장음표시 사용
171쪽
6 I aliis partibus corporis in quibus pulsus sentiuntur, Vel iisdem contusis emplastri modo appositis, ad somnum familiarissime utuntur; non minusque ad exustiones. Nux etiam Methel ibi nascitur, sed non usque adeo copiosa, uti solanum praedictum, est,que verum Dioscoridis stramonium; ususque plane eosdem habe re ii ajunt, quos de setano somnisero diximus. Adest quoque hyosciamus albus admodum a communi figura differens, nasciturque Cairi prope pyramides , soliis communis longe grandioribus, latioribus, crassoribus, & albidioribus. Qtio utuntur non secus quam stramonio. Ubique vero in Viridariis coriandrum provenit copiosissimum, quod omnes Chisbara appellant. Herbaeque Virentis usus in cibo est apud omnes AEgyptios familiarimimus. Etenim ferculum non parant sine foliis coriandri, quamquam ingrate oleat. GUIL. Quid audio tnonne ii ipsum mandentes maXime laedi tur, S ab ejus usu in phrenesim labuntur Z quod Dioscorides , AVicenna, tum multi alii tradidere. ALPIN. Ridiculum, quis unquam Vidit aliquem , coriandrorum causa quae in usu apud quosque tum sanos, tum aegrotos familiarissimo existunt laesum misse, aut ei aliquos sensius turbatos , nisi immoderate eis fuerit usus 3 Quid miraris 8 quasi ejusdem cum Galeno non sis sententiae , qui coriandrum calidum , resolvens ac modice adstringens statuit. Non ne demonstrat Dioscorides vel hanc ejus facultatem fateri cum diXerit, chaeradas coriandro cum
mento sanari Z Quod nunquam a frigidis frigidi tumores
discutiantur, ac curentur, cum medicamenta alias a Diosco-ride ad sanandos duros tumores chaeradasque praesertim memoriae prodita, calida facultate fuerint. Neque videtur plane hoc siluisse hvicenna, cum di Xerit, chaeradas coriandro sanari, Vel ex proprietate, quam ad illum sanandum tumorem habet, Vel ex partium substantiae tenuitate, qua permeat profunde tumidam partem. Sed quis ignorat nihil a stigido resolvi, etsi multa fiat permeatio partis tumefactae, sed omnia r solventia calida esset GUILA D. Veram sententiam recte defendisti, quam quis modo negabit, sciens ex te AEnptios virentem coriandri herbam in cibo sequi citra ali quam noxami V, 3 mu
172쪽
multo minus seminum s1ccatorum usus erit eXinde timendus.
I incque errasse non parum Arabes liquido constabit qui coriandro frigidam facultatem narcoticam, stuporem inducentem
atque sensus turbationem concitantem , ac eXitium tribuerit.
Idemque & de psyllio fuisse apud illos a te compertum est,
quando psyllium pro Veneno a Dioscoride, atque aliis receptum, innoxie in febricitantibus frequenter non modicam aegrotis seminum mucilaginem exhibeant. Herbam in aqua eli- Xatam illi essitant. Sed ea multo plus semina ad roborandum stomachum valere ii assirmant, debiles etenim ventriculos, usu seminum assiduo maXime roborant, ejusque calorem ipsa fovent, augent, flatusque resolvunt, ac discutiunt proindeque in colico dolore, atque aliis a flatulento spiritu concitatis usum
seminum sequuntur : ipsis scilicet, vel in pulverem reductis , vel ex ipsis parato decocto, utentes, quo uteri quoque frigiditatibus, S humiditatibus occurrunt. Praesertimque ad menses immodice fluentes , S ad gonorrhaeam firmandam, quod insit illi quoque facultas adstringendi, ex quo puto apud eos plantam quoque emplastri modo, ad podagricos S alios articulorum dolores in minimo ibi esse usu, quod eas partes adstri-dtione, ne humorem partes recipiant, roboret, atque etiam contentos resolvat, discutiat, vel exprimat. Ocymus ibi in viridariis copiosissimus crescit ad altitudinem trium & plus cubitorum, foliis nostratis longioribus, tenuioribus, colore rubro suffusis, odoremque eXimium spirantibus. Suavitate enim odOris nostris omnibus praeferendus merito videtur, ob quem illi hanc plantam Rilian appellarunt, quod idem est, ac si dixeris , Odorem, ita, ut hic Ocymus prae odoris jucunditate eximia , odor per excellentiam ab iis vocetur. Qua planta Odoris causa ii utuntur, medicos Vero usus apud eos ipsa paucos
habet, oui ab aliis multis perdocti sunt. Nascitur etiam sponte ibi quaedam planta repens, altius saliens, seque aliis arboribus convolvens, foliis duris longis , Seseli AEthiopici proximis, sed majoribus. Flores fert albos styracis similes, a quibus producuntur siliquae, longae ac crassae, quales in rhododen dro cernuntur, plenae lanugine alba, ac seminibus parvis. Ex
175쪽
hac planta succus manat flaVus, Urens, quem sicCatum AEgyptii valenter tenues humores purgare, unt. Hanc illi esse Scammonii speciem affirmant, quam Secamone appellant cujus tamen nullus Usus in medicina, apud eos novi. GUs L. Fortasse hanc plantam esse Apocynum Dioscoridis assirmare poterimus. Cum illiusce notae, notis a Dioscoride traditis convenire conspiciatur, eaque, fortasse putanda, quam aliquis e Syria venisse, Periplocam Vocatam, prodiderunt. At verum Apocynum nunc in Italia cognitum est Faeniagraeci germina moX e seminibus erumpentia; ex ipsisque statim prosilientia plebei comedunt, praesertimque' mulieres , pinguesieri cupientes, per urbem multas massas terrae , plenas seminum recenter productis germinibus, Vendendas ii serunt. Plures aliae sunt plantae ibi nascentes, quae cum pluribus aliis locis communes eXis ant, non est de ipsis a nobis amplius sermo proferendus. Sed jam de medicina apud illos populos ussitata, sermonem, deque plantis illis in locis nascentibus claudere debemus P cum nihil supersit dicendum.
Te plantis per iter observatis.
GUILA D. I lurimas gratias tibi refero, quod tantum labo-L rem hactenus mea caula sustuleris. Nihilominus ne aliquid omittamus , quod utile ad hanc historiam judicem, cliperem, antequam nos huic sermoni plane finem imponamus , ut de plantis etiam per iter olim in AEgyptum a te navigando Variis in locis observatis , aliquid diceres. ALPIN. Non arbitror te ignorare , nostro olim audito itinere, parum
temporis mihi per iter illud concessum fuisse , ad indagandas
illorum locorum plantas veruntamen , quas tunc Viderim , quamquam neque tuis doctissimis auribus satis dignas eas eXL stimem, referre etiam nunc non recusabo. Memini me Rha-
barbari plantam Corcyrae inspexisse , in antiqui illiusce propugnaculi quodam viridario , quam quidam ex Syria illuc navi
176쪽
advectam habuerat: quique ipsam a Viro Persa Tripolim olitii fuisse adductam etiam affirmabat. Quae planta plane foliis rumici visa est proxima , quae tamen erant latiora, crassiora, lanugineque quadam alba obsita. In illa eadem insula in veni Cyperi radices longas admodum odoratas, ct Cham e irim arboream, duorum fere cubitorum altitudine prope Butrinio viventem , quae solia duplo & triplo Italicis majora habebat. Zacynthi oXalidem, qua ejus insulse pharmacopaei ad medicinam utebantur, inspexi, admodum a nostris Oxalidis omnibus diversam , quippe exilis herba ipsa es , foliis parvis, crastis, oblongis, calthae foliorum aemulis, gultum non minis quam nostra acido sapore ferit. ibi quoque crescit Acacia secunda Mattheoli, quam ego florentem mense Februario inspexi foliis, fioribusque minoris anagyridis proximis, quae gustata, sapore adstringenti feriunt, paucisque tamen ac mollibus spinis obsita. Neque arbitror esse Veram acaciam , quam in Cappadociae SPonto nasci Dioscorides prodiderat , quod nime conveni ecum prima ficacia seu spina H gγptia Videatur. Aliud agno vi in illa insula, quippe Smilacem asperam esse Veram Salsam parillam , qua medici utuntur ad sanandam luem Gallicam. GUILA D. Copiosius quoque hanc plantam in quampluribus Italiae locis nasci scio, quare istud , quod ibi didicisti, novum apud me non est. ALPIN. Verum dicis, etenim ipsam alias
in multis aliis locis offenderam ac obserVaVeram, Verum po
petuo , an esset salsa parilla , anceps , ac dubius sui. In hac vero insula ea spectata, clarius cognoVi Vere eam utique esse. GUILAND. Quamobrem in Italiae locis cum eandem ipsam spectaveris, ejusdem non fluisti sententiae , scilicet eam esse Salsam parillam. ALPI Qiloniam omnes Smilaces asperae, quas ha-dtenus videram, eXiles admodum breVesque, ac capillares radices habebant, sed quam in Zac3ntho insula Videram, longas, crassas, asportatis Ilispania radicibus Salsae parillae omnino similes. Quo pacto vero has agnoverim, tibi jam explicabo. Ego enim, ut otium diuturnae morae effugerem, sorte fortuna collem illiusce insulae perreptans, in Valle quadam ad saepem oculos conjeci, lentiscis ac mulus ameris similacibus conteStam. cu-
177쪽
3us a radicibus omnibus terram impetuosa torrentis aqua sic abduxerat , ut illarum plantarum sepem texentium omnes radices, non secus quam Venae, arteriae & nervi humani corporis a Carne separati , nudae conspicerentur , Smilacesque asperae longos sane serpentes imitatae , aliisque radicibus convolutae , mira longitudine , ac crastitie mihi se obtulerunt.
Ita ut quasdam illarum duorum , amplius cubitorum longitudine, S crassitie communium Salis parillae radicum inspeXerim , ex quo continuo eas Salsae parilia radices esse judicavi. Et dum haec simul cum aliis, qui una ibi mecum a derant, consa dero, augurium contingit opportunissinum. Nam ex transeunte Graeco homine ejus loci accola, S agricola, peto , quomodo ibi illa planta appellaretur , qui respondit, Smilachiam nuncupari, ipsamque in usum apud ipsos esse pro curanda Gallica lue: ex quibus Verbis eXploratius eam considerans, video radices ejus longissimas & crassas, eadem substantia praeditas, nullumque praeses erre saporem, uti radices Sal- 1, iparillae ex quibus colligo statim, Smilacem illam asperam veram esse Salsam parillam. Pharmacopola Dus loci multum lacri se fecisse his radicibus nobis' affirmavit, quod sepe harum radicum ibi collectarum multos fasces collegerit, S in alia loca miserit, quas pro Veris Salsae parillae radicibus lapissime
vendiderat. Quam mercaturam clam agebat, ne Oam plantam alii discerent. Addo Cairi me in Salia parillae fascibus
ex Hispania apportaris vidisse frusta radicum nodosarum vel geniculatarum asperae stillacis , a quibus procedunt raditices, quibus medendo nos utimur, Cum foliis ejusdem plantae, tum ramulis spinosis, sic manifeste, Ut nemo, qui Viderit, eos fasces Salsae parillae, esse ex Smilace aspera selectos, negare potuisset hane plantam eandem esse cum Salsa parilla. G UILAND. Placuit multum mihi, te veritatem de Smilaceaspera probe agnovisse, cujus quidem sententiae non sbium me
sed quamplures alios fuisse tibi perstadeas volo, in primisque Gabrielem Faloppium, herbarum materiae dodiistimum, qui 1 norbo Gallico, in capite de Salsa parilla haec procidit. ,, Alias eredebam esse risicem Ebuli, & perstiti
178쪽
se in ea sententia picarimis diebus, donec Isi anus ad Duceni
Flotentiam integram adportaVit plantam, S hinc patuit er--.ror meus, ct vidi esse radicem Smilacis asperae, de qua Dioscorides libro quarto , S scriptorea antiqui mentionem secere. Quod nactgis confirma Vi e erientia; nam cum in ,, montie Saneti Iuli alii Pisis vidissem Smilaecem asperam, cur
se vi effodiendam, & semper usus lam loco Salsae parillae, si per biennium illud , quo ibi fui , semper cum felici successitis plurimos a lue Gallica liberavi. se Quam etiam sententiam,
confirmat Amatus Lusitanus medicus , , qU Vi S. Hebraeus , non spernendusi; in libro quinto. suarum centuriarum. aro te hac de re euehi non. Oportet, quando alii ante te multi eamno lerint. Sud: quomodo asserere possumus ejus insiliae Sintia lucem , probe Salsami parillam delineatam demonstrare, minimeque illam,quam Italiae locae ferunt atque alunt. Quod tamen fieri puto terrae, qua, ipsia serpit, diversitate, etenim in duro. lo , sicco , & squalido effossam. Smilae in videbimus radices minores, gracilioresque Salsa partilla habere, & n mollissimo. solo, quod in eo facile queant serpere, longiores, crassitioresque , Salis parillae plane proximas. Ea siquidem Smilacis planta, quam ini eae insula Olimi cum in illis locis diversarer, in spexit, solo mollissimo, pingues ac humido, nutriebatur, eX quo mirum non e it, si1 longis , crassisque radicibus fisi inventa; in . sicco Vero , duro, nequeuntibus , terrae duritie obsistente, radi cibus, libere serpere ac meam , Smilo aspera radicibus brevioribus , tenuioribusque apparebit. Quales a me observatae fuere ita Zacynthi insulae, Corcyrae, Cretaeque locis sa sis: & du-nioribus. Λdde multosi decipit im agnoscendae Salsa parillai ex Smilace aspera, non omnes Smilacis., Salsaeque radices; animadvertendes , ac obse antes. Etenim ini asperae Smilace duae radicum differentiae spectantur. Ipsa siquidem in primis exsupite radices procedentes habet albaS, rotundas, nodosas , diagiti crassitie, cannulis parvis persimiles , quae san8 radices nomadmodum longae existunt, ex quarum geniculis vel nodis aliae proficiscuntan atque e diunt a. primis plane diversae , in duroque solo pac- , binos, tenuesque., non secus quam capiti
179쪽
menta γ iam C Imtur, atque in longae, cra Iu des in Salis parilla, inveniuntur. Ex quo apparet radicum
Smilata disserentia , quae itidem in Salis pariliae planta ex lipania advecta facile observatur ac r aenitur , adCO Ut qU' que harum plantarum habeat primas radices a stipite hiatim procedentes albas, nodis aequalibus indervallis distinctas, can-ris prorimas, non tamen tutus pervias, sed plenas, digiti mi roris crassitie , resertas , & secundas harum modis uti capillamenta exsilientes ac exeuntes, 4ongas, primis graci res, aequales , nodis Carentes , sive non igeniculatas. Qui itaque negant Smilagem asperam Veram esse Salsam parillam , dichantradices utriusque plantae ine inter se at entes , forma quippe ac etiam magnitudine, forma i quidem, quoniam Smdacis tantum primas Tadices nodosas albas ., breves , Orastra spectantes, secundis a primarum nodis nascenti S longis, gracilibus ron nodossis, aequalibus compmantes, manifestissimam interlias differentiam faciunt; quam confirmant etiam CX eo, quod primae crasse , & breves, haeque graciles, langae OXistant. Er- rant quidem isti non recte radices iniicem, Di par Esset , Commparantes, iquoniam si radizes Salsae partillae graciles dongas, qdae sunt secandae radiges, non primis Smilacis asperae cratiis, ns- dosis, candidis , breVibus, ac secundis a nodis primarum nascentibus comparassent, si e dubio nullam differentiam invenissent , hac ocepta, quod Smilacis radices secundae Salsae parilite radicibus breviores graciliores loci cansa observantur. Qi iam differentiam soli terraeve mestitiei, S duritiei ratione, vel ejusdem diversitate , ac fortasse etiam caelo calidiori fieri nobis persuasum est. In duro enim solo atque in frigidiori coelo radices non ita crescunt , ct cras o M. ALPIN. Verita tem attigisti , atque istaec omnia ad radicum Smilacis aptinenetia a te prodita , ego Oculatim in Zarynthi insula sedulo Oh-servmi, atque cognori. Veritas ,ex plantae e Vivo deli-heata icone plane ' clara Elucos et, in 'itio ureaeque rum primae Tadices nodosae , oris , bre es , Tum secundae aliae iub harum modis nascoetes, 4 Pgae, grues Og, aequales fine geniculis manis e-
stissime spectari positam. GUILA D. EX visa Smilacis hujus I a
180쪽
Icone, atque ex iis, quae tu de ipsa hactenus dixisti, facile eam Smilacem , quam tu in Zacynthi Insula nasci prodidisti, esse
a Smilace aspera Italiae in locis inventa multum disserentem, cognoscitur, tum ex soliis brevioribus, tum ex diversa soliotarum figura , tum multo magis ex radicibus illis nodosis, quae
in aliis Smilacibus asperis non inVeniuntur. Perge modo reliquarum a te conspeditarum plantarum narrationem ad historiam absolvere , cum nobis de hac planta nihil dubii relictum sit, quin credamus ipsam veram esse Salsam parillam. ALPIN. In Creta insula inter alias plantas ibi Thymum, Thymbram, Epythimum, Marum, La lanum, Aspal thum , Styraeem offendit Thymum utrumque vidi quippe
magnum ac parVum , magnus ecto planta sarmentosa, foliis fatureiae proximis sed aliquatenus asperioribus, latioribus, & viridioribus, sapore valde agri ac odorato: quam plantam falso multi Tragoriganum esse Dioscoridis statuunt. Thymus secundus minoribus foliis , tenuioribus, albioribusque totae Italiae est notisiimus. Tymbra est planta in Creta Insula nascens copiosissima, similis Thymo majori, ramulis duris lignosis , soliis Thymi latioribus, mollioribus , herbacei coloris , non ordinatim , ut aliqui prodiderunt, nascentibus : neque inter haec alia. foliola nascuntur; eX qua planta communiter pro secunda Thymbra delineata , non Vera esse conjicitur quam ibi vidi cum Epythimo, admodum disserentem. Epythimum vero in loco ejus Insulae Fras hya Vocato , Cuscutae modo, Thymo, Thymbrae , atque aliis plantis conVolutum inVeni; ex quo falsum esse
duas esse Epithymi species , dignoVi, quippe unam Thymi florem, atque secundam capillarem hanc herbam Cuscula: tem lam. Epithymum namque nigram bilem purgare omnes assi
mant, Thymi vero flores id praesitare nemo dicet. Aliqui ex Cretensibus urit Epiphymum, atque Epithymbram purgare sanguinem calore exustum', multosque inter se disserentes mo bos ex illius capillaris herbae supra varias plantas inventae usu sanari; etenim , quae Origano conVoluta collecta est, morbis omnibus purgatione conducere adfirmant, quibus origanum per
se solum subvenire compertum est. Sicque in aliis plantis re-i