit. Igitur ex

divi tris juventutem luxuria, atque avaritia cum superbia invasere rapere, consumere sua parvi

pendere, aliena cupere pudorem iudicitiam

divina atque humana promiscua, nihil pensi, ne-Que moderati habere. Operae pretium est, cum dona os atq: villas cognoveris in urbium modum exaedificatas, visere templa deorum, quae nostri majores, religiosissum mortales, fecere verum

alli delubra deorum pietate, domos suas gloria decorabant, neque victis quidquam, praeter injuriae

licentiam, ei apiebant alii contra, ignavissumi homines, per summum scelus, omnia ea sociis

admaere, qua sortis imi viri victores hostibus, liquerunt pioinde quasi injuriam facere, id demum esset imperio uti. Nam quid ea memorem, quae nisi his, qui videre, nemini credibilia sunt a privatis compluribus subversi, montes, maria constrata esse quibus mihi ludibrio videntur fuissis divitiae quippri quas honeste habere licebat, per

35쪽

It LLvM CATILINARIUM, ' urpitii linem abuti properabant. Sed lubido stilia

pri, ganeae, ceterique cultus non minor incelserat viri pati muliebria mulieres pudicitiam in propatulo haberes vescendi causta terra, marique omnia exquirere dormire prius, quam somni cupido esset non famam, aut sitim, neque frigus, neque lassii tudinem operiri, sed ea omnia luxu ante capere haec juventutem, ubi familiares opes defecerant, ad facinora incendebant animus imbu us malis artibus, haud facile lubidinibus carebat eo

profusius omnibus modis quaestiti, atque sum tui

deduus erat.

In tanta tamque corrupta civitate, Catilina id quod factu facillinum erat, omnium flagitiosorum atque facinorosorum circum se, tamquam stipatorum , catervas habebat. Nam quicumque impudicus, adulter, ganeo, manu , Ventre, pene, bona patria laceraverat, quique alienum aes grande conflaverat, quo flagitium, aut facinus redimeret praeterea, omnes undique parricid e sacrilegi, convicii judiciis, aut pro factis judicium timentes ad hoc, quos manus, atque lingua, perjurio in sanguine civili alebat polirem O , Omnes, quos flagitium, egellas, conscjus animus exagitabat hi Catilinae proxunai, familiares': erant. Quod si quis etiam a culpa vacuus in amicitiam ejus inciderat quotidiano usi, atque illecebris , facile par similis que ceteris efiiciebatur sed maxume

adolescentium familiaritates appetebat eorum animi molles, aetate fiuxi, dolis haud dicta culter capiebantur nam uti cujusque studium ex aetate flagrabat, aliis scorta pra bere: aliis canes, atque equos mercari potirem neque sum tui, neque

36쪽

sed ex aliis rebus magis , cluam tuod cuiquam id

compertum foret, haec fama valebat Iamprimum adolescens Catilina multa nefanda stirpra secerat, cum viro in nobili, cum sacerdote Vestae, alia hujuscemodi contra us, fasque postremo, captus amore Aureliae Orestilla: clijus, praeter brmam, nihil umquam bonus laudavit quod ea nubete illi dubitabat, timens privignum adultum aetate; pro certo creditur, necato filio, vacuam domu nascetellis nuptiis seci me a quidem res mi mprimis videtur caussa sui si facinoris matur. l. i. namque animiis impurus, iis, hominibusque infestus, neque vigiliis, neque quietibus sedari poterat ita conscientia mentem excitam vexabat igitur colos ei exsanguis foedi oculi: cittis modo, modo tardus incessur; prorsus in facies, vultuque vecordia inerat. Sed juventutem, quam, ut supra di Σimus, illexerat, multisnaodis mala facinora docebat. ex illis te sies, signi falsos commodare fidem, fortunas, Vl l Ha habere post, ubi eorum famam, atque pudorem attriverat,ma

lora alia imperabat ii caussa peccandi in praesens minus suppetebat nihilominus insontes, sicuti

sontes, circumvenire, jugulare scilicet, ne per otium torpescerent manus , aut animus, gratuito potvis malus, atque crudelis erat. His amicis, so

ciisque confisus Catilina simul, quod aes alienum per omnis teri laxetat ac , quod plerique Sullani milite .us sumus, rapinarum victoriae veteris memores, civile bellum exoptabant Oppian randae rei p. consilium cepit in Italia nul lus exercitus Cn. Pompeius in extremis tetris

luna serebat ipsi consulatum peiuridi magna spes a

37쪽

r LLUM CATILINARI es , senatus nihil sane intentus tutae, tran quillaeque res omnes sed ea prorsus opportuna Catilinae. Igitur circiter Kal. Iun. L. Tiare de C. Figulo cost primo singulos appellare horiari alios,

alios tentare opes suas, imparatana rem p. a napraemia con urationis docere ubi satis explorata sunt,quae volitit: in unum Omnis convocat qua bus maxuma necellitudo i plurimum audaciae nerat eo convenere senatorii ordinis P. Lentulus sura, P. Autronius, L. Cassiius Longinus, C. Cethegus, P. Ser. Sullae Servii filii, L. Vargunteius, Q. Annius, M. Porcius Laeca, L. Bestia, Q. Cuius praeterea,ex equestri ordine, M. Fulvius No-silior, L. Statilius P. Gabinius Capito, C. Cornelius : ad ho muli ex coloniis, municipiis, domi nobiles erant praeterea complures Milo occultius consilii hujusce participes, quos magis dominationis spes hortabatur, quam inopia, aut alia necessitudo ceterum juventus pleraque , sed niaxume nobilium, Catilinae inceptis favebat. 4mbus in otio vel magnifice, vel molliter vivere Opia erat, incerta pro certis,bellum, quam pacem,

malebant. Fuere item ea tempestate, qui crede

rent M. Licinium Crassum non ignarum ejus con filii fuisse quia Cn. Pompeius, invisus ipsi gnum exercitum ductabat cujusvis opes voluit econtra illius potentiam crescere tuam confisum,

si coniuratio valuisset, facile apud illos principemst fore. . . Sed antea item consuravere pauci, in quibris

Catilina de quo, quam verissume potero, di cana L. Tullo, M. Lepido cost P. Autronius, de P. Sulla, designati consules, legibus ambitus interrogati, cenas dederant post paullo Catilina, pecuniarum revelandarunt reus, prohibita erat

38쪽

it ALLVsTII petere consulatum quod intra legitimos dies profiteri nequiverit. Erat eodem tempore Cn. Piso, adolescens nobilis, summae audaciae, gens, factiosius quem ad perturbandam rempubi inopia, atque mali mores stimulabant cum hoc Catilina,

Autronius, circiter Nonas Decembr. consilio communicato parabant in Capitolio Kalendis Ianuar. L. Cottam Z L. Torquatum coli interficere:

ipsi, fascibus correptis, Pisonem cum exercitu ad obtinendas duas Hispanias naittete ea re cognita, rursus in Nonas Februar consilium caedis transbi-lerunt. iam tum non consulibus modo, sed plerissique senatoribus perniciem machinabantur quod

ni Catilina matura sic t pro curia signum sociis dare eo die post conditam urbem Romanis, pessumum facinus patratum foret quia nondum frequentes armati convenerant ea res consilium di-

emit. Postea Piso in citeriorem Hispaniam quaeso pro praetore missus est, adnitente Crasib, quod eun insessum Cn. Pompeio cognoverat neque tamen senatus provinciam invitus dederat. quippe foedum hominem a repub procul abesse volebat: simul, quia boni complures praesidium in eo putabant,&jam tum potentia Cn. Pompeii formidolosa erat. Sed is Piso, in provinciam, ab equitibus Hispanis, quos in exercitu ductabat, iter faciens, occisus est. Sunt qui ita dicant, imperia ejus injusta, superba cludelia barbaros nequivisse pati alii autem, equites illos, Cn. Pompeii veteres, fidosique clientes, voluntate ejus Pisonem aggressos: numquam Hispanos praeterea tale facinus ecisse, sed imperia saeva multa antea perpesbs nos earn rem in i edio relinquimus. De superiori conjuratione satia dicium. Catilina, ubi eos, quos paulo ante memoravi,

39쪽

pii l. V PN A Ra vi, nvenisi videt tametsi cum singulis multa saepe egerat tanaen , in rena sore credens universos ap-l ellare δε cohortari, in abditam partem aedium secessio atque ibi, omnibus arbitris procul amotis, orationem huiuscemodi habuit.

i virtus, deflue vestra sati specitata mihis

nequicquam opportuna res cecidis' et L es magna dominationis in manibu/ ru'rafuisset neque, per ignaviam , aut ana ingenii, incerta pro certis captarem scd quia multu in magni tempestatibus vos cognovi fortes que mihi : eo animus ausu est maxumum , atque pulcherrumum facium incipere; simul, quia obo eadem , quae mihi, bona malaque esse intellexi nam, idem e e atque idem node , ea demum frma amicitia est. Sed ego, qua mente agitavi, omnes jam antea diversi audi- sis. Ceterum mihi indies magis animus accendi tu , cum considero , quae conditio vita futura sit, is nosmet ipsi vindicamu in libertatem . nam,pue i tuam re p. in paucorum potentiumcim , atque ditionem concessit, emper isto reges , tetrarcha vectigale esse . populi, nationes , stipendia pendere: ceteri omnes , strenui, boni, nobiles, atque i nobiles, vulgus fuimus sine gratia, sin au toritate , his obnoxii, quibus , si res valeret, formidini spem m. itaque omnis gratia , potentia, honos , divitiae apud ilios sunt, aut ubi isit Olunt: Obu reliquerunt pericula, repulsau, judicia, egestatem qua quo ut uetandem patiemini Jortis vim viri nonne emori per virtutem praestat, quam isam mi eram, atque inhonestam , ubi aliena superbia ludibrio fueris, per dedecus amitteres Verum enimvero pro deum atque hominum dem , victoria in manu nobis et vigetatas animus valet contra iliis, annis, atque divi-riis. Omnia consenuerunt tantummodo incepto Tus

40쪽

mari , ct montibus coaequandi , nobis rem familiarem etiam ad necessaria deesse talios bina , aut amplius domos continua res nobis larem familiarem nusquam usium esse ' cum tabulas, signa, toreuma ta emunt, nova diruunt, alia ad cant postrem somnibus modis pecuniam trahunt, vexant tamen

summa Iubidine diυitia sua vincere nequeunt aen Obu est domi invia foris aes alienum mala res Ves multo a perior denique quid reliqui habemus, praeter miseram animam Z quin igitur expergisci, mini Dentasia, da, quam saepe opta is iberim prae terea diυitia , decus gloria in oculissita unt. Is tuna ea omnia victoribus praemia posuit res, tempus, periculi ege M besii patiam. 16sci, magis

quam oratio mea, vos hortentur. v. limperatore, vel

milite me utemini neque animum ne rue corpus a vobis aberit haec ipsa ut spero, obscam una consul agam : nisi forte me animus fasiit, O vos servire magis quam imperare , parati estis. Post itiam accepere ea homines, tu Uiu mala ablinde omnia erant, sed neque res, neque spes bona ulla tametsi illis , quieta movere, magna merces videbatur tamen postulare plerique, uti proponeret, quae conditio belli foret quae ab is praemia peterent quid ubique opis, aut spei haberent. Tum Catilina polliceri tabulas novas, pro scriptionem locupletium, magistratus, sacerdotii rapinas, alia omnia, quae bellum, atque ubi do victorum fert praeterea, Te in Hispania citeriore Pisonem, in Mauritania cum exercitu P Sitium Nuces inum , consilii sui participes petere