장음표시 사용
71쪽
male aer assiciatur, haud dissicile est nosce: nam eum anstrint .FLx .eom. nal constitutio, ac praesertim cum imbribus est coniuncta in se si portune calida sit, ac maxime humidar item quia ventis agitata non est, is immobilitare vitium eontrahat, facillin Em 3. vi. i. ideo putre lieri potest: m:notissimum enim est, putredinem
com i. Omnem ex materia humida gignir ex causa vero efficient extraneo calore: augeri aute in immoblitate. Verissimum i δε - ergo sit, tunc n maxime aerem putrefieri, ac pestilentes mor'
'' bos producere, cum i pius temperatura a naturali habitu ad caliditatem, atq; hum: ditatem immodicam fuerit conuersa De reliq io autem putredinis inodo, quae ex putrescentium Vaporum in aceta excitatur iam dicam. Equidem multipliscem huius generis rationem esse video: nam vapores isti patridi, qui verit lima sun peliis semina, aut ab internis terrae regionibus veniunt. aut in ipsa excitantur superficiet praeterea non raro aliunde ad salubres rcgiones deseruntur: re hoc audVentorum perflatu, aut per fia Ditem quendam, in quo tenaciter putridi illi vapores inhaeserint. Verum ab internis terretae partibus tunc exoriri ystilentia solet, cum ingentes terraemo tus regionem exculterint. Vaporum enim, qui diu in tereae visceribus occlusi perni piosam acquir ut naturam, tam magnavis illo tempore in aere expanditur, ut longi. Iima etiana infr- cere possit loca .l Narrat Liuius sanno mundi Isso. ex solis territ motibiis pestem Romam inuasiste: quod etiam eo dea P hζας - thone λ ii militer coligit anno 362 i. Praeterea memoria: Pro d: tum est, sub Vsto Pontifice eius nominis secundo magnam pestem ex terra motu Asiam, aliasq; multas regiones inuasiose: ut iam inter calamitosa portenta istae terrarum concussio nes habendae sempe sint. Et quamquam de hac ipsam stiterutiae causeatihil unquam. quod sciam, prodiderit Galenus quae res nomii ne Causa admirationem quibusdam mouet vicum misit, tacis ccimpertum est, simillimas pestes non raro inde excr- . . tatas fuisse. Ad quod etiam geniis referre illud debet, quoa. Aman tu quidam' interdum fatus, ac perniciosae'exhalationes in an
w.cent. 7.. Plissimis terrae cauitatibus iam draco licciae, aliquado aut peccM AEI. I. exiguam, ac leuem terrai concussionem, quae vix percipi POi' sit, aut per conceitas alms ti bi terrae editetus in apertum exli lant, aeremq; inficiunt: quod etiam ipse ouendit Avicen. Α- ius, r dvin patredines, quacam e taenias IgaOrat ur,m uu cri. ilia . tibus
72쪽
ribus terrae quandoque accidere memorauit.Si autem in ipso terrae ambitu pestis praemordia consistunt, haud obscura eius origo est: nam aut multae paludes ea loca circumsulae sunt quae sc licet aerem pestilenti vitio contaminent : aut magna
cadauerum vis. ac marcida animalium corpora late iacent.
Plerumque etiam publicae quaedam et unduntur cloacae , aut immunda alia expurgantur loca: aut denique scelidissina vi.
Cunque excitature uaporatio , quae vitiosa prorsus, ac nostrae naturae plane sit aliena. Athenienses folim cum conserere fDiori .Sie. manus cum lao li e non auderent,ac seic intra moenia contine- lib. I a. rent, computrescente veluti per filum, N immobilitatem comporum temperamento,auraq; spirabili infecta,in peritentem morbum inc deret nam recepta in urbem fugientium undiq; per trepidationem, omnis generis in genti multitudine secum propter angustiam loci, per habitacula incommode, ac passim line ullo ordine promiscue constipati essent, vat ij varijsritae modis haud sine causa inciderunt in ri orbos:quippe conuolutum ex colluvie ,& corruptum tetrumq; olentem spiritum trahentes, concreto iam exaestuanti, de circum vndi que
per quandam praticationem aethere , intra praecordia acceptum dirum virus concipiebant. Narrat etiam Galenus Macuum, vel paludum aestatis tempore evaporationem pestis aliquando causim esse. Saepe etiam obseruantum est, not.biles fluminum inundationis posteaquam si . bsederint, limoque ac lentore quodam insalubri late regionem madefece- ὼrint- non multo poli pi. stilentes morbos peperiste , purri va. Pore in aerem excepro, tota nam eius substantiam deperdente i quod sub Pelagio Pontilice eius non risus seciando Romae,
ac per Italiam caeteram contigisse memoriae proditum 1, est. υτ ηολ- Meminit etiam Galenus, ae multitudinem cadauerum non P tu 1. Concrematorum, ut in proelijs contingere soler, sape putredi nis prinei pium attulisse: Memorabilis etiam illa suit pclus, a Fimin-- quae anno salutis 76 S. Galliam inuaut ex innumera loculiarum turba quae cum aerem uniuersum late obfuscarent,atque a Mentorum impetu in proximum litus depuliae suillent, adeo
in P entes aceruos ex se obstruxere , ut put re factae aerem ι - sno foetore Inficerent. Huc etiam merito retulerim, cum man gnitis quibusdam locis, quales pirici sunt, voragines, cauer nae, ta sinulta quae iam loca, quae diu clauia contentum aerem 1 a cor-
73쪽
corrumpere, pateat repente exitus aliquando: tam prompta enim emitti inde solet putredinis vis ita in nobis perniti Osis, y t totam regionem inficere possit. Tripoli quandoq; grassatab De bubone est pellis, inquit Fallopius, . quod apotheca multis aromati P simp- - bus reserta cum iam continuo triennio clausa suillet,landem patefacta est: &cum propinqui aliqui aecepta iude Iaethali inspiratione statim concidistent. iam breui uniuersam ciuitae φλς fero terra tabus coiripuit, ac pestem diffudit. Narrat Aristoteles, in Macedonia sub Philippi dominatu duos magnos dracones '' in specubus sublimium montium latentes tam pernitiosum halitum expirasse, ut quoscunque per ea loca iter haberent, prompte interficerente diligentia tamen Socratis iactum fuisIe, ut,& laethalis origo, quae antea Iatuerat, procederetur, di bellus' etiam occiderentur. Sed haec vitia, quaecunque ex putri, laethaliq; evaporatione Originem habent, ad terram verius, quam ad aerem referor qui eo tempore alieno potius, quam proprio afficitur vitior nam tunc primaria allectione aerem vere corruptum dicimus, cum pestilens conlli tutio dia in illis locis fuerit dominata: aliter autem , quamquam simi Iis pati posset affectux, prior tamen agnoscenda occasio est, 'us putredinem tulerit. Sed hoc in Ioco haud aliene perqui'ri potest, num quemadmodum terram, atque aerem, ibiquc innas centia animalia pestem pati posse asseruimuS: ita etiam de mari , fluminibusq, , ac piscium genere dicendum fit: ete-ἀ ut Ue- nim l nemoriae prodatum .i est , ad insulam Liparam piscium quem de γνω vim magnam exanimem aliquando in litus eiectam mille, se quos dum Liparenses au id e comederent, omnes fuere con sumpti, ac noua pastilentia insula de uallata. Et Virgilius , Georgicorum libro duin magnam illam pestilentiam descrisberet, ad hunc modum cecinis P . i . rii' si
' , Iam maris immens prolem, digentia omne natanten ' Ut ore in extrem' ceu naufragae corporastae tuo Prouit.
Pram rea eum magna sit astrorum potentis , ac terram a temq; miris modis immutet aeut eadem non mare etiam . ac . flumina similiter assiciat, & peltilantiam aeque ingenerct
Eoo magis quod huaudistinia ea sint loca, ac propter sa ad
74쪽
putredinem magis parata 3 Sed huic sententiae obstat Arist
teles, qui libro octauo e de hilloria animalium, nullum mor e Cap. Ista hum pestilentem uniuersis piscibus incidere affirmauit: qualis Plerumq; hominibus, & quadrupedibus euenit. Quod ipsum non solum de marino asseruit genere: sed da fluviatili etiam, atq; patultri. Et revera ideo in mari excitari pestis non posse videtur, quod nunquam mare putrefiat: siue hoc a continua agitatione pendere velis: siue quia nullus tam potens exterunus calor esse potest, a quo maris naturalis caliditas, quae in plurimo humido sita est, dissoluatur. cateor tamen eam ma sis partem, quae in superficie est, neque admodum a supposita '. distat terra, aeris ac stellarum vim sentire promptius posse: ideoque in ea innatant pisces facile communi quodam cum aere vitio corripi posse: nam qui in profundo degunt, ac lon4 .i . . '. . I. ge a litoribus, quoniam nihil fere est, quod ipsoru in naturam aliccare possit: ideo non solum pestem non sentiunt; sed rarissime etiam aegrotant. Quod si aegrotare aliquos dixeris Aristoteles: de his praesertim dictum intillige. qui in extima, ac terris vicina degunt parte. Quietiatri piscium morbi sae. pius in fluuialibus, ac magis adhuc in paliistribus conspic iuntur: nam & otiosius degunt,& terrae aerisq; iniurias facile se tiunt, eosq; propterea nobis minus esse salubres quotidie exin
ve pestiuntia causis, quae aliunde ad salubres rem ines deferturi
. R Pesti Ienti aliqua regione procul deseret pestis semina. 1. ad ciuitates alioquin salubres, saepissime deprehensu nae ii .Hic aliquando per continuum,inquit Galenus quaedam ae 1.V e M. Putredinis fluxere contagia, his, quorum corpora erant ad Patiendum paralx, sebrium causae situra. Et A comas, 'quandoque, Inquir, est illud causa ventorum deserentium ad lacum bonum fumos malog ex locis longinquis, tu quibus sitiat loca stagnosa, alterata ap putredinem: aut in quibus sunt
Gorpora ciudauer u in corrapta in proelio: aut corpora mori
.ex Pelic,non sepulta, nec combusta. Me H POetaten tam gccPim , his ventis ex plorat is,qui in Illitico vigebant, ubi se. - IIvccv peius vagabatur: Acticam ab eo periculo vindicasse,
75쪽
sedula opera impenta, ne ab his flatibus patria offenderetur. . Sed praeterea Per quendam fomitem , ac quasi putredinis re ceptaculum non raro ad longissima loca pellis defertur: quae suis illis lemmariis ad seruari diu poteli. Huius rei latis con spicuum euentum viginti fere abhinc annis nos Siciliae letis,mus. Nam cum a pyra is quibus iam prada , quae in Alexandriae tractu capta erat, inoli ratibus emeretur: haud multo post sensim irrepente putredine, pestem magno hominum, rerumq; impendio experti sumus. Sic etiam aiunt , b Aegyptum quotannis, octo integros anni menses pestem pati, e Graeciae. Syriaeq; , ac Barbariae locis per contagi um delatam: atque illam tandem quatuor dumtaxat aestiuis mentibus , ex. pectati 1simo tempore , stantibus quibusdam auris salubribus interquiescere : nam & Plinius i testatur, partes meridianas, nisi liyeme pestilentiam non sentire: ac semper ad occasum Solis illam tendere . Sed hoc in Ioco illorum sententiam admittere non postum: qui huiusmodi pestem , cuius seminaria ad salubria loca transferuntur, improprie pellem , ac filiam potius partumue pestis appellant: nam, ut fatea Siciliae,quo tempore nolira memoria vagabatur pestis, nec immodicam steris intemperiem, nec putredinem, nec communem cibo rum corruptelam fuisse: attamen nihil hoc interellena in illud aliunde per fomitem quendam delata fuerat pestis. cuius primo dia si diligenter perquiras, aliquam ex enarratis causis facile inuem es. Nec alia illius pellis ratio fuit: in qua ait Galenus i ex Aethiopia putredinis fluxisse contagia: nam siue aventis, siue in vestibus seminaria fuerint deportata: locum ac
regiones mutare quide .n poterant: pestis autem naturam nequaquam poterant. Eadem me molabilis illius Athenae sium peltilentiae causa omnibus recensetur.' penitus veniens Menti e fauessivi Orem,
era permensia multum, campoq; natautra, Ino is sanuem popuIo 'Panaeonia.
Affirmo igitur, veram ibi pestem esse,ubicunque multi aegrotant homines riiquidem horum maior intereat pars : siue adnata ibi sit pestis, siue aliunde delata.
76쪽
Depiatilentia ex eo=mmmi omnium victu. t t L. D. Q m
QVibusdam Mediciς eontrouersum esse videor num vi,
ctus ratio popularium morborum, atque adeo pestis incauta esse possit. Equidem Hippocrates m cum morbos mulsustae nes tum i victu,tum a spiritu, quem attrahimus, ficri dixisseta DCos autem, qui communes stant, cuiusmodi etiam est peltis, i se spiritu tantum gigni: non autem a cuiusq; victu illum in hac re conuellit Galenust ait q: non omnino recte ab illo dictum fuisse , quod ortus communium morborum in aerem solummodo sit reserendus: quando.cx fame in Aeno leguminabus vescentes crura imbecilla habuere e qui vero eruo, illis genua dolebant: nouitq; etia ira, quod comesse semiputridum tritu cum, famis necessitate compulsi quidam communi morbo exeommuni causa arrepti sunt. Sed & exercitus quandoq; dum pratiis uteretur aquis , si in ili in omnibus militibus noxa ve xatuS est. Ego autem, an iure magistrum reprehenderit G lanus,nunc minime perquiro: hoc unum sat lcio Hippocratis stlatentiam suisse: ut varij morbi a particulari cuiusque victu
semper fierent: nec unquam culpandum hunc esse.cum multi hominex uno corripimur morbo tempore eodem. Nusquam tamen i Psum negasse, ex communi υ ictu communes morbos
generari posse: nam quamquam dixerit, id quod communisesamum est, di quo omnes maxime utimur, esse id, quo respira muS, hoc est, aerem: non tamen hoc sensit, quod aen solurneommunis sit aegrotandi causa: sed quod omnium maximΘsit communis: nihil equidem prohibens, multa etiam allia posse praeterea esse communia. Ergo& Hippocrati: &Ga
leno consentaneum esse puto, non tantum ex aere, sed etiam ex corruptis cibis, potibus', , ac caetera victus ratione, communes morbos, atque adeo pestem oriri posse. Et quidem icum eo iam homines peruenerint . ut tritico, ac cerealibus. omnibus, quorum nobis familiaris est usus, attritis, herbarum radices, frutices, ac plantas insalubre se sitare propter famem cogantur, unde, di mali succi gignulatur, Sc prompta comm . nium morborum origo habetur: nihil mirum , pestem quo excitari inde interdum polle. Talem in exercitis Macedonincia anno mundi Ioos ex Pratata ni ram cluis, quOS commtacia dero iuiliaso by Cooste
77쪽
dere milites aliorum inopia cogebantur, seu ijsse memorae. Lib. s. Curtius: is neque aliter exercitum Mithridaticum vexatumo Appi.debet suille accepimus, o dum a Lucullo obsideretur. Tettis etiam
vi hi 'G lςnu , ρ e X magna i ita fame, quae sua tempestate pluriois. Romano Imperio subditas gentes occupauit, peste me
.. , , ' natam fuisse. Atque alibi, potest, inquit, q esticere morbum tu pro aem. Vniuersalem hau lius aquae insectae, quod in castris accidisse f/- N. memoriae proditum eis. Sed huiusmodi exempla plura sunt, 'quam quae omnia huc adduci a me pollini. Atque haec cum
ita lint constituta, non possunt tamen interea celebres quondam viros non admirari, qui vehementer contendunt. illam tantum vere pel fem dici, quae coelitus in nos venat: alias vero omnes, liue ex communi cibo, siue ex terrenis exhalationi-hus ortae si ni, improprie pestes nuncupari. Ego vero conccs serim quidem grauissimas omnium pcstilentias a cflessi principio produci: veruin ex Inserioribus etiam causis enasci ve
rissimam pestem non possie, nunquam illi mihi persuadcbunt.
Vt enim caetera argumenta praeteream, rem omnem ex ipsa
pestis notione ita ante alia demonstrabo. Nam , ut scripsito 3.DM. 3. Gale us, e peltis est quicunque morbus in uno loco multos rom. z. π 1. inuaserit, ac multos peremerit . Atque alibi, quicunq; mor-ες y bi,ait, multi in uno loco fuerint, sintq; pernitiosi, pestem ap- ' - - 's' pellant: praeter hanc nullam apud Galenum, ac celebres aliOS authores inuenias pestis definitionem. Vides hic igitur,duo tantum necessario requiri, ut pestem ponas: nimirum ut plures in uno loco illa occupat. utque ex his plures perimat. Quamobrem satis mihi persuasum e it, rationem morbi pesti lantis non esse aliam , quam quod vulgo pernitiosus sit. Ergo 'cur ex improba vivendi ratioae esse peltis non poterit, siquidem communis illa sit multis, ac magnam partem conficiar cur non Ex potu infectorum fontium aut si quid denique hviusmodi est, ut commune pluribus afferre exitium possit E
A e. inquit, pestem epide inium esse morbum: ut autem epi- demius sit,ex aere oraginem ducat oportet: ergo Disi ex aere, 'nulla praeterea.esse potest peltis . Ad haec ego: non negarim, saepe Hippocratem, ac Galenum communium morborum usam aerem esse affirmasse. Nihil attinet, noti si ma Omni- '
78쪽
sint 2sed quod hunc stequentiorem esse animaduerterint. Cum
tres, Inquit Galenus, i sint causae,a quibus morbi auspicanturii t In ρ una quidem in his, quae cisteriliatur, altera in his,quae fiunt. &tertiam his, quae exti insecus incidunt e per unam quamq; sane communes motbi fieri consueuere praesertim per affectum aeras nos ambaentis: ali js enim causis neque omnes simul obuiamus, neque per integrum diem subijcimur: sed aer solus extrinsecus omnes ambit, & instinatur: nam qui a cibo proficiscit mur,ae potu, tum insequentes. tum cognitu sunt facil- Iimi. Quod autem contraria sententia quibusdam mastis in-
. morbos ab epide miss, ac popularibus genere diuersos apud Galenum aliquando usurpatos esse arbitrati sint.'Verum qui illius placita studiose considerant, pandem ij nomen rum epicem iis, tum endem ijs semper comune animaduertent: nam, . ut caetera loca praeteream , quae multa occurrunt, satis fuerit
prooemium librorum de morbis vulgaribus hue attulisse. ubi 'or morbos de genere uniuersalium statuisset: paulo post,m ter communes, inquit, alij publici sunt, quos vocantende mi Os,alu vulgares, quos epidem ios. Ergo ut me tandem colligam , vulgates, ac communes morbi, inter quos pestis communi omnium consensu collocaturi non semper ab aere.
f. i. gna tantum ex Parte originem ducunt. Sic interdum
-laethale dicimus vulnus, sic laethale signum ; non quod perpetuo lae .lium aut inserant, aut designcnt: sed quod plurima ex parte. Ergo quod a communi omnium victu , non soliun ab aere pe stis excitari possit, satis hactenus demonstratum putor ac lamurillud etiam , quae nimirum singularum pestium causae elle ponant: in quare nihil mihi praetermissum esse videtur. quod ad hanc notitiam pertineat. Nam quod multae ex enarratas causis fere semper ad pestilentiam concurrant, noti sit .mum hoc esse debet. Ideoque clarissimo hoc exemplo rem Omnem ante oculos posuisse satis sit. Carthaginensum exercitum inquit Diodorus, vi post direptum fanum Cereris Pro- n Lib. erpinae pestilentia inuasit: accessit ad diuinam calamitatem, id quoque , quod plurima hominum millia eodem confluxe- . rant: quodque anni tempus erat ad aegritudines essicacissi- mum e & illa praeterea aestas nimiis seruoribus exarsit: quin &locus in causa vehe inentioris cladis suisse videtur. Erco vix K eue -
79쪽
euenire aliquando pestilentiam puto,quia plurium eansarum
complexus afferri valeat. Demus enim aurorum aspectu inc Iadem hane principio attulisse: non multo post ipse etiam
acr , primae obediens causae, necessatia quadam sequela in cietur: accedetq; aegrotantium putris expiratio et nonnumquam ex fame internum corporis vitium . ac multa deinde alia, quae sese inuicem cunu quitntur, ac trahunt. uDe propri=ssingularumpe lentium ea ι.QVae hactenus dicta sunt, nostro usui hoe praestant, ut ea
iam omnia proponantur , ex 'urbus pestium lingula. rum signa deduci pollini. Nunc tempestiuum est, singulissit 1 indicia subflcere , ut institutum pro vilibus absoluamus. A Deo opt. Max. miraculose pellem hominibus inanissam
fui me . quod saepe ad expianda hominum scelera iactum filisse nequaquam dubito haec praecipua suerit nota, quod seilicet nullum aliud conspicuum praeiberit indicium, quod nos dispestilentia admonere potuerit. Solos illius e flectus intuetinos, atque admirari licet: nam causas cognoscere humanae conditioni datum non est. Ergo cum, pelle saeuiente, nec ali ra in elicia nos urgere, nec pravam elie aeris constitutio nem , nec multum in victu communi peceatum esse antina uerteris, sine dubio a Deo tantum, qui per se aga agnosce da sunt omnia. Sed ut haec miraculosa, ita rara etiarn esse is lent rerum euenta, quae non ipsa comitetur natura. Si vero enarratas a me prius altrorrum coniunctiones, aspectusq; ita coelo obseruaueris: de quibus omnibus Astrologos consule dum: qui ctiam multo ante tempore calamitates istas praediscere ex prosesso solente coelestem reuera pestis origincm d ces. Et quamquam hic etiam aer e,kiari, ac permutari tempora deprehendes: nihil hoc pro habet, a coelo primam tunc originem fuisset non enim animantibus tantum: sed caeteris etiam corporibus communis i ita vis est hoc tantum plus esse tu dicabis, quod coelesti causae terrestris quoque in luper acc cor auis ib. q. serit. Secthuiusnodi pestilentiae genus igneae aeris x impreos . - - 6- siones, cometes hellae cadentes, ignitae lampades, caetor aquα huius generis simulacra praecedere solent: tam nivit aenu
comanctis simul elhcacibus, stellas e uinumibus, ac terrae su-
80쪽
persese exhalationum eductio fit, vim summo aere accensae Igneas imagines diuerse ostendant. Si autem magnas aeris intemperies,&quae praesertim in calore humoreue excessorint, deprehendes: ab ijsdem pestilentiae exordia numerabis, ac caedera deinde adnectes principia, quae ab his multa suboriri necesse est. Quod vero ex praua temporis constitutione, non aliunde in ipso aere putredo excitata sit. dignosces ante alia, ut docet Avicennas, a siquidem videris turbiditatem aeris,& nebulositatem,ut existimes pluviam,& inueneris pulverulentum siccum, non cum pluuia: siquidem auster,&sub-λIanus multiplicatur in mense Decembri, scias, quod com plexio hyemis est corrupta. Pestilentiam autem aestiuam ma lignam , malamsignificat paucitas pluuiae, id est vere cum sei-gore : deinde multiplicatur auster,& conturbatur aer aliquot diebus: deinde clarifieatur post hebdomadam unam, & accidit stigus in nocte, & in die calor vehemens: & praefocatio,&conturbatio, Fecaliditast tunc iam venit pestilentiar di similiter quando aestas non est vehementis caloris,& est vehe mentis conturbationis, habens matutina alterata : & similiter quando videtis aerem alterari die uno multis vicibus, dic. Sed illud apud authores obseruabis, nunquam pestem pro Prio aeris vitio eu nire , quin austria vigeat constitutiora epraesertim si a ventis sileat,ae pluuia sid, cuius imagine qua dam ab Hippocrate expressam habes t ertio epidemiorum liabro. . Hoc tempore citius solet este contagium , & saeuior internecio : adeo ut etiam nihil metuentes inopina mors corri
piat. Iactatio etiam minor, ac labes aegrotantes infestat: nam vire a rapida veneni malignitate, occupatae ad pugnam cum validissimo hoste insurgere aegre possunt. Hic etiam, ut scri psit Aetius, e volucrium generis prior erit interitus: ac certis simum etiam signum fuerit, si subdiu vestes culcitrasque, aupannos alios exponas: nam si super his insolens quida mucor, ac situs noctu praesertim contrahatur, sine dubio vitiatus ethaer. Per haec etiam tempora, multa terrae nascentia , qirae ex
putri originem ducunt, arguere pestilentiam possunt: si qui dem magnus sit, atque in solitus illorum prouentus. Tales sunt ranae. locustae,muscae, scarabaei, item culices, papiliones, ac linPlia multa. Uerum si quod in aere vitiosum obseruatur, a terra: meatibus venerit, terraemotus praecedent: magni hiam