Compendium logices, a Jo. Henrico Schellenbauero ..

11쪽

PRAEFATIO. Magistro expectandum sit, qui ingenia DEO devota vel foedissimis modis corruperit, Vel sancta, justisque principiis suffulta manuductione ad sublimiora praepararit. Vale in Domino l

12쪽

COMPENDIUM l

NOTIONE SIMPLICI.

DE DEFINITIONE ET DIVISIONE

LOGICAE.

L quid est Logica 'Logica est habitus organicus, dirigens

Intellectum ad veram cujusque Sci-. bilis cognitionem.

Brevius Sc clarius: Est Ars dextrE cogitandi sive ratiocinandi, qua docemur aptique sumus veritatem invenire, resolvere, rebiaque proponere sive ad dueψο-nem sive ad informationem , convictionem. Uid. Le Bon. Art. de penser. Μalebranche Recherche de Ia Velit Illustris Tichirnhausen Medicina mentis & Corp. Uera enim. Logica, Μentis etiam est Medicina.

1. Donitum dicitur Logica, a graeco λογος, quod & Rationem, & Orationem, tam mentis, A quam

13쪽

i De Definitione & Divisione Logicae. quam oris significat. Hinc Adjectivum λογvae, Logicus, & foemininum ex quo latinum usu Substantivum Logice dc Logica, subintellige, Ars vel Disciplina. Solent enim Disciplinae ad 1 captum Tironum vocari Artes. Ut γραμ τιῶ, Grammatica, dicitur Ars Ioquendi,

Ne Spraei fiunst: Rhetorica , Ars dicendi, die rub ober Eerede Elint ν Sic etiam λογεω , Logica, dicitur Ars intelligendi, die mer-nu nisi . sim merstedi Ruiast. Dicitur etiam

Dialectica, a , disserere, in utramque

partem disputare. . s .

Differunt tamen Logicae Sc Dialecticae vocabula: quia Loplea proprie significat totam artem intelligendi ; Synecdochice vero illam partem Logicae, quam Topicam vocant; Contra, Dialectica, proprie significat Top1- cani, Synecdochich verd totam intelligendi artem.

Σ. Donitio constat Genere & Disserentia. a. Genus Logicae est Habitus Operarium.

Habitus, quia Logica perficit facultatem intelligendi homini natura insitam eidemq; medetur Unde Facultas illa intelli endi dicitur Logica Naturalis: Ms vero intelliiscendi dicitur Logica Arti talis. Organicus, quia Logica facultatem illam intelligendi naturalem per certa sise instrumenta perficit: unde habitus δε--k, organicus, vel instrumentalis dicitur.

h. Differentia petitur ab Ofecto,

Mediis. Quodnam est Ofectum Logicae c

objectdin Logicae est Intellectus hu manUS , quatenus dirigi potest ad veram cujusque Scibilis cognitionem.

14쪽

Objectum Logicae dicitur id, circa quod versatur Logica, ut finem suum in illud introducat. Estque Materiale & Fonmale. Objectum Logices Materiale est Intellectus humanus, qui versatur circa vel, vitaid est, Scibile, intelligibile, seu circa id, quod stiri S cognosci potest quocunq; modo: sive sit Os,sive non Ens; sive verum, sive fiftiam, modo sub intelligentia:

humanae Sphaeram cadat. Numerantur a. communiter treS mentis vel intellectus Operatio-MeS, actus S functiones. r. Simplex Apprebrasio, α. Judicium, a. Discursus. Simplex Apprehensio est cognitio rei pure repraesientativa, absque asesi matione & negatione. Ut, si concipias hominem, nude tibi eum ire intellectu repraesentando, nec quicquam de eo judicando, an, qui ,qualis, quantiisve sitZ M. Iudicium es rarmoreo ter Negais iis alicujus de aliquo Ut si cogites : Homo es precator. Homo est mortalis. Discursus est ri tiocinatio vel alatio alicxjus ex aliqao. Ut, Homo est peccator. Ergo, homo es mortalis. Objectum Lo-xiea Formale est Ratio sub Qua, sive Respectu, ille, secundum quem Logica circa Intellectum versatur, nimirum sub ratione Dirigibilitatis,

sive quatenus Intellectus per certa instrumenta restificari, atque ad veram cuiusque rei cogniti nem dirigi potest. Sub hac ratione nulla alia Disciplina circa Intellectum versatur.

Sive clarius. Logica ostendit MODUM, quo modorem uti debeamus RATIONE divinitus eoncelsa acta a veris

15쪽

De Definitione'& Divisione Logicae.

Veritates Lblimiorum disciplitiaruna capiendas, dignoscendas, methodice, inconfuse, convictive verbo sive rationaliter proponendas, in discursu vel soluto vel

formali. -

quis est Mis Logicae ia Finis Logicae est Cognitio organica, re,

Finis Logicae est triplex e Proximus, Inte medius & cIltimis. Finis proximus Logicae est Ιntellectio vel Cognitio Organica, id est, ut intellectus operetur secundum organa & instrumenta L Micat intermediUS., Cognitio recta. Nam per instrumenta Logica rectitudo in Intellectum introducitur, & quando intellectus logice oper tur, tum operationes ejus recte se habent. Is stimus est civitio vera,& sana sive meritaN Ggnitionis. Quando enim operationes Intellectus rege se habent, tum Cognitio est con rmis rei cognitae. Et illa conformitas cognitionis cum re ρο-gnita est ipsa veritas cognitionis.

Euae sunt Mediasve organa se Instrumenta vere istelligendi Z . organa Logica sunt NOTIONES SEcuNDAE primis notionibus rite tractandis accommodatae ; Et METHODUS : haee enim utitur Notionibussecundis, Sc docet dextra cogitare, ratiocinari, proponere.

Dides Notio p

Notio est Conceptus rei intellecta cognita. A Nοιοί cogito, est νοημἀ, νισσις, & νεισκω ab

16쪽

ab hoc Nosco, novi, notum; hinc Noto, idem quod Cogitamentum, Conceptus, notitia rei in mente, & expressio quaedam nova, ad modum Speculi, in quo Solis seu hominis imago exprimitur

ISuid est Notio prima'

. Dicitur etiam Conceptus rei trimus 8c immediatus dii quia intellectus prἱmd & immediath fertur in ipsam Tem, eam secundum naturam suam cognoscendo. Ut, s concipias hominem, quatenus est animal, rationalis, bipes, erecto capite&c. Hodier Idea rei existentis vel possibilis.

quid es Notio secunda. Conceptus artificialis. Ut, Species.

Dicitur etiam Conceptus mediatus; Iechnieus, Conceis plus conceptus, quia Intellectias medio Concepti tanis quam instrumento sertur iupra seipsum, atque in notionibus primis rite tractandis facilitatur. Ut, si concipias hominem, ut Speciem, sive tanquampraedicabile de pluribus individuis.

Quomodo vocatur id, quo Idea sive conceptus mentis exprimitur Z

Quid es Terminus' Est vox ex instituto aliquid significans,

Ut, homo, miles.' Est UOX, non bovis sed hominis: SIGNIFICANS, quae exprimit aliquid vel ex comis muni usu linguarum inter homineS vigentium, vel ex arte doctorum t ex instituto; neque enim vocabula , tanquam typi Sc Symbola. conceptuum sponte nascuntur, sed exi λο-stione Sc confinio, DEI , primi hominis, Gentium, eruditorum, artificum.

17쪽

6 De Degnitione & Divisione Logicae. Suomodo dividitur Terminus 'L Ratione OBIECTI in Realem & rein

RE ALIS est, qui νem eΝprimit animoeconceptam, prout est vel e se potest in remis natura. v. g. Si dico, homo, apis, Alexin

' Τ Ε C H NIC LI S est , qui rem exprimipanimo ranceptam, sed βub imagine Nita realiter non eκistente; sed afctione Myracisione ipsius mentis orta. v. gr. oi alcos nomo est diffsiabum, nomen mastulim oneris,lSubjectum velpradicatum in proponti O ne die.

II. Ratione Virium significandi .

Categorematicum V neat Meviaticum. ILLE est nui principaliter & per se significat. Ut, Homo, pius. SYN C ΑΤΕ G ORE Μ Α-TI CLIS, qui minus principaliter signincat. Ut αhominis , piri Categorematicus est vel Pums, quae nullum syneategorema involvit, ut nomina Substantina, in casu recto, Iave Nominativo. Homo, ignis, ιeo P c. vel Mixtus, qui Syncategorema involvit , ut, Ad-ῆectiva, Pronomina & Participia concretivh sumpta, rive absque Substantivis posita, & Substantivum involventia. Ut, Doctus, Amans, Ego, Ille, Omηis, Nemo&ci P . , . Iterum Terminus Categorematicus t a quo Syneae orematieus dependet) est vel Incompte us, uui Unum quid principaliter significat voce una vel pluribus. Ut, DEUS Redemptor generis humani. vel Complexus , qui plus uno principaliter significat. Ut, DEUS creator, DLus S Natura. Dies aut Νος , Termia

18쪽

Terminus Ineomplexus a quo Complexus dependet) alius est Finitus, qui determinath significat, Ut, leo. Alius Infinitus, qui indeterminath. Ut, nontio, id est aliud quam leo. Terminus Finitus est vel Positivus, qui rem significat; sive veram, ut Ens, Canis, Infernus ς sivectam, ut, Ens rationis, Cerberus, purgatorium. Negativus, qui negationem rei significati sive absolute, ut, Non Ens, Non Vita, Non Visus. Sive privativὸ, re spectu certi subiecti, cui res negata per naturam debet inesse. Ut, Mors, Caecitas. Terminus deniq; Ρofitivus & Negativus dividitur in

Univocum it A quivocum. Abstractum &Concretum. Purum & Impurum. De quibηs

iam.

ΙΙΙ. Ratione Volgati usus.

. Quomodo dividitaν Terminus ZTerminus est primo Vnivocus Vel quivo s. /Secundo, Abstractus vel Concretus.. Tertio, dirus seU proprius, la impurus seu impropriUS. I. Θis es Terminis Univocis

Qui pluribus tribuitur in eadem Signifi

catione. Ut, Homo, Iohanni , Paulo lac. Album. Ovo, Sacebaro Dc. Quis est Terminis AEquivocas '

Qui pluribus tribuitur in diversa signi

19쪽

s De Definitione & Divisione Logicae.

aequivocans; quibus vero tribuitur , equivoca aequivocata. Estque AEquisoeam aliud Cassi, απὸ τυχης, sive fomtuitam. Cum nulla definita ratio dari poteli, cur rebus natura diversis idem nomen tribuatur. Ut, vox Gallu

Ius, Taurus, Sce. aliud Consilio,--.ia. De deliberatum, ubi definita ratio subest, cur rebus natura dive sis idem nomen tribuatur. Nimirum propter tropum, typum, analogiam, vel attributionem ab Idio, & ad Itanum. Ut, planta dicitur Rosa, proprie; virgo, impropriti Agnus paschalis dicitur agnus immediate, Christus,m diate, quia per agnum Pa chalem figurabatur. Pes dicitur de parte animalis ti Scamni propter Analogiam sive Proportionem e sicut enim se habet pes ad animal, ita se habet fulcrum scamni ad scamnum. Sanum dicitur de Cibo, Medicina, Urina, Pulla: sed haec omnia ab

Uno S ad unum, quod est homo, qui subiectivh est

Sanus,' Cibus autem es Medicamentum dicitur sanum, quia sunt causae Sanitatis in homine ; Urina es pulsus, quia sunt signa Sanitatis in homine.' Haec doctrina de aequivocis inseritur Logicae, non ut instrumentum Veritatis, sed ut cautela. LOGlCO, non aeqvh ac Rhetori, licet aequivocis uti. Confundunt veritatem, pariunt errorem ¶logismos, nisi exap- postis vocibus elucidentur. Sic, si dico, Canis Coelestis, terminus ultra non est aequivocus, quia vox haec tunc aperth nihil aliud innuit, qua dus coeleste, sta stellam, quam Mathematici, nescio qua Causta, Canem adpel

larunt.

Quis est Terminin Abstractis' ut nudam rei formam fgnificat.

Ut, humanitas, albedo.

Clarius; qui aliquid exprimit sine notione individui h. e. quando considero albedinem in se, non hujus vel illius parietis; humanitatem, non Petri vel Pauli, sed iusta indole S praeciis. .

Forma

20쪽

Forma illa per intellectum abstracta est vel Suhstantialis. ut Petreitas, Lentuleitas, Humanitas, Arboreitas, Cratheitas, Messeitas, Scamneitas Me. quibus terminio utuntur in metaphysicis. Vel Accidentalis sumpto accidente pro quovis attributo extra-essentiali aut extra essentialiter concepto. Ut, Albedo, Ceritas, Paternitas, lInitas, Omnipotentia, Lignum respectu lignei.

. Quu es Terminis Concretus 3

Qui rem cum forma significat. Ut, homo,

Albus. Rem, inquam, Cum Forma, sive subiectum cum Attributo. Sicut autem Forma est Substantialis, vel Accidentalis r ita etiam Concretum aliud est Absolu-tUm, quod constat Subiecto Sc Forma Substantiali. Ut,

Homo, Petrus, Lentulus, Cyathus, Mensa, Seamnam. Et omnia nomina substantiva, exceptis relativis, ut, pater, filius &c. aliud Connotativum, quod constat Subiecto D forma accidentali vel quasi accidentali. Ut, albus, caecus, pater, unum, Omnipotens, ligneum &c. In concretis absolutis sunt duo tantum Termini, ut, homo, humanitas ; in cinnotativis, tres r ut, album, albedo, paries.

62 Terminus purus S propriis ZEst Terminus, qui ex usu Gentium mario id directe sensu suo significat, quod '

debet. Ut, Leo, lepus, cancer, turris.

Quis impuris N improprius ZEst Terminus, qui indirecte, nec nisi δε- nudato ex circumstantiis sensu significat

Ut, Caesiar, qua Summam in Imperio Romano Maiestatem innuit: civis, eum, qui jure Civitatis in Republica libera fruitur, &e. ἡ