장음표시 사용
61쪽
Onuphrio sere anni LXXV. nempe usque ad annum Urbis DCCLXXXXVIII. csi 799 actus est census u Claudio Valerio Asiatico, & L. Cornelio Coss. ut est
apud Cassiodorum . Quomodo igitur tam breui tempore tanto numero a ucta est Ciuitas, ut a centum quinquaginta millibus fere ad septuagies centena millia, seu septem milliones peruenerati una praesertim stra dente eodem Tacito , in numerum Patricioru multos asciuerit c laudius,paueis iam reliquis familiarum, quas Romulus maiorum 9 L. Brutus minorum gentum appinauerant: exhauctis etiam quas Dictator Cae-Dγ lege Cassa, ct Princeps Augurius Iege Senia blegere. Sane cruenta
Quot ho, Tiberis Caligulae tempora plurimos absumpserant. Quare ne demus d. Census locum Taciti esse corruptum: dixerim Claudium non modo Cives RO 'Cl- mam incolentes, sed omnes extra urbem , atque Italiam, militiae, nor' ' gociationis , cuiuslibet rei gratia commorantes, & Coloniarum ciue SD e iure censuisse . Nam &hos suisse interdum censitos recte docet ex Liuio, ἰκCivj x RO- Dionysio Sigonius. Nec tamen frequentiam Romae habitantium dimi-δib δ ς λ nuimus . Nam si Crasso Ge Pompeio c ossi fuerunt CCCCL. millia, de- Loeo et t. mus Claudio Principe sexcenta millia & amplius fui sse: tunc ex computatione calculoq; Lipsit summopere crescit habitatorum numerus . Namulieres puerique, qui Vsque ad annum XUII. aetatis non censebantur, duplo triploque plures erunt. adde turbam seruorum greges et addi
opifices de inquilinos nemini enim Ciui Romano , ait Dionysius lib. 9.
Seneca is aut caupouarr, aut .eia sordida exercere Iicebat. 9 Adde exteros ex to- Ioc. cit. to terrarum orbe ambitioni S, necessitatis , ossici; publici, legationis, luxuriae, locique vitiis opportuni, liberalium studiorum , spectaculorum causa in Urbem confluente S ; profecto numerum Taciti ae tu alem ,1 ε Clem. aut superiorem feceris. Seneca: Cogitate in hac Ciuitatecin qua turba , lib. a. c. 6. per lat ima itinera ne ini ermi, oue desuens eliditur, in qua consumi tur,qu, quid terris omnibus aratur . His ita declaratis , multi putant nodum se facile dissoluere si, ut Blondus dicant, Romam adiunctis Suburb=ς quinquaginta missiaria compre-θendisse Hi vero Vopisci verba non explicant, sed eludunt. Nam Otriculum recto itinere distat, fere ab idolitia quinquaginta passuti millibus , quod spatium aedificijs occupatum supra memoraui. Adde reliqua Suburbia multa, & magna; Adde Romae ambitum e numerum quanto am pliorem quinquagenario subduces' ducenta amplius millia passuum non implebunt circuitum tam late protensum , tot viarum ductibus discretum . Deinde, ut stupra, ex Dionysio, Suburbia nuda , & line muro fuerunt; At Vopiscus ait, Aurelianus o muros Vrbis ampliauit, ut quinquaginta prope millia murorum ambitus teneant.
Itaque seclusis diaburbijs ; de ipsa Roma moenibus, ct pomoerio conclusa loquendum est, eiusque magnitudo inuestiganda.
62쪽
Urbis magnitudo explicatur. Cap. XVII.
AMET SI Vrbs variis teporibus varia sutripserit incrementa; tamen murorum ambitus, ante Aurelianum minor illo habendus est,quem hodie videmus: post Aurelianu,& Constantinum aut idem, aut alicubi paulum differens; vist pius in cenia diruta, ct collapsa ijsdem prope vestigiis ac fundamentis fuerint restituta; & idem sere terrae spatium in maxima sua amplitudine Roma insederit, quem retinet vineis, & hortis consita , Ciuiumque domibus cis septem montes in planicie collocatis, ubi olim Prata Flamini , , S Martius Campus suere . Ita di Martianus, & Blondus sensit. Mar- Lib. I. c.s
lianus : Credimus super scindamentis pristi muros nunc sxi fientes IR: ά: extructos fuisse . Blondus e xuamquam , inquit, Mum partim co lapsi , corros flat, partim ruinam multis in locis minentur , DL at o tamen remanent prisco oestigio teteris fundamenti . Sed quod hi
Auctore S Verbo tenus pronunciant , ego conabor ostendere . Comtra sentit Iipsius . Onuphrius autem : Omnino hunc murorum Vr bis circuitum paulo minorem eo esse exisimo, qud ante Bessi ris temporis fuit. Primo ab omnibus antiquis Vrbs sita dicitur in septem montibus Dionysius : ο Τυαιο ἰωρ, τους λοφους ἐνὶ λαcεν poni Lb.squam aratem Tudius septem cotiges Cno muro complexus erit. S ambitus, Lib. .c. ut ante dixerat vique ad Augustum) Ulterius nonprocuset. Plinius: comi. Georg. plera montes septem i a diuiditur in regiones quatuordecim. Virgilius . Septemque una bi muro circumdedit arces. Ouidius . Et quae de septem totum circumspicit Orbem
Martialis an culi hortos ab Vrbe excludenS :Hine septem dominos videre montes, Et totam Iicet ae L imare Romam Propertius: Septem Urbs aua iugis . toti quae praesidet Ophi. Claudianus: Du eptem fetopuus Zonaa imitatur Olympi. Idem : Cinctosque coegit. Septem continuo montes iuuenescere muro . Ammianus de Constantio loquens e deinde , inquit, intra septem mon--Coctium culmina per acetiuitates planiciemque posita Vrbis memora colta- Honorii Draus . Nihil ais, dicet aliquis, nam Vibs montes includebat, & alia Lyb Pin Ra, di tumulosa loca, quae s int circa & extra Montes . Verum aliud V iς bit, qui diligentius Qerba expenderit. Nam quid est apud Claudi/num 1 Honori, aer, te septem montes iuuenescere cinctos continust m ro1 nisi muro S aut ipsis moticio v. iuiae unPolixo S , aut ProPς ipso μ'
63쪽
radices diictis munitionibus praecinctos, receptis tantu intermedijs VaIlibus 8 Non enim Montes cinguntur , ornanturque quod poeticum est iuuenescere renouatis moenibus,si moenia aliquot millia passuum ab Suta montibus . nec probe dixisset Virgilius es em arces, id est Colle s muro circumdedit . Immo & Montes suisse pro moenibus testatur Plinius . Caterum munita erat praee Vis muris, aut abruptis montibus. Muri enim praecelsi in vallibus interiacentibus altos Montes inter se iunge bant, qui praerupta de sua altitudine absque in anufacti S operibu S muni bantur . Ideo Ammianus Vrbis membra, seu partes intra tem Montium cuI-mina per acclivitates , planiciemque intermediam vide lice ip9itas vixit.
Si erant partes Vrbis intra Montes Constantu amo, cur tu lato locorum spatio extra constituisy quamuis enim Martius CampuS t Unc aecilia catu S, esset extra montes; quia tamen reliquae Urbis partes montibu S continC'bantur , a potioribus, & pluribus iure dicuntur e sse intra monte S . SNnt autem colles Vrbis in circulum dispositi, & Palatinum undique modicis vallibus secretum, quasi centrum , & si non omnino medium re Iinquunt. Ideo eum collem in meditullio serme Vrbis potuit Dionyuu ne hac de causa cogatur Cluuerus, Transtiberinum tractum intra Vrbe
Censere. Iam nostram Romam ad veterem reserendo , Optime appare L , quomodo septem montes pomoerio concluderet. Nam Aventinus deficiens ad portam Trigeminam , planiciem , ubi naualia fuerunt circum iacentem habet: Coelius in muris ipsis desinit : Esquilinus aut inter te isto campo longe a pomoerio finitur , aut certe in planiciem cum Viminali excurrit, qua parte ducti is est ager Tarquinij; qui plana Collis Ouirinalis terminabat, laodieque terminat. Aporta Collina deinde murus latiori circuitu descendit in Martium Campum ; cum sub Regibus per praerupta montis Quirinalis recta in Vallem , ubi Columna Traiani,
inde in sumnium Capitolium, tum ad Tiberi ni duceretur. Hic ergo murorum ambitus antiquo septicolli respondet. Porro si , ut aiunt, cum sadie diis in Ianiculo moenibus, Urbs nihilominu S hodie vix tredecim millia passuum implet: si alia decem, aut etiam triginta septem millia , ad ij cias , tam insano extra colles ambitu; quomodo aut muros in Collibus, aut Vrbis partes intra septem Colles collocabis' Secundo muros Vrbi S circumeunti, eorum partes ac porta idem indicant. Incipio a Tiberi, id porta Flaminia. Hic ab aetate Iustin iani, praeter portae situm, qui tunc in editiore loCO, vltra templum Virginis Co nomento a Populo, videtur fuisse , eadem sunt spatia murorum , ut constat ex Procopio. Ait enim, Vitigena Gothorum Regem ad Urbem proxime obsidendam accessisse, venas eque ad ponte fluminis cie cede quatuor stadia di stantem ab Vrbe : qui Miluius fuit, ut patec tum ex Turri in summo ponte, quae a Bellifario inibi extructa adhuc ussitur tum ex ipsam et narratione historici. Gothi enim locatis castris inter Prenestinam, nunc Maiorem ,& filaminiam portam: in pratis Neronianis &ad Molem Adriani alia castra muniuerunt; ut medium pontem Miluiu, quem occupauerant, ct trans Tiberim omnia in tuto haberent. Hic Cr-
65쪽
o pos illo seuo ab Urbe aberat stadia quatuordecim, hoc est passus minio septingento. quin qu ginta , siue duo non plane absoluta militaria tarshadium enim continet passiἰS Centum viginti quinque : nec puto minore spatio nunc ponS Μiluius abest ab Urbe . Idem ex confli etia Constanti ni, Maxent ij ad pontem Miluitam patet . Nam MaXentiuS , Ut aiunt IncertuS, & Naffarius in Panegyricis ad Constantinum , transmisso fluuio suo S instruxit sic in ripar margine locatos, ut a tergo Tiberi praemerentur, S ultimortim Senigiapraesagio quodam etienturae cladis Unda talis aliseret. Ad primum enim impetu rara Constantiniani exercitu S, territi, fugatique, locum , quem pugnae cepe 'rant, texere corporibus : vel in fluuium cum ipso Duce abiere prtecipites siue angustijs Miluij pontis exclusi, ut Incertus in Panegyrico , siue dis fracto ligneo ponte , quem Tyrannus fabricauerat prope Miluium , ut dissolutis compagibus hostem immergeret; quod Zosimus, & Eusebius , alij que tradiderunt. Hic ergo ubi pugnatum est, locus longissime ab Urbe distare dicitur ab Eusebio : Ne, inquit, Tyranni gratia, Consantinus Romanos bella a 'flere cogeretur Θεος αυτ ος ολι-τι ὶ φ τυ ρα νον πορρωΤασω πυλὼν ἰ ξε λκει : Deusi e veluti vinculis quibusdam Tyrannum Iovissime a portis extrahit. Quod si cuipiam forte videatur Eusebius non antegra fide loquutus; quod interuallum, quo porta Flaminia distat a pote Miluio pro longissi mo habendum non si t; in te i ligat primo, Vrbis moenia longe ponte dissita, ut hodieque sunt, illo sevo fuisse : deinde , pro Iovi mo habendum esse interuallum, quo victores milites, caedibu S direptionibus, incendi jS Vrbi nocere non potia erunt. lam ultra portam Flaminiam, versus Collatinam, seu Pincia nam sectuntur m Cenia, & murum obliquum vulgari vocabulo appellant. Cuius
eamdem formam sic Procopius describit: Inter portam, inquit, Fiami niam , ct aueram ad dexteram huic proximam portulam, porta alia erit, quae Pinciana vocatur. HMic proximi mriri pars quaedam Iapidum Iaxa ta iam pridem compage, iuncta L*ectatur, non tantum aselo seda medio adsummu antrum cissa nec sane coia fa, nec atias resoluta sed Ctrinque o incrinauit, Ut cretero muro extri ecus partim prominentior emis appareat, partim rctractior. Deinde cum diXisset, eam muri partem, quae opinio Homanorum erat, Gothico bello Beati Petri ρ postoli defensio - nr unitam, subdit: nec Iarcire in ponerum qui quam. nec de inte ro restritiere ausus es inedad hanc diem ea ὰ regione fetanctus remanet murus. Ita prorius hodieque angulus ille inclinatus spectatur quare non est cur aliquis ex hac Vrbis parte strictius murorum spatium, quam olim fuerit, esse contendat. Confirmat idem S. Gregorius in epistolis scribens, iux-Ρ portam flaminiam , VIamque publicam siccultas fuisse cryptas , quo monacira flagitivi sis receperint. Quae etiam hac tempestate eodem in lo-
LP Doliqua moenium anguli visuntur
Saliariae portae moenia ibidem olim fuisse, di Horti Sa-
μιιλιι ian OS RQ Collinam suisse nemo dubitat, ut alio in loco dicam. TR D citu S:
itantinus cum Maiaxentio . Murus tuis clinatus in m oenibus UrbiS. Lib. I. de
66쪽
citus Tertium aginen per Salariam GoPiuae portae pro inquabat. De quo paulo post . I1 tautum coin resti qui in partem stram Urbis ad fam-Hianos bortos Peram br ca viarum exerant. Smper ut es ma-e hiis hortopum Uitebnavi a ferum et que diem faxis, pilisque subeuntes
arcebant f donec ab Equit bus, qui porta Lius irruperant, circum ur- ω-ntur Ad hoS bor OS domus olim Sanctae Sus nae regiae virgini S it,ra11- oostea in templum eiu S nomini dicatum conuersia Cit,hodioque per- relebre visitur. Constat ex eius actis, & Ecclesiastica Historia, quam refert Cardin. BaroniuS. Domus, inquit, S. Susanus, ta astinis Pa r serat coniuncta domui S. Caν Pispa in sexta regione , alta Olim semita ,
nunc via pia. Ud Uicum Mamuri ante horum Salu Dy, si eportae Satariae, iuxta aedes Salus ij. Cum lubdit Baronius ἰ es apud Gera ἔ-les auctores meu ip de aedibus, hortisque Salu si tu eadem 'I y
perseuerat hactenus nobilis memoria Sanctae Susannae eodem ruioco , qu' ira aetate auctus en nobili monaserio sacrarum Vita uum . EX , Quae a me non eodem verborum orditis relata sunt, conficere lic qui i quia potest.Templum Sanctae Susan me est, ubi suit eius domus: domu S Zanortos Salu stianos: horti ad Portam Vollinam; i tur Por δ . illius B. Virginis , nempe Diocletiano Principe , lat torc, quam nsit, sciatio ab eius domo , ac templo abesse non potera P Uiteriecti
delic Et tant in Salustianis hortis. Nunc certe longe uta est ab arde
Sanctae Susannae , &spatium Hamedio reIinquit quod Salustri cum . O tempore nuncupatum, ab horti S Videlicet datustii, testatur P ulvius: iυι- die Salustiam vulgo aPPellant' . . . in . .
Aliud extra portam Viminalem , nunc Piam pro erus muris indicium est . Nam templo S. Agnetis extra Vrbem condito et Constantino proximum est Templum , & sepulchrum Sanctae Constantiae sororis Constantini. De quo sic Pomponius Laetus in vita Galli C aesaris , qui eiusdema σni Constariti ni patruelis f tit Conritanti e corpus delatum ad Urbem, ct in Suburbano Via Numentana pos primum lapidem sepulcbro maiorum iritum. Recens auctor rei antiquae, ut olim est gesta , seriem 5c moradum exposinit . neque, spatium viae mutatum est a porta Vrbis ad aede incedi S .Agnetis proximam,& Constantiae sepulchro insign i tam . . Hinc extenditur rectus ad portam Esquilinam murus , interiecto quadrato Castrorum interuallo, quod ut supra dicebam, demonstrat reliquias Tarquiniam aggeris , quo Vrbs ab Oriente claudebatur . Porta vero Esquilina in latiori murorum ambitu non fuit. Argumento est Templum S. Laurentii antiquis etiam temporibus dictum extra muros. ibique conditum a Constantino Augusto, quod B. Martyr in Vi-rninali ubi nunc Aedes Saneti Laurentis cognomento in Pali sperna arde libus prunis super cratem ferream ustulatus,eadem nocte sublatus a Sacto Hyppolito,& por Esquilias extra Vrbem in Coemeterio Ciriacae in agro V erano depositu 2 , sepultusque est . Locus ergo ille, in quo postea Te pluria augusta magnificentia condidit Constantinus Γmper extra Vr Resuit. Et quamuis spatium interiectu inter veteres Vrbis 'uros digit
67쪽
. . frenare nemo possit; tamen veritati consentaneum est, olim non fuisse R-uius quam nunc est Cum L meteria sere distarent a moenibus, S cadauer Beati Martyris Llam deportatum sub ipsam portam confestim, oeculiari non Potuerit - .
Huc afferri potest quod Prudentius in hymno I I. S. Hippolyti quam uis aliter alii codices numerent scribit de Crypta Verania , seu Coemeterio Cyriacae, in qua Beati Martyri S corpus sepultum est ; de ostium ha, bet in Templo S.Laurenti j :Haud proeul extremo culta ad pomoeria valgo .
Mema latebrosis crypta latet faeis . Et paulo post: Statsed iuxta aliud quod tanta frequentia temptam
Tunc adeat, cultu mobile regisco. Id vel S. Laurentij templum est, vel S. Hippolyti . quod non longe distabat, reserente Card. Baronio . Nihil ita certum affirmare possum de ea moenium parte , quae est ad Portam Namiam , nunc Maiorem . Tamen pro argumento sit peruetus quaedam aedes prope Sanctae rucis templum, quae ab Antiquarijs Tene Ii Sin Cupidinis: eademque a P. Victore non longe a porta Namia fuisse dicitur. Edi sorte in hoc Esquiliarum angulo aliquid mutatum est,ut Amphiteatrum incideret in moenia. Iam ad p rtam C limontanam nun C Laeteranensem cum ipso monte terminatam Vrbem situ Sipse loci demor strat; desinebat enim in abrupti S montibus , ut ait Plinius. Portam Latinam in eodem stare Vestigio S.Io annis amicula, virgo ante portam Latinam testatur; nam ibidem in olei feruentis dolium demis his est Domitiano Principe. Idem de porta Capena, nuc S. Sebastiani colligitur ex eo quod S. Gregorius CC mmemorat epist. 3O Lb. 2. De corporibus vero Inquit, Beatorum
o io Arum g Nid ego d Drdisso mi dum corsus , qDod eo tempore , quos f= u.t ex Oriente Ad os et neret ni qui eorum cor ora sicuta ciui&ν , suo tim repeterent. Liae cluecta et que ad cundum V rbis militaritim et que ad locum, qui dicitur ad Cataciti GF cobocata iunt. Videat qui aeuo Neronis volunt ampliorem Vrbe : εἰ post illum etiam producunt; an locus ille ad Catacumbas, adiunctias templo S. Sebastiani, nunc magis ab Urbe distet . Tandem porta Trigemina nunc Sancti Pauli, ex qua breuis est ad Tiberim tractus, ne multum abesse a veteri loco credatur, indicio est Tem plum S. Pauli a Constantino erectum , ab alijs deinde Augustis amplis Catum. De quo sic Procopius et Extat temptam S. Paul Romanis proculo moenibus alis Moem Θ qtiatuor idest ut supra de pote biduio dicebam, passibus mille septingentis quinquaginta) iuxta q&od Tibri uiti Nut m patet munitum e pra ditim. Fortietis tamen eodem ab Vr b Pertinens , circaque se, ae pia a Ba pie a Ne non iis ad inuade N ' opportuΠ m locum hunc reddunt. Templum ergo illud religiosissimum 'D 2 S ma-
68쪽
tib. I. de bello Goth. Molat ubi
S maximum Cia in aetate Belisarij, & Iustiniani, abesset ab Urbe iniuliaria duo, incinus ducentis quinquaginta passibus , tantumdem hoc aeuo aut circiter distare a Romanis moenibus recte aestimanti videbitur . - Supersant Transtiberina moenia, quae immota, nec magis angusta hoc aeuo sunt, quam olim fuerunt. Nam Portae Portu ensis structura cum in scriptione Arcad ij,& Honorii Principum adhuc visitur. Deinde qui murus per acclivitatem Ianiculi ad portam Sancti Pancratij, ct iugum collis euaditandeque flexus ad portam Septimianam , Tiberimque descendit, eo scie in habere fines dicendus omnino est, quos illi Rex olim Ancus imposuit, ut ex Liuio, Dionysio,& Procopio in serri potest in ea vero Ianiculi parte coclusa moenibus, sui si e mola S omne S ab antiqui S Romanis collocatas testatur Procopius, aqua praecipiti lapsu e supercilio collis structiles per canales subie et is machinis mouendis illabente. At contra muri extrema, qui ripam Tiberis prope Septimianam
portam, in hortis nunc Farnesianis, attingebat: in ripa citeriore alter mu' rus incipiens secundum fluitium deducebatur ad pontem Aelium , eumque praetergressus, muro demum Committebatur, qui descendens e colle Pinc io prope portam Flaminiam pertinebat ad Tiberim. Porro illa moenia cis flumen secundum ripam ex tructa porta Aurelia diuidebat: quae , cum vigerent Christiana sacra, etiam S. Petri est appellata; quoniam , eodem Procopio reserente, Apostoli templo esset omnium propinquior. Quare eadem porta Constituitur in aditu pontis, quem Triumphalem nominant, nempe olim impositum viae Triumphali ad Noso comium S. Spiritus . Cuiu S sane tres ingentes pilae in aquis semirutae eo loci spe et an turribique cum Porta conspicitur in veteri Roma, quam Pyrrhus Li-gorius a se de scrip tam in aere incidendam cura uit. Idem secundum Ulteriorem ripam, Contra quam nos fecimus: & Onuphrius in parte Vaticani
moenia flumen constituit, ea videlicet, quae in ripa citeriore, quaeque in Ianiculo fuerunt. ον τινα δε , inquit, π-ον ρωρμυοι γ ποῖα αος εκατἐρα. το Τη ς πύλεως τῶχος ἰδώμονΤο, ἐρων ἔρχομα . Suemadmodum autem Romani
ex Otraque Fluminis parte Urbi, murtim aediscarunt , dicere aggre dior. M Dus quidem cait Tiberis moenia longo spatio praeter ens
quo murus iuxta pro entem amnis consurgit , planus , ct valde facilis es. At contra buur locum, trans Tiberim, COIIem quemdam magnum contingit esse . Idque esse Ianiculum nemo dubitet: ubi deinde frumentarias molas suisse a priscis fabricatas tradit . tum per
Propterea antiquitus Romani, 9 Codem , ct iuxta Vfum minis ripam muro co reserndere dccre erunt. Ut neque boInibus possibile esset mstia
69쪽
b, ὸ , 9 uuium traikcientibus facile moenibus Urbis in diari. Ad
ci oue , 'itaque iungentes inibi suarum ponte , o moenia coniungere risi, erunt ' ct crebras domos iu Ioco , aduerso, adsecantes me diom Vrbis P iberis alueum fecerunt. Haec puto, ostendunt moenia cis 1 iberini contra Ianiculum, non in Transtiberina ripa sitisse. Itaque non ducenda sunt a porta Septimiana secundum eamdem ripam ad Molem Adriani . Sed quoniam alia eiusdem Procopij verba videntur negocium facessere ; ea primum afferenda οῦ tum quid probabilius consequatur depromendum est. Igitur loquenS de Mole Adriani Aδριανου , inquit, τ ρ ' Moles A-
θις ζολιὰ, . Adriani Romanorum Imperatoris tumtitas extra portam in
Atiretiam es , diuans ὰ moenibus, quantum iuriius e i lapidis. Fergi tque paulo post: Hoc autem sepulchrum prisci homines coistim enim id Guitati P muris duobus ad ii sum is moenium circuitu pertinentIhus, eorum partem esse fecerunt. simile enim eri praecelsae tiarri ad eicis Ioci portam prominenti . erat igitur ibi munitio latissima. Huic autem mtinimento Consantianum Beri risespraefecit: ctii etiam mandauit cotidiam muri contigui curare, leue, di non magni momenti praesidium babentis . il α γν
riabantur θωes in Tiberim tentantes a itum2 - tuens ibi , , ipse quidem cum paucis opitulatum venit: plures curare iussu ad portam , & sepulchrum , idemque vi ctor rediit, Cum fugasset τους πο- οιμος ἀποπε ιρασι μενουs , eses qui fluuium tentaverant. Vbi micenia cis futinum aperte videmuS, quandoquidem traij ciendus erat hostibus Vaticano venientibus, ut illa possent oppugnare , atque irrumpere: ea- denaque praeterlabente flumine modico praesidio incligere. Videmus portam Aureliam ad Tiberim . Itaque, eodem Historico referente , Gothicum tentassent transitum fluuij, ut murum aggrederentur, alia parte molem ac portam simul aggressi sunt . Dices: cur porta Aurelia non collocatur ad pontem Aelium Adrianae Moli propinquiorὸ id enim indicat Procopiu S. Respondeo, ex Procopii narratione , nullam portam Templo S. Petri fuisse Aurelia propinquiO- h um . iarem. Si autem haec ad Pontem Aelium,S MOlem ponatur; alia ponenda nimina . esset in aditu Pontis Triumphalis sv t aiunt: sed P. Victor.Vaticanum no- Templo minat) quae vicinior illi Basilicae fuisset. Murus autem a Mole quasi bra- qchium ad pontem illum pertinens ; interposita porta patefaciendus non
erat, cum ripam undique Clauderet.
Sic ergo his in locis, saltem amo Procopii murorum ambitum se habuisse leor. Antiquissima moenia e supercilio Ianiculi ab Anco Marti Rege ad Tiberim , dextra , laevaque perducta sunt. Deinde prope Se Pti nia nam Portam aedificatus pons, qui a Pontifice ultimo conditore nunc
70쪽
46. Xystus dicitur plana Vrbis, interfluente flumine, coniunxit. Ab eo ponisi in te murus in citeriore ripa versu S Pontem Triumphalem excurrebat: ultra ς quem porta Aurelia; eo translata, cum antea sub Ianiculo su i sset. MOles II vero Adriani, duplici brachio extenso , uno quidem ponti Aureliae por 'tae coniungebatur: alterum tam orsum ad aliam murorum partem Aelio ponti commissam dirigebat. Haec moenia cis Tiberim iterra structa sunt, ab Helio ponte Versu S portam Flaminiam. An eius portae moenibus coniungerentur, & Campum Martium a flumine perpetuo diuiderent, alij certius decernant. Probabile quidem est , murum subinde habuisse arocuaros aditu S : ut Romana iuuentus post armorum exercitationem posset e Campo Martio in Tiberim , natatum, lauatumque descendere. Sic autem consti tutis in citeriore flvij ripa moenibus, clare intelligitur quod in Panegyrico ad Constantinum ait affatus Tiberim Orator: Tu munitor moenibus ambiendis.
Quomodo Gothi , & alij qui Urbem ceperunt,
F REQUENTES elades a Barbaris Vrbi illatas quemadmodum
t opes ac ciues: sic magnum soli spatium moenibu S antea conclusum abstulisse , multorum opinio fert. Quomodo enim , aiunt , fieri potuit, ut diuturno temporis interuallo , quod ab Aureliano ad Iustinianum usque defluxit, Roma ab exteri S aliquo ties expugnata atque direpta, muris nunquam disturbatiS, eamdem formam, & amplitudinem retinuerit 8 Itaque etsi Belisarius Vrbem instaurauit, bellorum incendio ante diminutam , minorem tamen reddi.dit, quam florentem olim Cassare s secere . Successum ordinemque temporum haec quaestio inuoluit , quem paucis perstringam . Annorum ergo spatium quod inter Aurelianum, id sustinianum primo inauguratos Principes intercessit, fuit ducentorum quinquaginta septem, quo tempore Urbis moenia e suo loco , statuque mota non sunt. Nam Vrbs integra usque ad Honorium Principem, nouisque semper aucta ornamentis, demum expugnata est ab Alarico Gothorum Rege anno eiusdem coditae M CLXIV. sed Gothus maiore ignominia, qudna damno Vrbem depopulatus, pauca aedificia incendit, muros intactos reliquit, non multa onustus praeda, Placidiam abducens paucis
post diebus profectus est . Haec passim auctores Inter quos Cassiodorus m Chronico : Roma tamquit, a Gothis Alarico Duce capta est, ibi He menter Us Uictoria sunt . Mortuo Alarico, re diuere Gothi ad eam dena diripiendam Ataulpho Rege , sed manus ab aedificiis. ac moenibus absti