[Opera] cum veterum historicorum fragmentis. By C. Sallustius Crispus

41쪽

' LL 'M CAT ILI ARIVM r re speraret, homi iremi familiarem, omnibus necessitudinibus circumventum cum eo consulem initium agendi facturum. Ad hoc, maledictis increpabat omnis bonos suorum unum quemque nominans, laudare, admonere alium estatis, alium cupiditatis suae, complures periculi, aut ignominice, multos victoriae Sullanae, quibus ea praedae suerat. Postquam omnium animos alacris videt: cohortatus, ut petitionem suam curae haberent, conventum dimitti Fuere ea tempestate, qui dicerent, Catilinam, oratione habita, cum ad jusjurandum populares sceleris sat adigeret, humani corporis sanguinem vino per mixtum in pateris circumtuli ila inde, cum post exsecrationem nanes degustavi sient , sicuti in solemnibus sacris fieri consuevit, aperuisse contilium sutina atque eo dictitare sectile, quo inter se magis fidi forent, alius alii tanti facinoris conscii. nonnulli fictari haec, ii ulta praeterea existumabant ab iis, qui Ciceronis invidiam, quae postea orta est, leniri credebant atrocitate sceleris eorum qui poenas dederant nobis ea res pro magnitudine parum comperta et . Sed in ea conjuratione suit Q. Cui ius, natus haud obscuro loco, flagitiis atque facinoribus coopertus quem censores si natu probri gratia moverant huic homua non minor vanitas inerat, quam audacia neque reticere, qua audierat, neque suamet ipse scelera occultare prorsus neque dicere, neque facere, qui z- quam pensi habebat erat ei cum Fulvia, muliere nobili, stupri vetus consuetudo cuicum minus gratus ei et quod inopia minus largiri poterat, repente glorians maria, montisque pollicere, mi nati interdum erro , ni sibi obnoxia foret postremo, sea ocius agitare, quam solitus erat. At

42쪽

1 SALLI STI Fulvia, insolentiae Curii caussa cognita, tale peti 'culum reipubi haud occultum habuit: sed, sublato auctore, de Catilinae conjuratione, quae quo onaodo audierat, compluribus narravita a res in primis studia hominum accendit ad consulat una tymandandum M. Tullio Ciceroni namque antea tapleraque nobilitas invidia aestuabat . quasi pollui consulatum credebat, si eum , quamvis egre gius, homo novus adeptus foret sed, ubi peliculum advenit, invidia , atque superbia poli fuere , Igitur, comitiis habitis, consules declarantur M. Tullius, o Antonius quod factit in primo po pulares conjurationis concusserat neqtie tamen 'Catilinae furor minuebatur sed in dies plura agi a tare arma per Italiam locis opportuni parare Pecuniam , sua, aut amicorum de sumtam mutuam, Faesulas ad Mallium quemdam portare qui ii postea princeps fuit belli faciundi Ea tempestate plurimos cujusque generis homines adscivi de si bi dicitur mulieres etiam aliquot, quae primo ingentis sumtus stupro corporis toleraverant post, ubi aetas tantummodo quaestui, neque luxuriae modum fecerat, aes alienum grande conflaverant. per eas se Catilina credebat post servitia urbana sollicitare urbem incendere, viros earum, vel adjungere sibi, vel interficere. sed in his erat Sem pronia, quae multa saepe virilis audaciae facinora a commiserat. haec mulier genere atque forma, prae Qterea viro atque liberis satis fortunata fuit litteris Graecisin Latinis docia psallere saltare elegan 'tius, quam necesse est probaeci multa alia, quae in 'stiumenta luxuriae sunt , sed ei cariora semper Omnia, quam decus, atque pudicitia fuit pecuniae , an famae minus parceret, haud facile discer neresci lubidine sic accensa , ut aepius peteret

viros,

43쪽

B ii C A TI Lam viros, quam peteretur. Sed ea saepe antehac fi dem prodiderat creditum abjuraverat, caedis conscia suerat, luxuria atque inopia praeceps abierat. verum ingenium ejus haud absurdum posse vet-sus facere: ocum movere sermone uti, velis dest, vel molli, vel procaci . prorsus multae faceriae muliusque lepos inerat. His rebus comparatis, Catilina nihilominus in proxumum annum consulatum petebat sperans , si designatus foret, facile se ex voluntate Antonio usurum. Teque interea quietus erat, sed omnibus modis insidias parabat Ciceroni neque illi tamen ad cavendum dolus, aut astutiae deerant namque a principio consulatus sui, multa per Fulviam pollicendo, eia secerat, ut Q Curius, de quo paulo ante memoravi, conssilia Catilinae sibi proderet ad hoc, collegam suum Antonium pactione provinciae perpulerat, ne contra rem p. sentiret circum se praesidia amicorum, atque clientium occulte habebat. Postquam dies comitiorum venit: bc Catilinae neque petitio, neque insidiae, quas consuli fecerat, prospere cessere constituit bellum facere, b extrema omnia experiri: quoniam, quae Occulte tentaverat, asipera, scindaque evenerant. Igitur C. Mallium Faesulas, atque in eam partem Etruriae Septimium quemdam Camertem in agrum Picenum, C. Iulium in Apuliam dimisit, praeterea alium EO, quem ubique opportunum sibi fore credebat interea Romae multa simul moliri consuli insidias tende te parare incendia opportuna loca armatis hominibus ob de re ipse cum telo esse,item alios jubere, hortari, uti semper intenti, paratique esse sent dies, noctesque festinare vigilare, neque

ins inaniis, neque labore fatigari postremo , ubi multa agitanti nihil procedit, rursus intempesta nocte

44쪽

nocte conlutationis i incipes convocat per M. Porci una Laecam ibi illa de ignavia eorum luellus, locet se praeci i,1 allium ad eam multitudinem , quam ad capiunda arma paraverat

hem alios in alia loca opportuna qui initium belli facerent seque ad exercitum proficisci cupere, si

prius Ciceronem Oppi eibuet eum suis consiliis naultum ossicere. Igitur, perterritis ac dubitantibus ceteris, C. Cornelius, eques Romanus, Operam suam pollicitus, re cum eo L. Vargunteius sen uor, constituere ea nocte paullo post, cum a malis hominibus, siciit salutatum introire ad Ciceronem, dc de impiovis domi sua imparatu iri confodere Cinius, ubi intellegit, quantum periculum consuli impendeat, propere per Fulviatu Ciceroni dolum, qui parabatur inunciat ita illi ianua prohibiti, tantum ficinus frustra sitis perant Interea Mallius in L ii iiii lebem solicitare, egestate simul ac dolore lavstu 1 novarum rei una cupidam 'uod ulla: dominatione, agros, bo iraque omnia amiserat praetet ea, latrones cujus que generis, quorum ii ea regione magna copia erat, nonnullos ex Sullanis colonis, quibus hi-bido atque luxuriae magnis rapinis nihil reliqui fecerant. Ea cum Ciceroni nunciarentur ancipiti malo permotus, quod neque urbem ab insidiis

privato consilio longius tueri poterat, neque exercitus Malli qu.urius, ni re satis

compertum habebat ,

antea vulgi rumoribus exagitatam. Itaque, quod plerumque in atroci negotio solet, senatus decrevit, darent operam consules , ne quid est 'ub detrimenti aperet ea potestas per senatum , Ore Romano, magistratu maxuma permittitur,exercitum P. uare, bellum gerere, coercere omnibus modis

45쪽

BELLUM CATILINARIUM. Is

odissocios, atque civis domi militiaeque im- perium, atque ludicium summum habere aliter, ii ire populi iussu , nulli aium rei una consuli usesi Poli paucos dies L. Seuius senator in senatu litteras recitavit, quas Faerulis allatas sibi dicebat: in quibus cliptum erat, C. Mallium arma cepi uecum magna multitudine ante diem v Kal. Nov. smaul, id quod in tali re solet alii portenta atque

prodigia nunciabant alii, conventu i eri arna a

portari, Capuae, atque in Apulia servile bellum moveri. Igitur senati decreto Marcius Reae

Faesulas: Q. Metellus Creticus in Apuliam, circumque ea loca missi lai utrique ad urbem imperat O reserant impedit , ne triumpharent, calumnia paucorum, quibus omnia honesta,atque inhonesia vendere mos erat sed Praetores Pompeius

Rufus Capuam , in Metellus Celer in agrum Picenum hisque perminum, uti pro tempore, atque periculo exercitum compararent ad hoc, si quis indicasset de con uratione, quae contra rem p. facta erat, praemium, servo libertatem i-s C libero impunitatem ejus rei, de H-s CC itemque decrevere, ubi familiae gladiatoriae Capuam, d in cetera municipia disti ibuerentur pro cujusque opibus: ROm ae per totam ui bem vigiliae haberentur, eis que minores magiitratus praeellent. Quibus rebus permota civitas , atque immutata facies urbis erat ex summa caetitia, atque lascivia, quae diuturna quies pepererat, repente omnis tristitia invasit festinare, trepidate neque loco, neque ho mini cuiquam satis credete neque bellum gerere,

neque pacem habere suo quisque metu pericula metiri ad hoc, mulieres, quibus pro rei p. magnitudine belli timor insolitus inces erat, amictare sese manus sui ilices ad caelum tendere miseratr

46쪽

ro ALLVsTII parvos libet os rogitare omnia pavere super

bia, atque deliciis milli , sibi patriaeque dissidete. At Catilinae crudelis alii mus eadem illa movebat, tametsi praesidia parabantur, & ipse lege Plautia: luerrogatus erat ab L. Paulo postremo, di istinuandi caussa, d quasi sui expurgandi, sicuti uigio

lacessitus foret, in senatum venit. Tum M. Tullius consul, sive praesentiam ejus timens, sive ita commorus, orationem habuit luculentam atque uti-

' Vbi quam postea scriptam edidit. Sed ubi

alle assedit, Catilina, ut erat paratus ad dissimulanda omnia, demisi o vultu, voce supplici postulare patribus, ne quid de se temere crederent ea familia ortum, ita ab adolescentia vitam instituisse, ut omnia bona in spe haberetriae existimarent, sibi patricio homini, cujus ipsius, atque malorum plurima beneficia in plebem R. essent, perdita re-Pub opus esse cum eam servaret M. Tullius, inquilinus civis urbis Romae ad hoc maledicta alia cum adderet obstrepere omnes hostem , atque parricidam vocare tum ille sutibundus

viam quidem circum υent , in quit, inimicis tr cepi agor, incendium meam ruina exstin tuam.

Dein se ex curia domum proripuit ibi multa secum ipsi volvens, quod neq insidiae consuli procedebant, ab incendio intelligebatur bem vigilii munitam, optumum fasia credens exercitum augere, ac prius, quam legiones scriberentur multa ante capere qua bello usui forent, nocte intemperi cum paucis in Malliana casti a prosectus est.

sed Cethego, atque Lentulo, ceterisque, quorum cognoverat promtam audaciam, mandat, quibus rebus post ni opes factionis confirment, insidias consuli maturent caedem incendia, aliaque tu facinora parent sese propediem cum ma- Gna

47쪽

BELLVM CATILINARII M. t gno exercitu ad urbem accessurum. Dum haeci Romae geruntur, C. Mallius ex suo numero lega- tos ad Q. Marcium Regem mittit, cum mandatis

laujusmodi: Di ora , hominesque testamur , Imperator, nos arma neque contra patriam cepi is , neque quo pe- riculum altu faceremim , sed uti corpora nostra ab injuria tuta forent qui misero, egentes , violentia

atque crudelitatefeneratorum plerique patria, si d omnesfama, atque fortuno expertesso musci neque cuiquam nostrum licuit, more majorum , lege uti, que amuso patrimonio , corpu liberum habere . antas vitia teneratoriam , atque prato ru fuit, α -

pe majores vestrum miserit plebi R. decretis suis invia ejus opitulatifunici ac novis me, memoria nostri, propter magnitudinem aris alieni volenti- bus omni bi boni , argentum resolutum est sape ipsa Abes , aut dominandi studio permota, Aty - perbia magistratuum armata , a patrib ω sece it.

at nos non imperitim , neque divitiis petimu , qua rum rerum caussa belli, atque certamina omnia irinter mortalu sunt sed libertatem, quam nemo bonus, nisi cum animas ut, amittit. Te,ata Me senatum btestamur, consulatis miseri civibuis legis praesidium, quod iniquit. pratoris eripuit, restitua

tis neve nobis eam nece trudinem impo lato it qua ramms, quonam modo , maxume ulti angui

nem nostrum, pereamin.

Ad thaeo, Marcius respondit, si quid ab senatu petere vellent, ab armis discedant, Romam supplices proficiscantur ea mi iericordia atque mansuetudine senatum , populumque Romanum semper fuisse, ut nemo umquam ab eo frustra auxilium petiverit. At Catilina ex itinere pleris que consularibus , praeterea optumo cuique litte

48쪽

quoniam factioni inimicorum res ille: e nequivi it fortuna cederes, Massiiliam in exilium procisci non quo sibi tanti sceleris conscius esset: sed utiles ' quieta foret neve ex sua contentio ne seditio oriretur. Ab his longe diversas litteras Q. Catulus in senatu recitavit quas ibi nomine Catilinae redditas dicebat earum exemplum infra scriptum est.

cogniti, grata mibi, magnu in meo periculis . - . duciam commendationi meae tribuit quamobrem defensionem in consili nου non latuiparare e satisfactionem ex nasia conscientia de culpa propone-urre decrevi quae medius diu licet vera mecum recogno ea . Injuriis , contumelii lue concitatiuquot fuctu laboris industriaeque mea privatus latam dignitatis non obtinebam, publicam mi erorum causam pro mea con uetudine fiscopi non

qui aes alienum meis nominibus ex posse ioni bifolvere essem cum 2 aliis nominibus liberalit Aureliae Orestidae suis stiaque copii per Olυeret I d, quod non dignos homines honore honestatos et ι-debam , meque Disasu picione alienatum esse sientiebam hoc nomine satis honesta pro meo casu spei reliqua dignitatis conservandae si m secutu/. Plura cum scribere vellem , nunciatum es mihi im parari nunc Orestiuam tibi commendo, tua ques iradu eam ab injuria dcfendat, per tiberos tuos ro

gatus Habeto.

Sed ipse, paucos dies commoratus apud C. Fla-iminium in agro Reatino , dum vicinitatem antea solicitatam armis exornat, cum fascibus, atque

aliis imperii insignibus in castra ad Mallium contendit. Haec ubi Romae coaaaperta sunt senatus

49쪽

BELLUM CATILINARIUM.tilinam,&Mallium hostes iudicat: ceter e mul- udmi diem latuit, ante quam liceret sine hau- te ab armis discedere , praeter rerum capitalium condemnatis praeterea , decernit, uti Oiasules lect m habeant Antonius cum exercitu Catis nam ei se Qui maturet, Cicero urbi praesidio sit. Ea lenti pellare ni ibi imperium populi R. multo maxume miserabile vi in est cui cum ad occasum ab ortu solis omnia domita armis parerent, domi oti tina, atque divitiae, qua primam Or tales putarat, Tue erit suere tamen cives, qui seque remitu e publicam obstinatis animis perditum irent namque , duobus senati decretis, ex tanta multitudine, neque praemi inductus On-jurationem patefecerat, neque ex castiis Catilinae quis uana omnium discesserat tanta vis morbi, atque uti tabes plerosique civium animos invaserat neque solum illis aliena mens erat, mi' cnscii conjuratio:iis fuerant, sed omnino tinctari tes novarum rerum studio , Catilii: incepta probabat id adeo more suo videbatur facere. nam

in civitate, quibus opes nulla sunt, bonis

ent, malos extollunt vetera Odere, nova

exoptant Odio suarum rerum mutari omnia tu i dent: tui ba atque seditionibus sine cura aluntur

quoi iam egestas facile habetur sine damno se

urbana plebes ea vero praeceps erat multis de caum s. Primum omni ima, qui ubi oue probro atque petulantia maxume pra stabant item alii' per dedecora , patrimoniis amissis postrem omnes, quos flagitium , aut facinus domo expulerat, hi Romam , sicut in sentinam , confluxerant. dein multi, memores Sullan . e victoriae quod ex gregariis militibus alios senatores videbant, Q. ita divites, ut regio victu, atque cultu arta '

iena

50쪽

tem ageretri, ibi quisque, si in inai soret, et i victor a talia sperabat praetere juventus, qua iragris manuum mercede inopiam toleraverat, pri vatis atque publicis largitionibus excita, ut banun otium ingrato labori praetulerat eos, atque ali; omnis malum publicum alebat quo minus mi randum est, homines egentis, malis moribus, ni axuma spe, reipub juxta ac tibi conluluisse prae terea quorum, victoria Sullae, parentes proscripti bona erepta, lus libertatis imminutum erat, hau sane alio animo belli eventum exspectabant a hoc quicumque aliarum , atque senatus, putiun erant, conturbari rempublic quam minus vale: ipsi malebant id adeo malum multos post anno T in civitatem reveri etat. Nam postquam Cn. Porri lc peto M. Cras toti tribunitia potestas re stituta est homines adolescentes, summam pote O statem nacti, quibus aetas, animusque ferox erat, P ccepere, senatum criminando, plebem exagitare id dein largiundo, atque pollicitando magis incon ζdere; ita ipsit claii, pote nudi us contra eos

summa ope nitebatur pictai a li, illias, senati

sub specie, pro sua magnitudine namque uti palcis verum absolvam, per illa tempora quicum rempublic agitavere, honestis nominibus , alii sicut jura populi defenderent, pars, quo senatu aufio litas maxuma foret, bonum publicum simulantes, pro sua quisque potentia certabant: neque illis modestia, neque modus contentioni erat : utrique victoriam crudeliter exercebant. μsed , postquam Cn. Pompeius ad bellum meri timum , atque Mithridaticum minus eli plebis di opes imminui e paucorum potentia crevit. magistratus, provincias , aliaque omnia tenere ipsi innoxii, florentes , suae metu aetatem agere,